Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 401 9416731 9383239 2026-06-29T09:28:38Z Kani 670 /* Geografio */ 9416731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = {{lang|pt|República Federativa do Brasil}} | eonomo = Brazilo | eonomo alternative = Federacia Respubliko Brazilo | flago = [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|150ra|Flago de Brazilo]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Brazil.svg|120ra|Blazono de Brazilo]] | nacia himno = [[Brazila Nacia Himno]] {{center|[[Dosiero:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg]]}} | nacia devizo = Ordem e Progresso <br /> Ordo kaj Progreso | lokigo-bildo = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = Brazil (orthographic projection).svg | dosiero2 = Politico Brazil.jpg | piedlinio = }} | oficiala lingvo = [[Portugala lingvo|portugala]] | lingvoj = | lingvoj falde=jes | ĉefurbo = [[Braziljo]] | religio = [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (75%) <br /> [[protestantismo]] (15,4%) <br /> [[senreligio]] (10%) <br /> [[spiritismo]] (3%) <br /> afrikdevenaj religioj ([[candomblé]], [[umbanda]], ktp.) (2%) <br /> [[ateismo]] (1%) <br /> [[judismo]] (0,3%) | km2 = 8.515.770 | referenco por km2={{citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html|titolo=Brasilien|verko=CIA World Factbook|lingvo=en|alirdato=2016-08-17, en [[:de:Brasilien|germana Vikipedio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html|arkivdato=2015-12-22}} | akvo = 0,65 | loĝantoj = brazilanoj, portugale: brasileira/e/o | loĝantaro = 211834000 | loĝantaro-jaro=2020 | referenco por loĝantaro=[[Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística]] (IBGE): [http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html ''População do Brasil''] (Julio 2020) Kuranta nombrilo de la laŭtaksa loĝantaro, kreskorapideco: unu nova loĝanto ĉiu 19 sekundoj. Prenite 9 novembron 2017.<br />Rimarko: La loĝantaro estis laŭ la lasta oficiala censo de 2010: {{formatnum:190732694}} loĝantoj. Post tio, nur taksoj estas publikigitaj la 1-an de julio de ĉiu jaro ĝis la sekva censo. Malsamaj informoj de diversaj organizaĵoj kiel la CIA aŭ IMF ĉiam rilatas al siaj taksaj kalkulaj formuloj ĉe "specifa", ne ĉiam unueca tempopunkto, kiuj ne devas egali tiujn de la Nacia Statistika Instituto. | loĝdenso = 24 | referenco por loĝdenso=Rondigita valoro; la ekzakta valoro estas: 23,80 loĝantoj je km². | vivlongeco = | valuto = [[Brazila realo|realo]] | valuta kodo = BRL | horzono = -2 al -4 <br /> UTC-2 al -5 (somere) | ttt = br | landkodo = BR | tel = 55 | politika sistemo = [[Federacio|Federala]] [[prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | nacia tago = [[7-a de septembro]] | sendependeco = [[7-a de septembro]] [[1822]] | de kiu = [[Portugalio]] | esperanto-asocio = [[Brazila Esperanto-Ligo]] | MEP = [[Usona dolaro|$]]1,774 duiliono | MEP jaro = Monda Banko - 2016 | MEP pokapa = $ 8.611 |vicprezidento=[[Geraldo Alckmin]]}} '''Brazilo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Brazilo_kd Brazilo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> ({{lang-pt|Brasil}} {{prononco|Bra'ziŭ|bɾɐziw}}, laŭ Internacia Fonetika Alfabeto: /bɾaˈziw/), oficiale '''Federacia Respubliko Brazilo''' ({{lang-pt|República Federativa do Brasil}}, /heˈpu.bli.kɐ fe.de.ɾaˈt͡ʃi.vɐ dʊ.bɾaˈziw/, kun eblaj variantoj por "república" /reˈpu.bli.kɐ/ kaj por "federativa" /fe.de.ɾaˈti.vɐ/; De [[1889]] ĝis [[1968]] nomita '''Unuiĝintaj Ŝtatoj de Brazilo'''), estas lando en [[Sudameriko]]. Ĝi estas la [[Listo de landoj laŭ areo|kvina plej granda lando en la mondo laŭ surfaco]] (post [[Rusio]], [[Kanado]], [[Usono]] kaj [[Ĉinio]]), kaj la [[Listo de landoj laŭ loĝantaro|sesa plej granda en la mondo laŭ loĝantaro]] (post [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Usono]], [[Indonezio]], kaj [[Pakistano]])<ref>[https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2019/06/brasil-e-ultrapassado-pelo-paquistao-em-lista-de-paises-mais-populosos-do-mundo.shtml Folha Online] (17.06.2019): Brasil é ultrapassado pelo Paquistão em lista de países mais populosos do mundo</ref>. La unua kontakto de la [[Indiĝenaj popoloj de Brazilo|lokaj indiĝenaj]] loĝantoj kun eksteramerikano okazis en [[1500]] pro la alveno de la [[ekspedicio]] de [[Portugalio|portugalo]] [[Pedro Álvares Cabral]], kies nomo povas aperi en Esperanto kiel Petro Alvareso Kabralo — tiu alveno de Kabralo ankoraŭ hodiaŭ estas ofte nomata, laŭ eŭropocentra vidpunkto, "malkovro de Brazilo". En la lando estas granda etna kaj [[Kultura diverseco|kultura diversecoj]]. Portugaloj intermiksiĝis kun [[indiĝenoj]], al ili aldoniĝis [[afriko|afrikaj]] homoj sklavigitaj de portugaloj, alportataj dum la kolonia periodo ĝis [[1888]]. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj estis grandaj ondoj de [[enmigrado]] el pli ol 50 landoj, precipe de [[Eŭropo]] kaj [[Japanio]]. En la 21-a jarcento venas [[Migrado|migrantoj]] el tiuj regionoj, samkiel el pluraj aliaj lokoj, ĉefe el Usono, el najbaraj sudamerikaj landoj, el Ĉinio, el [[Sud-Koreio]], el [[Haitio]], el [[Sirio]], el [[DRKongo|D. R. Kongo]]. Spite ties grandan loĝantaron kaj tre dense loĝataj regionoj, Brazilo havas vastajn areojn de naturo kiuj subtenas unu el la [[Megadiversaj landoj|plej altaj niveloj de biodiverseco]], ĉefe ene de la kontinento ĉe la [[Amazonio]]. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Brazilo}} {{Ĉefartikolo|Listo de ŝtatestroj de Brazilo}} === Prahistorio === Historio, laŭ strikta senco, dependas de skribaj [[dokumento]]j. Sekve, kvankam en la geografia regiono hodiaŭ okupata de Brazilo jam estis [[homo|homoj]] antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ [[Esplorado|esploristo]] [[Pedro Álvares Cabral]], ne estas skribaj dokumentoj pri tio. [[Pero Vaz de Caminha]] estas la aŭtoro de la unua skriba dokumento pri tio, kio hodiaŭ estas Brazilo, en [[aprilo]] aŭ [[majo]] [[1500]], do en tiu jaro komenciĝas la Brazila historio. La tempo antaŭ Caminha apartenas al [[pra-historio]]. [[Dosiero:Jean baptiste debret - caçador escravos.jpg|250ra|eta|Brazilaj indiĝenoj, laŭ [[Jean Baptiste Debret]].]] Tradiciaj historiistoj parolas ankaŭ pri "[[proto-historio]]" de Brazilo, t. e., historiaj kialoj por eliro de portugaloj el [[Eŭropo]]. Kelkaj, malmultaj, historiistoj konsideras nord-eŭropajn legendojn pri [[insulo]] ''[[Hi-Brazilo]]'' kiel parton de brazila proto-historio. ==== Unuaj loĝantoj ==== Antaŭ la alveno de [[Portugalio|portugaloj]], multaj homoj loĝis en la teritorio, kie hodiaŭ estas Brazilo. La origino de tiuj homoj estas la sama kiel tiu de aliaj pra-amerikanoj. Eble ili alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna markolo de Bering. Kelkaj tre malnovaj homaj [[fosilio]]j eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de [[Beringa Markolo]]. === Dependa periodo === {{Ĉefartikolo|Malkovro de Brazilo}} [[Dosiero:Engenho com capela.jpg|250ra|eta|maldekstra|[[Sukero]]n, la bazo de brazila ekonomio dum la kolonia periodo.]] La dependa periodo de la brazila historio komenciĝas en la [[22-a de aprilo]] [[1500]], kiam la portugala navigisto [[Pedro Álvares Cabral]] (en Esperanto: Petro Alvareso Kabralo) alvenis al la loko, kie hodiaŭ situas la municipo Porto-Seguro (Porto Seguro), en ŝtato [[Bahio]], kaj deklaris la posedon de parto de [[Ameriko]] flanke de sia lando. Tio rajtigis al [[Portugalio]] postuli regadon de la teritorio laŭ [[Traktato de Tordesiljas]]; tiu regado daŭris ĝis la [[7-a de septembro]] [[1822]]. En ĉi tiu dato oficiale deklaris la sendependecon de Brazilo la portugala princo Petro la 1-a (Petro la 4-a en Portugalio), kiu ekde la antaŭa jaro estis reganta princo de Brazilo nome de sia patro Johano la 6-a. Sed pli ol en aliaj landoj tiuj datoj estas nur formalaĵoj. Oni povas dividi la dependan periodon en du partojn: kolonian periodon [[1500]]-[[1808]] kaj regnan periodon [[1808]]-[[1822]]. La termino [[kolonia Brazilo]] (portugale ''Brasil Colonial'') priskribas la teritorion de la nuna ŝtato Brazilo en la periodo ekde [[1500]], kiam al la teritorio alvenis la unuaj portugaloj, ĝis [[1815]], kiam Brazilo estis ranglevita al reĝlando samranga kiel Portugalio en la [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]. Dum la 300 jaroj de brazila kolonia historio, la ekonomia ekspluatado de la teritorio estis bazita unue sur eltiro de [[brazil-arbo]]j (16-a jarcento), produktado de [[sukero]] (16-a ĝis 18-a jarcentoj), kaj fine sur minado de [[oro]] kaj [[diamanto]]j (18-a jarcento). [[Sklavo]]j, speciale tiuj portitaj el Afriko, disponigis la plejmulton de la laborforto de la brazila ekonomio. En kontrasto kun la najbaraj fragmentitaj hispanaj posedaĵoj, la brazilaj kolonioj konstruitaj fare de la portugaloj en Latinameriko tenis sian teritorian unuecon kaj lingvan integrecon post la ŝtata sendependiĝo de Portugalio, tiel ke la [[Brazila Imperio]] (de 1822 ĝis 1889) kaj la sekva respubliko Brazilo iĝis la plej granda lando en la regiono. ''[[Bandeirante]]s'' estis militistoj kaj koloniistoj, kiuj el la 16a jarcento eniris en la internajn teritoriojn de Sudameriko, elirinte el San-Paŭlo de Piratininga (San-Paŭlo) en kio poste estos Brazilo. La nomo "bandeirante" devenas de la portugala vorto "bandeira" (flago) ĉar ili grupiĝis uzante flagojn, kiuj distingis ilin; metafore poste estis nomataj "bandeiras" la armitaj bandoj kaj ankaŭ la invadoj fare de portugaloj en teritorioj poste postulataj de Portugalio. [[Nederlanda Brazilo]], konata ankaŭ laŭ oficiala nomo '''Nova Holando''' (en [[nederlanda]]: ''Nieuw Holland''<ref>[https://www.newhollandfoundation.nl/new-holland-foundation/ Wie zijn wij?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250211185259/https://www.newhollandfoundation.nl/new-holland-foundation/ |date=2025-02-11 }} New Holland Foundation, alirita la 5an de aprilo 2022, "Op het hoogtepunt van de Gouden Eeuw werd in Brazilië de kolonie ‘Nieuw Holland’ gesticht"</ref>), estis la norda parto de la [[Kolonia Brazilo|portugala kolonio]] de Brazilo regata de la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Unuiĝintaj Provincoj]] dum la nederlanda [[Kolonio|koloniigo de Ameriko]] inter 1630 kaj 1654.<ref>La termino ''Nova Holando'' devas esti nekonfuzata kun la posta termino ''Nova Holando'' uzita por la nuna [[Aŭstralio]].</ref> === Reĝlanda periodo === En Novembro [[1807]], trupoj de [[Napoléon Bonaparte|Napoleono Bonaparto]] igis la portugalan kortegon fuĝi al Brazilo. La [[regento|regenta]] princo [[Johano la 6-a de Portugalio|Princo Johano]] kaj la reĝino [[Maria la 1-a de Portugalio|Maria la 1-a]], alinomata la Freneza, alvenis [[Rio-de-Ĵanejro]]n en [[1808]], poste faris defendan aliancon kun [[Britio]]. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al internacia komerco kaj finis la kolonia monopolo. [[Rio-de-Ĵanejro]] fariĝis ĉefurbo de [[Portugalio]]. La princo kreis la ''Imprensa Nacional'' (''Nacian Presejon'') ([[13-a de majo]] [[1808]]), la ''Banco do Brasil'' (Brazilan Bankon) ([[12-a de oktobro]] [[1808]]), la ''Caixa Econômica'' (Ŝparkason) ktp. Tiuj fondaĵoj ekzistis ĝis hodiaŭ kaj estas simboloj de nacia sendependo. [[Dosiero:Príncipe Regente de Portugal e toda a Família Real embarcando para Brasil no cais de Belém.jpg|eta|dekstra|La portugalan realan familion fuĝis el Portugalio.]] Post la [[Viena kongreso]] je la [[16-a de decembro]] [[1815]] Brazilo estiĝis [[regno]] ene de la portugala ŝtato, kiu nomiĝis de tiam '''Unuiĝita Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvoj'''. === Sendependa periodo === La [[Brazila Imperio]] ('''''Império do Brasil''''' en [[portugala]]) estis ŝtato ekzistinta inter [[1822]] kaj [[1889]] kiu antaŭis tiun de la [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Brazilo]] kiu funkciis el 1889 al 1968, kiu siavice antaŭis tiun de la nuna [[Federacia Respubliko Brazilo]]. [[Dosiero:Deodoro da Fonseca sak.jpg|eta|maldekstra|[[Deodoro da Fonseca]], la unua brazila prezidento.]] ==== Dua Respubliko (1930-1937) ==== En [[1930]] okazis puĉo kiu finis la unuan respublikon. Kiam Vargas puĉis en 1930, li intencis estri absolute, sen konstitucio, kaj finis la "provizoran" respublikan periodon de la brazila historio laŭ ideoj de [[Pozitivismo]]. En [[1932]] la [[Pro-Konstitucia Revolucio]] en [[San-Paŭlio|San-Paŭlo]] devigis Vargas-on akcepti novan konstitucion en [[1934]], sed en la [[10-a de novembro]] [[1937]] li denove puĉis kaj kreis la "[[Nova Ŝtato|Novan Ŝtaton]]", en kiu li intencis anstataŭigi la parlamenton per scienca akademio. Sed tiam la influo de la [[faŝismo]] en Brazilo jam estis tre forta, kaj la diktaturo de Vargas fariĝis iom post iom pli faŝisma ol pozitivisma. Dum tio periodo, en [[1935]], okazis komunisma ribelo en [[Norda Rio-Grando]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]. Vargas uzis tion por persekuti siajn malamikojn kaj timigi la superajn klasojn pri [[komunismo]]. ==== Tria Respubliko (aŭ "[[Nova Ŝtato]]") (1937-1945) ==== {{Ĉefartikolo|Nova Ŝtato}} Same kiel la [[faŝismo|faŝistoj]] en Eŭropo, Vargas eluzis tiujn ĉi timojn pri komunismo por pravigi [[diktatoreco|diktatorecan]] regadon. Sian modelon de "Nova Ŝtato" li realigis ekde [[1937]] laŭ la ekzemplo de samnoma sistemo sub Salazar en [[Portugalio]]. Tiu periodo estis [[diktatoreco|diktaturo]], en kiu la prezidanto estas ne nur ŝtatestro kaj registarestro sed ankaŭ plej supera leĝdonato kaj plej supera juĝisto. Tamen tiutempe Brazilo ne aliĝis al la potenco de la [[Akso Romo-Berlino-Tokio]] de la [[Dua Mondmilito]] kiel faris aliaj diktaturoj, sed male por ricevi apogon de la venkontaj [[Aliancanoj]], la brazila ŝtato aliĝis al tiuj kaj sendis la trupojn de la [[Brazila Ekspedicia Forto]], kiu batalis ekzemple en la [[Kampanjo de Italio]]. Tiu diktaturo daŭris ĝis la [[29-a de oktobro]] [[1945]] kiam okazis [[puĉo]] apogita de [[Usono]]. ==== Kvara Respubliko (aŭ "Populisma Respubliko") (1945-1964) ==== [[Dosiero:Brasilia Congresso Nacional 05 2007 221.jpg|eta|250ra|[[Braziljo]] estis konstruita dum la kvara respubliko.]] Tiu tempo estas ankaŭ nomata ''oraj jaroj'' de la brazila historio. En tiu periodo, kvankam komunisma partio ne povis elekti reprezentantojn, Brazilo vivis "normalan" {{N|parlamenta demokratio}} laŭ usona modelo. Nur en [[1954]] oni provis ''blankan'' puĉon kiu fiaskis. En tiu periodo, aperis en Brazilo televidaparatoj, modernaj fabrikoj kaj iom post iom finis la laŭleĝa [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj]]. [[Juscelino Kubitschek]] fondis [[Braziljo]]n en la 21-a de aprilo [[1960]]. Sed en la [[31-a de januaro]] [[1961]] [[Jânio Quadros]] enoficiĝis kiel prezidanto kaj rezignis je la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]], kaj ekis gravega krizo. La socialisma vicprezidanto [[João Goulart]] estis en [[Ĉinio]] kaj oni proponis puĉon por ke li ne enoficiĝu kiel prezidanto. [[Ranieri Mazzilli]], estante prezidanto de la parlamento, estris de la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]] ĝis la [[8-a de septembro]] [[1961]]. Oni kreis la oficon de [[ĉefministroj de Brazilo|ĉefministro]], kaj la prezidanto estis nur ŝtatestro. [[João Goulart]] povis esti prezidanto. [[Plebiscito]] malkreis la oficon de ĉefministro kaj la prezidanto reestis ŝtatestro kaj registarestro en la [[24-a de januaro]] [[1963]]. ==== Kvina Respubliko (aŭ Militista Periodo) (1964-1985) ==== {{Ĉefartikolo|Milita puĉo de 1964}} [[Dosiero:Nixon-Médici.gif|eta|Brazila prezidento [[Emílio Garrastazú Médici]] kaj [[Usono|Usona]] prezidento [[Richard Nixon]] en [[1971]].]] La Militista Periodo, aŭ ''plumbaj jaroj'', komencis la [[1-an de aprilo]] [[1964]]. Kvankam [[Ranieri Mazzilli]] estis konsiderata laŭleĝa provizora prezidanto ([[2-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de aprilo]] [[1964]]) ĉar li estis la prezidanto de la [[parlamento]], tamen la vera povo apartenis al "Supera Komando de Revolucio", t. e. la aro de brazilaj generaloj. Marŝalo [[Humberto de Alencar Castello Branco]] iĝis diktatoro de la [[15-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de marto]] [[1967]]. Castelo Branco ekziligis la ĉefajn politikajn figurojn de Brazilo. En [[1965]] oni malpermesis la ekziston de politikaj partioj. En [[1967]] oni trudis novan [[konstitucio]]n. En [[1984]] popola movado rapidigis la finon de la diktatura periodo. ==== Sesa Respubliko (aŭ "Nova Respubliko") (1985-1990) ==== [[Tancredo Neves]] kaj [[Ulisses Guimarães]] sukcesis gvidi popolan movadon kiu komencis spontane en [[1984]]. En la [[15-a de novembro]] [[1984]] [[Tancredo Neves]] estis deklarita prezidento de Brazilo de la [[Parlamento]] kaj devis enoficiĝi en [[15-a de marto]] [[1985]], sed antaŭ enoficiĝo li mortis. La parlamento deklaris la prezidanton de la Senato [[José Sarney]] prezidento en la [[15-a de marto]] [[1985]] kun ĉiuj diktatorecaj povoj kaj sen limtempo por fino de lia regado. Sarney okazigis balotadon por konstitucia asembleo. En [[1986]] li ŝanĝis la nomon de la brazila mono, malpermesis la plialtigon de prezoj en Brazilo kaj deklaris nepagadon de internacia [[debeto]] de Brazilo. En 1989 li denove ŝanĝis la nomon de brazila mono. Lia ekonomia politiko estis fiaska kaj [[inflacio]] atingis 80% monate (1,5% tage!). Li regis ĝis [[15-a de marto]] [[1990]]. ==== Sepa Respubliko (1990 ĝis nun) ==== [[Fernando Collor de Mello]] estis la unua brazila prezidento elektita per popola balotado ekde [[1961]]. Lia regado, kiu komenciĝis la [[15-a de marto|15-an de marto]] [[1990]], estis ruiniga. En la unua tago de lia regado li konfiskis '''tutan monon''' de l' popolo, kiu estis en bankoj, por ĉesigi la [[inflacio]]n (vere, sen mono ne estas inflacio!). Li ankaŭ ŝanĝis la nomon de la brazila valuto. Li permesis eniron de fremdaj varoj kontraŭ malaltaj impostoj. Krome li fakte permesis koruptecon kaj li mem estis koruptita. La [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1992]] li estis impedita(?) de la [[parlamento]], kaj enoficiĝis la vicprezidanto [[Itamar Franco]]. [[Dosiero:Jair_Bolsonaro.jpg|eta|150ra|[[Jair Bolsonaro]], brazila prezidinto.]] [[Itamar Franco]] estis malvigla prezidento, ĉiuj timis ke li ne sukcesas estri, pro tio oni evitis oponon al li. Ĉiu timis ke fiasko de lia registaro povus frakasi Brazilon kaj meti la landon en novan diktaturan periodon, tial ĉiu helpis lin dum lia periodo, kaj li sukcesis atingi nacian unuecon. Itamar Franco redonis monon al la popolo, ŝanĝis la nomon de la brazila valuto, kontrolis inflacion, rekomencis pagadon de internaciaj debetoj ktp. Fine li denove ŝanĝis la nomon de brazila valuto. Lia regado finiĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]]. [[Fernando Henrique Cardoso]] estis elektita de rekta popola balotado, enposteniĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]] kaj estis la unua prezidento de Brazilo ekde [[1961]] kiu ricevis la simbolojn de prezidenteco de sia antaŭulo. Li estis la unua prezidento ekde [[1986]] kiu ne ŝanĝis la nomon de brazila valuto, kvankam li ordonis faradon de novaj moneroj. Li estis la unua "normala" prezidento de Brazilo ekde [[Juscelino Kubitschek]]. CARDOSO estis reelektita en [[1998]] per normala balotado kaj regis ĝis [[2003]], kiam oni elektis la popularan brazilan prezidenton [[Luiz Inácio Lula da Silva]]. LULA estis reelektita en [[2006]] kaj regis ĝis [[2010]]. Li profitis sian popularecon kaj indikis la novan kandidaton por enposteniĝi kiel prezidento de Brazilo. [[Dilma Rousseff|Dilma Vana Rousseff]], indikata de Lula, estis elektita de rekta popola balotado la [[31-a de oktobro|31-an de oktobro]] de [[2010]] kaj enposteniĝis la 1-an de januaro de [[2011]]. ROUSSEFF estis la unua prezidentino de Brazilo kaj ŝi estis elpostenigita pere de jur`politika proceso la 12-an de majo 2016. Tiam estis enpostenigita [[Michel Temer]]. == Registaro kaj politiko == {{Ĉefartikolo|Listo de ŝtatestroj de Brazilo}} Historie, Brazila respublika registaro baziigis sur [[Usono|Usona]] registara sistemo. Ĝi estas en normalaj historiaj periodoj, estigita de la [[Brazila Konstitucio]], estas [[federacia respubliko]]. La nacia registaro konsistas el la ekzekutiva, leĝdona, kaj juĝista branĉoj. La kapo de la ekzekutiva branĉo estas la [[Prezidento de Brazilo]]. La leĝdona branĉo konsistas el la [[Brazila Kongreso]], kun du tipoj de ĉambristoj: [[deputito]]j kaj [[senatano]]j, dum la [[Plejsupera Federacia Tribunalo]] estas kapo de la juĝista branĉo. Laŭ la stato de 2016 la parlamento konsistas el sume 594 membroj: 81 senatanoj kaj 513 deputitoj. La federacia [[registaro de Brazilo]] (portugale ''Governo Federal do Brasil''), jure ofte nomata portugale ''União'', do "unio", estas la centra nacia registaro de la Federacia Respubliko Brazilo, kaj dividas la suverenecon pri la ŝtata teritorio de Brazilo kun la aliaj federacieroj, la 26 ŝtatoj kaj [[Federacia Distrikto]], portugale: ''Distrito Federal''. Brazilaj ŝtatoj ne havas tiom da aŭtonomio kiel usonaj ŝtatoj, ekzemple, ne havas prikrimajn leĝojn aŭ ne povas fari leĝojn pri balotado. Sekve, ili pli similas al aŭtonomaj provincoj, kun elektita registaro de aliaj sudamerikaj landoj. Estas tre diversaj politikaj partioj en Brazilo (Pri tio rigardu ĉe [[Listo de politikaj partioj#Brazilo|Listo de politikaj partioj]]). == Geografio == Brazilo havas 8.514.877&nbsp;km² de areo, kaj estas la kvina lando en la mondo laŭ grandeco. Ĉiuj teroj en Brazilo estas kultiveblaj kaj plimalpli fertilaj, dum granda parto de aliaj pli grandaj landoj ([[Rusio]], [[Kanado]], [[Ĉinio]] kaj [[Usono]]) estas [[dezerto]]j aŭ nekultiveblaj teroj. Ne estas en Brazilo dezertoj, krom apudmara dezerteto [[Lençóis Maranhenses]] (270&nbsp;km²), la nura varma dezerto en la mondo kun abunda dolĉa akvo, kiu estas turismejo. Brazilo havas plej grandajn riverojn kaj tropikajn arbarojn en la mondo en [[Amazonio]]. Krom tio, estas interesaj [[biomo]]j kiel [[Pantanalo]], [[Caatinga|Kaatingo]] kaj [[Atlantika arbaro]]. Ne estas grandaj [[monto]]j aŭ [[vulkano]]j. En Brazilo estas ĉirkaŭ 5 mil urboj, multaj kun pli ol 1 miliono da loĝantoj, kaj eĉ [[San-Paŭlo]] kun pli ol 10 milionoj da loĝantoj. [[Dosiero:Brazilaj biomoj.jpg|eta|311x311ra|Brazilaj biomoj]] Brazilo havas kvin geografiajn regionojn: la Norda Regiono, karakterizata per grava [[ekologio|ekologia]] sistemo, la [[Amazona arbaro]], kaj la [[Amazono]], la plej granda rivero en la mondo; la Nordorienta Regiono, karakterizata per iomete arida klimato landinterne kaj pli mildajn temperaturojn marborde; la Centrokcidenta Regiono, karakterizata per vastaj savanoj kaj per la [[Pantanalo]], grandega marĉa regiono kiu entenas riĉan faŭnon kaj flaŭron; la Sudorienta Regiono, kiu estas la plej industrialigita regiono de la lando, kie troviĝas, interalie, la bela urbo [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj la potenca [[San-Paŭlo]], financa centro de la lando, kaj [[Ouro Preto]] (esp-e, Nigra Oro), kie oni povas vidi la verkojn de [[Aleijadinho]], la plej grava baroka skulptisto en Brazilo; kaj, finfine, la Suda Regiono, karakterizata de montara pejzaĝo kaj forta eŭropeca kulturo pro la plurlandaj enmigrintoj tie loĝantaj, kaj kie estas unu el plej elstaraj akvofaloj de la mondo, [[Igŭacuo]], deklarita de [[Unesko]] kiel mondheredaĵo pro sia natura beleco. ''[[Sertao]]'' (portugale Sertão) estas la nomo por [[Dezertoj kaj kserofitaroj|duondezertaj pejzaĝoj]] en la internlando de Brazilo. Estas kelkaj naciaj parkoj, ekzemple [[Nacia Parko "Serra da Capivara"]], [[Nacia Parko Anavilhanas]], [[Nacia Parko Brazilio]], [[Nacia Parko Jaú]], [[Nacia Parko Serra da Canastra]], [[Natura Parko Caracol]], [[Nacia Parko Serra do Cipó]] kaj [[Tiĵuka Nacia Parko]]. === Klimato === [[Dosiero:Brazil Köppen Climate Map.png|eta|dekstra|350ra|Klimata mapo de Brazilo laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]].]] Pro sia vasteco, Brazilo estas karakterizata de diverstipaj [[klimato]]j, laŭ la [[latitudo]] kaj la [[longitudo]]. La tuta lando situas en la [[suda duonsfero]] de [[Tero]], tiel ke la [[sezono]]j sekvas unu la alian laŭ la tipa ritmo de tiu mondoparto. Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], en Brazilo estas ses ĉefaj klimataj regionoj: ekvatora, tropika, subtropika, duonseka, milda, tropika montara. === Riveroj === La ĉefa rivero de Brazilo estas la [[Amazono (rivero)|Amazono]], kiu trairas la samnoman [[amazona arbaro|amazonan arbaron]]. Ĉe la landlimoj kun [[Argentino]] kaj [[Paragvajo]] situas 275 akvofaloj, kiuj transiras plurajn altec-diferencojn je suma longeco de kvar kilometroj. La rivero longas 6280 kilometrojn, el kiuj 4000 estas laŭireblaj ŝipe. La aliaj plej gravaj riveroj de la lando estas [[Parano]] kaj [[São Francisco]]. == Administra divido == {{Ĉefartikolo|Administra divido de Brazilo}} [[Dosiero:Brazil States.svg|dekstra|eta|[[subŝtatoj de Brazilo]]]] La Federacia Respubliko Brazilo estas dividita en 26 federacierojn kaj unu rekte federacieran distrikton (Distrito Federal do Brasil). Kiel malsupra memstara administra nivelo sub federacieroj ekzistas la municipoj. La federacia distrikto konsistas esence el la urbo Braziljo. === Ŝtatoj respektive subŝtatoj === {{Ĉefartikolo|Subŝtatoj de Brazilo}} Brazilo estas dividita administre kaj politike en 27 [[subŝtato|federacieroj]]n, 26 ŝtatoj respektive [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtatoj]] kaj unu federacia distrikto. Kvankam la Federacia Distrikto rigore ne estas (sub)ŝtato, tamen pro analogio kaj taŭgeco multfoje ĝi aperas kune kun la (sub)ŝtatoj, sed pro neatento ĝi kelkfoje estas erare listigita kiel ŝtato mem. Verdire la Federacia Distrikto estas speciala teritorio de Brazilo, kie estas la landa ĉefurbo [[Braziljo]], kun administra sistemo diferenca de tiu de la aliaj federacieroj. {{Ĉefartikolo|Listo de brazilaj ŝtatoj laŭ loĝantaro}} {| class="wikitable sortable" style="float:center; text-align:center; clear:all; font-size:90%" ! class="unsortable" | Flago ! ŝtato ! Oficiala nomo ! Mallongigo ! Ĉefurbo ! Areo (km²) ! Loĝantaro ([[2005]]) ! Loĝantardenso ([[2005]]) |- | [[Dosiero:Bandeira do Acre.svg|30ra|kadra]] | [[Akro (Brazilo)|Akro]] | ''Acre'' | AC | [[Rio Branco]] | 152.581,4 | 656.043 | 4,30 |- | [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|30ra|kadra]] | [[Alagoaso]] | ''Alagoas'' | AL | [[Maceió]] | 27.767,7 | 3.015.912 | 108,61 |- | [[Dosiero:Bandeira do Amapá.svg|30ra|kadra]] | [[Amapao]] | ''Amapá'' | AP | [[Makapao]] | 142.814,6 | 594.587 | 4,16 |- | [[Dosiero:Bandeira do Amazonas.svg|30ra|kadra]] | [[Amazonio (ŝtato)|Amazonio]] | ''Amazonas'' | AM | [[Manaŭso]] | 1.570.745,7 | 3.232.330 | 2,05 |- | [[Dosiero:Bandeira da Bahia.svg|30ra|kadra]] | [[Bahio]] | ''Bahia'' | BA | [[Salvador de Bahio]] | 564.692,7 | 13.815.334 | 24,46 |- | [[Dosiero:Bandeira do Ceará.svg|30ra|kadra]] | [[Cearao]] | ''Ceará'' | CE | [[Fortalezo]] | 148.825,6 | 8.097.276 | 54,40 |- | [[Dosiero:Bandeira do Espírito Santo.svg|30ra|kadra]] | [[Espirito-Santo]] | ''Espírito Santo'' | ES | [[Vitória (Espirito-Santo)|Vitória]] | 46.077,5 | 3.408.365 | 73,97 |- | [[Dosiero:Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg|30ra|kadra]] | [[Federacia Distrikto (Brazilo)|Federacia Distrikto]] | ''Distrito Federal'' | DF | [[Braziljo]] | 5.801,937 | 2.562.963 | 441,74 |- | [[Dosiero:Flag of Goiás.svg|30ra|kadra]] | [[Gojaso]] | ''Goiás'' | GO | [[Goiânia]] | 340.086,7 | 5.619.917 | 16,52 |- | [[Dosiero:Bandeira do Maranhão.svg|30ra|kadra]] | [[Maranjo]] | ''Maranhão'' | MA | [[San-Luiso]] | 331.983,3 | 6.103.327 | 18,38 |- | [[Dosiero:Bandeira de Mato Grosso.svg|30ra|kadra]] | [[Mato-Groso]] | ''Mato Grosso'' | MT | [[Cuiabá]] | 903.357,9 | 2.803.274 | 3,10 |- | [[Dosiero:Bandeira de Minas Gerais.svg|30ra|kadra]] | [[Minas-Ĝerajso]] | ''Minas Gerais'' | MG | [[Belo Horizonte]] | 586.528,3 | 19.237.450 | 32,79 |- | [[Dosiero:Bandeira do Rio Grande do Norte.svg|30ra|kadra]] | [[Norda Rio-Grando]] | ''Rio Grande do Norte'' | RN | [[Natalo (Brazilo)|Natalo]] | 52.796,8 | 3.003.087 | 56,88 |- | [[Dosiero:Bandeira da Paraíba.svg|30ra|kadra]] | [[Paraibo]] | ''Paraíba'' | PB | [[Ĵoan-Pesoo]] | 56.439,8 | 3.595.886 | 63,71 |- | [[Dosiero:Bandeira do Paraná.svg|30ra|kadra]] | [[Paranao]] | ''Paraná'' | PR | [[Kuritibo]] | 199.314,9 | 10.261.856 | 51,48 |- | [[Dosiero:Bandeira do Pará.svg|30ra|kadra]] | [[Parao]] | ''Pará'' | PA | [[Belemo]] | 1.247.689,5 | 6.970.586 | 5,58 |- | [[Dosiero:Bandeira de Pernambuco.svg|30ra|kadra]] | [[Pernambuko]] | ''Pernambuco'' | PE | [[Recife]] | 98.311.6 | 8.413.593 | 85,58 |- | [[Dosiero:Bandeira do Piauí.svg|30ra|kadra]] | [[Piaŭio]] | ''Piauí'' | PI | [[Teresina]] | 251.529,2 | 3.006.885 | 11,95 |- | [[Dosiero:Bandeira Estado RiodeJaneiro Brasil2.svg|30ra|kadra]] | [[Rio-de-Ĵanejrio]] | ''Rio de Janeiro'' | RJ | [[Rio-de-Ĵanejro]] | 43.696,1 | 15.383.407 | 352,05 |- | [[Dosiero:Bandeira de Rondônia.svg|30ra|kadra]] | [[Rondonio]] | ''Rondônia'' | RO | [[Porto Velho]] | 237.576,2 | 1.153.459 | 6,46 |- | [[Dosiero:Bandeira de Roraima.svg|30ra|kadra]] | [[Rorajmo]] | ''Roraima'' | RR | [[Boa Vista (Rorajmo)|Boa Vista]] | 224.299,0 | 391.317 | 1,74 |- | [[Dosiero:Bandeira Santa Catarina.svg|30ra|kadra]] | [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]] | ''Santa Catarina'' | SC | [[Florianópolis]] | 95.346,2 | 5.866.568 | 61,53 |- | [[Dosiero:Bandeira do Estado de São Paulo.svg|30ra|kadra]] | [[San-Paŭlo]] | ''São Paulo'' | SP | [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] | 248.209,4 | 40.442.795 | 162,93 |- | [[Dosiero:Bandeira de Sergipe.svg|30ra|kadra]] | [[Serĝipo]] | ''Sergipe'' | SE | [[Arakaĵuo]] | 21.910,3 | 1.967.761 | 89,81 |- | [[Dosiero:Bandeira de Mato Grosso do Sul.svg|30ra|kadra]] | [[Suda Mato-Groso]] | ''Mato Grosso do Sul'' | MS | [[Campo Grande]] | 357.125,0 | 2.264.468 | 6,34 |- | [[Dosiero:Bandeira do Rio Grande do Sul.svg|30ra|kadra]] | [[Suda Rio-Grando]] | ''Rio Grande do Sul'' | RS | [[Porto-Alegro]] | 281.748,5 | 10.845.087 | 38,49 |- | [[Dosiero:Bandeira do Tocantins.svg|30ra|kadra]] | [[Tokantinso]] | ''Tocantins'' | TO | [[Palmas]] | 277.620,9 | 1.305.728 | 4,70 |- |} == Ekonomio == Vidu [[Ekonomio de Brazilo]] Brazilo estas la deka ekonomio de la mondo, la plej granda de [[Sudameriko]]. La Brazila ekonomio bazas ekvilibre inter granda [[agrikultura sektoro]] kaj [[industrio]]. Tiu ebligas ke brazilanoj povas aĉeti en sia propra lando industriajn kaj agrikulturajn varojn kaj, sekve, importado estas ĉiam malpligranda ol eksportado. Agrikulture, la plej gravaj importoj estas [[rizo]] kaj [[tritiko]], alie Brazilo eksportas [[viando]]n, [[lakto]]n, [[sojo]]n, [[kafo]]n (dum la dua deko de la [[21-a jarcento]], Brazilo estis de longe kaj estas ankoraŭ la unua en la mondo produkti kafon) kaj [[maizo]]n. Brazilo eksportas [[mineralo]]jn kiel [[fero]]n, [[alumino]]n, [[oro]]n, ktp. kaj importas ĉefe [[karbo]]n, [[kupro]]n, [[natrio]]n kaj [[sulfuro]]n. Brazilo produktas teorie la tutan [[nafto]]n kiun ĝi bezonas, sed en praktiko ĝi devas eksporti pezan nafton por aĉeti malpezan nafton kaj [[natura gaso|naturan gason]]. Brazila industrio estas tre diversa, ĝi produktas kaj eksportas aŭtomobilojn, aviadilojn, teksaĵojn, kemiaĵojn, ktp. Brazilo importas ĉefe komputilojn kaj elektronikajn ilojn. Hodiaŭ ĉinaj [[brikabrako]]j konkurencas al nacia malpeza industrio. En [[2006]], Brazilo estis unu el la kvar unuaj landoj membroj de la nuna [[BRICS]] (asocio de kvin gravaj emerĝaj naciaj ekonomioj). === Soja unukultivo === Brazilo pintas en la uzo de [[Pesticido|pesticidoj]], kiujn Eŭropo produktas kaj eksportas, sed kiuj estas malpermesitaj en [[Eŭropo]] mem<ref>"''Brasil Europa em Fragmentos''" libro en la portugala kaj la nederlanda, de Luc Vankrunkelsven, direktoro de la Internacia Organizaĵo Wervel por daŭripova agrikulturo, kaj konsultisto por WTO (Monda Komerca Organizo).</ref>. Tiuj pesticidoj estas disspruĉitaj tra la kampoj per aviadiloj, sed ankaŭ super apudaj lernejoj kaj vilaĝoj. Ekzemple, la Parque Indigena do Xingu, la plej granda rezervejo kie 17 [[indiĝenaj popoloj]] klopodas supervivi, estas ĉirkaŭita de granda areo de soja [[unukultivo]], kie ĉi tiuj pesticidoj estas vaste disspruĉitaj. Ĉiuj riveroj de la areo, kiuj provizas trinkakvon al la indiĝenaj popoloj, trafluas la sojfabajn kampojn kaj estas venenitaj. Jam antaŭ la jaro [[2008]] oni senarbarigis en [[Rondônia]] kaj [[Pará]] kie troviĝis la amazona arbarego je la profito de la [[brutobredado]]. Tiu fenomeno eĉ post 2008 ŝanĝigis arbarojn en centmilojn da hektaroj da kultivebla tero ekster Eŭropo, [[Ĉinio]] kaj [[Barato]] (la loĝantaro de tiu du landoj havis jarcentan tradicion de vegetara manĝado<ref>(pt) ''[https://al-go.jusbrasil.com.br/noticias/2205016/escritor-belga-critica-expansao-da-soja-e-do-consumo-de-carne Escritor belga critica expansão da soja e do consumo de carne]'', Jusbrasil, 2010</ref>), aldone al la bezonataj [[Sterko|sterkoj]], [[Aspergilo|aspergiloj]] kaj [[pluvakvo]]. La unika [[ekosistemo]] de la [[amazona arbaro]] aĝas pli ol 45 milionoj da jaroj kaj estas nun (2021) jam detruita por 54%<ref>(nl) Arthur Follebout, [https://wervel.be/tag/cerrado/ Cerrado], Wervel, la 28-an de januaro 2021</ref><ref>(pt) Luc Vankrunkelsven, ''[http://base.d-p-h.info/es/fiches/dph/fiche-dph-7613.html Soja e a morte dos povos indígenas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210803045848/https://base.d-p-h.info/es/fiches/dph/fiche-dph-7613.html |date=2021-08-03 }}'', DPG, 03/2005</ref>. == Demografio == {{Ĉefartikolo|Demografio de Brazilo}} Laŭ [[Popolnombrado|nombrado]] farita en [[2007]]<ref>''[http://www1.folha.uol.com.br/folha/cotidiano/ult95u357263.shtml Folha Online]'' (27.12.2007): ''IBGE diz que população vai diminuir a partir de 2060''</ref>, la loĝantaro kreskas je 1,2% jare, malpli ol la antaŭe supozita kresko (1,4%). En 1990 la kresko estis je 1,64% jare. Averaĝe, virinoj naskas po 1.99 infanojn. La loĝantaro do atingos maksimumon en [[2060]] (per ĉ. 260 milionoj) kaj tiam ekestos malkresko, se konserviĝos la nuntempaj parametroj pri [[nasko]] kaj [[morto]]. Kiel en ĉiu lando, kiu konstatas sian "maljuniĝon", oni ekdiskutas en Brazilo strategiojn kaj politiko-ŝanĝojn, kiuj atentu pri ŝanĝoj rilate al medicinaj zorgoj (kun pli da [[Gerontologio|gerontologoj]] kaj ne tiom da [[Pediatrio|pediatroj]]), transportado aŭ la sekvoj de malpli granda nombro da aktivaj laboristoj kontribuantaj al la ŝtata [[Sociala sekureco|sociasekura sistemo]]. === Etnografio === Granda parto de [[brazilano]]j estas [[mestizo]]j. En Brazilo, oni povas deklari apartenon al ian etnon kaj ŝanĝi tiun deklaron dum la vivo, kiu estas tre ofta. Sekve, iu povas deklari sin [[Blankaj brazilanoj|blankulo]], [[indiĝeno]], [[mestizo]], [[nigrulo]] sinsekve, laŭ deziro. Laŭ informo de la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] el [[2005]], ĉirkaŭ 49,9% el la popolo deklaras sin blanka, ĉirkaŭ 6,3% deklaras sin nigrulo, ĉirkaŭ 43,2% deklaras sin mestizo (vi du artikolon [[kaboklo]]), la aliaj deklaras sin orientaj aŭ [[Indiĝenaj popoloj de Brazilo|indiĝenoj]]. {{Ĉefartikolo|Indiĝenaj popoloj de Brazilo|Afrikobrazilano|Enmigrado en Brazilon}} Oni taksas, ke 15 % de la loĝantaro de [[Ooizumi]], [[Japanio]], parolas la [[portugala]]n kiel denaskan lingvon, kaj en 2007, Ooizumi havis la plej altan koncentriĝon de brazilanoj en Japanujo. === Lingvoj === [[Oficiala lingvo]] de Brazilo estas la [[portugala lingvo]], preskaŭ 99% de la loĝantaro havas ĝin kiel [[gepatra lingvo|gepatran lingvon]], nur ĉirkaŭ 1 miliono da homoj havas alian el ĉirkaŭ 200 lingvoj kiel gepatran. Krom la portugala, oni parolas ofte, kiel gepatran lingvon ĉefe la [[japana]]n (ĉirkaŭ 300 mil loĝantoj), la [[taliana dialekto|talianan dialekton]] ([[itala]]), kaj la [[Sudriogranda germana dialekto|sudriograndan germanan dialekton]] ([[germana]]). El la indigena lingvo, nur la [[gvarania lingvo]] kaj [[yathë]] havas pli ol mil parolantojn. Hodiaŭ, pro forta migrado el aliaj sudamerikaj landoj, ĉirkaŭ 300 mil enmigrintoj parolas la [[hispana]]n kiel gepatran lingvon. La [[brazila signolingvo |brazila signolingvo]] aŭ gestolingvo, konata kiel Libras, ne estas oficiala. Ekde 2002 ĝi tamen estas agnoskata kiel laŭleĝa komunikilo kaj esprimilo de la surdula komunumo. Cetere estas kunoficialaj lingvoj je municipa nivelo : en 2021 sume estas 19 kunoficialaj lingvoj en entute 41 municipoj. == Substrukturo == La [[substrukturo]] de Brazilo estas agada grupo kaj brazila ekonomia strukturo kiu servas por plivastigado de diversaj agadoj. Ekzemple, por ke landaj entreprenoj povas eksporti, necesas havenoj kaj [[flughaveno]]j, elementoj de substrukturo. === Edukado === [[Dosiero:Universidade Federal do Parana 4 Curitiba Parana.jpg|eta|[[Federacia Universitato de Paranao]], fondita en [[1912]]. estas la plej antikva Universitato de Brazilo.]] La Federacia Konstitucio kaj la Leĝo de Instruoj kaj Bazoj de Nacia Edukado determinas, ke Federacia Registaro, Ŝtatoj, Federacia Distrikto kaj Municipoj devas administri kaj organizi siajn respektivajn instrusistemojn. Ĉiuj tiuj publikaj edukadaj sistemoj estas responsuloj por siaj propraj konservadoj, kiu administras viajn rimerojn, tiel kiel mekanismojn kaj fontojn de monaj rimedoj. La nova Konstitucio rezervas 25% da [[buĝeto]] de Ŝtato kaj 18% da federalaj [[imposto]]j kaj municipaj procentoj al edukado. === Scienco kaj Teknologio === [[Dosiero:Marcos Pontes2.jpg|eta|dekstra|[[Marcos Pontes]], la unua [[kosmonaŭto]] el Brazilo.]] Scienca produktado vere ekis en Brazilo dum la unuaj [[jardeko]]j de la [[19-a jarcento]], kiam la [[Reĝa Familio de Portugalio]], gvidita de [[Johano la 6-a (Portugalio)|Dom João la 6-a]], alvenis al [[Rio-de-Ĵanejro]], forkurante el la invado de [[Portugalio]] per la [[armeo]] de [[Napoleono Bonaparte]], en [[1807]]. Ĝis tiam, Brazilo estis [[kolonio]] portugalia, sen [[universitato]]j aŭ sciencaj organizaĵoj, malsame al la tiamaj kolonioj amerikaj kontrolitaj de la [[Hispana Imperio]], kiuj, malgraŭ vasta anafalbeteco, ja havis grandan numeron da universitatoj ekde la [[16-a jarcento]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.meuartigo.brasilescola.com/historia-geral/independencia-america-espanhola.htm|titolo=Independência da América Espanhola|lingvo=portugale|eldonisto=Brasil Escola|alirdato=15-a de januaro 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120105155906/http://meuartigo.brasilescola.com/historia-geral/independencia-america-espanhola.htm|arkivdato=2012-01-05}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.abub.org.br/2010/04/universidade-no-brasil-pano-de-fundo-historico-e-presenca-crista|titolo=A universidade no Brasil: pano de fundo histórico e presença cristã|lingvo=portugale|eldonisto=ABUB|alirdato=15-a de januaro 2011}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Teknologia splorado en Brazilo estas plejparte organizita de publikaj [[universitato]]j kaj institutoj por splorado. Kelkaj el la plej bonaj teknologiaj centroj en Braziloj estas la institutoj [[Fundação Oswaldo Cruz|Oswaldo Cruz]], [[Instituto Butantan|Butantan]], [[Comando-Geral de Tecnologia Aeroespacial]], [[Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] kaj [[Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais|INPE]]. Brazilo havas la plej modernaj Kosma-programo de [[Latin-Ameriko]], kun kapablo sufiĉa por lanĉiloj kaj por konstruo de [[Artefarita satelito|satelitoj]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1826.html |titolo=Brazil&nbsp;— The Space Program |lingvo=angle|jaro=1997 |monato=April |eldonisto=country-data.com|alirdato=24-a de majo 2008}}</ref> Je la [[14-a de oktobro]] [[1997]], la [[Brazila Spaca Agentejo]] akordiĝis kun [[NASA]] por liveri pecojn de ekipaĵoj por la [[Internacia Kosmostacio]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://md-m09.sid.inpe.br/col/sid.inpe.br/md-m09%4080/2009/08.04.14.23/doc/clipping1.html |titolo=Clipping do INPE |lingvo=portugale|eldonisto=Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais |alirdato=26-a de marto 2010}}</ref> Tiu akordo ebligis ke Brazilo trejnu sian unuan [[kosmonaŭto]]. Je la [[30-a de marto]] [[2006]], Kolonelo [[Marcos Pontes]] vojaĝis en [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz]] kaj fariĝis la unua kosmonaŭto brazila kaj la tria el Latin-Ameriko orbiti nian planedon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/ciencia/brasilnoespaco/interna/0,,OI939969-EI6412,00.html|titolo=Do cosmonauta ao taikonauta, dezenas de nacionalidades no espaço |lingvo=portugale|eldonisto=Terra|alirdato=18-a de novembro 2008}}</ref> === Trafiko === === Sano === La brazila publika sana sistemo estas direktata kaj liverata per ĉiuj malsamaj niveloj de la registaro, kvankam la privata sana sistemo rolas kiel komplemento.<ref name="atendimento">{{citaĵo el la reto|url=http://www.brasil.gov.br/sobre/saude/programas-e-campanhas|titolo=Saúde|verko=Atendimento|lingvo=portugale|eldonisto=Brasil|alirdato=26-a de marto 2010}}</ref> Estas multaj problemoj en la publika sana sistemo en Brazilo. En [[2006]], la ĉefaj problemoj estis la altiga procentiĝo de [[infana mortindico|infana]] kaj [[patrina mortindico]], mortemo per ne-transmisiantaj malsanoj kaj morteco pere de eksteraj kaŭzoj, nome: trafika akcidento, [[perforto]] kaj [[memmortigo]].<ref name="atendimento"/><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.planejamento.gov.br/secretarias/upload/Arquivos/spi/programas_projeto/radar_social/2006_PRP_Radar_radarSocial.pdf|titolo=Saúde|verko=Radar social|eldonisto=Ministério do Planejamento|lingvo=portugale|formato=pdf|alirdato=10-a de junio 2008|arkivurl=https://wayback.archive-it.org/all/20081216074831/http://www.planejamento.gov.br/secretarias/upload/Arquivos/spi/programas_projeto/radar_social/2006_PRP_Radar_radarSocial.pdf|arkivdato=2008-12-16}}</ref> === Energio === === Komunikado === == Kulturo == La brazilan kulturon ĉefe influis la kulturo, la lingvo kaj la vivkutimoj de [[Portugalio]], enkondukitaj de la portugalaj koloniistoj dum sia alveno. La influo de la lokaj popoloj klare videblas en la brazilaj lingvo kaj kuirarto, dum la alveno de sklavoj el Afriko havis rimarkindan influon en la fakoj de muziko, kuirarto, lingvo kaj religio. En la suda kaj sudorienta parto de la lando eblas rimarki influon italan kaj germanan. La alveno de italaj enmigrintoj estis aparte abunda inter la jaroj [[1870]] kaj [[1920]]. {{Ĉefartikolo|Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro}} === Literaturo === La unuaj ekzempleroj pri brazila literaturo ŝuldiĝas al verkoj de religiuloj kaj kronikoj de esploristoj kiuj trairis la landon dum la [[16-a jarcento]]. En la 17-a jarcento floris la skolo de [[Bahia]], kiu inkluzivis historiistojn kaj poeziistojn, inter kiuj estis [[Gregório de Matos]] (1636-1695). Nur en la sekva jarcento, tamen, oni povas oficiale rekoni la naskiĝon de brazila literatura sento. La [[19-a jarcento]] estis la tempo de [[Romantikismo]], enkondukita de [[Gonçalves de Magalhães]] (1811-1882). En la sama periodo verkadis la du plej popularaj romantikaj poeziistoj, [[Gonçalves Dias]] (1823-1864) kaj [[Castro Alves]] (1847-1871), kaj la unuaj romanistoj, [[Manuel Antonio de Almeida]] (1830-1861) kaj [[Joaquim Manuel de Macedo]] (1820-1882). [[Oswald de Andrade]] (naskiĝinta la 11-an de januaro 1890 en San-Paŭlo; mortinta la 22-an de oktobro 1954 samurbe) estis brazila verkisto kaj kunfondinto de la brazila [[modernismo]]. Inter la nuntempaj ĉefverkistoj menciindas [[Paulo Coelho]], [[João Guimarães Rosa]] kaj [[Jorge Amado]]. === Muziko === [[Dosiero:Abe agbe afoxe.jpg|eta|Afoŝeo aŭ [[ŝekereo]].]] {{Ĉefartikolo|Muziko de Brazilo|Muziko Populara Brazila}} En Brazilo estas multaj tipaj muzikaj stiloj aŭ eventoj ([[sambo]], [[bosanovo]], [[Kandomblea muziko|kandombleo]], [[samboregeo]], [[timbalada]], [[Koko (muziko)|koko]], [[Bajao (muziko)|bajao]], [[cirando]], [[ŝoteo]], [[embolado]], [[repento]], ''[[forró]]'', [[lunduo]], [[modinjo]], [[ĉoro]], [[aŝeo]], [[brazila tango]], [[sembo]], [[Mangue Beat]], [[funkeado]], [[kaboklinjo]], [[kalango]], [[karimboo]] ktp.) kaj instrumentoj ([[kavakinjo]], [[afoŝeo]], [[sanfono]], [[Brazila tamburino|tamburino]], [[surdo]], [[repiniko]], [[kuiko]], [[ĉokaljo]], [[agogoo]], [[atabako]], [[Timbo (muzikinstrumento)|timbo]], [[pandero]], [[zabumbo]], [[iluo]], [[batuko]], [[apito]], [[rekoreko]] ktp.), multaj el ili por [[perkuto]]. Estis kaj estas multaj famaj kantistoj kaj muzikistoj ([[Ernesto Nazareth]], [[Anacleto de Medeiros]], [[Chiquinha Gonzaga]], [[Maria Bethânia]], [[Luiz Gonzaga]], [[Caetano Veloso]], [[Gilberto Gil]], [[Chico Buarque]], [[Tom Jobim]], [[Pixinguinha]], [[Ary Barroso]], [[Milton Nascimento]], [[Waldir Azevedo]], [[Daniela Mercury]], [[Ivete Sangalo]], [[Ara Ketu]], [[Olodum]], [[Chico César]], [[Jacob do Bandolim]], [[Chico Science]], [[Pinduca]]). Inter bandoj menciindas [[Monobloco]], [[Funk'n'Lata]] {{Ĉefartikolo|Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro}} === Religio === [[Katolikismo]] estas la ĉefa kredo de la lando; pro tio, Brazilo havas la plej grandan katolikan loĝantaron de la mondo.<ref name="USDS">[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51629.htm internacia raporto pri religia libero (angle), informo de la usona registaro, vidita la 8-an de junio 2008]</ref> Laŭ la popolnombrado de 2000, 73,57% el la populacio sekvis [[katolikismo]]; 15,41% [[protestantismo]]; 1,33% [[spiritismo]]; 1,22% aliaj branĉoj de kristianismo; 0,31% afro-brazilaj religioj; 0,13% [[budhismo]]; 0,05% [[judismo]]; 0,02% [[islamismo]]; 0,01% indianaj religioj; 0,59% aliaj religioj, nedeklaritaj aŭ nedeterminitaj; kvankam 7,35% havis neniun religion.<ref name="popolnombrado2000">{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2000/populacao/religiao_Censo2000.pdf|titolo=População residente, por sexo e situação do domicílio, segundo a religião|lingvo=portugale|eldonisto=IBGE|verko=Censo Demográfico 2000|alirdato=13-a de decembro 2007}}</ref> {{Ĉefartikolo|Afrikobrazilaj religioj}} [[Dosiero:800px-Kilondira.jpg|eta|280ra|dekstra|Antikva foto de rito de kandombleo bantua.]] [[Afrikobrazilaj religioj]] estas [[religio]]j praktikataj en Brazilo, kiuj estas [[Afriko|afrikdevenaj]] aŭ enhavas elementojn de afrikaj religioj. Al ili apartenas [[kandombleo]], kies ĉefa tereno troviĝas en [[Bahio]], la kultoj de [[ŝangoo]] en nordorienta Brazilo, [[batuko]] en la sudoriento kaj la [[spiritisme]] influita [[umbando]]. La afrikobrazilaj religioj havas multan komunan kaj ofte estas subigata sub la terminon [[makumbo]]. Sian originon ĉi tiuj religioj havas en la epoko de [[sklaveco]]. Ofte ili prezentas [[sinkretisma]]n sintezon el [[afrika]] (precipe [[joruboj|joruba]]), [[eŭropa]] kaj kiel restaĵoj ankaŭ [[indiana]] religio. Kiel ankaŭ en aliaj afrikoamerikaj religioj, ofte [[kristanisma]] fasado servis kiel legitimado por la sklavoj, por povi festi siajn proprajn tradiciojn kaj ritojn. Krom tio ankaŭ ekzistis kristanismaj sklavoj, dum kiam [[islama]]j tradicioj el Afriko laŭ nuna kono preskaŭ ne transvivis kaj pereis. === Festoj === [[Dosiero:Passista no Carnaval (Brasil).jpg|eta|180ra|Dancistino en [[Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] en 2003.]] * ''[[Folia de reis]]'' * [[Junia festo]] * [[Karnavalo]]j {{Ĉefartikolo|Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro}} === Arto === ==== Arkitekturo ==== La [[Kolonia arkitekturo de Brazilo|kolonia arkitekturo]] estas difinita kiel la arkitekturo farita en la nuna brazila teritorio ekde 1500, jaro de la malkovro de la portugaloj ĝis la Sendependeco en 1822. Ĝi gravas en la historiaj centroj de [[Salvador de Bahio]], [[Ouro Preto]], [[Olinda]], [[Diamantina]], São Luís de Maranhão, Goiás, la Santuário do Bom Jesus de Matosinhos en Congonhas do Campo kaj la ruinoj de la Gvaraniaj Jezuitoj Misioj en San Miguel de las Misiones. ==== Pentrarto ==== [[Benedito Calixto de Jesus]] (naskiĝis la 14-an de oktobro 1853, mortis la 31-an de majo 1927) estis brazila [[pentristo]].<ref>Peter G. Stone; Brian Molyneaŭ (1994): ''The Presented Past, eldonejo ''Routledge'', paĝo 127, {{en}}. ISBN 978-0-415-09602-7.''</ref> Liaj verkoj kutime bildigas figurojn de Brazilo kaj brazila kulturo, inkluzive de fama portreto de la 17-jarcenta portugaldevena esploristo ''[[Domingos Jorge Velho]]'' en 1923<ref>Ana Elena Puga (2008). ''Memory, Allegory, and Testimony in South American Theater'', eldonejo ''Routledge, {{en}}. ISBN 978-0-415-96119-6.''</ref> kaj scenoj de la marbordo de San-Paŭlo.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=xOtcAAAAMAAJ&pgis=1 ''Brazilian art'', angle, Eldonejo Universitato de Teksaso, 1976.]</ref> === Kuirarto === * [[Kajpirinjo]] (portugale ''caipirinha'' [kaipiˈrĩjɐ]) estas brazil-devena alkohola mikstrinkaĵo (koktelo) el [[kaŝaso]] (cachaça, brazila sukerkana brando), suko de [[limeujo]]j, [[sukerkano|kansukero]] kaj [[glaciaĵo]]. La nomo kajpirinjo venas de la brazil-portugala vorto ''[[caipira]]'', kiu signifas [[kamparano]]. Kun la diminutivo (-inha) ĝi signifas proksimume ''etul(in)o de la kamparo''. * La [[kajpira farunaĵo]] (portugale ''bolinho caipira'') estas brazila fritata bakaĵo kaj farĉata kun viando (aŭ "sojviando", por veganoj), kaj tradicia plado en la kulturo ''caipira''. == Sporto == En lando de tiom da loĝantoj, kompreneble troveblas kluboj de ĉiaj sportaj disciplinoj. Aparte populara en Brazilo - samkiel en la najbaraj landoj Argentino kaj Urugvajo - estas [[futbalo]]. Kiam konkuras la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]], milionoj da subtenantoj sekvas ĉiujn movojn. Kvin fojojn, en 1958, 1962, 1970, 1994 kaj 2002, la teamo gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]], sed en la matĉoj de la [[Futbala Mondpokalo 2010]] ili nur eniris la grupon de plej bonaj ok teamoj, tie malvenkante kontraŭ la nederlanda teamo. Enlande grandis la atendoj ke en la matĉoj de la [[Futbala Mondpokalo 2014]], kiu en junio 2014 okazis en pluraj urboj de Brazilo. [[Dosiero:Capoeira-in-the-street-2.jpg|eta|300ra|Kapoejro]] '''[[Kapoejro]]''' (''capoeira'', en la portugala) estas [[luktoarto]] disvolvita de afrikaj sklavoj alportitaj al Brazilo kaj de iliaj posteuloj. Ĝin karakterizas lertaj kaj kompleksaj korpomovoj, farataj ofte sur la planko aŭ kapmalsupre kaj piedleve, kaj havantaj kelkfoje fortan akrobatan komponanton. Karakterizaĵo distinganta ĝin disde aliaj luktoj estas la fakto, ke ĝi estas akompanata de propra [[muziko]]. Ofta dubo estas, ĉu kapoejro estas danco aŭ lukto; kapoejro, en vero, estas kaj danco kaj lukto. La vorto [[kapoejro]] havas kelkajn signifojn, el kiuj unu rilatas al la arbaraj aŭ ĝangalaj areoj en la brazila internlando. Estas sugestite, ke kapoejro ekhavis sian nomon de tiaj lokoj, kie la sklavoj forfuĝintaj provis kaŝi sin. Vidu ankaŭ artikolon pri [[Makuleleo]]. == Esperanto-Movado == {{Ĉefartikolo|Frua Esperanto-movado en Brazilo|Nuna Esperanto-movado en Brazilo}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĉefministroj de Brazilo]] * [[Prezidento de Brazilo]] * [[Brazila ekstera politiko]] * [[Monarkoj de Brazilo]] * [[Listo de urboj de Brazilo]] * [[Flago de Brazilo]] * [[Instituto Guimarães Rosa]] * [[Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] * [[Rilatoj inter Brazilo kaj Surinamo]] * [[Rajtoj de GLAT en Brazilo]] * [[Horzonoj en Brazilo]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|4}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Brazil |n=Portalo:Brazilo |s=Kategorio:Brazilo |ReVo=brazil }} {{Portalo|Brazilo}} * {{ueavikio|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://www.property-brazil.com/articles/brazil-information.aspx Brazil Information] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060207115830/http://www.property-brazil.com/articles/brazil-information.aspx |date=2006-02-07 }} angle * [http://www.aleph.com.br/kce/brazilo.htm Regionoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040419102306/http://www.aleph.com.br/kce/brazilo.htm |date=2004-04-19 }} * [http://www.curitiba-brazil.com Curitiba Brazil]; angle. * [http://www.geographicguide.com/brazil.htm bildoj pri Brazilo]; * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |date=2021-08-12 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{G20-Ŝtatoj}} {{Merkosudo}} {{KPL}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Havenda artikolo|Brazilo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brazilo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1822]] fwuh0kutninoc90xshpz53gt3he0zvh 0 693 9416717 9397424 2026-06-29T09:15:36Z Kani 670 /* Servoj */ 9416717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Chicago montage1.jpg | dosiero2 = Composition Chicago.jpg | dosiero3 = Chicago Collage 2023-09-27 22 08 27~2.jpg | dosiero4 = | dosiero5 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | bildo-larĝeco = 300px | estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |regiono-ISO=US-IL|tipo1=reliefo|situo de=Situo de Ĉikago en la subŝtato [[Ilinojso]] kaj [[Usono]]|Mapo en angulo=|situo sur mapo2=Usono Ĉikago|situo de2=Lokigita mapo de la [[Ĉikaga metropola areo]]|zomo=9}} '''Ĉikago'''<ref>[https://vortaro.net/#Ĉikago_kd artikolo ''Ĉikago'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua papera eldono de 1970, p. 159, kaj en la eldono de 2002, p. 211. Ĉirkaŭ la jaro 2000, nun ne plu, lokaj esperantistoj foje uzis alternativan esperantigon ''Ŝikago'', kiu estas malĝusta.</ref> ({{lang-en|Chicago}} [ŝi-kA-goŭ]) {{md}}"La venta urbo", "La dua urbo", "La urbo de larĝaj ŝultroj"{{md}} estas la plej granda urbo en la ŝtato [[Ilinojso]] kaj la tria plej granda urbo en [[Usono]]. Loĝantoj{{md}}2,9{{spaco}}milionoj, en la ĉikaga regiono (Ĉikagio){{md}}9,6{{spaco}}milionoj. Centro por teknologio kaj scienca esplorado, fabrikado kaj transporto. Centro ankaŭ por komerco en agrikulturaj akcioj. Ĝi estas etne tre diversa urbo: kvartaloj de baratanoj, ĉinoj, meksikanoj, portorikanoj, poloj kaj aliaj etnoj troviĝas en la urbo. Konataj manĝaĵoj: dika pico, pola (fum)kolbaso, rostkolbaso, kaj porkaĵo. Ĝi estas parto de la [[Megalopolo Grandaj Lagoj]]. == Nomo == La nomo venis el usonindiana frazo kiu signifas "odoro de sovaĝa cepo". == Historio == Ĉikago estis la loko de Fortikaĵo ''Dearborn'', kie indianoj masakris blankhaŭtulojn en la jaro [[1812]]. La urbo korporaciiĝis en [[1833]]. La urbo pro sia oportuna loko ĉe Rivero Ilinojso kaj suda pinto de lago Miĉigano rapide kreskiĝis kiel centro por translanda transporto. En 1871, granda fajro, kiun laŭlegende flamigis bovo, detruis la centron de la urbo. Ĝi estis rekonstruita kaj en [[1893]] la urbo triumfe okazigis la [[internacia ekspozicio|mond-foiron]] "[[Kolumbia Ekspozicio]]". [[Dosiero:Chicago postal001.jpg|eta|maldekstra|Vido de poŝtkarto je la komenco de 20-a jarcento]] Je [[1900]], Ĉikago estis la 6‑a plej granda urbo en la mondo. Faman "Planon de Ĉikago" verkis arkitekto Daniel Burnham en 1909. Kvankam la plano ne tute estis realigita, oni uzis principojn tie por inspiro, inkluzive de la diro: "Faru neniujn planojn malgrandajn. Ili ne havas magion por kirli la sangon de homoj." Dua mond-foiro okazis en [[1933]], nomata "Jarcento de Progreso", kiam Ĉikago estis 3‑a la plej granda urbo en la mondo. Dum la alkohol-malpermeso en Usono, Ĉikago gajnis fifamon pro mafia agado kaj polica kontraŭagado. En la 1940‑aj, la [[Projekto Manhattan|Projekton Manhattan]] oni starigis en [[Universitato de Ĉikago]], por esplori la eblecon de krei [[atombombo|atoman bombon]]. Pli da nobelpremiitoj rilatas al tiu universitato ol iu ajn institucio. Dum la longa urbestreco de ''Richard J. Daley'', Ĉikago fariĝis forta politika motoro por la [[Demokrata Partio]] tutlande. En 1968, la urbo gastigis la partian kongreson, dum kiu junuloj proteste tumultis kaj polico reagis perforte, kaj allogis fortajn kritikojn. Kiel multaj usonaj urbegoj, la urbo en malfrua 20‑a jarcento suferis pro problemoj ligataj al urba kadukiĝo, kaj la eliro de multaj loĝantoj al la pli verdaj antaŭurboj. La centro de la urbo ĉiam restis vigla ekonomia centro, speciale por agrikultura komerco. La [[Willis-Turo]], konstruita en 1973, estis dum pli ol 25 jaroj la plej alta konstruaĵo en la mondo. En la 1990‑aj jaroj, la teamo ''Chicago Bulls'' kun [[Michael Jordan]] gajnis mondskalan famon en [[korbopilko]]. Samtempe la urbo spertis grandan kreskon kaj renovigon sub la estreco de ''Richard M. Daley''. == Urbopartoj == [[Dosiero:US-IL-Chicago-CA.png|eta|maldekstra|La divido al 77 suburbaj partoj]] La [[Metropolo Ĉikago]] (ankaŭ konata kiel ''Chicagoland'') estas la metropola areo asociita kun geografiaj, sociaj, kulturaj kaj ekonomiaj ligoj al la grandurbo Ĉikago. {| class="wikitable" |1. |Rogers Park |21. |Avondale |41. |Hyde Park |61. |New City |- |2. |West Ridge |22. |Logan Square |42. |Woodlawn |62. |West Elsdon |- |3. |Uptown |23. |Humboldt Park |43. |South Shore |63. |Gage Park |- |4. |Lincoln Square |24. |West Town |44. |Chatham |64. |Clearing |- |5. |North Center |25. |Austin |45. |Avalon Park |65. |West Lawn |- |6. |Lakeview |26. |West Garfield Park |46. |South Chicago |66. |Chicago Lawn |- |7. |Lincoln Park |27. |East Garfield Park |47. |Burnside |67. |West Englewood |- |8. |Near North Side |28. |Near West Side |48. |Calumet Heights |68. |Englewood |- |9. |Edison Park |29. |North Lawndale |49. |Roseland |69. |Greater Grand Crossing |- |10. |Norwood Park |30. |South Lawndale |50. |Pullman |70. |Ashburn |- |11. |Jefferson Park |31. |Lower West Side |51. |South Deering |71. |Auburn Gresham |- |12. |Forest Glen |32. |Chicago Loop |52. |East Side |72. |Beverly |- |13. |North Park |33. |Near South Side |53. |West Pullman |73. |Washington Heights |- |14. |Albany Park |34. |Armour Square |54. |Riverdale |74. |Mount Greenwood |- |15. |Portage Park |35. |Douglas |55. |Hegewisch |75. |Morgan Park |- |16. |Irving Park |36. |Oakland |56. |Garfield Ridge |76. |O'Hare |- |17. |Dunning |37. |Fuller Park |57. |Archer Heights |77. |Edgewater |- |18. |Montclare |38. |Grand Boulevard |58. |Brighton Park |- |19. |Belmont Cragin |39. |Kenwood |59. |McKinley Park |- |20. |Hermosa |40. |Washington Park |60. |Bridgeport |} == Arkitekturo == [[Dosiero:2010-02-19 3000x2000 chicago skyline.jpg|eta|maldekstra|Panoramo de Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:John Hancock.jpg|eta|maldekstra|250ra|maldekstra|La [[nubskrapulo]]j en Ĉikago, meze la [[Willis-Turo]]]] [[Dosiero:20070822 Polish Museum.JPG|eta|maldekstra|La konstruaĵo de la pola muzeo en Ĉikago.]] Por turistoj kaj aliaj, rondvojaĝo por vidi arkitekturon estas farenda. Ĉikaga Historio-Societo estas unu instanco kiu organizas tiajn rondvojaĝojn. La unua [[nubskrapulo]] en la mondo situis en Ĉikago, nome la 42-metra ''Home Insurance Building'', konstruita en 1885 ĉe Adams kaj LaSalle. La 11-etaĝa konstruaĵo ne plu staras, tamen ĝi estas unu el la notindaj konstruaĵoj en la riĉa arkitektura historio de Ĉikago. En 19‑a jarcento, la [[novklasika]] stilo floris en la postfajra rekonstruado. Multaj ekzemploj de la [[1925-stilo]] (france: ''Art déco'') troviĝas en la centro kaj laŭ la lago. Domoj kaj konstruaĵoj arkitektitaj de [[Frank Lloyd Wright]] troviĝas en Ĉikago kaj proksime, kiuj estas la pinto de la "preria" stilo. Stilo ofte ligata al Ĉikago estas la ŝtala nubskrapulo, kies patro estas nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]] (vidu liaj loĝ-domoj en Ĉikago, la apuda foto). [[Dosiero:860-880 Lake Shore Drive.jpg|eta|maldekstra|200ra|La loĝdomoj 860-880 Lake Shore Drive en Ĉikago, laŭ projekto de nederlandano [[Ludwig Mies van der Rohe]]]] [[Sears Tower]], ''John Hancock Center'' kaj multaj aliaj konstruaĵoj en ĉi tiu stilo troviĝas en la centro. ([[Sears Tower]] aŭ [[Willis-Turo]] – (angle, ''Willis Tower'' aŭ ''233 S. Wacker Dr.'') Ŝtal-vitra oficejturo en Ĉikago. Plej alta konstruaĵo en Nord‑Ameriko, tria plej granda en la mondo post la [[Petronas-Turoj]] en [[Kuala-Lumpuro]], [[Malajzio]]. Altas 108 etaĝojn, 443 metrojn (ĝis tegmento), 520 metrojn (ĝis pinto de l' antenoj). Malfermis 1974, post 3-jara konstruado. Nomata pro la firmao kiu monhelpis ĝian konstruon kaj okupis ĝin ĝis la 1990‑aj, magazenaro [[Sears]], Roebuck & Co ('''Sears-Turo''')). Ekzemploj de postmoderna arkitekturo inkluzivas la ''Jay Pritzker Pavilion'' en ''Millennium Park'', ekstera aŭditorio kaj apuda serpenteca ponto, arkitektitaj de ''Frank Gehry''. ==Regado== === Registara strukturo === [[Dosiero:Chicago City Council Chamber (28808055124).jpg|eta|maldekstra|Salono de la urbodomo, kie la urbestro kaj la kvindek konsilianoj de Ĉikago kunsidas.]] La urba registaro de Ĉikago dividiĝas en [[Plenuma povo|plenuma]] kaj [[Leĝofara povo|leĝofara]] branĉoj. La [[urbestro]] de Ĉikago (''Mayor of Chicago'') estas la supera gvidanto de la [[plenuma povo]] (''Chief executive'')<ref name="Government">{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=City of Chicago :: Chicago Government |url=https://www.cityofchicago.org/city/en/chicagogovt.html}}.</ref>. Li aŭ ŝi estas elektita por kvarjara periodo kaj aplikas ĉiujn urbajn leĝojn. Li aŭ ŝi devas kontroli ĉiujn urbajn servojn kaj organizaĵojn kaj la diversajn fakajn administraciojn. La urbestro gvidas kaj kontrolas la diversajn estrojn, kiujn li aŭ ŝi nomumas por la urbaj servoj, kaj disponas pri rajto je [[vetoo]] kontraŭ la urba konsilio. Li aŭ ŝi estas la plej potenca persono en la urba registaro. Ĉiuj urbestroj de Ĉikago post 1931 estas membroj de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]<ref name="Government" />. La Urba Konsilio de Ĉikago (''Chicago City Council'') konsistas el 50 konsilianoj (''alderman'' aŭ ''alderwoman''), kiuj reprezentas la 50 elektajn distriktojn (''wards'') de la urbo,<ref>{{citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=''Encyclopedia of Chicago'' Government, City of Chicago |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/532.html |eldonejo=Chicago Historical Society |alirdato=2007-01-18}}</ref> kaj konsistigas la [[leĝofara povo|leĝofaran povon]] de la urba registaro<ref name="Government" />. Ĝi zorgas pri la funkciado de la urbaj servoj, voĉdone aprobas la urbajn leĝojn, kaj ĉiunovembre ankaŭ la jaran buĝeton<ref>{{cite video|people=Julia Ellis, Chicago City Clerk Legislative Counsel|date=20-a de novembro 2013|titolo=The Making of Chicago City Law – How It Works|url=https://www.youtube.com/watch?v=dGV5CtYdB94|accessdate=28-a de novembro 2013|minutes=|publisher=OpenGov Foundation / YouTube}}</ref>. La oficperiodo de konsiliano daŭras kvar jarojn<ref>{{citaĵo el la reto |titolo=65 ILCS 20/ Revised Cities and Villages Act of 1941. |url=http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs4.asp?DocName=006500200Hprec%2E+Sec%2E+21-22&ActID=803&ChapterID=14&SeqStart=2900000&SeqEnd=3200000 |verko=Illinois General Assembly – Illinois Compiled Statutes |alirdato=8-a de aprilo 2015}}</ref>. La [[urbodomo]] de Ĉikago (''Chicago City Hall'') estas la oficiala sidejo de la urba registaro de Ĉikago (''City of Chicago Government''). Ĝi situas apud la konstruaĵoj ''Richard J. Daley Center'' kaj ''James R. Thompson Center''. La urbodomo enhavas la oficejojn de la urbestro, la urba registristo (''City Clerk''), la urba kasisto (''City Treasurer''), kaj iuj urbaj servoj. En 2020, la urba buĝeto totalis pli ol 11.6 miliardojn da dolaroj<ref name="Government" />, el kiuj la ĉefaj elspezoj rilatis al la polico, la estingistaro, la prizorgado kaj renovigo de vojoj, ŝoseoj, kaj pontoj, kaj al la pago de ŝuldoj. Laŭ la urba departemento pri homaj resursoj (''Chicago Department of Human Resources''), ĉirkaŭ 36 mil homoj estas dungitaj de la urba registaro kaj laboras en ĝiaj diversaj administracioj kaj servoj<ref>[https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/ https://www.illinoispolicy.org/report-more-than-one-third-of-chicago-city-workers-make-more-than-100k-annually/]</ref>. Kiel multaj aliaj usonaj urboj, Ĉikago estas en danĝero de bankroto de la pensia sistemo. La pensioj de eksoficanoj ne ĉiam estas pagitaj<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=fr-FR |titolo=Le système de retraites américain menacerait de s'effondrer |gazeto=RFI |date=2017-05-19 |url=http://www.rfi.fr/ameriques/20170519-le-systeme-retraites-americain-menacerait-s-effondrer |alirdato=2017-07-16}}</ref>. == Vidindaĵoj == * [[Muzeo de Elsendaj Komunikadoj]] * [[Muzeo de Scienco kaj Industrio (Ĉikago)|Muzeo de Scienco kaj Industrio]] * [[Muzeo Field]] * [[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago]] * [[Arta Instituto de Ĉikago]] * [[Willis-Turo]] == Servoj == * [[Ĉikaga Ŝtata Universitato]] * [[Ilinojsa Instituto de Teknologio]] * [[Universitato de Ilinojso ĉe Ĉikago]] * [[Esperanto-Societo de Ĉikago]] == Ekonomio == * [[Abbott Laboratories]] * [[AbbVie]] == Poloj en Ĉikago == 3.11.1941: En la urboj estis malfermita por vizitantoj memorĉambro al [[Ignacy Jan Paderewski]] ĉe pola muzeo en Ameriko, kaj oni inaŭguris katedron de [[pola lingvo]] kaj historio de pola kulturo en universitato Loyola. == Urbanoj == En Ĉikago naskiĝis: * [[Jeni LeGon]] En Ĉikago mortis: * [[hungara]] [[advokato]] [[Béla Halasi]] * hungara-usona [[kuracisto]] [[György Korbuly]] * hungara-usona [[neŭrologo]] [[László Medura]] * hungara [[grafikisto]] [[Albert Kner]] * hungardevena [[pianisto]] [[Margit Varró]]. == Amaskomunikiloj == La ''[[Chicago Tribune]]'' estas grava ĉiutaga ĵurnalo kun sidejo en Ĉikago, posedata de la entrepreno Tribune Publishing. Fondita en 1847, kaj iam markita per mem-stilo kiel "World's Greatest Newspaper" (plej granda ĵurnalo el la mondo, laŭ kiu nomiĝas kaj la radio WGN kaj la televido WGN), ĝi daŭre estas la plej legata ĉiutaga ĵurnalo de la Ĉikaga metropola areo kaj en la regiono de la Grandaj Lagoj kaj estas nune la oka plej granda ĵurnalo de Usono laŭ cirkulado (kaj iĝis la dua plej granda sub la posedo de ''Tribune'' post kiam la entrepreno de ''Chicago Tribune'' aĉetis la kaliforian gazeton ''[[Los Angeles Times]]''). == Sporto == [[Dosiero:20071007 Felix Limo.jpg|eta|dekstre|130ra|''Felix Limo'', venkinto de la maratono de 2005.]] La '''Ĉikaga maratono''' aŭ en angla ''Chicago Marathon'', estas grava [[maratono]] okazanta ĉiujare en Ĉikago. Kun la [[Berlina maratono|Berlina]], [[Bostona maratono|Bostona]], [[Londona maratono|Londona]], [[Novjorka maratono|Novjorka]] kaj Tokia maratonoj, ĝi estas unu el la ses [[Ĉefaj Mondaj Maratonoj]]<ref>{{cite web |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |accessdate=22a de Aprilo, 2009 |title=World Marathon Majors |publisher=World Marathon Majors |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |archivedate=20a de Februaro, 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |date=2009-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090220045724/http://www.worldmarathonmajors.com/US/ |arkivdato=2009-02-20 }}</ref>. Ĝi estas ankaŭ vetkuro de la ora serio de ''IAAF Gold Label''. La Ĉikaga Maratono estas la kvara plej granda vetkuro laŭ nombro de finantoj tutmonde.<ref>http://www.chicagotribune.com/business/ct-chicago-marathon-economic-impact-1006-biz-20161005-story.html</ref> La [[Ĉikago-Ursoj]] - angle ''Chicago Bears'' - estas profesia klubo de [[usona piedpilkado]] en Ĉikago. La klubo [[Chicago Bulls]] - prononco laŭ sistemo IFA [ʃɪkˈɑːɡə͡ʊ bˈʊlz], esperantlingve Ĉikagaj Virbovoj aŭ pli ĝuste Ĉikagaj Taŭroj - estas klubo de [[korbopilkado]] aŭ pli fake basketbalo en Ĉikago. Kaj nelaste, [[Nigraj Akcipitroj de Ĉikago]] estas profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo kaj membro de la [[Nacia Hokea Ligo]], unu el la pioniraj 6 teamoj en la komenca fazo de la ligo (intertempe estas 36). == Ĉikago en filmoj == [[Dosiero:Art-institute-of-chicago-in-chicago-ill-usa.jpg|eta|maldekstra|''The Art Institute'' de Ĉikago]] Ĉikago estas ofte uzata por filmado. Eble la plej fama ekzemplo estas ''[[The Blues Brothers]]'', filmo pri du fratoj kaj muzikistoj en kiu oni omaĝas la [[Blusa muziko|blusmuzikon]] de la urbo. Alia bone konata filmo de Ĉikago estas ''Ferris Beuller's Day Off'', en kiu junulo kaj du geamikoj decidas ne ĉeesti lernejon unu tagon, kaj preferas petoli en muzeoj, sportejoj kaj restoracioj de la urbo. ''[[The Fugitive]], [[The Untouchables]], The Bob Newhart Show, High Fidelity'' kaj ''The Negotiator'' ĉiuj uzas Ĉikagon kiel scenejon. Ĉikago ankaŭ rolas kiel aliaj urboj, ekzemple en [[Spider-Man]] II, Ĉikago rolis kiel Novjorko. Speciala registara ofico donas helpon al filmdirektoroj por aranĝi filmadon en la urbo. == Esperanto == La urbo havas fortan grupon "[[Esperanto-Societo de Ĉikago]]", kaj gastigis la [[Landa Kongreso de ELNA|landan kongreson]] de [[Esperanto-Ligo por Norda Ameriko|ELNA]] en [[1962]], [[1973]], kaj [[1989]]. [[Dosiero:UK 2015, Leszek Kordylewski.JPG|eta|dekstra|{{centre|[[Leszek Kordylewski]] dum la [[UK 2015|100‑a UK]] en [[Lillo]] (2015)}}]] Lokaj esperantistoj: d-ro habil. [[Leszek Kordylewski]], pol-usona esperantisto (vidu la apudan foton). == Citaĵoj == {{""|Novjorko estas unu el la ĉefurboj de la mondo, kaj Losanĝeleso estas konstelacio de plastaĵo, Sanfrancisko estas damo, Bostono fariĝis urba renoviĝo, Filadelfio kaj Baltimoro kaj Vaŝingtono briletas kiel malklaraj diamantoj en la nebulaĉo de Orienta Megaurbo, kaj Novorleanso estas neremarkinda preter Franca Kvartalo. Detrojto estas unu-metia urbo, Picburgo perdis sian oran triangulon, Sankta Luiso fariĝis la ora arko de la korporacio, kaj la noktoj en Kansasurbo finiĝas frue. La foruzo de nafto faras el Hjustono kaj Dalaso nenion krom ŝaktabuloj por tia ludo. Sed Ĉikago estas granda Usona urbo. Eble ĝi estas la lasta el la grandaj Usonaj urboj.}} [[Norman Mailer]], ''Miami and the Siege of Chicago'', 1968 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Chicago (bando)]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Metroo de Ĉikago]] {{Projektoj|wikinewscat=Ĉikago|ReVo=cxikag}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{en}} * [http://www.esperanto-chicago.org/ Esperanto-Societo de Ĉikago] * [http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu17.htm] [[Unuetaĝa Usono]] ĉ.17. "Timiga urbo Ĉikago" {{-}} {{Granda dosiero|2010-02-19 16500x2000 chicago skyline panorama.jpg|1500ra|Panoramo de Ĉikago dum la sun-subiro je februaro 2010 (flanke de Adler-Planetario) de la Shedd Aquarium ĝis Navy Pier, en la mezo de la panoramo la [[Willis-Turo]].}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉikago| ]] [[Kategorio:Urboj de Ilinojso]] [[Kategorio:Milionurboj]] tvnixcf4pdk0zsb2wytbyr24d18ncjd 0 961 9416886 9415660 2026-06-29T11:37:47Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9416886 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | teritorio | nomo = Eŭropa Unio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = Nomo en oficialaj lingvoj |titolstilo = align:left; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |European Union ([[Angla lingvo|angle]]) |Европейски&nbsp;съюз&nbsp;([[Bulgara lingvo|bulgare]]) |Evropská unie ([[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥe]]) |Den Europæiske Union ([[Dana lingvo|dane]]) |Euroopa Liit ([[Estona lingvo|estone]]) |Euroopan unioni ([[Finna lingvo|finne]]) |Union européenne ([[Franca lingvo|france]]) |Europäische Union ([[Germana lingvo|germane]]) |Ευρωπαϊκή Ένωση ([[Greka lingvo|greke]]) |Unión Europea ([[Hispana lingvo|hispane]]) |Európai Unió ([[Hungara lingvo|hungare]]) |An tAontas Eorpach ([[Irlanda lingvo|irlande]]) |Unione europea ([[Itala lingvo|itale]]) |Europska unija ([[Kroata lingvo|kroate]]) |Eiropas Savienība ([[Latva lingvo|latve]]) |Europos Sąjunga ([[Litova lingvo|litove]]) |Unjoni Ewropea ([[Malta lingvo|malte]]) |Europese Unie ([[Nederlanda lingvo|nederlande]]) |Unia Europejska ([[Pola lingvo|pole]]) |União Europeia ([[Portugala lingvo|portugale]]) |Uniunea Europeană ([[Romana lingvo|romane]]) |Európska únia ([[Slovaka lingvo|slovake]]) |Evropska unija ([[Slovena lingvo|slovene]]) |Europeiska unionen ([[Sveda lingvo|svede]]) }} | kategorio = politika komunumo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU Globe No Borders 2020.svg | dosiero_priskribo = Mapo de Eŭropa Unio | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-la-Eŭropa-Unio.svg | flago_noto = | blazono = | blazono_noto = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = [[Eŭropa devizo|Unuiĝintaj en diverseco]] | kromnomo = | himno = [[Odo al Ĝojo]] | himno_dosiero = Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg <!-- *** Lando ktp. *** --> | ŝtato_tipo = Membraj ŝtatoj | ŝtato_faldo = | ŝtato = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = [[Membraj ŝtatoj de Eŭropa Unio|27]] |titolstilo = text-align:left; font-size:95%; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |{{flago|Aŭstrio|nomo=jes}} |{{flago|Belgio|nomo=jes}} |{{flago|Bulgario|nomo=jes}} |{{flago|Ĉeĥio|nomo=jes}} |{{flago|Danio|nomo=jes}} |{{flago|Estonio|nomo=jes}} |{{flago|Finnlando|nomo=jes}} |{{flago|Francio|nomo=jes}} |{{flago|Germanio|nomo=jes}} |{{flago|Grekio|nomo=jes}} |{{flago|Hispanio|nomo=jes}} |{{flago|Hungario|nomo=jes}} |{{flago|Irlando|nomo=jes}} |{{flago|Italio|nomo=jes}} |{{flago|Kipro|nomo=jes}} |{{flago|Kroatio|nomo=jes}} |{{flago|Latvio|nomo=jes}} |{{flago|Litovio|nomo=jes}} |{{flago|Luksemburgio|nomo=jes}} |{{flago|Malto|nomo=jes}} |{{flago|Nederlando|nomo=jes}} |{{flago|Pollando|nomo=jes}} |{{flago|Portugalio|nomo=jes}} |{{flago|Rumanio|nomo=jes}} |{{flago|Slovakio|nomo=jes}} |{{flago|Slovenio|nomo=jes}} |{{flago|Svedio|nomo=jes}} }} | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo1 = | limo2 = | limo3 = | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | urbo = [[Bruselo]] | urbo1 = [[Luksemburgo]] | urbo2 = [[Strasburgo]] | urbo_faldo = | urbo_tipo = Politikaj centroj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = 1 | montaro = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4194431 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|446834578}}<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/help/first-visit/tgm Eurostat 2019] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fepp.eurostat.ec.europa.eu%2Ftgm%2Ftable.do%3Ftab%3Dtable%26plugin%3D1%26language%3Dfr%26pcode%3Dtps00001 arkivo])</ref> | loĝantaro_dato = 2019 | loĝantaro_denseco = 106 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = Prezidanteco | gvidantaro_noto = | ĉefulo = António Costa | ĉefulo_tipo = Prezidanto<br> de la Eŭropa Konsilio | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Ursula von der Leyen | ĉefulo1_tipo = Prezidanto<br> de la Eŭropa Komisiono | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = {{dato|23|julio|1952}} | libera_tipo = Kreita | libera1 = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|24]] |titolstilo = text-align:left; font-size:95%; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |[[Angla lingvo|angla]] |[[Bulgara lingvo|bulgara]] |[[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] |[[Dana lingvo|dana]] |[[Estona lingvo|estona]] |[[Finna lingvo|finna]] |[[Franca lingvo|franca]] |[[Germana lingvo|germana]] |[[Greka lingvo|greka]] |[[Hispana lingvo|hispana]] |[[Hungara lingvo|hungara]] |[[Irlanda lingvo|irlanda]] |[[Itala lingvo|itala]] |[[Kroata lingvo|kroata]] |[[Latva lingvo|latva]] |[[Litova lingvo|litova]] |[[Malta lingvo|malta]] |[[Nederlanda lingvo|nederlanda]] |[[Pola lingvo|pola]] |[[Portugala lingvo|portugala]] |[[Romana lingvo|romana]] |[[Slovaka lingvo|slovaka]] |[[Slovena lingvo|slovena]] |[[Sveda lingvo|sveda]] }} | libera1_tipo = Oficialaj lingvoj | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = European Union | retpaĝo = [http://europa.eu/ europa.eu] | portalo = Eŭropo <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo lando|zomo=3}} |ĉefulo2=Roberta Metsola|ĉefulo2_tipo=Prezidanto<br> de la Eŭropa Parlamento}} '''Eŭropa Unio''' ('''EU''') estas jura politika [[komunumo]] konstituita kiel [[internacia organizaĵo]] ''[[sui generis]]'', estigita por la eŭropa integriĝo kaj komuna regado de la popoloj kaj ŝtatoj de [[Eŭropo]]. EU estis establita per la validigo de la [[Traktato de Mastriĥto|Traktato pri Eŭropa Unio]] la [[1-an de novembro]] [[1993]], kiu transformis la antaŭajn [[institucio]]jn. Ĝi konsistas el 27 landoj (validas por 2021) kun pluraj kandidatoj por estonta plilarĝiĝo. Ĝi supozeble reprezentas la plej belan politikan eksperimenton en la homa historio: la paca integriĝo de popoloj kaj nacioj, kiuj batalis unu kontraŭ la alia dum jarcentoj<ref>(it) ''Europe first,Tutto quello che credi di sapere sull’Europa è falso!'' (Eŭropo Unue - la vero pri forlaso de la eŭro kaj la Eŭropa Unio). [https://web.archive.org/web/20210124213019/https://www.radicali.it/bugie-sull-europa/ Arkivita de la originalo], la 12-an de septembro 2024. </ref>. Se komence la suprastrukturo "Eŭropa Unio" fondiĝis surbaze de la tri [[Eŭropaj Komunumoj]] jam ekzistantaj (nome [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|EKKŜ]], [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|Euratom]] kaj [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]]) sub la kompleksa sistemo konata kiel "la tri pilieroj" (la komunumoj antaŭe menciitaj kune kun la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|komuna ekstera politiko]] kaj la jura kaj polica kunlaboro), kun la ekvalidigo la [[1-an de decembro]] [[2009]], de la [[Traktato de Lisbono]], Eŭropa Unio tute sukcedis la eŭropajn komunumojn (kvankam kun certaj specifaĵoj) kaj akceptis per tio juran instancon el [[internacia juro]]<ref name=BBCUKREFRESLT>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/news/politics/eu_referendum/results|titolo=EU　Referendum Result|alirdato=26a de junio 2016|eldoninto=BBC}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/external_relations/index_es.htm | titolo = Tratado de Lisboa: la Unión Europea en el Mundo | jaro = 2009 | verko = Portal de la Unión Europea | alirdato = 26a de oktobro 2011 | lingvo = hispana | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111207212102/http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/external_relations/index_es.htm | arkivdato = 2011-12-07 }}</ref><ref name="Britannica">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/196399/European-Union|titolo=European Union|alirdato=3-a de julio 2013|eldoninto=Encyclopædia Britannica|citaĵo=international organisation comprising 28 European countries and governing common economic, social, and security policies&nbsp;...}}</ref><ref name="CIA">{{cite web |title=European Union |publisher=Central Intelligence Agency |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |accessdate=12a de februaro 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200508140308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |arkivdato=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611111527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |archivedate=2020-06-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611111527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |arkivdato=2020-06-11 }}</ref>. Eŭropa Unio disvolvigis juran kaj politikan sistemon, nome la "eŭropa komunumismo", iel unika en la mondo, kiu funkcias per internaj kaj kompleksaj meĥanismoj kaj proceduroj, kiuj ampleksiĝis kaj evoluis laŭlonge de ĝia historio ĝis la nuna kreado de hibrida transnacia [[registaro]] malfacile egalebla kiu kombinas elementojn de la [[Internaciismo|multflanka kunlaborado]], sed forte strukturita kaj instituciigita, kun aliaj organoj supranaciaj, ambaŭ regataj de dinamiko el regiona integriĝo<ref name="Europa Internal Market">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm|titolo=The EU Single Market: Fewer barriers, more opportunities|alirdato=27-a de septembro 2007|aŭtoro=European Commission|eldoninto=Europa web portal}}<br />{{Citaĵo el la reto|url=http://europa.eu/pol/singl/index_en.htm|titolo=Activities of the European Union: Internal Market|alirdato=29a de junio 2007|eldoninto=Europa web portal}}</ref>. La Eŭropa Unio, kaj antaŭe la Eŭropaj Komunumoj, promocias la kontinentan integriĝon pere de komunaj politikoj kiuj ampleksiĝas per malsamaj medioj, specife en ĝia ekonomia origino kaj progresive etenditaj al politikaj medioj.<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://ec.europa.eu/policies/index_es.htm | titolo = Políticas | jaro = 4/5/2010 | verko = Portal de la Comisión Europea | alirdato = 26a de oktobro 2011 | lingvo=hispana}}</ref> Por atingi la komunajn celojn, la eŭropuniaj ŝtatoj donas al ĝi certajn rajtojn, kreante suverenecon kiu povas esti komuna aŭ kundividita<ref>{{cite web |title=Common commercial policy |url=http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |work=Europa Glossary |publisher=Europa web portal |accessdate=6a de septembro 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116092625/http://europa.eu:80/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |archivedate=16a de januaro 2009 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116092625/http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |arkivdato=2009-01-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.consilium.europa.eu/policies/council-configurations/agriculture-and-fisheries|titolo=Agriculture and Fisheries Council|alirdato=3a de junio 2013|eldoninto=The Council of the European Union|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140311075105/http://www.consilium.europa.eu/policies/council-configurations/agriculture-and-fisheries|arkivdato=2014-03-11}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/regional_policy/index_en.cfm|titolo=Regional Policy Inforegio|alirdato=3a de junio 2013|eldoninto=Europa web portal}}</ref><ref name="Internal borders">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/home-affairs/policies/borders/borders_schengen_en.htm|titolo=Schengen area|alirdato=8a de septembro 2010|eldoninto=Europa web portal}}</ref>. Je [[12-a de oktobro]] 2012, la Eŭropa Unio ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] ĉar ''"ĝi helpis transformi Eŭropon de kontinento de milito al kontinento de paco."''<ref>{{cite news |title=EU collects Nobel Peace Prize in Oslo |date=[[10-a de decembro]] [[2012]]|newspaper=British Broadcasting Corporation |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20664167 |accessdate=3a de junio 2013}}</ref> == Historio == [[Dosiero:EC-EU-enlargement animation.gif|maldekstre|eta|Teritoria evoluo de EU|maldekstra]] [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-F001192-0003, Bonn, Besuch Jean Monnet, Konrad Adenauer.jpg|maldekstre|eta|[[Jean Monnet]] (maldekstre) kaj [[Konrad Adenauer]] (dekstre) en 1953.]] [[Dosiero:Kp117-euxropa-unio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la historio ĝis la nuna stato (2017) de Eŭropa Unio]] [[Dosiero:Kp118-euxropa-unio-ii.opus|eta|Sceneja diskuto pri la nuna stato kaj la estonteco de Eŭropa Unio]] [[Dosiero:Kp157-federaciismo.opus|eta|federaciismo en Eŭropa Unio]] Post la du [[mondmilito]]j, en Eŭropo ekestis granda sento pri la bezono rekonstrui kaj kunigi la kontinenton por malhelpi estontajn konfliktojn inter eŭropaj landoj<ref name=grandaj>[https://www.strasbourg-europe.eu/les-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne,3375,fr.html La grandaj etapoj de la eŭropa konstruo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190423110519/http://www.strasbourg-europe.eu/les-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne,3375,fr.html |date=2019-04-23 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.strasbourg-europe.eu%2Fles-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne%2C3375%2Cfr.html arkivo]) ĉe ''Strasbourg-europe.eu ''</ref>. La deklaro de la 9-a de majo 1950 de [[Robert Schuman]], tiama franca ministro pri eksterlandaj aferoj, admonanta al komunigo de la karbaj kaj ŝtalaj sektoroj sub la aŭtoritato de internacia institucio, estas konsiderata kiel la fonda teksto de eŭropa konstruado. :''"Eŭropo nek estos konstruita subite, nek per ĝenerala konstruado. Ĝi fariĝos per konkretaj atingoj, unue kreante faktan solidarecon."'' :― [[Robert Schuman]], [[Deklaro de Schuman|Deklaro de la 9-a de majo 1950]]<ref>[https://www.robert-schuman.eu/fr/declaration-du-9-mai-1950 Deklaro de la 9-a de majo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.robert-schuman.eu%2Ffr%2Fdeclaration-du-9-mai-1950 arkivo]) ĉe la retejo de la Fondaĵo Robert Schuman.</ref> Spronita de politikaj famuloj konataj kiel la "patroj de Eŭropo"<ref>Sylvain Schirmann, ''Robert Schuman et les Pères de l'Europe : Cultures politiques et années de formation, Publications de la Maison de Robert Schuman'', vol. 1, Bruselo, Peter Lang, 2008, 361 p. (ISBN 978-90-5201-423-4, [https://books.google.fr/books?id=cTW4ZxpKwrMC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DcTW4ZxpKwrMC%26printsec%3Dfrontcover#v=onepage&q&f=false arkivo])</ref> , kiel [[Konrad Adenauer]], [[Jean Monnet]] kaj [[Alcide De Gasperi]], ses ŝtatoj ([[Okcidenta Germanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Belgio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Nederlando]]) kreis en 1951 la [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|Eŭropan Komunumon pri Karbo kaj Ŝtalo]]{{#tag:ref| Unuiĝinta Reĝlando rifuzis aliĝi al la traktato stariganta la EKKŜ pro la supernacia karaktero donita al ĉi tiu organizo. |group="nb"}} per traktato subskribita en [[Parizo]], kiu celis antaŭenigi la interŝanĝojn de krudaj materialoj necesaj por ke la ŝtala industrio akcelu ekonomian dinamikon post la [[Dua Mondmilito|milito]], por havigi al Eŭropo aŭtonoman produktokapablon<ref name=grandaj/>. Ĉi-tiu traktato estis la fonda ago celanta kunigi la eŭropajn venkintojn kaj malvenkintojn{{#tag:ref| La politikaj kaj ekonomiaj proksimiĝoj efektivigitaj kondukas al unua sukceso, periodo de kontinua paco, la "[[Pax Europaea]]". |group="nb"}} kaj realigis volon por sendependiĝo de la tiamaj konsiderindaj eksteraj influoj, kaj precipe de tiu de [[Usono]]. Post la fiasko de [[Eŭropa Defenda Komunumo]] en 1954, [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] (EEK) estis establita en 1957 per la [[Traktato de Romo]]. Ekonomia kunlaboro estis profundigita per la [[Unueca Eŭropa Akto]] en 1986 kies celo estis revigligi eŭropan konstruadon, fiksante la kompletigon de la interna merkato en 1993, ankaŭ permesante liberan movadon de kapitaloj kaj servoj. Per ĉi tiu traktato, komunumaj kompetentecoj estas etenditaj al la fakoj de [[Scienca esplorado|esplorado]], [[Teknologia evoluo|teknologia disvolviĝo]], la [[medio]] kaj socia politiko. La Unueca Eŭropa Akto ankaŭ ekfunkciigis la [[Eŭropa Konsilio]], kunvenigante ŝtatestrojn kaj registarestrojn kaj decidis plifortigi la potencojn de la [[Eŭropa Parlamento]]. En 1992, la [[Traktato de Maastricht]] sukcedis ĝin kaj establis politikan union kiu prenis la nomon de Eŭropa Unio kaj kiu antaŭvidis la kreon de [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|ekonomia kaj mona unio]] kun ununura valuto: la [[eŭro]] (€). Fondita en 1999, la [[eŭro-zono]] havas dek naŭ ŝtatojn en 2021. Novaj instituciaj reformoj estis enkondukitaj en 1997 per la [[Traktato de Amsterdamo]] kaj 2001, per la [[Traktato de Nico]]. La [[Eŭropa Konstitucio]] (formale kaj la versio en esperanto: [[Traktato pri estigo de Eŭropa Konstitucio (dokumento)|Traktato pri Estigo de Konstitucio por Eŭropo]]) estis propono por traktato inter la diversaj membroŝtatoj de la Eŭropa Unio estiĝinta en 2005. Se la [[traktato]] estus estinta ratifita de la membroŝtatoj, ĝi estus forminta la novan juran bazon de la Unio. Post la fiasko de projekto de Eŭropa Konstitucio pro la rifuzo per [[referendumo]] de la francaj kaj nederlandaj popoloj, la institucioj denove reformiĝis en 2009 per la [[Traktato de Lisbono]] por enkorpigi la rimedojn antaŭviditajn de ĉi tiu konstitucia projekto. La Eŭropa Unio ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] en 2012, ĉar "la Eŭropa Unio kaj ĝiaj antaŭuloj kontribuis dum pli ol ses jardekoj al la antaŭenigo de paco kaj repaciĝo, demokratio kaj homaj rajtoj en Eŭropo"<ref>(en) ''[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2012/summary/ The Nobel Peace Prize 2012]'' (la Nobel-premio pri paco 2012), alirite la 30-an de marto 2019.</ref>. Ekde la formiĝo de EEK, la nombro de membroŝtatoj kreskis de 6 al 27. La fondaj membroj de la Eŭropa Ekonomia Komunumo, en 1957, estas [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Nederlando]]. Al ili aliĝis en 1973 tri membroj de la [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]]: [[Danio]], [[Irlando]] kaj [[Britio]]. La Unio plilarĝiĝis al la sudo kun unue la aliĝo de [[Grekio]] en 1981, poste tiu de [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] en 1986. Dume, en 1985, [[Gronlando]] decidis retiriĝi ratifante la [[Gronlanda Traktato|Gronlandan Traktaton]] kaj nun havas la statuson de [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)|rilata transoceana lando]]. Kun la fino de la [[Malvarma Milito]], la [[Orienta Germanio|orienta parto de Germanio]] aliĝis al la Eŭropa Ekonomia Komunumo en 1990. En 1995, Eŭropa Unio integris neŭtralajn ŝtatojn: [[Aŭstrio]], [[Finnlando]] kaj [[Svedio]]. En 2004, dek novaj ŝtatoj, plejparte el la orienta bloko, estis aldonitaj al la jam dek kvin membroj: [[Kipro]], [[Estonio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Malto]], [[Pollando]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Ĉeĥio]]. Du pliaj ŝtatoj, [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]], kompletigis ĉi tiun kvinan pligrandigon en 2007, kaj [[Kroatio]] fariĝis en 2013 la 28-a membro de la Unio. Fine, en 2020, [[Britio]] [[Briteliro|forlasis la Union]] post [[Britelira referendumo de 2016|referendumo de britaj civitanoj]]. {{Historio de la Eŭropa Unio}} == Geografio == [[Dosiero:European Union relief laea location map.svg|eta|Reliefa mapo de EU]] Eŭropa Unio havas areon da {{formatnum:4376780|km|2}} km², kio igus ĝin la sepa plej granda lando sur Tero, se konsideri ĝin kiel unuaĵo{{#tag:ref| Post [[Rusio]], [[Kanado]], [[Usono]], [[Ĉinio]], [[Brazilo]] kaj [[Aŭstralio]]. |group="nb"}}. La plej alta pinto estas la [[Blanka Monto]], ĉe la limo inter [[Italio]] kaj [[Francio]], kiu altas 4810 metrojn super [[marnivelo]]; la plej malalta pinto estas [[Zuidplaspolder]], en [[Nederlando]], 7 metrojn sub marnivelo. Post [[Kanado]], Eŭropa Unio havas la duan plej longan marbordon: preskaŭ 66 mil kilometroj. Eŭropa Unio havas limojn al 21 landoj: [[Norvegio]], norde; [[Rusio]], [[Belorusio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]] kaj [[Turkio]] laŭ la orienta landlimo; [[Svisio]] kaj [[Liĥtenŝtejno]] en la mezo; [[Bosnio kaj Hercegovino]], [[Montenegro]], [[Serbio]], [[Makedonio]] kaj [[Albanio]] en la [[Balkanoj]]; [[Maroko]], sude (danke al eksterteritoriaĵoj de [[Hispanio]] kiuj havas rektan landlimon al tiu lando). Ekde la efektiviĝo de la [[Briteliro]], la EU havas landlimon kun la [[Unuiĝinta Reĝlando]] en la [[Irlando (insulo)|irlanda insulo]]. Ankaŭ la etlandoj [[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]] estas ekstereŭropuniaĵoj kun rekta limo al Eŭropa Unio. Fine, [[Franca Gujano]] estas teritorio de Eŭropa Unio en [[Sudameriko]], kaj havas limojn al [[Surinamo]] kaj [[Brazilo]]. Krome, [[Gvadelupo]] - ankaŭ eŭropunia teritorio - havas limon al [[Nederlandaj antiloj]]. Eŭropa Unio subdividiĝas en du grandajn grupojn: la kontinenta teritorio situanta en [[Eŭropo]] kaj, pro sia [[Koloniismo|kolonia pasinteco]], ekster-eŭropaj teritorioj disvastigitaj tra la tuta terglobo (escepte de Azio): la "[[Eksteraj Regionoj (Eŭropa Unio)|Eksteraj Regionoj]]" (ERoj). Tamen iuj specialaj teritorioj de la membroŝtatoj havas apartan statuson, kiu ekskludas ilin de Eŭropa Unio: la [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)|Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj]]<ref>(franclingve) [https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_198 Artikolo 198 ] de la [[TFEU]]</ref>. La kontinenta spaco estas ege [[Antropizado|antropizigita]] medio. La ĉefaj reliefoj estas, el sudokcidento ĝis sudoriento, la [[Hispana Centra Altebenaĵo|Meseta]], [[Pireneoj]], [[Alpoj]] kaj [[Karpatoj]], norde estas la [[Skandinava Montaro]]. La cetero de la teritorio konsistas el praaj eroziitaj montarmasivoj ([[Armorika montaro]], [[Apeninoj]], [[Dinaraj Alpoj]], ktp.) kaj aro da ebenaĵoj, kiuj konsistigas la subsekciojn de la [[Eŭropa ebenaĵo]] etendiĝanta orienten, ekster la Unio, ĝis la [[Ural-montaro]]. Inter la aliaj ebenaĵoj de pli malaltaj grandecoj estas la [[Pada Ebenaĵo]] kaj la [[Panonia Ebenaĵo]]. Ĉi tiuj estas transiritaj de multaj riveroj, el kiuj ses superas 1 000&nbsp;km kaj, inter ili, [[Danubo]] - kiu longas pli ol 2 000&nbsp;km - kaj [[Rejno]], ligitaj kune kaj kun multaj aliaj grandaj riveroj, konsistigas la plej gravan eŭropan akvovojan komunikadon<ref>(franclingve) [https://www.monde-diplomatique.fr/cartes/liaisonrhindanube La Rejn-danuba akso] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.monde-diplomatique.fr%2Fcartes%2Fliaisonrhindanube arkivo]) ĉe ''[[Le Monde diplomatique]]''</ref>. Pli norde, sur la [[Skandinavio|skandinava duoninsulo]], estas du el la plej grandaj lagoj en la Unio, la [[Vänern]] kaj la [[Saimaa]], respektive superante 5.000 km2 kaj 4.000 km2<ref>Christophe Boisvieux, Jean-François Battail kaj Marianne Battail, ''Scandinavie : Danemark, Norvège, Suède, Finlande, Islande'', Vilo, kol. « Mémoires du monde », 2006, 260 p. (ISBN 978-2-7191-0840-6)</ref>. La transoceana areo estas karakterizita per sia geografia diverseco. Plej multaj el la eksteraj regionoj estas insulaj, escepte de [[Gujano]], kiu estas sur la [[Sudameriko|sudamerika kontinento]]. La aliaj ERoj estas plejparte en la nordo de ĉi tiu regiono, escepte [[Reunio]], kiu estas en la [[Hinda Oceano]]. Oni notu la ĉeeston de hispanaj enklavoj en la [[Afriko|afrika kontinento]] - [[Ceŭto]] kaj [[Melilo]] - kaj ankaŭ aliaj malgrandaj teritorioj kiuj estas parto de la Unio, kvankam ili havas specialan statuson<ref>(franclingve) [https://www.vie-publique.fr/international Ceŭto kaj Melilo: hispanaj urboj au lastaj kolonioj en Afriko?] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fpages-europe%2Fd000478-ceuta-et-melilla.-villes-espagnoles-ou-dernieres-colonies-en-afrique-par-yves-zurlo%2Farticle arkivo]) ĉe la retejo de ''La Documentation Française'' (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. == Loĝantaro == Ekde la 1-a de februaro 2020, la loĝantaro de Eŭropa Unio estas taksita je 446 milionoj da loĝantoj de [[Eurostat]]<ref>(germanlingve) [https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=demo_pjan&lang=de Loĝantaro de EU] ĉe ''[[Eurostat]]''</ref>. Ĝi situas malantaŭ [[Ĉinio]] (1.384 milionoj) kaj [[Barato]] (1.318 milionoj) sed antaŭ [[Usono]] (325 milionoj). La plej loĝata membroŝtato estas [[Germanio]] (82 milionoj) kaj la malplej loĝata estas [[Malto]] (0,4 milionoj). 65% de la loĝantoj loĝas en la 5 plej loĝataj landoj: [[Germanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Hispanio]], [[Pollando]]. La [[loĝdenso]] estas 106 loĝ./km². La kreskorapideco de la eŭropa loĝantaro estas unu el la plej malaltaj en la mondo, sed ankaŭ en la EU la loĝantoj vivas plej longe (krom en kelkaj regionoj de [[Azio]]: [[Japanio]], [[Sud-Koreio]], [[Singapuro]] kaj [[Honkongo]]). Pluraj membroŝtatoj renkontas problemojn ligitajn al la malkresko de sia loĝantaro pro malalta [[naskindico]] aŭ negativa [[migra diferenco]], tial enmigradaj politikoj komencas evolui por respondi al la sociekonomiaj problemoj, kiujn tio implicas: ekzemple, [[Pollando]] kaj ties 38 milionoj da loĝantoj, [[Rumanio]] kiu falus el 22 ĝis 17 milionoj da loĝantoj en la jaro 2050 aŭ [[Bulgario]] kiu perdus 30% de sia loĝantoj, falus el sep ĝis kvin milionoj da loĝantoj. Kun ĉi tiu rapideco, 17 EU-landoj vidos sian loĝantaron fali antaŭ 2050<ref>[https://ec.europa.eu/social/home.jsp?langId=fr Duonjara raporto de la Komisiono pri la loĝantaro (2010)] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fsocial%2Fmain.jsp%3FcatId%3D502%26langId%3Dfr arkivo])</ref>, ĉi tiu malkresko en la eŭropa loĝantaro ŝuldiĝas al la malalta naskokvanto de eŭropaj landoj, kio laŭ la [[Eŭropa Komisiono]] en 2006 postulas konstruan respondon al la defio<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:c10160 Demografia malkresko kaj la solvoj de Eŭropo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2F%3Furi%3DURISERV%3Ac10160 arkivo])</ref>. Kelkaj landoj (inkluzive [[Francio]]) limigus ĉi tiun fenomenon, gajnante per si mem ĉirkaŭ naŭ milionojn da loĝantoj, kaj [[Hispanio]] povus akiri ĉirkaŭ 2,4 milionojn da loĝantoj ĝis la jaro 2050, ĉefe dank'al sia migranta politiko. Taksindas, ke Francio ankoraŭ estos la dua plej loĝata lando en 2050 (kun 71 milionoj da loĝantoj) post Germanio (74,5 milionoj), sed ke la breĉo povus esti multe pli malgranda pro la subteno al pli alta [[naskindico]] kaj pli granda [[enmigrado]]. Laŭ informo de ''Demographia'', en 2021 en Eŭropunio estis 9 urbaj regionoj kun pli ol tri milionoj da loĝantoj: [[Parizo]] (11,02 milionoj), la [[Ruhr-regiono]] (6,125 milionoj), [[Madrido]] (6,026 milionoj), [[Milano]] (4,907 milionoj), [[Barcelono]] (4,588 milionoj), [[Berlino]] (3,972 milionoj, [[Napolo]] (3,574 milionoj), [[Ateno]] (3,325 milionoj), kaj [[Romo]] (3,189 milionoj) <ref>http://www.demographia.com/db-worldua.pdf</ref>. == Membroj == {{Ĉefartikolo|Ŝtato de la Eŭropa Unio}} La 27 nuntempaj membroj de Eŭropa Unio estas la plej diversaj laŭ [[areo]] kaj [[loĝantaro]]. La plej loĝata lando estas [[Germanio]], kun 82,062,249 loĝantoj, dum la malplej loĝata estas [[Malto]], kun 412,614 loĝantoj. Pri areo, la plej granda lando estas [[Francio]], kiu atingas entutan areon de 643,427&nbsp;km², dum la malplej granda estas refoje Malto, kun 316&nbsp;km². La 23-an de junio 2016 [[Britio]] per [[referendumo]] [[Britelira referendumo de 2016|elektis forlasi]] la Eŭropan Union (52% por kaj 48% kontraŭ). Tio markis novan epokon en la historio de la Eŭropa Unio, ĉar por la unua fojo iu lando intencis eliri el la Unio. Fakte la organizo ne havis klaran mekanismon por tiu proceduro kio devos esti disvolvita per longa negocado dum du jaroj. Ĝi markis novan epokon ankaŭ por la historio de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], ĉar, krom aliaj aferoj, en [[Skotlando]] kaj [[Norda Irlando]] venkis la partianoj pluresti en EU, kaj almenaŭ en Skotlando ekde la unua tago oni anoncis eblan duan referendumon por sendependiĝo el la Unuiĝinta Reĝlando.<ref name="nbcnews.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/storyline/brexit-referendum/scotland-could-seek-independence-again-after-u-k-brexit-vote-n598166|titolo='Brexit' Triggers New Bid for Scottish Independence}}</ref> === Listo de la membroj === {| class="wikitable sortable" style="float:center; text-align:center; clear:all; font-size:100%" ! Lando !! Kodo !! Aliĝdato !! Loka(j) nomo(j) !! Ĉefurbo !! Oficiala(j) lingvo(j) !! Monunuo !! [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]]<br />{{nobold|(en milionoj da eŭroj, en 2021)}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nama_10_gdp/default/table?lang=fr|titolo=MEP de EU-landoj|alirdato=la 9an januaro 2023}} ĉe ''ec.europe.eu''</ref> || '''[[Indico de homa disvolviĝo|IHD]]''' {{nobold|(en 2018)}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.populationdata.net/palmares/idh/europe/|titolo=Palmarès – Indicateur de développement humain (IDH) – Europe|lingvo=fr|alirdato=la 9an januaro 2023|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230109180435/https://www.populationdata.net/palmares/idh/europe/|arkivdato=2023-01-09}} ĉe ''populationdata.net''</ref> |- | {{Aŭstrio}} || AT || 1-a de januaro [[1995]] || ''Österreich'' || [[Vieno]] || [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] ||406 148,7 || 0,914 |- | {{Belgio}} || BE || 25-a de marto [[1957]] || ''België, Belgique, Belgien'' || [[Bruselo]] || [[Nederlanda lingvo|Nederlanda]], [[Franca lingvo|Franca]], [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] ||502 311,6 || 0,919 |- | {{Bulgario}} || BG || 1-a de januaro [[2007]] || ''България (Bălgaria)'' || [[Sofio]] || [[Bulgara lingvo|Bulgara]] || [[Bulgara levo]] ||71 077,0 || 0,816 |- | {{Ĉeĥio}} || CZ || 1-a de majo [[2004]] || ''Česko <small>''(aŭ'' Česká republika</small>'') || [[Prago]] || [[Ĉeĥa lingvo|Ĉeĥa]] || [[Ĉeĥa krono]] || 238 249,5 || 0,891 |- | {{Danio}} || DK || 1-a de januaro [[1973]] || ''Danmark'' || [[Kopenhago]] || [[Dana lingvo|Dana]] || [[Dana krono]] ||336 718,5 || 0,930 |- | {{Estonio}} || EE || 1-a de majo [[2004]] || ''Eesti'' || [[Talino]] || [[Estona lingvo|Estona]] || [[Eŭro]] || 31 444,9 || 0,882 |- | {{Finnio}} || FI || 1-a de januaro [[1995]] || ''Suomi, Finland'' || [[Helsinko]] || [[Finna lingvo|Finna]] || [[Eŭro]] || 251 520,0 || 0,925 |- | {{Francio}} || FR || 25-a de marto [[1957]] || ''France'' || [[Parizo]] || [[Franca lingvo|Franca]] || [[Eŭro]] || 2 500 870,0 || 0,901 |- | {{Germanio}} || DE || 25-a de marto [[1957]]{{#tag:ref| La nura [[Okcidenta Germanio]] aliĝis en [[1952]], dum la [[Orienta Germanio|orienta parto]] enuniiĝis en [[1990]], okaze de la reunuiĝo de la du Germanioj.|group="nb"}} || ''Deutschland'' || [[Berlino]] || [[Germana lingvo|Germana]] ||[[Eŭro]] || 3 601 750,0 ||0,947 |- | {{Grekio}} || GR || 1-a de januaro [[1981]] || ''Ελλάδα (Elláda), Ελλάς (Ellás)'' || [[Ateno]] || [[Greka lingvo|Greka]] || [[Eŭro]] || 181 674,6 || 0,872 |- | {{Hispanio}} || ES || 1-a de januaro [[1986]] || '' España'' || [[Madrido]] || [[Hispana lingvo|Hispana]] || [[Eŭro]] || 1 206 842,0 || 0.893 |- | {{Hungario}} || HU || 1-a de majo [[2004]] || ''Magyarország'' || [[Budapeŝto]] || [[Hungara lingvo|Hungara]] || [[Hungara forinto]] || 153 758,7 || 0,845 |- | {{Irlando}} || IE || 1-a de januaro [[1973]] || ''Éire, Ireland'' || [[Dublino]] || [[Angla lingvo|Angla]], [[Irlanda lingvo|Irlanda]] || [[Eŭro]] || 426 353,4 || 0,942 |- | {{Italio}} || IT || 25-a de marto [[1957]] || '' Italia'' || [[Romo]] || [[Itala lingvo|Itala]] || [[Eŭro]] || 1 782 050,4 || 0,895 |- | {{Kipro}} || CY || 1-a de majo [[2004]] || ''Κύπρος (Kýpros), Kıbrıs'' || [[Nikozio]] || [[Greka lingvo|Greka]], [[Turka lingvo|Turka]] || [[Eŭro]] || 24 018,9 || 0,873 |- | {{Kroatio}} || HR || 1-a de julio [[2013]] || ''Hrvatska'' || [[Zagrebo]] || [[Kroata lingvo|Kroata]] || [[Eŭro]] || 58 254,1 || 0,837 |- | {{Latvio}} || LV || 1-a de majo [[2004]] || ''Latvija'' || [[Rigo]] || [[Latva lingvo|Latva]] || [[Eŭro]] || 33 695,9 || 0,854 |- | {{Litovio}} || LT || 1-a de majo [[2004]] || ''Lietuva'' || [[Vilno]] || [[Litova lingvo|Litova]] || [[Eŭro]] || 56 179,1 || 0,868 |- | {{Luksemburgio}} || LU || 25-a de marto [[1957]] || ''Lëtzebuerg, Luxembourg, Luxemburg'' || [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] || [[Luksemburga lingvo|Luksemburga]], [[Franca lingvo|Franca]], [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] || 72 295,0 || 0,916 |- | {{Malto}} || MT || 1-a de majo [[2004]] || ''Malta'' || [[La-Valeto]] || [[Malta lingvo|Malta]], [[Angla lingvo|Angla]] || [[Eŭro]] || 14 982,7 || 0,885 |- | {{Nederlando}} || NL || 25-a de marto [[1957]] || ''Nederland'' || [[Amsterdamo]] || [[Nederlanda lingvo|Nederlanda]] || [[Eŭro]] || 856 356,0 || 0,944 |- | {{Polio}} || PL || 1-a de majo [[2004]] || ''Polska'' || [[Varsovio]] || [[Pola lingvo|Pola]] || [[Pola zloto]] || 574 771,8 || 0,872 |- | {{Portugalio}} || PT || 1-a de januaro [[1986]] || ''Portugal'' || [[Lisbono]] || [[Portugala lingvo|Portugala]] || [[Eŭro]] || 214 470,7 || 0,850 |- | {{Rumanio}} || RO || 1-a de januaro [[2007]] || ''România'' || [[Bukareŝto]] || [[Romana lingvo|Romana]] || [[Rumana leŭo]] || 261 268,4 || 0,816 |- | {{Slovakio}} || SK || 1-a de majo [[2004]] || ''Slovensko'' || [[Bratislavo]] || [[Slovaka lingvo|Slovaka]] || [[Eŭro]] || 98 523,0 || 0,857 |- | {{Slovenio}} || SI || 1-a de majo [[2004]] || ''Slovenija'' || [[Ljubljano]] || [[Slovena lingvo|Slovena]] || [[Eŭro]] || 52 208,1 || 0,918 |- | {{Svedio}} || SE || 1-a de januaro [[1995]] || ''Sverige'' || [[Stokholmo]] || [[Sveda lingvo|Sveda]] || [[Sveda krono]] || 537 085,0 || 0,945 |} === Venontaj aliĝoj === [[Dosiero:Further European Union Enlargement.svg|eta|400px| {{Legendo|#039| Membroŝtatoj de Eŭropa Unio (27)}} {{Legendo|#F29527| Eksa membroŝtato (1)}} {{Legendo|#46a43b| Agnoskitaj kandidatoj (9)}} {{Legendo|#ffd617FF| Memproklamita kandidato (1)}} {{Legendo|#da2131| Eksaj kandidatoj (3)}} ]] Por ke kroma lando povu aliĝi al Eŭropa Unio, ĝi devas respekti aron da ekonomiaj kaj politikaj kondiĉoj, la tiel nomataj [[kriterioj de Kopenhago]]. Laŭ tiu kriteriaro, la kandidatiĝantaj landoj devas: # situi en Eŭropo (laŭ pure geografia vidpunkto); # havi stabilajn instituciojn, kiuj garantias [[demokratio]]n, [[jurŝtato]], [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj malplimulto-respekton # havi funkciantan [[merkata ekonomio|merkatan ekonomion]], kaj havi la kapablon alfronti konkurencon de la aliaj uniaj landoj; # povi respekti la devojn ligitajn al aliĝo, inkluzive de politika, ekonomia kaj mona unuiĝo. ==== Agnoskitaj kandidatoj ==== La jenaj landoj jam kandidatiĝis por aliĝo en Eŭropa Unio, kaj ilia demando estis akceptita pro tio, ke ili respektas la kriteriojn de Kopenhago: * {{Turkio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio (tiam [[Eŭropa Komunumo]]) la 14-an de aprilo 1987. Turkio estas trieca ŝtato asociita kun Eŭropa Unio kaj kun la komunumoj, kiuj antaŭis ĝin ekde 1963. Turkio subskribis interkonsenton pri dogana unio kun la Unio en 1995 kaj estis oficiale agnoskita kiel kandidato la 12-an de decembro 1999 ĉe la Helsinka Eŭropa Konsilio. Intertraktadoj komenciĝis la 3-an de oktobro 2005. La akcepto de la kandidateco kaj la financadoj, kiujn ĝi kunportas, fariĝis temo de granda disputo inter la nunaj plilarĝigoj de Eŭropa Unio<ref>Leo Cendrowicz,''« Fifty Years On, Turkey Still Pines to Become European »'', TIME, Bruselo,‎ 8-a de septembro 2009, [https://time.com/time/world/article/0,8599,1920882,00.html legi rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130826163253/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1920882,00.html |date=2013-08-26 }} [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.time.com%2Ftime%2Fworld%2Farticle%2F0%2C8599%2C1920882%2C00.html arkivo]</ref>. En novembro 2016, la [[Eŭropa Parlamento]] alvokis la frostigon de aliĝaj intertraktadoj pro la interkonsentoj pri la [[eŭropa migra krizo]] kaj la subpremaj rimedoj taksitaj "neproporciaj" prenitaj de Ankaro post la provo de [[Ŝtatpuĉo en Turkio (2016)|puĉo de julio 2016]]. Kun la validigo de la konstitucia referendumo pri la ŝanĝo de politika reĝimo en marto 2017, naciaj kaj eŭropaj reprezentantoj favoras ĉesigi la proceduron<ref>[http://www.europe1.fr/international/le-referendum-turc-dernier-acte-avant-la-rupture-avec-lunion-europeenne-3293777 La turka referendumo: lasta ago antau rompo kun EU?] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europe1.fr%2Finternational%2Fle-referendum-turc-dernier-acte-avant-la-rupture-avec-lunion-europeenne-3293777 arkivo] ĉe ''Europe 1'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref>. La samo validas ĉe la turka flanko, kie [[Recep Tayyip Erdoğan]] volas organizi aliajn referendumojn pri la forlaso de la proceduro<ref>[https://www.europe1.fr/international/erdogan-evoque-un-referendum-sur-lavenir-de-la-candidature-turque-a-lue-3195506 Erdogan aludas referendumon pri la estonteco de la kandidateco de Turkio al EU] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europe1.fr%2Finternational%2Ferdogan-evoque-un-referendum-sur-lavenir-de-la-candidature-turque-a-lue-3195506 arkivo] ĉe ''Europe 1'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref> kaj pri la reenkonduko de la mortpuno, kiu konsistigus "rompon kun eŭropaj valoroj" defenditaj de la EU kaj la [[Konsilio de Eŭropo]], kies Turkio ankaŭ membras<ref>[https://www.lexpress.fr/actualite/monde/europe/turquie-a-peine-conforte-erdogan-evoque-un-referendum-sur-la-peine-de-mort_1899519.html Ĵus aprobite, Erdogan anoncas referendumon pri mortpuno] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Factualite%2Fmonde%2Feurope%2Fturquie-a-peine-conforte-erdogan-evoque-un-referendum-sur-la-peine-de-mort_1899519.html arkivo], ĉe ''L'express'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref>. * {{Makedonio}} petis membriĝon al Eŭropa Unio la 22-an de marto 2004 en [[Dublino]] ([[Irlando]]). Ĉi tiu peto estis formaligita de la Eŭropa Komisiono komence de 2005. Kandidatan statuson ricevis ĝi de la [[Eŭropa Konsilio]] en decembro 2005. Ĝia peto estis prezentita dek tri jarojn post ĝia sendependiĝo de la eksa [[Jugoslavio]]. Inter la obstakloj al membreco antaŭ 2019 estis la debato kun [[Grekio]] pri la nomo de Makedonio, tial la Unio oficiale nomis ĝin "la eksa jugoslava respubliko Makedonio", anstataŭ la nomo ''"Respubliko Makedonia"''. Interkonsento estis atingita la 12-an de junio 2018 inter la makedona registaro kaj la greka registaro por alinomi la landon al "Respubliko Norda Makedonio"<ref>[https://www.liberation.fr/planete/2018/06/17/athenes-et-skopje-ont-signe-l-accord-pour-la-macedoine-du-nord_1659779/ Atheno kaj Skopjo subskribis la interkonsenton por Norda Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fplanete%2F2018%2F06%2F17%2Fathenes-et-skopje-ont-signe-l-accord-pour-la-macedoine-du-nord_1659779 arkivo]) ĉe ''Libération'', 17-a de junio 2018</ref>, interkonsento aprobita la 11-an de januaro 2019 de la Makedona Asembleo<ref>[https://www.lapresse.ca/international/europe/201901/11/01-5210735-changement-de-nom-accord-historique-en-macedoine.php Noma ŝanĝo: historia interkonsento en Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lapresse.ca%2Finternational%2Feurope%2F201901%2F11%2F01-5210735-changement-de-nom-accord-historique-en-macedoine.php arkivo]), ĉe ''La Presse'', 11-a de januaro 2019</ref> kaj la 25-an de januaro 2019 de la greka parlamento<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2019/01/25/le-parlement-grec-valide-l-accord-sur-le-nouveau-nom-de-la-macedoine_5414561_3210.html La greka parlamento validigas la interkonsenton pri la nova nomo de Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2019%2F01%2F25%2Fle-parlement-grec-valide-l-accord-sur-le-nouveau-nom-de-la-macedoine_5414561_3210.html arkivo])</ref>. La interkonsento oficiale ekvalidis la 12an de februaro 2019. Unia membreco estis identigita kiel la ĉefa strategia prioritato de la makedona registaro. Post kiam [[Slovenio]] kaj [[Kroatio]] aliĝis al Eŭropa Unio, Makedonio estas la tria lando rezultinta de la disiĝo de Jugoslavio, kiu petis membriĝon al EU. Ĝia membreco estis priskribita laŭ perspektivo de "meza kaj longa limtempo" en 2006<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6113926.stm EU elrevigonta balkanajn esperojn] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Feurope%2F6113926.stm arkivo]) , 3-a de novembro 2006</ref>. Tamen en 2020 la aliĝoprocezo de Norda Makedonio al Eŭropa Unio estas blokita de [[Bulgario]], kiu ne agnoskas la [[Makedona lingvo|makedona]]n kiel sendependa lingvo, sed kiel dialekto de la [[Bulgara lingvo|bulgara]]. Bulgario kontraŭas la agnoskon de makedona lingvo pro la ĉeesto de makedona malplimulto en la lando, kiun la lando klasifikas kiel bulgara<ref>[https://www.euronews.com/2020/12/08/bulgaria-s-block-on-north-macedonia-s-bid-to-join-eu-massively-endangers-europe-s-security Bulgario haltas la aliĝon de Norda Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.euronews.com%2F2020%2F12%2F08%2Fbulgaria-s-block-on-north-macedonia-s-bid-to-join-eu-massively-endangers-europe-s-security arkivo], ĉe ''Euronews'', 8-a de decembro 2020</ref>. Interkonsento kun Bulgario estis atingita ĉi-teme en julio 2022. Tiu interkonsento inkludas modifon de la makedonia konstitucio por konsideri bulgarojn kiel [[etna malplimulto]] en la lando<ref>''[https://www.lefigaro.fr/international/la-macedoine-du-nord-signe-avec-la-bulgarie-un-protocole-lui-ouvrant-la-voie-de-l-ue-20220717 « La Macédoine du Nord signe avec la Bulgarie un protocole lui ouvrant la voie de l'UE »]'' ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2Fla-macedoine-du-nord-signe-avec-la-bulgarie-un-protocole-lui-ouvrant-la-voie-de-l-ue-20220717 arkivo]) [[Le Figaro]], 17-a de jiulio 2022</ref>. * {{Moldavio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 27-an de junio 2014, kiu ekvalidis la 1-an de julio 2016. Ĝi petis kandidatan statuson por membriĝo al la Eŭropa Unio la 3-an de marto 2022, unu tagon post Kartvelio kaj tri tagojn post Ukrainio. Tiun kandidatiĝon anoncis [[Maia Sandu]], la landa prezidanto<ref>[https://www.boursorama.com/bourse/actualites/la-moldavie-fait-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-presidente-4558eff994be7504ecef9bc86cc89c24 La Moldavie fait une demande d'adhésion à l'Union européenne - présidente] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.boursorama.com%2Fbourse%2Factualites%2Fla-moldavie-fait-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-presidente-4558eff994be7504ecef9bc86cc89c24#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''Boursorama'', 3-a de marto 2022</ref>. Moldavio akiris la statuson de oficiala kandidato la 23-an de junio 2022. * {{Montenegro}} petis membriĝon al Eŭropa Unio la 15-an de decembro 2008 en Francio. La statuso de oficiala kandidato estis donita al ĝi en decembro 2010 de la Eŭropa Konsilio, do 2 jarojn post ĝia peto. La 9-an de marto 2011, la Eŭropa Parlamento adoptis rezolucion redaktitan de konservativa parlamentano [[Charles Tannock]]. La parlamento bonvenigis la donadon de oficiala kandidata statuso, kaj esperis, ke la intertraktadoj pri aliĝo rapide povas esti malfermitaj. Pluraj problemoj estas levitaj tiurilate<ref>[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-7-2011-0091_FR.html?redirect Rezolucio pri Montenegro de la Eŭropa Parlamento de la 9-a de marto 2011] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fsides%2FgetDoc.do%3Ftype%3DTA%26reference%3DP7-TA-2011-0091%26language%3DFR%26ring%3DB7-2011-0157 arkivo])</ref>: **Korupto, kiu restas "disvastigita en multaj areoj" kaj "estas serioza problemo", precipe en la konstruado, privatigo kaj publikaj aĉetoj. La parlamento precizigis, ke la jura kadro por kontraŭbatali organizitan krimon pliboniĝis, sed ke ĝia efektivigo ankoraŭ mankas. ** Organizita krimo kaj precipe "monlavado kaj kontrabando, [kiuj] ankoraŭ estas problemo". La parlamento emfazis la bezonon plibonigi kunlaboron inter la diversaj landaj, eŭropaj kaj internaciaj policaj instancoj. **La situacio de malplimultoj. La parlamento bonvenigis la bonajn intergentajn rilatojn, kiuj konsistigas "solidan bazon sur kiu konstrui la pacan procezon en [la] regiono", sed bedaŭris ke iuj minoritatoj, precipe la [[romaa]]j, [[Aŝkalioj kaj balkanaj egiptanoj|aŝkaliaj]] kaj [[egipta]]j komunumoj, "ankoraŭ alfrontas oftajn diskriminaciajn problemojn". * {{Serbio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio la 23-an de decembro 2009<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8425407.stm Serbio petas aliĝon al EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Feurope%2F8425407.stm arkivo]) ĉe ''BBC News'', 23-a de decembro 009</ref>, la kandidatiĝo estis sendita al la Eŭropa Komisiono la 26-an de oktobro 2010 por ke ĝi komencu ekzameni. La 12-an de oktobro 2011, la Eŭropa Komisiono konfirmis la malfermon de la aliĝa procezo donante al Serbio la statuson de kandidato por aliĝo en Eŭropan Union<ref>[http://www.rfi.fr/europe/20111012-serbie-fait-pas-plus-vers-europe Serbio paŝas plue al Eŭropunio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Feurope%2F20111012-serbie-fait-pas-plus-vers-europe arkivo]), ''RFI'', 12-a de oktobro 2011</ref>. La 2-an de marto 2012 la Eŭropa Konsilio donis la statuson de oficiala kandidato al Serbio, ĉi tiun decidon motivis Francio, Italio kaj Aŭstrio, konsiderante lastatempajn progresojn de Beogrado por klopodi por regiona stabileco, precipe post la interkonsentoj finitaj la 24an de februaro 2012 inter Beogrado kaj Pristina kadre de la dialogo inter Eŭropa Unio kaj la balkanaj landoj<ref>[https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo/serbie/l-union-europeenne-et-la-5258/article/octroi-du-statut-de-candidat-a-la Dono de la kandidata statuso al Serbio fare de EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130420114833/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo/serbie/l-union-europeenne-et-la-5258/article/octroi-du-statut-de-candidat-a-la |date=2013-04-20 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.diplomatie.gouv.fr%2Ffr%2Fpays-zones-geo%2Fserbie%2Fl-union-europeenne-et-la-5258%2Farticle%2Foctroi-du-statut-de-candidat-a-la arkivo]) ĉe ''France Diplomatie'', 2-a de marto 2012</ref>. Serbio povus iĝi la 28-a membro de EU antaŭ 2025<ref>[https://fr.euronews.com/2019/10/30/l-adhesion-de-la-serbie-a-l-ue-est-elle-toujours-possible Ĉu ankoraŭ eblas aliĝo de Serbio?] ĉe ''Euronews'', 30-a de oktobro 2019</ref>. * {{Albanio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio la 28-an de aprilo 2009, sed oficiala kandidata statuso estis rekomendita en oktobro 2012, pro malstabila demokratio kaj malsukceso respekti 12 poentojn, kiujn la Unio konsideris esencaj antaŭ agnoski ĉi tiun statuson. La 4-an de junio 2014 la Eŭropa Komisiono konfirmis la rekomendon doni kandidatan statuson al EU al Albanio, kiun ĝi proponis en sia jarraporto en 2013. La 24-an de junio 2014 la Konsilio pri Ĝeneralaj Aferoj laŭvice donis la statuson de kandidato al EU al Albanio<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 Kandidata statuso por Albanio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Frapid%2Fpress-release_MEMO-14-439_en.htm arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>. Ĉi tiu decido estis aprobita la 27-an de junio de la Eŭropa Konsilio en Bruselo<ref>[https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/fr/ec/143492.pdf Konkludoj de la Eŭropa Konsilio de la 26-a kaj 27-a de junio 2014]</ref>. * {{Ukrainio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 21-an de marto 2014, kiu estis unu el la kialoj de la [[Rus-ukraina milito (de 2014)]], kaj ekvalidis la 1-an de septembro 2017. La 24-an de februaro 2022 komenciĝis la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|rusia invado de Ukrainio]] kaj Ukrainio anoncis sian kandidatiĝon por aliĝi al Eŭropa Unio la 28-an de februaro 2022, post kiam ĝia kandidatiĝa letero estis subskribita de [[Volodimir Zelenskij]], ties prezidanto<ref>[https://ua.interfax.com.ua/news/general/803994.html Zelensky signs application for Ukraine's membership in EU] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fua.interfax.com.ua%2Fnews%2Fgeneral%2F803994.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Interfax'', 28-a de februaro 2022</ref>. En la sama tago, la prezidantoj de Bulgario, Estonio, Latvio, Litovio, Pollando, Slovakio, Slovenio kaj Ĉeĥio publikigis leteron alvokante iliajn samrangulojn el aliaj membro-ŝtatoj subteni la agnoskon de la statuso de kandidatlando al Ukrainio kaj komenci intertraktadojn<ref>[https://www.hrad.cz/en/for-media/press-releases/open-letter-by-presidents-in-support-of-ukraines-swift-candidacy-to-the-european-union-16316 Open letter by Presidents in support of Ukraine’s swift candidacy to the European Union] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.hrad.cz%2Fen%2Ffor-media%2Fpress-releases%2Fopen-letter-by-presidents-in-support-of-ukraines-swift-candidacy-to-the-european-union-16316#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Ĉeĥia Prezidanteco'', 28-a de fabruaro 2022</ref>. Ukrainio akiris la statuson de oficiala kandidato la 23-an de junio 2022. * {{Bosnio kaj Hercegovino}} ricevis la statuson de ebla kandidato ĉe la Tesalonika Eŭropa Konsilio (19-21-a junio 2003), kio ebligis al ĝi formale deklari sian intencon aliĝi al Eŭropa Unio, kion ĝi faris la 16-an de februaro 2016.<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=celex%3A22015A0630%2801%29 Interkonsento pri Stabiligo kaj Asocio inter la Eŭropaj Komunumoj kaj iliaj Membro-Ŝtatoj, unuflanke, kaj Bosnio kaj Hercegovino, aliflanke] ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2F%3Furi%3Dcelex%253A22015A0630%252801%2529 arkivo])ĉe ''EUR-Lex''</ref>. La 15an de decembro 2022, Bosnio oficiale akiras la statuson de EU-kandidato<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=https://www.msn.com/fr-fr/actualite/monde/union-europ%C3%A9enne-la-bosnie-obtient-le-statut-officiel-de-candidat-%C3%A0-ladh%C3%A9sion/ar-AA15kIuD|titolo=Union européenne : la Bosnie obtient le statut officiel de candidat à l'adhésion|dato=la 15an decembro 2022|alirdato=la 17an decembro 2022}} ĉe ''msn.com''</ref>. * {{Kartvelio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 27-an de junio 2014, kiu ekvalidis la 1-an de julio 2016. Ĝi petis kandidatan statuson por membriĝo al la Eŭropa Unio la 2-an de marto 2022, unu tagon antaŭ Moldavio kaj du tagojn post Ukrainio. Tiu ĉi kandidatiĝa peto estis anoncita de la prezidento [[Salome Zurabiŝvili]] kaj la ĉefministro Irakli Garibachvili dum gazetara konferenco la 2-an de marto 2022. Sekve de la peto, la 28-an de februaro 2022, de ukraina prezidento Volodimir Zelenskij aliĝi al Eŭropa Unio, 4 tagojn post la komenco de la invado de Ukrainio fare de Rusio, la prezidanto de la Kartvela Revo-partio Irakli Kobakhidze ankaŭ anoncis en gazetara konferenco la ''"decidon tuj peti eniron en EU"'', aldonante, ke Bruselo devas urĝe ekzameni tiun ĉi kandidatecon<ref>[https://www.ouest-france.fr/europe/georgie/la-georgie-va-deposer-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-d1a825c8-9a46-11ec-9acb-1f509311c936 Guerre en Ukraine. La Géorgie va déposer une demande d’adhésion à l’Union Européenne] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ouest-france.fr%2Feurope%2Fgeorgie%2Fla-georgie-va-deposer-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-d1a825c8-9a46-11ec-9acb-1f509311c936#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Ouest-France'', 2-a de marto 2022</ref>. Krome, tiu ĉi peto referencas la fakton, ke Kartvelio jam spertis rusian invadon en 2008, kiu rezultigis la perdon de du separistaj teritorioj. La kartvela registaro jam estis espriminta sian intencon peti aliĝon al Eŭropa Unio en 2024. Junie de 2022 EU petas al Kartvelio reformi siajn jurajn kaj balotajn sistemojn, pliigi la liberecon de la presaro kaj malpliigi la povon de oligarkoj por ke ĝi povu ekhavi la kandidatan statuson. La {{daton|14|12|2023}} Kartvelio ricevas EU-kandidatecon. Ĉirkaŭ 80% el ĝia loĝantaro subtenas EU-membriĝon<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=fr|url=https://www.msn.com/fr-fr/actualite/other/adh%C3%A9sion-%C3%A0-l-ue-la-g%C3%A9orgie-obtient-le-statut-de-candidat-une-immense-%C3%A9tape-pour-sa-pr%C3%A9sidente/ar-AA1lvIXa|titolo=Adhésion à l’UE : la Géorgie obtient le statut de candidat, une « immense étape » pour sa présidente|gazeto=Ouest-France|dato={{dato|14|12|2023}}|alirdato=la {{daton|15|12|2023}} }}</ref>. Tamen, la Eŭropa Konsilio de 27-28 junio 2024 decidis frostigi la procezon de aliĝo de Kartvelio al Eŭropa Unio pro la aprobita leĝo pri [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] de eksterlanda influo kiu reprezentas paŝon malantaŭen kompare kun la rekomendoj de la Komisiono rilate al kandidatstatuso<ref>[https://www.consilium.europa.eu/media/fxpfqxoz/euco-conclusions-27062024-fr.pdf « Conclusions du Conseil européen, 27 juin 2024»] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Fmedia%2Ffxpfqxoz%2Feuco-conclusions-27062024-fr.pdf arkivo]), ĉe consilium.europa.eu, 27-a de junio 2024</ref>. ==== Memproklamitaj kandidatoj ==== * {{Kosovo}} petis statuson por EU-kandidatiĝo la 15an de decembro 2022, ĝia ĉefministro [[Albin Kurti]] esperas ke ĝi fariĝu oficiala EU-kandidato post 9 jaroj<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=fr|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/15/le-kosovo-debute-son-long-chemin-vers-l-adhesion-a-l-union-europeenne_6154605_3210.html|titolo=Le Kosovo débute son long chemin vers l’adhésion à l’Union européenne|gazeto=Le Monde|dato={{dato|15|12|2022}}|alirdato=la {{daton|17|12|2022}} }}</ref>. Tamen, en tiu dato, 5 EU-membroj ne agnoskas la sendependecon de Kosovo: [[Hispanio]], [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Slovakio]] kaj [[Kipro]]<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=https://www.touteleurope.eu/l-ue-dans-le-monde/reconnaissance-de-l-independance-du-kosovo/|titolo=Reconnaissance de l’indépendance du Kosovo|alirdato=la 17an decembro 2022}} ĉe ''touteleurope.eu''</ref>. === Specialaj teritorioj === {{Ĉefartikolo|Specialaj teritorioj de membroj de la Eŭropa Ekonomia Areo}} * [[Eksteraj Regionoj (Eŭropa Unio)]] * [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)]] == Lingvoj == {{Ĉefartikolo|Lingvoj en la Eŭropa Unio|Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj}} === Oficialaj lingvoj === La lingvoj oficialaj de la institucioj de la Eŭropa Unio estas 24, nome: {| width="100%" |- style="vertical-align: top;" | * [[Angla lingvo|angla]] * [[Bulgara lingvo|bulgara]] * [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] * [[Dana lingvo|dana]] * [[Estona lingvo|estona]] * [[Finna lingvo|finna]] | * [[Franca lingvo|franca]] * [[Germana lingvo|germana]] * [[Greka lingvo|greka]] * [[Hungara lingvo|hungara]] * [[Hispana lingvo|hispana]] * [[Irlanda lingvo|irlanda]] | * [[Itala lingvo|itala]] * [[Kroata lingvo|kroata]] * [[Latva lingvo|latva]] * [[Litova lingvo|litova]] * [[Malta lingvo|malta]] * [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] | * [[Pola lingvo|pola]] * [[Portugala lingvo|portugala]] * [[Rumana lingvo|rumana]] * [[Slovaka lingvo|slovaka]] * [[Slovena lingvo|slovena]] * [[Sveda lingvo|sveda]] |} La oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio estas temo de specifa decido, surbaze de la deziroj de la membroŝtatoj. Iuj landoj postulas, ke ĉiu el iliaj naciaj lingvoj estu oficialaj lingvoj de la Unio, aliaj tiuj plej uzataj. En ĉiuj kazoj, almenaŭ unu nacia lingvo estas la oficiala lingvo. La leĝaro de Eŭropa Unio validas senpere por civitanoj de membroŝtatoj, dum lingva politiko de Eŭropa Unio postulas simbolan agnoskon de ĉiu el ĉi tiuj lingvoj, kio implicas pli vastan panelon ol la [[laborlingvo]]j de la unio. La nombro de membroŝtatoj superas la nombron de oficialaj lingvoj, ĉar pluraj naciaj lingvoj estas kunhavataj de du aŭ pli landoj en EU. La [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], la [[Angla lingvo|angla]], la [[Franca lingvo|franca]], la [[Germana lingvo|germana]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Sveda lingvo|sveda]] estas ĉiuj oficialaj lingvoj sur la nacia nivelo en multaj landoj. Krome, la [[Kroata lingvo|kroata]], la [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], la [[Dana lingvo|dana]], la [[Hungara lingvo|hungara]], la [[Itala lingvo|itala]], la [[Slovaka lingvo|slovaka]] kaj la [[Slovena lingvo|slovena]] estas oficialaj lingvoj en multaj EU-landoj je regiona nivelo. Cetere ne ĉiuj naciaj lingvoj ricevis la statuson de oficialaj EU-lingvoj. Ĉi tiuj inkluzivas la [[Luksemburga lingvo|luksemburga]]n, oficialan lingvon de [[Luksemburgio]] ekde 1984, kaj la [[Turka lingvo|turka]]n, oficialan lingvon de [[Kipro]]. Ĉiuj lingvoj de EU ankaŭ estas [[laborlingvo]]j<ref>[https://ec.europa.eu/info/departments/translation Lingvoj de EU: oficialaj lingvoj] ĉe la retejo de la Komisiono</ref>. Dokumentoj, kiujn membroŝtato aŭ persono sub la jurisdikcio de membroŝtato sendas al institucioj de la Komunumo, povas esti redaktitaj en iu ajn el la oficialaj lingvoj elektitaj de la sendinto. La respondo estas redaktita en la sama lingvo. Regularoj kaj aliaj dokumentoj kun ĝenerala apliko estas redaktitaj en la dudek kvar oficialaj lingvoj. La [[Oficiala Ĵurnalo de Eŭropa Unio]] estas publikigita en la dudek kvar oficialaj lingvoj. Dokumentoj kun grava publika graveco aŭ intereso estas produktitaj en ĉiuj oficialaj lingvoj, sed tio nombras malplimulton de la laboraĵoj de la institucioj. Aliaj dokumentoj - ekz. komunikaĵoj kun la landaj aŭtoritatoj, decidoj adresitaj al apartaj individuoj aŭ entoj kaj korespondado - estas tradukitaj nur al la bezonataj lingvoj. Por internaj celoj la EU-institucioj perleĝe rajtas elekti siajn proprajn lingvajn aranĝojn. La [[Eŭropa Komisiono]], ekzemple, kondukas siajn internajn aferojn en tri lingvoj, angla, franca kaj germana (kelkfoje nomataj "proceduraj lingvoj"), kaj plene plurlingvas nur por publikaj informoj kaj komunikaj celoj. La [[Eŭropa Parlamento]], aliflanke, havas membrojn, kiuj bezonas laborajn dokumentojn en siaj propraj lingvoj, do ĝia dokumenta fluo estas plene plurlingva dekomence. Neinstituciaj EU-instancoj ne laŭleĝe devas uzi ĉiujn 24 lingvojn. La tradukoj estas multekostaj<ref>[https://news.nationalgeographic.com/news/2005/02/0222_050222_translation.html "With 20 Official Languages, Is EU Lost in Translation?"] ĉe ''News.nationalgeographic.com.'', 28-a de oktobro 2010</ref>. Laŭ la anglalingva retejo de EU, la kosto de konservado de la plurlingveca politiko de la institucioj - t.e. la kosto de tradukado kaj interpretado - estis 1.123 milionoj da eŭroj en 2005, kio estas 1% de la jara ĝenerala buĝeto de la EU, aŭ 2,28 € po persono jare. La EU-Parlamento klare diris, ke ĝiaj membroŝtatoj havas aŭtonomecon por lingva edukado, kiun traktate la Unio devas respekti<ref>[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-6-2006-3653_EN.html?redirect "Written question – Public policy on foreign-language teaching: the Grin Report – E-3653/2006"] ĉe '' Europarl.europa.eu''</ref>. === Kromaj lingvoj uzataj === La hispana registaro atingis en 2005 la ekuzon de la [[kataluna lingvo|kataluna]], [[eŭska lingvo|eŭska]] kaj [[galega lingvo|galega]] lingvoj kiel [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio#Duonoficialaj lingvoj de EU|duonoficialaj lingvoj]]. La koncernaj ŝtatoj pagas la aldonajn kostojn, ekzemple por la tradukado de oficialaj EU-dokumentoj kiel leĝoj k.s. En ''duonoficiala lingvo'' oni rajtas komuniki kun instancoj de EU kaj ricevos respondon en tiu lingvo inkluzive de tradukoj de juraj aŭ similaj tekstoj. === Aliaj lingvoj === [[Dosiero:Emblem of the Court of Auditors.svg|eta|Latinlingva emblemo de la [[Revizora Kortumo]]|120x120ra]] Eŭropa Unio havas multajn diversajn lingvoj. Aldone al [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|oficialaj]] kaj duonoficialaj lingvoj, estas lingvoj de minoritatoj regionaj (ekz. la [[Sarda lingvo|sarda]] en Italio, la [[Bretona lingvo|bretona]] en Francio, la [[Rusa lingvo|rusa]] en Estonio kaj Latvio) aŭ disaj en pluraj EU-landoj (ekz. la [[Jida lingvo|jida]], la [[esperanto]] kaj la [[Cigana lingvo|cigana]]) kaj lingvoj de enmigrintoj (ekzemple la [[Turka lingvo|turka]] kaj la [[Araba lingvo|araba]]). Pluraj institucioj de Eŭropa Unio uzas [[Latina lingvo|latinan]] en siaj emblemoj kaj [[Domajna nomo|domajnaj nomoj]] anstataŭ listigi siajn nomojn en ĉiuj oficialaj lingvoj. Eŭropa Unio mem havas latinan [[Eŭropa devizo|moton]]: "In varietate concordia" (''"Unuiĝinta en diverseco"''). == Statuso kaj regado == === Statuso === Laŭ [[internacia juro]], Eŭropa Unio havas [[Jura Personeco|juran personecon]]<ref>Artikolo 48 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio]]</ref> kaj ĝia statuso rezultas de traktato, kiu povas esti modifita nur per la unuanima interkonsento de ĉiuj ĝiaj subskribintoj. Kiel aliaj regionaj organizaĵoj ([[Merkosudo]], [[ASEAN]], ktp.), EU plenumas siajn prerogativojn al limigita geografia areo; tamen ĝi havas sian propran politikan rolon kaj fortan povon super siaj membroj laŭ pli granda mezuro ol en tradicia regiona organizo<ref>[http://m2bde.u-paris10.fr/content/le-pouvoir-de-sanction-de-l%E2%80%99union-europ%C3%A9enne-par-thomas-abulius?destination=node%2F1796 La puna potenco de EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150416230926/http://m2bde.u-paris10.fr/content/le-pouvoir-de-sanction-de-l%E2%80%99union-europ%C3%A9enne-par-thomas-abulius?destination=node%2F1796 |date=2015-04-16 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fm2bde.u-paris10.fr%2Fcontent%2Fle-pouvoir-de-sanction-de-l%25E2%2580%2599union-europ%25C3%25A9enne-par-thomas-abulius%3Fdestination%3Dnode%252F1796 arkivo]) ĉe la retejo de la Universitato Paris-Nanterre</ref>. La naturo de Eŭropa Unio estas temo de debato inter fakuloj. La membroŝtatoj de la Eŭropa Unio klare distingas ĝin de aliaj [[internaciaj organizaĵoj]]. EU havas aspektojn specifajn al "[[Konfederacio|konfederacia]]" tipa ento, kreita surbaze de traktatoj kaj de ŝtatoj, kiuj rajtas forlasi ĝin (tamen iuj [[Federacio|federaciaj ŝtatoj]] ankaŭ donas la rajton apartiĝi). Ĝi tamen estas la rezulto de pli profunda integriĝo, kies leĝaro ĝenerale havas "rektan efikon" sur la rajtoj de civitanoj. Ĝi do prezentas supernaciajn aspektojn kiel ekzemple la ekzisto de la [[Eŭropa Komisiono]] antaŭeniganta la ĝeneralan intereson de la Unio, aŭ la ekziston de [[kvalifikita majoritato]] (kaj ne [[unuanimeco]]) kiel defaŭltan voĉdonan regulon en la Konsilio de la Eŭropa Unio<ref>Hermann-Josef Blanke kaj Stelio Mangiameli, ''The Treaty on European Union (TEU) : a commentary'', Berlino, Eld. Springer, 2013, 1821 p. (ISBN 978-3-642-31706-4, 3642317065 kaj 3642317057, [[Reta Komputila Biblioteka Centro|RKBC]] 868921059, [https://www.worldcat.org/title/treaty-on-european-union-teu-a-commentary/oclc/868921059 legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F868921059 arkivo]), p. 62.</ref>. La Unio ankaŭ havas ŝtatajn aspektojn, kiel [[Eŭro|komuna valuto]] aŭ civitaneco. Tamen ĝi ne povas esti kvalifikita kiel ŝtato, havante nek ĝenerala kompetenteco (laŭ la [[Principo de atribuo (Eŭropunia juro)|principo de atribuo]], kvankam tiel okazas en iuj federaciaj ŝtatoj), nek popolo per si mem, nek monopolo de legitima perforto<ref>Alain Laquièze kaj Anne Paynot: [https://www.fondapol.org/wp-content/uploads/pdf/documents/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf Ĉu Eŭropunio iĝas ŝtato?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803102626/http://www.fondapol.org/wp-content/uploads/pdf/documents/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf |date=2020-08-03 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.fondapol.org%2Fwp-content%2Fuploads%2Fpdf%2Fdocuments%2FEtude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf arkivo]), ĉe ''Fondation pour l’innovation politique'', novembro de 2004</ref>. Tiel ofte preferendas konsideri Eŭropunion kiel ''[[sui generis]]''-a<ref>Joël Thalineau, ''« La France, collectivité locale de l'Union européenne »'', Revue politique et parlementaire, N° 979,‎ 1995.</ref> ento, formanta kategorion memstare kaj ne taŭganta en iun alian. La [[germanoj]], [[aŭstroj]] kaj [[Germanlingva Belgio|germanlingvaj belgoj]] donas al ĉi tiu speco de strukturo la nomon ''"Staatenverbund"'', germanlingva termino tradukebla je ''"plurnivela regado"''<ref>Claus Dieter Classen, Die demokratische Legitimation der Tätigkeit Internationaler Organisationen, 2008, pdf (lire en ligne [http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/Demokratische_Legitimation_Internationaler_Organisationen.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.cloeser.org%2Fpub%2FDemokratische_Legitimation_Internationaler_Organisationen.pdf arkivo])</ref>: kiel en federacio, ekzistas ento supera al ŝtatoj; sed kvankam la kompetentoj de EU en iuj kampoj estiĝas pro suverena transdono, la membroŝtatoj restas unuecaj (krom se ili jam estas federaciaj kiel Germanio, Aŭstrio aŭ Belgio)<ref>[https://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen/es20090630_2bve000208.html Juĝo de Lisbono] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.bverfg.de%2Fentscheidungen%2Fes20090630_2bve000208.html arkivo])</ref>. Por Robert Schütze, Eŭropa Unio rompas kun la eŭropa jura tradicio, bazante sian funkciadon sur la ideo de "dividita suvereneco", kiu estas kombinaĵo de la nacia kaj internacia niveloj. Tiusence Eŭropa Unio ne estus federacia ŝtato, nek konfederacio, sed "federacio de ŝtatoj"<ref>Schütze, Robert, ''European constitutional law'' (ISBN 978-1-316-50394-2, 1316503941 et 9781107138865, [[Reta Komputila Biblioteka Centro|RKBC]] 920017318, [https://www.worldcat.org/title/european-constitutional-law/oclc/920017318 legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F920017318 arkivo]), ĉap. 2 (''« Constitutional Nature »'').</ref>. La konduto de EU ĉiam hezitis inter interregistara vojo (kie la ŝtatoj konservas ĉiujn siajn privilegiojn) kaj federacia vojo (kie parto de la suvereneco de la ŝtatoj estas delegita al la Unio). En la unua kazo, komunumaj decidoj fakte estas traktatoj inter ŝtatoj kaj tial devas esti prenitaj unuanime. Ĉi tiu modelo, proksima al la principo de klasikaj interregistaraj organizaĵoj, estas defendata de la "[[Eŭroposkeptikismo|eŭroskeptika]]" skolo, por kiu nur ŝtatestroj havas la demokratian [[Legitimeco|legitimecon]] reprezenti siajn civitanojn kaj la nacioj devas regi la instituciojn de la Unio. La dua kazo respondas al la modelo defendita de la [[Poreŭropismo|poreŭropisma]] skolo de [[Eŭropa federaciismo|federaciistoj]], kiuj opinias, ke la institucioj devas rekte reprezenti la civitanojn kaj ke la metodoj de decidado en la institucioj devas esti adaptitaj laŭ la pligrandigoj de EU<ref>[https://www.diplomatie.gouv.fr/IMG/pdf/FD001353.pdf Debato: la ecoj de EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/FD001353.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.diplomatie.gouv.fr%2Ffr%2FIMG%2Fpdf%2FFD001353.pdf arkivo]) ĉe la retejo de la [[Ministerio pri eksteraj aferoj (Francio)|france ministerio pri eksteraj aferoj]] (konsultita la 30-a de marto 2015)</ref>. La afero de la evoluo de Eŭropa Unio estas multe debatata de la opinioj kaj registaroj de la membrolandoj. Post la ekvalidiĝo de la [[Lisbona Traktato]], la regado de la Unio restas hibrida: la [[Konsilio de Eŭropa Unio|Konsilio]] estas la reprezentanto de la Ŝtatoj (por decidoj ne postulantaj unuanimecon, la voĉoj de ĉiu ŝtato tamen prikalkuliĝas laŭ sia demografia pezo)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0017 La principo de subsidiareco] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0017_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref> kaj la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]], la reprezentanto de la civitanoj. La maniero per kiu la Unio estas administrata estas do hodiaŭ unu el la defioj de la bataloj por influo inter la diversaj eŭropaj institucioj<ref>Paul Magnette, ''Le régime politique de l'Union européenne'', Parizo, Eld. Les Presses de Sciences Po, 2010, 310 p. (ISBN 978-2-7246-0997-4)</ref>. === Eŭropunia juro === {{Ĉefartikolo|Eŭropunia juro|Ĝeneralaj jurprincipoj (Eŭropa Unio)}} [[Dosiero:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (05).jpg|eta|Subskriba ceremonio de la [[Traktato de Lisbono]]]] La [[Eŭropunia juro]], ankaŭ nomata Komunuma juro, konsistas el la reguloj sur kiuj baziĝas Eŭropa Unio. Ĉi tio inkluzivas ĉiujn regulojn, materialajn kaj procedurajn, aplikeblajn ene de Eŭropa Unio (traktatoj, [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivo]]<nowiki/>j, regularoj, jurisprudenco ktp.). Antaŭ la ekvalidiĝo de la [[Lisbona Traktato]] la 1-an de decembro 2009, Eŭropa Unia juro inkluzivis Komunuman juron (aŭ juron de eŭropaj komunumoj) same kiel kunlaborajn procedurojn kiel la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna Ekstera kaj Sekureca Politiko]] (KESP) kaj Polican kaj Juran Kunlaboron en Krimaj aferoj (PJKK). Post ĉi tiu dato, la Traktato aboliciis la kolonan strukturon de la Unio, kiu akiris juran personecon kiel heredanto de la Komunumoj, sekve la koncepto de Komunuma juro malnoviĝis, sed restas uzata por indiki antaŭan jurisprudencon de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo]]<ref>[https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_7033/ Prezento de la Tribunalo de la Kortumo de Eŭropa Unio] ĉe la retejo de la Kortumo de Eŭropa Unio</ref>. La [[juro de Eŭropa Unio]] ne devas esti konfuzita kun la juro de la [[Konsilio de Eŭropo]], internacia organizo aparta de la EU, kiu konsistigas precipe la Eŭropan Konvencion pri Homaj Rajtoj de 1950 kaj la jurisprudencon de la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]], kiu interpretas ĉi tiun Konvencion. La specifeco de komunuma juro estas, ke ''"male de ordinaraj internaciaj traktatoj, la Traktato de la Eŭropa Ekonomia Komunumo kreis ĝian propran jursistemon, kiu... iĝis integrigita parto de la membroŝtataj jursistemoj"''<ref>{{citaĵo el retejo|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:61964CJ0006#page=7|titolo=''Costa v ENEL'' {{nrsp|{{krampo|1964}} ECR 585}}, {{nrsp|CMLR 425,593}}|formato=PDF|arkivurl=https://perma-archives.org/warc/20160819160855/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:61964CJ0006#page=7|arkivdato=2016-08-19|paĝo=593|lingvo=en|citaĵo=''{{lang|en|By contrast with ordinary international treaties, the EEC Treaty has created its own legal system which{{tripunkto}}became an integral part of the legal systems of the Member States}}''|alirdato=2016-08-19}}</ref>. (juĝo ''Costa kontraŭ ENEL'', 1964), tio estas, ke ĝi aplikiĝas tuj kaj donas al individuoj rajtojn, kiujn ili povas alvoki en kortumo, eble kontraŭ nacia regulo, kiu ne konformas al la komunuma regulo. Estas la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]], situanta en [[Luksemburgo]], kiu garantias la aplikon de la juro de Eŭropa Unio. Inter la fontoj de la eŭropa juro, oni distingas: * la ''primara Eŭropunia juro'' (aŭ ''originala juro''), formita de la diversaj traktatoj. La [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU aŭ FEU-Traktato) estas unu el la fondaj traktatoj de Eŭropa Unio kune kun la [[Traktato pri Eŭropa Unio]] (TEU aŭ EU-Traktato). Kune ili formas la ĉefan juran bazon de la politika sistemo de EU; Laŭ Artikolo 1 de la Traktato pri Eŭropa Unio, ambaŭ traktatoj havas egalan juran statuson kaj estas nomataj kolektive kiel "la kontraktoj". Foje ĉi tiuj traktatoj estas do ankaŭ nomataj "Eŭropa konstitucia juro", sed formale ili estas internaciaj traktatoj inter la membroŝtatoj de EU. * la ''derivinta juro'', aro de tekstoj kaj agoj faritaj de la eŭropaj institucioj laŭ ĉi tiuj traktatoj: [[Reglamento (Eŭropa Unio)|reglamentoj]] kaj [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivoj]] kiuj estas vigligitaj de neegala penetra forto. La institucioj de komunuma juro ankaŭ publikigas decidojn, rekomendojn kaj opiniojn, kiuj havas devigan juran forton por la membroŝtatoj rilate al decidoj, nedevigan por opinioj kaj rekomendoj. * la [[jurisprudenco]] de la Kortumo. === Propraj kaj komunaj kapabloj === {{Ĉefartikolo|Traktato pri Eŭropa Unio}} La [[Traktato pri Eŭropa Unio]] (versio de 1992) fondis EU-on laŭ tri "kolonoj", kiuj estis: * Unua kolono: Supernacia kolono rilate al la integritaj politikoj ([[Komuna Agrikultura Politiko]] (KAP), [[Eŭropa Doganunio|Dogana Unio]], [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]], [[Eŭro]], ktp.) de la iamaj "Eŭropaj Komunumoj" ([[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|EKKŜ]], [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EKAE]] kaj [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]]). * Dua kolono: Interregistara kolono rilate al kunlaboro en eksterlandaj aferoj kaj sekureco, nomata kolono "komuna ekstera kaj sekureca politiko". * Tria kolono: Interregistara kolono rilate al polica kaj jura kunlaboro en krimaj aferoj, nomata kolono "justico kaj enlandaj aferoj". La diversaj kapabloj en la tri kolonoj, kiuj ofte interkovris, estis implikiĝo malfacile pritraktebla eĉ por spertuloj. Ĉi tiu opakeco instigis la membroŝtatojn doni al la [[Eŭropa Konvencio]] la taskon simpligi la funkciadon de la institucioj. Ĉi-lasta precipe proponis kunfandi la tri kolonojn, kio estis atingita per la funkciigo de la [[Lisbona Traktato]]. Oni tamen povas daŭre distingi inter la fakoj, depende de ĉu la Unio ekzercas "ekskluzivan kompetenton", "komunan kompetenton" (aŭ samtempan) kun la membroŝtatoj aŭ "komplementan kompetenton" (subteno aŭ kunordigo)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/summary/glossary/community_intergovernmental_methods.html?locale=fr Komunecaj kaj interregistaraj metodoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Fglossary%2Fcommunity_intergovernmental_methods_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ili estas: * '''Ekskluzivaj kapabloj''' (Artikolo 3 de la [[TFEU]]): Nur la Unio povas leĝigi kaj laŭleĝe adopti jure devigajn aktojn, membroŝtatoj povante fari tion memstare nur se ili estas rajtigitaj de la Unio, aŭ por efektivigi uniajn aktojn: ** [[Eŭropa Doganunio|Dogana Unio]] ** Reguloj pri intrakomunuma konkurenco ** [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|Ekonomia kaj Mona Unio]] ** Daŭripovo (konservado de biologiaj resursoj surmare kaj surtere) ** Eksterkomunuma komerco ** Konkludo de iuj internaciaj interkonsentoj * '''Komunaj kapabloj''' (Artikolo 4 de la TFEU): Kaj la Unio kaj la membroŝtatoj povas leĝigi kaj laŭleĝe adopti jure devigajn aktojn en ĉi tiuj kampoj. Membro-Ŝtatoj plenumas sian kompetentecon tiom, kiom la Unio ne plenumis sian propran. Membro-Ŝtatoj denove plenumas sian kompetenton, se la Unio decidis ĉesi plenumi sian kompetenton:{{Div col|cols = 2}} ** [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] ** Socia politiko (limigita al fakoj difinitaj en la TFEU) ** [[Regiona politiko de la Eŭropa Unio|Regiona politiko]] (ekonomia, socia kaj teritoria kohezio) ** [[Komuna Agrikultura Politiko|Agrikultura]] kaj fiŝkaptada politiko ** [[Kadra programo por esplorado kaj teknologia disvolviĝo (Eŭropa Unio)|Esplora kaj noviga politiko]] ** Energia politiko ** Medipolitiko ** Protekto de konsumantoj ** Transporta politiko ** [[Paneŭropaj koridoroj]] ** [[Spaco de libereco, sekureco kaj justeco]] ** Disvolva kunlaboro kaj humanitara helpo ** Komunaj problemoj pri sekureco pri publika sano{{Div col end}} * '''Kunordigaj kapabloj''' (Artikolo 6 de la TFEU): La Unio havas la povon plenumi agojn por subteni, kunordigi aŭ kompletigi la agadon de la membroŝtatoj: ** Kultura politiko ** Industria politiko ** Turisma politiko ** [[Erasmus+|Edukado, trejnado kaj junulara politiko]] ** Protekto kaj plibonigo de sano ** Civila protekto ** Administra kunlaboro === Institucioj kaj instancoj === ==== Institucioj ==== Eŭropa Unio havas sep ĉefajn instituciojn, ĉiu el kiuj ludas specifan rolon. ; [[Eŭropa Komisiono]] : [[Dosiero:(Ursula von der Leyen) 2019.07.16. Ursula von der Leyen presents her vision to MEPs 2 (cropped).jpg|eta|[[Ursula von der Leyen]], la [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]]]] Ĝi konsistas el unu [[Eŭropa Komisionano]] po ​membroŝtato, do 27 komisionanoj. Ĉi tiuj estas proponitaj de la ŝtatestroj aŭ registarestroj de la membroŝtatoj kunvenantaj ene de la Eŭropa Konsilio, kaj aprobitaj de la Eŭropa Parlamento. La ĉefa funkcio de la Eŭropa Komisiono estas proponi kaj efektivigi komunumajn politikojn. ''"Gardanto de la traktatoj"'', ĝi certigas ilian aplikadon kaj ĝuas, pro ĝia centra rolo de garantianto de la "ĝenerala intereso" de EU, kvazaŭ-monopolon de la rajto de [[leĝdona iniciato]] en la kampo de la ekskluzivaj kompetentecoj de la Unio, kiel la [[Eŭropa Doganunio]], la konservado de la biologiaj resursoj de la maro, la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]], la [[Eŭro|ununura valuto]]. Sine de politikaj sistemoj, la Eŭropa Komisiono havas la originalecon reprezenti "la ĝeneralan intereson", kvankam ĝi estiĝas el la Eŭropa Parlamento, elektita per universala voĉdonado. [[Premgrupo]]j, kiuj reprezentas sektorajn publikajn aŭ privatajn interesojn, ludas gravan rolon en la decida procezo. Kvankam la rolo de la Komisiono havas similecojn kun tiu de naciaj registaroj, ĝi ja malsamas. La Komisiono agas sendepende de la registaroj de la membroŝtatoj. Eŭropaj komisionanoj ofte estas politikaj personoj, kiuj, dum la daŭro de unu eŭropa mandato aŭ du, forlasas sian nacian scenon kaj poste revenas al ĝi<ref>Simon Hix, ''The political system of the European Union'', Basingstoke, MacMillan, 1999, p.5</ref>. Krome la buĝeto de la Komisiono dependas de la membroŝtatoj. La Komisiono respondecas antaŭ la Eŭropa Parlamento, kiu povas cenzuri ĝin, sed ekskluzive pri ĝia administrado, kaj per voĉdono de du trionoj de la Parlamento, kiu distingas ĉi tiun "regopovon" de tiu kutime observata en parlamentaj reĝimoj. La Komisiono kunhavas la plenumajn kaj leĝdonajn potencojn kun la Konsilio de la Eŭropa Unio. Ĝia mandato daŭras kvin jarojn, ĝia sidejo estas en [[Bruselo]]. ; [[Eŭropa Parlamento]] : [[Dosiero:Roberta-Metsola-Malta-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|eta|[[Roberta Metsola]], la [[prezidanto de la Eŭropa Parlamento]]]] Balote elektita por 5 jaroj de la popolo de EU per proporcia rekta [[universala voĉdonado]], ĝi nombras 705 [[eŭropdeputito]]jn. Ĝi situas en [[Strasburgo]] por la plenaj kunsidoj, [[Bruselo]] por la komisionoj kaj aldonaj kunsidoj, kaj [[Luksemburgo]] por la sekretariejo. Ĝi ne havas la leĝdonan iniciaton, pri kiu la Eŭropa Komisiono havas monopolon. Kvankam la Parlamento estas la "ĉefa" institucio de Eŭropa Unio (ĝi estas menciita unue en la traktatoj kaj havas ceremonian prioritaton super ĉiuj aliaj eŭropaj aŭtoritatoj<ref>[https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+IM-PRESS+20060728FCS09980+0+DOC+XML+V0//FR La procedura servo de la EP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fsides%2FgetDoc.do%3FpubRef%3D-%2F%2FEP%2F%2FTEXT%2BIM-PRESS%2B20060728FCS09980%2B0%2BDOC%2BXML%2BV0%2F%2FFR arkivo]) Eŭropa Parlamento, 25-a de aŭgusto 2006</ref>), la Konsilio de Eŭropa Unio havas pli grandajn leĝdonajn povojn ol ĝi ĉar ĝi ankaŭ adoptas leĝojn en la limigita kadro de la speciala leĝdona procedo. Ekde la [[Lisbona Traktato]], la ordinara leĝdona proceduro, kiu metas la Konsilion (reprezentante la membroŝtatojn) kaj la Eŭropan Parlamenton (reprezentante la loĝantaron) sur egalan bazon por la adopto de eŭropa normo, fariĝis la leĝdona proceduro por la komuna juro<ref>Artikolo 289 de la TFEU</ref>. Tiel, la kampoj, en kiuj ĉi tio ne validas, estas malmultaj (kio ne signifas, ke ili estas marĝenaj: la Eŭropa Parlamento estas tiel plejparte ekskludita de la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna Ekstera kaj Sekureca Politiko]]). La Parlamento ankaŭ regas la elspezan flankon (sed ne la enspezan flankon) de la eŭropa buĝeto<ref>[http://www.europarl.europa.eu/parliament/public/staticDisplay.do?id=46&pageRank=1&language=FR La Parlamento, ties potencoj kaj proceduroj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fparliament%2Fpublic%2FstaticDisplay.do%3Fid%3D46%26pageRank%3D1%26language%3DFR arkivo]) Eŭropa Parlamento, 5-a de julio 2008</ref>. ; [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] : Ankaŭ nomita ''Konsilio de la Ministroj de Eŭropa Unio'', ĝi konsistas el estraranoj (ministroj) de la membroŝtatoj, kiuj kunvenas laŭ fakaj temoj. Ĝi estas plenuma, sed ankaŭ leĝdona, institucio de EU, kiu decidas pri leĝdonaj kaj buĝetaj aktoj. La Konsilion de Eŭropa Unio laŭvice prezidas la ministro pri eksterlandaj aferoj de ĉiu membroŝtato dum ses monatoj. Ekde la subskribo de la [[Traktato de Romo]], la Konsilio respondecas pri kunordigado de la ekonomiaj politikoj de la membroŝtatoj. Ĝi ellaboras la buĝetan projekton kun la Parlamento kaj adoptas ĝin kun ties konsento, sed sole decidas pri la enspezoj. En monaj aferoj, ĝi starigas la ĝeneralajn gvidliniojn por la kurza reĝimo sen parlamenta interveno (mona politiko ne estas unu el la areoj submetitaj al kundecido). La nombro de voĉdonoj en iu lando pli-malpli funkcias laŭ sia demografia pezo, sed por gravaj decidoj, la [[Traktato de Nico]], poste [[Traktato de Lisbono|tiu de Lisbono]], starigis novajn voĉdonajn regulojn<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:xy0016 Nova sojlo por kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Fnice_treaty%2Fnice_treaty_council_fr.htm arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono, 2007</ref>, precipe la bezonon havi kvalifikitan plimulton favore al la antaŭvidita decido. Kvalifikita plimulto estas atingata se ĝi "kunigas almenaŭ 55% de la membroŝtatoj reprezentantaj almenaŭ 65% de la loĝantaro de Eŭropa Unio"<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0008 Nova difino de la kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0008_fr.htm arkivo]), ĉe la retejo de la Jura portalo de Eŭropa Unio</ref>. Kiam la Konsilio ne agas laŭ propono de la Komisiono, la kvalifikita plimulto devas tiam atingi "almenaŭ 72% de la membroŝtatoj reprezentantaj almenaŭ 65% de la loĝantaro"<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0008 Nova difino de la voĉdonado laŭ kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0008_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de Eŭropa Unio</ref>. Ĝi kunhavas sian kompetentecon pri kampoj submetitaj al la ordinara leĝdona proceduro kun la Eŭropa Parlamento, kun kiu ĝi formas dupartan parlamentsistemon. Tiel la Konsilio de la Eŭropa Unio reprezentas la registarojn de la membroŝtatoj dum la Eŭropa Parlamento reprezentas la civitanojn de la membroŝtatoj. ; [[Eŭropa Konsilio]] : [[Dosiero:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|eta|[[António Costa]], la prezidanto de la [[Eŭropa Konsilio]]]] Ĝi konsistas el kunigo de la registarestroj de la membroŝtatoj (escepte por Francio, Kipro, Litovio kaj Rumanio, kiujn reprezentas la ŝtatestro), sub la superrigardo de prezidanto elektata por 30 monatoj, kies tasko estas faciligi la aperon de kompromiso. Almenaŭ kvar pintkunvenoj de la Eŭropa Konsilio okazas ĉiujare, inkluzive du en julio kaj decembro, ĉe la fino de ĉiu rotacia Prezidanteco de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de Ministroj]]. La celo de ĉi tiuj pintkunvenoj inter la ekzekutivaj potencoj de la membroŝtatoj estas difini la ĉefajn liniojn de la Eŭropunia politiko, ĉefe en la areo de eksterlanda politiko. Ili ankaŭ estas uzataj ĉiun kvinan jaron por la nomumo, per kvalifikita plimulto, de la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, decido tiam validigita per voĉdonado en la Eŭropa Parlamento. Ĝi ne konfuzendas kun la [[Konsilio de Eŭropo]], internacia organizo aparta de EU, sidanta en Strasburgo. ; [[Justica Kortumo de la Eŭropa Unio|Kortumo de la Eŭropa Unio]] : Ĝi estas juĝista institucio, kiu zorgas pri la observo de la eŭropunia juro: rekta apliko de la eŭropunia juro en la membroŝtatoj kaj supereco de la eŭropunia juro super la naciaj juroj. La Kortumo certigas la aplikon de la juro de Unio kaj la unuformecon de sia interpreto ene de la teritorio de la Unio. Tiucele ĝi kontrolas la laŭleĝecon de agoj de la institucioj de Eŭropa Unio kaj regas pri la plenumo de la membroŝtatoj de la devoj devenantaj de la traktatoj. Ĝi ankaŭ interpretas leĝon de EU laŭ peto de landaj juĝistoj. La Kortumo administras sian propran infrastrukturon, kiu inkluzivas tradukistojn, kiuj en 2012 reprezentis 44,7% de la teamo de la institucio<ref>https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_10742/direction-generale-de-la-traduction {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211130014945/https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_10742/direction-generale-de-la-traduction |date=2021-11-30 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fcuria.europa.eu%2Fjcms%2Fjcms%2FJo2_10742%2Fdirection-generale-de-la-traduction arkivo])</ref>. Ĝi sidas en Luksemburgo, kio donis al ĝi la kromnomon Luksemburga Kortumo, kontraste kun la Strasburga Kortumo ([[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]]). ; [[Revizora Kortumo]] : Ĝi estas la institucio kiu kontrolas la kontojn de la Eŭropa Unio. La Revizora Kortumo konsistas el po unu civitano de ĉiu membroŝtato. Ĝiaj membroj plenumas siajn taskojn plene sendepende, en la ĝenerala intereso de la Unio. La Revizora Kortumo havas sian sidejon en la urbo Luksemburgo. ; [[Eŭropa Centra Banko]] : [[Dosiero:Christine Lagarde (cropped).jpg|eta|[[Christine Lagarde]], prezidento de la [[Eŭropa Centra Banko]]]] La Eŭropa Centra Banko (ECB) estas la ĉefa mona institucio de Eŭropa Unio. Ĝi estis establita la 1-an de junio 1998 laŭ federacia modelo<ref>[https://www.ecb.europa.eu/ecb/history/emu/html/index.fr.html La Ekonomia kaj Mona Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ecb.europa.eu%2Fecb%2Fhistory%2Femu%2Fhtml%2Findex.fr.html arkivo] ĉe la oficiala retejo de la ECB</ref> kaj ĝia sidejo estas en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Ĝi ĝuas monopolon pri elsendo de la eŭro kiel la komuna kaj nura mono de la [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|Ekonomia kaj Mona Unio]]. Ĝi difinas la gvidliniojn de mona politiko por la [[eŭro-zono]] kaj prenas la decidojn necesajn por ĝia efektivigo; tio estas por konservi la [[aĉetpovo]]n de la eŭro kaj do prezstabilecon en la [[eŭrozono]]. Ĉi tiu zono nuntempe inkluzivas la 19 landojn de Eŭropa Unio, el kiuj 11 enkondukis la eŭron ekde 1999. Ekde la 4-a de novembro 2014, la ECB respondecas pri centra rolo en la superrigardo kaj kontrolo de la [[Centra banko|centraj bankoj]] de eŭropaj ŝtatoj per la [[Ununura Kontrola Mekanismo]] (UKM). ==== Aliaj gravaj instancoj ==== ; [[Ekonomia kaj Socia Komitato]] : La Eŭropa Ekonomia kaj Socia Komitato (EESK) estas la konsulta asembleo de eŭropaj ekonomiaj kaj sociaj partneroj (interalie sindikataj, firmaestraraj, konsumantaraj kaj neregistaraj organizaĵoj). La EESK estas kreita por ebligi al ĉiuj ekonomiaj aktoroj aŭdigi siajn voĉojn (per formalaj konsiloj) al la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]], la [[Eŭropa Konsilio|Konsilio]] kaj la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]], kaj tiel partopreni la decidan procezon de Eŭropa Unio. La komitato konsistas el 329 membroj el sociekonomiaj medioj en Eŭropo. Proponitaj de landaj registaroj, surbaze de sugestoj faritaj de profesiaj kaj sociaj organizaĵoj, ili estas nomumitaj en persona kvalito de la [[Konsilio de Eŭropa Unio]] por 5-jara renovigebla periodo kaj agas en kompleta politika sendependeco. ; [[Komitato de regionoj]] : La Eŭropa Komitato de la Regionoj (KdR) estas la asembleo de lokaj kaj regionaj reprezentantoj de Eŭropa Unio, kiu permesas al subŝtataj aŭtoritatoj (regionoj, distriktoj, provincoj, departementoj, municipoj, urboj, ktp.) aŭdigi sian voĉon senpere ene de la institucia sistemo de EU. La membroj estas elektitaj reprezentantoj en la loka nivelo, inkluzive de urbestroj, prezidantoj de regionoj kaj urbaj konsilistoj. La membroj estas nomumitaj de la Konsilio de EU, laŭ propono de la registaro de la membroŝtatoj, por renovigebla kvinjara periodo. ; [[Eŭropa Investa Banko]] : La Eŭropa Investa Banko (EIB) estas la financa institucio de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio. Ĝia ĉefa celo estas elprunti sur la financaj merkatoj por financi projektojn ene de Eŭropa Unio. La EIB ankaŭ financas projektojn ekster Eŭropa Unio, precipe en mediteraneaj partneraj landoj, per sia eŭropa-mediteranea investa kaj partnereca fonduso. Ĝi estis kreita en 1957, per la [[Traktatoj de Romo]]. Ĝi havas ĉefsidejon en [[Luksemburgo]] sed ankaŭ havas oficejojn en [[Bruselo]], [[Parizo]], [[Romo]], [[Helsinko]], [[Ateno]], [[Berlino]], [[Lisbono]], [[Madrido]], [[Varsovio]], [[Bukareŝto]], [[Londono]], [[Istanbulo]], [[Tunizo]], [[Dakaro]], [[Rabato]], [[Najrobo]], [[Fort-de-France]], [[Sidnejo]], [[Pretorio]] kaj [[Kairo]]. ; [[Eŭropa Ombudsmano]] : La Eŭropa Ombudsmano estas mediacia organo inter la civitanoj kaj la aŭtoritatoj de la Eŭropa Unio. Ĝi sidas en [[Strasburgo]]. La misio de la Eŭropa Ombudsmano estas esplori kazojn de "misadministrado" en la agoj de la institucioj, instancoj, oficejoj kaj agentejoj de Eŭropa Unio. La esprimo "misadministrado" rilatas al situacio en kiu institucio de la Unio malobservas administrajn procedurojn, la principojn de bona administrado aŭ [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]]. Kazoj de "misadministrado" ĉefe koncernas administrajn malregulaĵojn, maljustaĵojn kaj maljustajn praktikojn, diskriminaciojn, potencan misuzon, mankon aŭ rifuzon de informoj kaj ankaŭ nepravajn prokrastojn. ; [[Eŭropa Prokurorejo]] : La rolo de la Eŭropa Prokurorejo estas esplori kaj persekuti [[fraŭdo]]n rilate al la [[buĝeto]] de EU kaj aliajn krimojn kontraŭ la financaj interesoj de la Unio, inkluzive fraŭdojn kun EU-fondusoj de pli ol 10.000 eŭroj kaj translimajn fraŭdojn kun damaĝoj superantaj 10 milionojn da eŭroj. Antaŭe, nur naciaj aŭtoritatoj povis esplori kaj procesigi ĉi tiujn krimojn kaj ne povis agi preter siaj landlimoj. Ankaŭ KFEO, [[Justica Kunlaborada Agentejo de Eŭropa Unio|Eŭrojust]] kaj [[Eŭropolo]] ne havis la kapablon agi. La intutucio celas esti malcentralizita ĉirkaŭ eŭropaj delegitaj prokuroroj situantaj en ĉiu ana ŝtato. La centra oficejo havas eŭropan ĉefan prokuroron subtenatan de 22 eŭropaj prokuroroj (kiuj formas la kolegion de prokuroroj), teknikistoj kaj enketistoj, do teamo da pli ol 200 homoj kun sidejo en [[Luksemburgio]]. ; [[Eŭropa Agentejo pri Landlimaj kaj Marbordaj Patroloj|Frontex]] : La limoj de la Unio estas gardataj de la Agentejo Frontex, kies respondeco estas la sekurigado de la landlimoj de la membroŝtatoj de la Unio, kunlabore kun la limgardistoj de la uniaj landoj. En marto 2019, EU anoncis, ke ekde la komenco de 2023, civitanoj de pli ol 60 landoj dezirantaj viziti Eŭropon, devas anticipe ricevi retan permeson por tiu celo. Ĉi tiu dokumento estos akirita per aplikaĵo al la Eŭropa Vojaĝa Informo kaj Rajtigo-Sistemo, ETIAS. ; [[Eŭropa Kontraŭfraŭda Oficejo]] (EKFO) : estas agentejo kreita en 1999, respondeca por protekti la financajn interesojn de la Eŭropa Unio. EKFO esploras [[fraŭdo]]n kontraŭ la eŭropa [[buĝeto]], kazojn de [[korupto]] kaj gravan miskonduton ene de la eŭropuniaj institucioj. === Decida procezo === Du principoj gvidas la decidajn procezojn<ref>[https://europa.eu/scadplus/constitution/subsidiarity_fr.htm Decidaj procezoj en EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170120105914/http://europa.eu/scadplus/constitution/subsidiarity_fr.htm |date=2017-01-20 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fscadplus%2Fconstitution%2Fsubsidiarity_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-a de marto 2015)</ref> de Eŭropa Unio ekde la [[Traktato de Mastriĥto]] de 1992: la [[Subsidiareco|principo de subsidiareco]] (nur efektivigu agojn, kiujn la ŝtatoj ne povis efektivigi) kaj la [[principo de proporcieco]] (privilegiu la rimedojn de malplej devigantaj agoj por la membroŝtatoj). Ĉi tiuj principoj estas la temo de protokoloj aldonitaj al la [[Traktato de Amsterdamo|Amsterdama Traktato]] de 1997<ref>[https://eur-lex.europa.eu/fr/treaties/dat/11997E/htm/11997E.html La traktato de Amsterdamo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130224050937/http://eur-lex.europa.eu/fr/treaties/dat/11997E/htm/11997E.html |date=2013-02-24 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Ffr%2Ftreaties%2Fdat%2F11997E%2Fhtm%2F11997E.html arkivo]) ĉe la partalo pri EU-a juro</ref>. La eŭropa leĝdona proceduro, gvidita de ĉi tiuj du principoj, ankaŭ ekzistas sub du formoj, depende de ĉu la areo, en kiu ĝi devas leĝdoni, estas sub la ekskluziva kompetento de la Unio aŭ alia de komuna kompetenteco kun la membroŝtatoj<ref>[https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies_fr Kompetentoj de la EU-aj institucioj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fabout-eu%2Finstitutions-bodies%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-a de marto 2015).</ref>. En fakoj kie la Unio havas siajn proprajn kompetentojn (areoj de la "eksa unua kolono"): : 1: La [[Eŭropa Komisiono]] eldonas [[Reglamento (Eŭropa Unio)|reglamentojn]] aŭ [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivojn]] (la direktivoj, malpli devigemaj ol la regularoj, estas ofte privilegiataj pro la principo de proporcieco). : 2: La [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] kaj la [[Eŭropa Parlamento]] akceptas aŭ malakceptas la juran tekston (en la Konsilio de la Unio, ĉiuj ŝtatoj havis kelkajn voĉojn, redifinitajn en 2001 per la [[Traktato de Nico]], por determini la adopton aŭ ne de leĝoj ; la [[Traktato de Lisbono]] anstataŭigas ĉi tiun voĉdonadan sistemon per sistemo de duobla [[kvalifikita majoritato]], surbaze de la ŝtatoj kaj de ties demografioj). : 3: Se la teksto estas adoptita, la registaroj de la membroŝtatoj transdonas ĉi tiun leĝaron en sia juro. Ĉi tiuj transmetoj estas tiam kontrolataj de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]]<ref>[https://www.conseil-etat.fr/Decisions-Avis-Publications/Etudes-Publications/Dossiers-thematiques/Le-juge-administratif-et-le-droit-de-l-Union-europeenne La administra juĝo kaj la juro de EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.conseil-etat.fr%2FDecisions-Avis-Publications%2FEtudes-Publications%2FDossiers-thematiques%2FLe-juge-administratif-et-le-droit-de-l-Union-europeenne arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la franca [[Ŝtatokonsilio (Francio)|ŝtatokonsilio]].</ref>. En fakoj kie la Unio kunhavas kompetentojn (areoj de la "eksaj dua kaj tria kolonoj"): : 1: La [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] preparas la kunvenojn de la [[Eŭropa Konsilio]]. : 2: Fine de ĉi tiuj pintkunvenoj, la Eŭropa Konsilio ellaboras konkludojn, kiujn ĝi sendas al la [[Eŭropa Komisiono]]. : 3: La Eŭropa Komisiono eldonas reglamentojn aŭ direktivojn respondantajn al la petoj de la Eŭropa Konsilio. : 4: La Konsilio de Eŭropa Unio kaj la [[Eŭropa Parlamento]] adoptas aŭ malakceptas la juran tekston, kiu tradukas agaden la gvidliniojn difinitajn de la Eŭropa Konsilio. : 5: Se la teksto estas adoptita, la registaroj de la membroŝtatoj transdonas ĉi tiun leĝaron en siaj juroj. Ĉi tiuj transmetoj estas tiam kontrolitaj de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]]. En la unua kazo, la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]] do havas monopolon pri [[leĝdona iniciato]]. La paragrafo 1 de Artikolo 293 de la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU), post la revizio de 2007, plue pliigas la gravecon de ĉi tiu rolo: ĝi kondiĉas, ke la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de la Unio]] ''"povas modifi la proponon nur agante unuanime"'' (la Konsilio de la Unio povas dekliniĝi el la komisiona propono nur unuanime, kio kelkfoje donas al la Komisiono rolon de akordigo inter membroŝtatoj). En ĉiuj aliaj kazoj, la Komisiono kunhavas la rajton de iniciato kun la membroŝtatoj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=FR TFEU kaj TEU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2FHTML%2F%3Furi%3DCELEX%3A12012E%2FTXT%26from%3DFR arkivo]), ĉe la oficiala retejo de la portalo pri juro de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. En fakoj, kie la Komisiono havas monopolon pri iniciato, la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]] kaj la Konsilio de la Unio tamen povas peti, ke ĝi leĝdonu. Krome, se la parlamento ne povas rekte proponi leĝojn, ĝi povas enmeti amendojn al tiuj eldonitaj de la Komisiono aŭ uzi sian vetoon<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0041 Rilatoj inter la Parlamento kaj la Komisiono] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Fdecisionmaking_process%2Fai0041_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. Notindas, ke en la historio de la Unio la Parlamento akiras ĉiam pli gravan potencon: simpla konsulta organo komence, ĝi hodiaŭ akiris potencon de kundecido samrajte kun la Konsilio. Tamen ĝia reprezenteco restas malpliigita per alta [[sindeteno]] en [[eŭropaj balotoj]], ofte pli alta ol tiuj en naciaj balotoj<ref>[https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies/european-parliament_fr Rolo de la Parlamento] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fabout-eu%2Finstitutions-bodies%2Feuropean-parliament%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. <gallery mode="packed"> Europa building - under construction - night, 11 February 2016.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Konsilio]] en [[Bruselo]] Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Komisiono]] en [[Bruselo]] Frankfurt EZB-Neubau.20130909.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Centra Banko]] en [[Frankfurto]] Europäische Investitionsbank.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Investa Banko]] en [[Luksemburgo]] European Environment Agency, Copenhagen.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] en [[Kopenhago]] </gallery> === Buĝeto === La buĝeto de Eŭropa Unio estas la jura akto, kiu antaŭvidas kaj rajtigas, por ĉiu jara financa jaro, ĉiujn kreditojn por la enspezoj kaj elspezoj, kiujn oni opinias necesaj de la Eŭropa Unio kaj de la [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio]]. Ĝi donas al la institucioj de Eŭropa Unio la rimedojn, kiujn ili bezonas por funkcii kaj plenumi la politikojn, kiuj apartenas al sia kompetenteco. Male al ŝtatoj, kies buĝetoj povas esti malekvilibraj, la antaŭvidita enspezo por la fiska jaro devas egali la pagajn rajtojn por tiu sama fiska jaro. La buĝeto estas starigita kaj efektivigita en eŭroj ekde 1999. La preparado de la buĝeto estas parto de interinstitucia procezo, kiu proksime asocias la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilion]], la [[Eŭropa Parlamento|Eŭropan Parlamenton]] kaj la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropan Komisionon]]. La ĉefaj dispozicioj regantaj ĝin plejparte troviĝas en la artikoloj 310 ĝis 324 de la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU). La jara buĝeto de EU estas parto de plurjara financa kadro (PFK) fiksita por sep jaroj, kiu determinas la maksimumajn sumojn, kiujn la EU povas elspezi ĉiujare laŭ areo kaj agadprogramo. Entute la financaj rimedoj de EU por la periodo 2021-2027 sumiĝas al 1.824,3 miliardoj da eŭroj en devontigaj kreditoj laŭ prezoj de 2018, kiuj konsistas el la 2021-2027 PFK en la kvanto de 1.074,3 miliardoj da eŭroj kaj el la relanĉa plano kun 750 miliardoj da eŭroj. Nomita "NextGenerationEU", ĉi-lasta estas provizora instrumento por resaniĝo, celanta ripari la ekonomiajn kaj sociajn damaĝojn kaŭzitajn de la [[Pandemio COVID-19|pandemio pro Covid-19]]. EU ne rekte pagigas impostojn. Ĝiaj buĝetaj rimedoj do estas kontribuoj pagitaj de la membroŝtatoj. La ĉefa, konata kiel "[[Malneta nacia enspezo|MNE]]-rimedo", baziĝas sur la ekonomia pezo de ĉiu el ili. Depende de la jaro, ĝi reprezentas inter du trionoj kaj tri kvaronoj de la tutaj buĝetaj rimedoj. La aliaj financaj fontoj estas tradiciaj propraj rimedoj (ĉefe doganaj impostoj), frakcio de la [[Aldonvalora imposto|AVI]] kolektita de la membroŝtatoj kaj diversaj monpunoj kaj akcizoj. [[Germanio]] estas la plej granda kontribuanto al la eŭropa buĝeto, sekvata de [[Francio]] kaj [[Italio]]. La unua elspezo estas la [[Komuna Agrikultura Politiko]], sed ĝia parto malpliiĝas ekde la komenco de la [[2000-aj jaroj]]; ĝi ankoraŭ reprezentis 37% de la elspezoj de la PFK 2014-2020 sed ĝia parto estas 31% de la enspezoj enskribitaj en la PFK 2021-2027. La dua elspezo estas la [[Regiona politiko de la Eŭropa Unio|regiona politiko de EU]], kiu mobilizas pli ol 30% de buĝetaj rimedoj kaj kies celo estas redukti malegalecojn inter regionoj por plifortigi la ekonomian kaj socian koherecon de la Unio. Administradaj elspezoj de EU reprezentas malpli ol 7% de ĝia buĝeto. [[Pollando]] estas la unua profitanto de eŭropaj buĝetoj, sekvata de [[Francio]]. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de la Eŭropa Unio}} [[Dosiero:Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png|eta|Pokapa MEP en Eŭropaj landoj en 2019]] Kiel politika ento Eŭropa Unio estas reprezentata en la [[Monda Komerca Organizo]] (MKO). La ekonomio de EU estas la tria plej granda ekonomio en la mondo laŭ [[Listo de landoj laŭ MEP (ĝenerale)|nominalaj esprimoj]], post [[Usono]] kaj [[Ĉinio]], kaj la tria laŭ [[aĉetpova egaleco]] (APE), post [[Ĉinio]] kaj [[Usono]]. La MEP de Eŭropa Unio ĉirkaŭkalkuliĝis ĉirkaŭ 15 miliardoj da dolaroj (nominale) en 2020<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?a=1&c=998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,&sy=2019&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Raporto de 2020 de la Internacia Monunua Fonduso], ĉe ties oficiala retejo</ref>, reprezentante ĉirkaŭ 1/6 de la tutmonda ekonomio<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?a=1&c=001,110,163,119,123,998,200,505,511,903,205,400,603,&s=NGDPD,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Raporto de 2020 de la Internacia Monunua Fonduso], ĉe ties oficiala retejo</ref>. La [[eŭro]] estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] kaj la dua plej komercita monunuo en la mondo post la [[usona dolaro]]<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf Triennial Central Bank Survey ], decembro 2007</ref><ref>[https://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf Compositional Analysis of ForeignCurrency Reserves in the 1999-2007Period : The Euro vs. The Dollar asLeading Reserve Currency], Aristovnik, Aleksander; Čeč, Tanja, Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350, 30-a de marto 2010</ref><ref>[https://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11?IR=T There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency], Boesler, Matthew, ''Business Insider'', 11-a de novembro 2013.</ref>. La eŭro estas uzata de 20 el siaj 27 membroj, sed ĝi estas la oficiala valuto en 26 landoj, en la eŭrozono kaj en ses aliaj eŭropaj landoj, oficiale aŭ fakte. La ekonomio de Eŭropa Unio konsistas el [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]] de [[Miksa ekonomio|miksitaj ekonomioj]] surbaze de [[libera merkato]] kaj progresintaj sociaj modeloj. Ekzemple, ĝi inkluzivas internan ununuran merkaton kun libera movado de varoj, servoj, kapitaloj kaj laboro<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210122190105/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/ |date=2021-01-22 }} ''www.cia.gov.''</ref>. La MEP pokape estis 43.188 dolaroj en 2018<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases "World Economic Outlook Database, October 2019". ], Internacia Monunua Fonduso, 30-a de januaro 2020</ref>, kompare al 62.869 dolaroj en Usono, 44.246 dolaroj en [[Japanio]] kaj 18.116 dolaroj en Ĉinio<ref>https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending, Internacia Monunua Fonduso, 31-a de januaro 2020</ref>. Ekzistas signifaj malegalecoj laŭ MEP pokape inter membroŝtatoj intervalantaj de 106.372 USD en [[Luksemburgio]] ĝis 23.169 USD en [[Bulgario]]<ref>https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending, Internacia Monunua Fonduso, 13-a de januaro 2020</ref>. Kun malalta [[Koeficiento de Gini|Gini-koeficiento]], Eŭropa Unio havas pli [[Egalismo|egalecan]] distribuon de enspezoj ol la monda averaĝo<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tessi190 Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table] ''ec.europa.eu''</ref>. La investoj de EU en fremdaj landoj sumis entute 9,1 miliardojn da dolaroj, dum la eksterlandaj investoj faritaj en Eŭropa Unio sumis 5,1 miliardojn da dolaroj en 2012, senkompare la plej altaj enlandaj kaj fremdaj investoj tutmonde<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071211224222/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html |date=2007-12-11 }} ''www.cia.gov.''</ref>. [[Euronext]] estas la ĉefa borso de la eŭrozono kaj la sesa plej granda laŭ [[merkata kapitaligo]]<ref>[https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics Monthly Reports] ''www.world-exchanges.org.''</ref>. La plej grandaj komercaj partneroj de Eŭropa Unio estas Usono, Ĉinio, [[Britio]], [[Svislando]], [[Rusio]], [[Turkio]], Japanio, [[Norvegio]], [[Sud-Koreio]], [[Barato]] kaj [[Kanado]]<ref>[http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf Client and Supplier Countries of the EU27 in Merchandise Trade (value %)(2020, excluding intra-EU trade)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170117010658/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf |date=2017-01-17 }}, Eŭropa Komisiono</ref>. Ekde la komenco de la [[eŭropa financa krizo de 2010]], aperis kontraŭaj ekonomiaj situacioj inter [[Suda Eŭropo]] unuflanke, kaj [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Norda Eŭropo]] aliflanke: pli alta [[senlaboreco]]procento kaj publika ŝuldo en la mediteraneaj landoj escepte de [[Malto]], kaj malpli alta senlaborecoprocento kun pli alta MEP-kreskorapideco en la orientaj kaj en nordaj membrolandoj. En 2018, publika ŝuldo en Eŭropa Unio estis 80% de MEP, kun diferencoj inter la plej malalta kurzo, [[Estonio]] kun 8,4%, kaj la plej alta, [[Grekio]] kun 181,1%<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=teina225&plugin=1 "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table".] ''ec.europa.eu.''</ref>. {| class="wikitable collapsible sortable zebra" style="text-align:right" |+ MEP (APE) en miliardoj da dolaroj el 2010 ĝis 2019<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending Datumoj el la Internacia Monunua Fonduso por EU] kaj [https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending aliaj landoj]</ref> |- ! !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 |- |style="text-align:left"| {{EU}} || 16.852 || 17.506 || 17.751 || 18.087 || 18.647 || 19.205 || 20.008 || 20.852 || 22.042 || 20.720 |- |style="text-align:left"| {{USA}} || 14.964 || 15.518 || 16.155 || 16.663 || 17.348 || 17.947 || 18.569 || 19.391 || 20.580 || 21.433 |- |style="text-align:left"| {{CHN}} || 12.279 || 13.717 || 15.046 || 16.468 || 17.961 || 19.392 || 21.292 || 23.159 || 25.279 || 23.393 |- |style="text-align:left"| {{JPN}} || 4.320 || 4.389 || 4.547 || 4.684 || 4.760 || 4.830 || 5.238 || 5.429 || 5.597 || 5.451 |- |style="text-align:left"| {{BRA}} || 2.803 || 2.973 || 3.086 || 3.231 || 3.287 || 3.192 || 3.141 || 3.240 || 3.366 || 3.223 |- |style="text-align:left"| {{RUS}} || 3.234 || 3.442 || 3.628 || 3.734 || 3.824 || 3.718 || 3.800 || 4.008 || 4.227 || 4.136 |- |style="text-align:left"| {{IND}} || 5.312 || 5.782 || 6.219 || 6.740 || 7.347 || 7.965 || 8.662 || 9.459 || 10.485 || 9.542 |} === Monunuo === {{Ĉefartikolo|Eŭro}} [[Dosiero:Euro accession Eurozone as single entity.svg|eta|400px| {{Legendo|#2480FF|Eŭrozono}} {{Legendo|#5FD529|Membroj de ERM II (Bulgario)}} {{Legendo|#5FD48E|EU-ŝtatoj, kiuj iam devos aliĝi al eŭrozono}} {{Legendo|#AA3D01|Landoj, kiuj havas derogon rilate al ilia aliro al eŭrozono (Danio)}} {{Legendo|#FBFF06|Landoj, kiuj ne membras en EU sed uzas eŭron danke al interkonsento kun ĝi (Andoro, Monako, San-Marino kaj Vatikano)}} {{Legendo|#88299F|Landoj, kiuj ne membras en EU kaj uzas eŭron sen interkonsento kun ĝi (Kosovo kaj Montenegro)}}]] La ĉefa monunuo estas la [[eŭro]], kiu oficiale uzatas en 20 el la 27 membroŝtatoj de la Eŭropa Unio: # [[Aŭstraj eŭro-moneroj|Aŭstrio]] (ekde [[1999]]) # [[Belgaj eŭro-moneroj|Belgio]] (ekde [[1999]]) # [[Francaj eŭro-moneroj|Francio]] (ekde [[1999]]) # [[Germanaj eŭro-moneroj|Germanio]] (ekde [[1999]]) # [[Grekaj eŭro-moneroj|Grekio]] (ekde [[2001]]) # [[Finnaj eŭro-moneroj|Finnlando]] (ekde [[1999]]) # [[Hispanaj eŭro-moneroj|Hispanio]] (ekde [[1999]]) # [[Irlandaj eŭro-moneroj|Irlando]] (ekde [[1999]]) # [[Italaj eŭro-moneroj|Italio]] (ekde [[1999]]) # [[Kipraj eŭro-moneroj|Respubliko Kipro]] (ekde [[2008]]) # [[Luksemburgaj eŭro-moneroj|Luksemburgo]] (ekde [[1999]]) # [[Maltaj eŭro-moneroj|Malto]] (ekde [[2008]]) # [[Nederlandaj eŭro-moneroj|Nederlando]] (ekde [[1999]]) # [[Portugalaj eŭro-moneroj|Portugalio]] (ekde [[1999]]) # [[Slovakaj eŭro-moneroj|Slovakio]] (ekde [[2009]]) # [[Slovenaj eŭro-moneroj|Slovenio]] (ekde [[2007]]) # [[Estonaj eŭro-moneroj|Estonio]] (ekde [[2011]]) # [[Latviaj eŭro-moneroj|Latvio]] (ekde [[2014]]) # [[Litovaj eŭro-moneroj|Litovio]] (ekde [[2015]]) # [[Kroataj eŭro-moneroj|Kroatio]] (ekde [[2023]]) Ĉi tiu ŝtatgrupo estas konata kiel [[eŭrozono]] kaj inkluzivas ĉirkaŭ 343 milionojn da civitanoj (en 2019). La eŭro, kiu dividiĝas en 100 [[cendo]]j, estas la dua plej grava kaj dua plej komercita valuto en la [[valutmerkato]] post la [[usona dolaro]]<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf "Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results" (PDF).] Bank for International Settlements. Alirita la 7an de februaro 2015.</ref>. La valuto estas uzata ankaŭ oficiale de la institucioj de Eŭropa Unio, de kvar eŭropaj [[mikroŝtato]]j, kiuj ne estas EU-membroj ([[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]])<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/what-euro-area_en Kio estas eŭrospaco?] ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>, de la [[Britaj transmaraj teritorioj|Brita Transmara Teritorio]] de [[Akrotiri kaj Dhekelia]], same kiel unuflanke de [[Montenegro]] kaj [[Kosovo]]. Ekster Eŭropo, kelkaj specialaj teritorioj de EU-membroj ankaŭ uzas la eŭron kiel monunuon. Aldone, pli ol 200 milionoj da homoj tutmonde uzas monunuojn ligitajn al la eŭro{{#tag:ref| Pro antaŭaj interkonsentoj kun la [[franca franko]] kaj la [[portugala eskudo]]: [[Benino]], [[Bosnio-Hercegovino]], [[Burkino]], [[Kamerunio]], [[Kabo-Verdo]], [[Komoroj]], [[Kongo (Brazavila)]], [[Ebur-Bordo]], [[Gabono]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Malio]], [[Niĝero]], [[Nov-Kaledonio]], [[Franca Polinezio]], [[Valiso kaj Futuno]], [[Centrafriko|Centafrika Respubliko]], [[Sao Tomeo kaj Principeo]], [[Senegalo]], [[Ĉadio]], [[Togolando]]. |group="nb"}}. La eŭro estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] same kiel la dua plej komercita valuto en la mondo post la usona dolaro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf|titolo=Triennial Central Bank Survey 2007|alirdato=25a de julio 2009|dato=19a de decembro 2007|eldoninto=BIS}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf |last=Aristovnik |first=Aleksander |last2=Čeč |first2=Tanja |title=Compositional Analysis of Foreign Currency Reserves in the 1999–2007 Period. The Euro vs. The Dollar As Leading Reserve Currency|publisher=Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350 |date=30a de marto 2010 |accessdate=27a de decembro 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Boesler |first=Matthew |title=There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency |url=http://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11 |accessdate=8a de decembro 2013 |newspaper=[[Business Insider]]|date=11a de novembro 2013}}</ref>. En decembro 2019, kun pli ol 1,3 bilionoj da eŭroj en cirkulado, la eŭro havas unu el la plej altaj kombinitaj valoroj de monbiletoj kaj moneroj en cirkulado en la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/index.en.html|titolo=Banknotes and coins circulation|alirdato=28a de aŭgusto 2018|eldoninto=European Central Bank}}</ref>. La nomo ''eŭro'' estis oficiale adoptita la 16-an de decembro 1995 en [[Madrido]].<ref name="madrid1995">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_en.htm|titolo=Madrid European Council (12/95): Conclusions|alirdato=14a de februaro 2009|eldoninto=European Parliament}}</ref> La eŭro estis enkondukita en la mondaj financaj merkatoj kiel kalkulvaluto la 1an de januaro 1999, anstataŭante la iaman projekton "European Currency Unit" (ECU) je proporcio de 1:1 (1.1743 usonaj dolaroj). Fizikaj moneroj kaj monbiletoj de eŭroj eniris en cirkulado la 1-an de januaro 2002, kio faris ĝin la ĉiutagan funkciantan valuton de ties originaj membroj, kaj ĉirkaŭ marto 2002 ĝi estis komplete anstataŭante la ĝistiamajn valutojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/html/index.en.html|titolo=Initial changeover (2002)|alirdato=5a de marto 2011|eldoninto=European Central Bank}}</ref> Kvankam la eŭro falis poste ĝis 0.83 da usonaj dolaroj en du jaroj (26-a de oktobro 2000), ĝi estis komercita super la usona dolaro ekde la fino de 2002, pinte al 1.60 da usonaj dolaroj en la 18-a de julio 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|titolo=Exchange Rate Average (US Dollar, Euro)&nbsp;– X-Rates|alirdato=2013-03-12|eldoninto=X-rates.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712055755/http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|arkivdato=2012-07-12}}</ref> Fine de 2009, la eŭro eniris en la [[Eŭropa financa krizo de 2010]], kio kondukis al la kreado de la [[Tuteŭropa Financa Stabiliga Fonduso]] same kiel al aliaj reformoj kiuj celis stabiligi kaj plifortigi la valuton. Pluraj membro-ŝtatoj ankoraŭ ne adoptis la eŭron, ĉu ĉar ili ankoraŭ ne plenumas la membrokriteriojn, ĉu ĉar ili ne volas. Inter la lastaj membroj de EU, plej multaj esperas baldaŭ aliĝi al la eŭro-areo, kvankam la [[Eŭropa financa krizo de 2010|ekonomia krizo]] pridubis ĉi tiun haston<ref>Renaud Honoré, ''« Les candidats à l'adhésion ne se bousculent pas en Europe de l'Est »'', Les Échos, no 21091,‎ 30-a de decembro 2011, p. 6 ([https://www.lesechos.fr/economie-politique/monde/actu/0201814411683-les-candidats-a-l-adhesion-ne-se-bousculent-pas-en-europe-de-l-est-269142.php legi rete]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Feconomie-politique%2Fmonde%2Factu%2F0201814411683-les-candidats-a-l-adhesion-ne-se-bousculent-pas-en-europe-de-l-est-269142.php arkivo])</ref>. [[Valdis Dombrovskis]], eŭropa komisionano respondeca pri la eŭro, anoncis en decembro 2015, ke oni ne atendu plian pligrandigon ''"dum la venontaj jaroj"''<ref>[https://www.lepoint.fr/europe/zone-euro-pas-d-elargissement-dans-les-prochaines-annees-28-12-2015-2005595_2626.php Eŭrospaco: ne pligrandiĝo dum la venontaj jaroj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Feurope%2Fzone-euro-pas-d-elargissement-dans-les-prochaines-annees-28-12-2015-2005595_2626.php arkivo]) ĉe ''Le Point'' (konsultita la 29-a de januaro 2016)</ref>. * [[Bulgario]] aliĝis al ERM II en 2020, kaj esperas povi adopti la eŭron komence de 2025<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |url=https://www.lefigaro.fr/conjoncture/la-bulgarie-reporte-a-2025-son-objectif-d-adhesion-a-l-euro-20230217 |titolo=La Bulgarie reporte à 2025 son objectif d'adhésion à l'euro |alirdato={{daton|19|2|2023}}}} ĉe ''www.lefigaro.fr''</ref>. * [[Rumanio]] esperas aliĝi al ERM II en 2024 por ke ĝi povu adopti la eŭron antaŭ 2029<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |url=https://www.msn.com/fr-fr/finance/economie/bulgarie-roumanie-pologne-apr%C3%A8s-la-croatie-qui-seront-les-prochains-pays-%C3%A0-adopter-leuro/ar-AA15Mzs3 |titolo=Bulgarie, Roumanie, Pologne… après la Croatie, qui seront les prochains pays à adopter l'euro ? |alirdato={{daton|1|1|2023}}}} ĉe ''msn.com''</ref>. * [[Ĉeĥio]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭrozono. * [[Hungario]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo. * [[Pollando]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo. * [[Svedio]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo * [[Danio]], kiu voĉdonis kontraŭe al la [[Traktato de Maastricht]] antaŭ ol akiri kvar derogojn inkluzive unu pri la ununura valuto, malakceptis la eŭron per referendumo la 28-an de septembro 2000. Neniu nova referendumo estas starigita ĝis nun<ref>René Leboutte, ''Histoire économique et sociale de la construction européenne'', Eld. Peter Lang, 2008, p. 257.</ref>. Koncerne la politikon de la ŝtatoj de Eŭropa Unio pri membreco de la ununura valuto, opinisondoj montras la aprobon aŭ la rifuzon de la loĝantaroj aliĝi al la eŭrozono. En Danio (71%) kaj Svedio (87,6%), opozicio ankoraŭ estas forta kaj konstanta ĝis hodiaŭ. En Ĉeĥio (70%) kaj Pollando (75%) la opozicio iĝis plimulto post la [[ekonomia krizo de 2008]]<ref>[https://www.dna.fr/economie/2011/12/28/en-avoir-ou-pas Ekster eŭrospaco, inter esperoj kaj duboj] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.dna.fr%2Feconomie%2F2011%2F12%2F28%2Fen-avoir-ou-pas arkivo]) ''Dernières nouvelles d'Alsace'',‎ 28-a de decembro 2011</ref>. [[Unuiĝinta Reĝlando]] ankaŭ kontraŭis ĝin antaŭ ol [[Briteliro|forlasi Eŭropunion]]. === Sektoroj === ==== Terkulturo ==== [[Dosiero:Festos - Valley of Messara 2.jpg|eta|[[Mesara ebenaĵo]] en [[Kreto]], [[Grekio]]]] [[Dosiero:Hallerburg im Hallertal.jpg|eta|Kampoj en [[Malsupra Saksio]], [[Germanio]]]] Eŭropa Unio estas la ĉefa agrikultura potenco en la mondo. En 2019, la agrikultura produktado de la unio reprezentas ĉirkaŭ 418 miliardojn da eŭroj<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/11519753/5-16112020-AP-FR.pdf/0cdb4ba6-66bc-3c71-06e7-991670c1d54e Totala agrikultura produktado kreskis je 2,4% en EU en 2019 ] Eurostat, 16-a de novembro 2020</ref>. La plej kontribuanta ŝtato estas [[Francio]] (18% de la tuta EU), sekvata de [[Germanio]], [[Italio]], [[Hispanio]], [[Nederlando]], [[Pollando]] kaj [[Rumanio]]. Kune, ĉi tiuj sep membroŝtatoj reprezentas pli ol tri kvaronojn de la tuta agrikultura produktado de EU. Laŭ taksoj de [[Eŭropa Komisiono]], agrikulturo kaj rilataj sektoroj dungis 9,2 milionojn da homoj tra Eŭropo en 2019, t.e. 4,4% el ĉiuj laborpostenoj en la 27 membroŝtatoj. En Rumanio, ĉi tiu procento altiĝas ĝis preskaŭ kvarono, kun 23% de la loĝantaro dungita en ĉi tiu sektoro. [[Legomoj]] kaj hortikulturaj plantoj reprezentas la ĉefan eŭropan agrikulturan produktadon kun 13,6% de la totala valoro, antaŭ [[lakto]] (13%) kaj [[cerealo]]j (11,4%). Por ĉi-lasta varo, Francio estas senkompare la plej granda produktanto (23,8% de la tuta produktado), sekvata de Germanio (14,8%) kaj Rumanio (10,2%). Ĉi tio ankaŭ validas por bovobredado (20,8% de la tuta produktado), dum Germanio kaj Hispanio havas la plej grandan nombron da [[porko]]j. Fine, en EU preskaŭ unu el kvar ŝafoj kreskas en Hispanio<ref>[https://www.touteleurope.eu/agriculture-et-peche/l-agriculture-europeenne-en-10-chiffres-cles/ Eŭropa agrikulturo en 10 ĉefaj nombroj] ĉe ''Toute l'Europe.eu'', 26-a de januaro 2021</ref>. La [[agrikultura sektoro]] estas subtenata de [[subvencio]]j de Eŭropa Unio sub la formo de [[Komuna Agrikultura Politiko]] (KAP). En 2013 tio reprezentis ĉirkaŭ 45 miliardoj da eŭroj (malpli ol 33% de la totala buĝeto de 148 miliardoj da eŭroj) de la tuta elspezo de EU<ref>[https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget/long-term-eu-budget/2014-2020/spending-and-revenue_en EU-elspezoj kaj enspezoj ] Financa Programado kaj Buĝeto. Eŭropa Komisiono.</ref>. Ĝi estis uzata origine por garantii minimumajn prezojn por kamparanoj en EU. Ĉi tio estas kritikata kiel formo de [[protektismo]], malhelpanta komercon kaj damaĝanta [[evolulando]]jn; unu el la plej laŭtaj kontraŭuloj estis [[Britio]], la dua plej granda ekonomio ene de la unio ĝis ĝia [[Briteliro|retiro en januaro 2020]], kiu plurfoje rifuzis rezigni pri la jara [[brita rabato]] krom se la KAP suferus signifan reformon; [[Francio]], la plej granda profitanto de la KAP kaj la tiama tria plej granda (nun ĝia dua plej granda) ekonomio de la bloko, estas ĝia plej laŭta propagandanto. La KAP tamen plenumis gravajn reformojn: en 1985, ĉirkaŭ 70% de la buĝeto de EU estis elspezita por agrikulturo sed en 2011, senpera helpo al kamparanoj kaj merkat-rilataj elspezoj sumiĝas nur al 30% de la buĝeto, kaj elspezoj al kampara disvolviĝo al 11%. Antaŭ 2011, 90% de senpera subteno fariĝis nekomercaj (ne ligitaj al produktado) dum reformoj daŭre estis faritaj al la KAP, ĝia financado kaj ĝia formiĝado<ref>[https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget_en#12of15 "EU buĝetaj mitoj". ] EC Eŭropo. Eŭropa Komisiono.</ref>. La [[Protektita Deven-Nomado]] (PDN) estas la nomo de identiga signo de Eŭropa Unio celanta konservi la devenan nomadon de agrikulturaj produktoj. Kreita en 1992, ĉi tiu etikedado ''"nomumas produktojn produktitajn, prilaboritajn kaj disvolvitajn en specifa geografia areo, uzante la agnoskitan scipovon de lokaj produktistoj kaj ingrediencojn de la koncerna regiono"''<ref>[https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/quality-schemes-explained_fr EU-a politiko kaze de la kvalito de agrikulturaĵoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fagriculture%2Fquality_fr arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>. ==== Industrio ==== Laŭ valoro, eŭropa industrio daŭre kreskas, malforte sed konstante. Eŭropa Unio estas hodiaŭ la dua industria potenco en la mondo. La unio povas apogiĝi sur multaj grandskalaj kompanioj, precipe en la sektoroj de aŭto, transportoj, defendo, [[Ĥemia industrio|ĥemiaĵoj]], medikamentoj kaj [[nutraĵa industrio]] en [[Francio]] aŭ la [[Aŭtindustrio|aŭta]], ĥemiaĵa kaj me [[meĥanika inĝenierarto]] en [[Germanio]]. [[Peugeot]], [[Michelin]], [[Alstom]], [[Safran]], [[Sanofi]], [[Danone]], [[Volkswagen]], [[Daimler]], [[Siemens AG|Siemens]], [[Bayer]] kaj eĉ [[ThyssenKrupp]] estas mondaj referencoj. [[Italio]] estas superregata de teksaĵoj, nutraĵa industrio kaj aŭtoj, dum en [[Pollando]] [[minado]], [[ŝtalo]] kaj [[Ĥemia industrio|ĥemiaĵoj]] estas inter la plej gravaj branĉoj. Kompare kun la serva sektoro, tamen, la pezo de industrio iom post iom malpliiĝas. Tiel okazis de kelkaj jardekoj, en Eŭropo kiel en plej multaj okcidentaj landoj kun la rimarkinda escepto de Germanio. Laŭ statistikoj de la [[Monda Banko]], en Eŭropa Unio ĝi falis el 25,4% al 22,2% de la eŭropa [[MEP (ekonomio)|MEP]] inter 2000 kaj 2019 (inkluzive la konstruan sektoron)<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.TOTL.ZS?locations=EU-US Industrio (inkluzive konstruadon), aldonvalora (% de MEP) - Eŭropa Unio, Usono] ĉe la retejo de la [[Monda Banko]]</ref>. Komparebla tendenco estas observita en [[Usono]], kie ĉi tiu parto falis de 22,5 ĝis 18,6% dum la sama periodo. [[Ĉinio]] kaj [[Rusujo]] ne esceptas, kvankam industrio ankoraŭ respektive reprezentas 39% kaj 32,2% de ilia MEP en 2019. El unu EU-membroŝtato al alia, la graveco de la industria sektoro ankaŭ varias. En du landoj - Irlando kaj Ĉeĥio - ĝi reprezentas pli ol 30% de MEP. Aliflanke, ĝia parto estas malpli ol 20% de MEP en naŭ aliaj membroŝtatoj, inkluzive de [[Belgio]], [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Francio]]. La industrio ankaŭ estas la plej granda dunganto en pluraj orientaj landoj, eĉ se sur eŭropa nivelo, ĝi generas malpli ol 22% de laborpostenoj hodiaŭ kompare kun pli ol 27% dudek jarojn antaŭe<ref>[https://www.touteleurope.eu/economie-et-social/politique-industrielle-que-fait-l-union-europeenne/ Industria politiko: kion faras EU?] ĉe ''Toute l'Europe.eu'', 15-a de februaro 2021</ref>. ==== Servoj ==== La sektoro de servoj estas senkompare la plej grava sektoro en Eŭropa Unio, kun 74,7% de MEP, kompare kun la industrio kun 23,8% de MEP kaj agrikulturo kun nur 1,5% de MEP<ref>[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/249078/umfrage/anteile-der-wirtschaftssektoren-am-bruttoinlandsprodukt-bip-der-eu/ "Eŭropa Unio: Parto de ekonomiaj sektoroj en malneta enlanda produkto (MEP) de 2004 ĝis 2014 "] ĉe '' statista.de '', 22-a de marto 2016</ref>. [[Financoj|Financaj servoj]] estas bone disvolvitaj ene de la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] de la Unio. Kompanioj pli dependas de bankaj pruntoj ol en [[Usono]], kvankam ŝanĝo al kompanioj akirantaj pli da financado per kapitalaj merkatoj estas planita per la iniciato de la [[Unio de Kapitalaj Merkatoj]] (UKM), la plano de EU prezentita de la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]] en septembro 2015 por mobilizi la liberan movadon de kapitaloj ene de EU.<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/capital-markets-union/what-capital-markets-union_en Kio estas la Unio de Kapitalaj Merkatoj?] ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]</ref> Laŭ la Indekso de Tutmondaj Financaj Centroj, la du plej grandaj financaj centroj en Eŭropo, [[Londono]] kaj [[Zuriko]], estas ekster Eŭropa Unio<ref>[https://www.longfinance.net/media/documents/gfci_22.pdf La Tutmondaj Financaj Centroj ], ''Long Finance'', Septembro 2017</ref>. La du plej grandaj financaj centroj restantaj ene de EU estas [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] kaj [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]]. ==== Energio ==== [[Dosiero:De Molen (windmill) and the nuclear power plant cooling tower in Doel, Belgium (DSCF3859).jpg|eta|[[Nuklea centralo]] en [[Doel]], [[Belgio]]|maldekstra]] [[Dosiero:Windmills and Sailboats on the Ocean 4890300941.jpg|eta|[[Ventoturbino]]j en [[Danio]]]] Eŭropa Unio estas la tria plej granda energikonsumanto en la mondo laŭ volumeno malantaŭ [[Ĉinio]] kaj [[Usono]], pro sia loĝantaro, sia nivelo de ekonomia kaj industria disvolviĝo, sed ankaŭ la klopodoj faritaj pri la medio. La energia konsumo de Eŭropo sumiĝis al ĉirkaŭ 1.352 milionoj da [[Tuno da ekvivalento de nafto|tunoj da nafta ekvivalento]] (TEN) en 2019 por ĉirkaŭ 447 milionoj da loĝantoj, kompare kun ĉirkaŭ 2.264 TEN en Usono por ĉirkaŭ 333 milionoj da loĝantoj, laŭ la [[Internacia Energia Agentejo]]<ref>https://www.connaissancedesenergies.org/sites/default/files/pdf-actualites/Key_World_Energy_Statistics_2020.pdf, Internacia Energia Agentejo, aŭgusto 2020</ref>. Ĝi restas 4,9% super la celoj pri energiefikeco fiksitaj por 2020. En Eŭropo, la [[Transporto|transporta sektoro]] estas la plej granda konsumanto de energio, antaŭ [[konstruado]], [[industrio]] kaj [[servo]]j. Por kontentigi postulon, EU importis ĉirkaŭ 58% de sia energio en 2018<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Energy_production_and_imports/fr Energiaj produktado kaj importado] ĉe ''Eurostat''</ref>. Fakte, la unio havas nur malmultajn [[Hidrokarbonido|hidrokarbonidajn resursojn]] kaj produktas malmultan energion. Tamen tio ne okazas en [[Francio]], kie energiproduktado venas plejparte de [[nuklea energio]], aŭ eĉ en [[Danio]], kie [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], precipe [[Ventoenergio|ventoenergiaj]], konsistigas gravan parton de ĝia [[energia miksaĵo]]. En ĉi tiu kunteksto, la energia dependeco de Eŭropo al la cetera mondo estas alta, kaj pli precipe al [[Rusujo]] kaj [[Mezoriento]]. La grado de ĉi tiu dependeco varias de lando al lando. En 2019, ĝi estis ĉirkaŭ 30% en [[Rumanio]] kaj [[Svedujo]], aŭ eĉ malpli ol 5% en [[Estonio]], lando inter la plej bonaj investintoj rilate al deplojo de renoviĝantaj energioj. Energia dependeco estas sub 50% en Francio kaj [[Pollando]] danke al la disvastiĝo de nuklea energio en la unua kazo{{#tag:ref| Kvankam la [[Uranio|uranierco]] estas importata el [[Aŭstralio]], [[Kanado]], [[Niĝero]] kaj [[Kazaĥio]]<ref>[https://www.orano.group/fr Gravaj kaj diversaj fontoj de uranio] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.new.areva.com%2FFR%2Fnotreoffre-412%2Foffre-intgre-en-combustible-nuclaire.html arkivo]</ref>|group="nb"}} kaj [[karbo]] en la dua. Inter 50 kaj 80% en [[Germanio]], [[Hispanio]] kaj [[Grekio]], ĝi ankaŭ estas tre forta en [[Italio]] kaj [[Belgio]]<ref>[https://www.touteleurope.eu/environnement/l-energie-dans-l-union-europeenne/ La energio en EU], ''Toute l'Europe.eu'', 13-a de aprilo 2021</ref>. === Distribuado inter membroŝtatoj === La du ĉefaj potencoj en EU estas [[Germanio]] kaj [[Francio]], iliaj respektivaj [[MEP (ekonomio)|MEP]] estas 3.853 miliardoj da dolaroj kaj 2.829 miliardoj da dolaroj. Francio kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] alternis kiel la dua plej granda ekonomio en Eŭropa Unio; de 2008 ĝis 2014, ĝi estis Francio, de 2015 ĝis 2020, ĝi estis Britio<ref>[https://lexpansion.lexpress.fr/actualite-economique/la-france-n-est-plus-la-5e-puissance-economique-mondiale_1638147.html Francio ne plu estas la 5-a potenco en la mondo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Flexpansion.lexpress.fr%2Factualite-economique%2Fla-france-n-est-plus-la-5e-puissance-economique-mondiale_1638147.html arkivo]) ''L'Expansion'', 7-a de januaro 2015</ref>. Inter la novaj membroŝtatoj enuniiĝintaj ekde 2004, [[Pollando]] plej multe kontribuas al riĉaĵa kreado en EU; ĝi ankaŭ estas la plej loĝata lando kaj tiu, kiu ricevas la plej grandajn [[Eŭropaj Strukturaj Fondusoj|eŭropajn strukturajn fondusojn]]<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/fr/IP_14_596 La Eŭropa Komisiono adoptas "partneran interkonsenton" kun Pollando pri la mobilizado de EU-strukturaj kaj investaj fondusoj por kresko kaj laborpostenoj por la periodo 2014-2020 ] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Frapid%2Fpress-release_IP-14-596_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la Komisiono, 3-a de majo 2014</ref>. Malgraŭ [[Europa fonduso por regiona disvolvigo|teritoria kohezia politiko]], la produktado de riĉaĵoj en la regionoj de EU restas malegale distribuita; tiel, la okcidento de la Unio koncentras 85% de la tuta riĉeco, do 14 156 miliardoj da dolaroj, dum la Oriento kontribuas 2,592 miliardojn da dolaroj, oni retrovas ĉi tiun distingon per aliaj indikiloj de homogeneco de la disdono de riĉeco aŭ de nivelo de disvolviĝo kiel la [[Indico de homa disvolviĝo|IHD]] aŭ la [[Koeficiento de Gini]]<ref>Yann Richard, ''« La crise européenne, un regard de géographe, analyse des disparités macro-économiques en Europe sur la base des données de l'Eurobaromètre 2011 »'', EchoGéo, Pôle de recherche pour l'organisation et la diffusion de l'information géographique,‎ 10-a de aprilo 2012, ISSN 1963-1197 ([https://journals.openedition.org/echogeo/13043 Legi rete]) ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fechogeo.revues.org%2F13043 arkivo])</ref>. Ekonomiaj malegalecoj foje tre malkaŝas ene de unu lando. La regiono kun la plej alta MEP en EU estas [[Nordrejn-Vestfalio]] kun MEP de 488 miliardoj da eŭroj, antaŭ [[Francilio]] kun 483 miliardoj da eŭroj<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/GDP_at_regional_level/fr Regionskala MEP en EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fepp.eurostat.ec.europa.eu%2Fstatistics_explained%2Findex.php%2FGDP_at_regional_level%2Ffr arkivo] ĉe [[Eurostat]]</ref>. La kontraŭa situacio estas en [[Bulgario]], kie la plej malriĉa regiono estas la provinco [[Pleven]], kies MEP pokape estas ne plu ol 27% de la unia averaĝo (6.400 € pokape). == Politikoj == === Agrikultura politiko === La [[Komuna Agrikultura Politiko|komuna agrikultura politiko]] (KAP), kreita en 1957 kaj efektivigita ekde 1962, baziĝas ĉefe sur prezoj-kontrolado kaj subvenciaj rimedoj por farmoj, celantaj modernigi ilin kaj disvolvi nutraĵan memprovizon kaj daŭripovon de la sektoro kaj de ties oficantoj. La buĝeto destinita al elspezoj ligitaj al la disvolviĝo de agrikulturo en 2014 sumiĝis al preskaŭ 58 miliardoj da eŭroj<ref>[https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/key-policies/common-agricultural-policy/cap-glance La komuna politiko de EU en la koro de nutraĵoj, kampara vivo kaj medio] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fagriculture%2Fcap-overview%2F2014_fr.pdf arkivo] ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono|komisiono]], aprilo 2014</ref>, do 40% de la komunuma buĝeto por sektoro, kiu reprezentas 0,5% de la MEP de la EU<ref>[https://www.touteleurope.eu/actualite/l-agriculture-et-la-peche-dans-l-union-europeenne/ La KAP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.touteleurope.eu%2Fles-politiques-europeennes%2Fagriculture.html arkivo]) ĉe ''toutel'europe.eu'', 2-a de februaro 2016</ref>. Origine la celoj de la KAP estis jenaj: * pliigi [[produktiveco]]n disvolvante teknikajn progresojn kaj certigante optimuman uzon de produktaj faktoroj kaj precipe de dungitaro; * certigi justan [[vivnivelo]]n por la agrikultura loĝantaro, precipe per altigo de la individua enspezo de tiuj, kiuj laboras en agrikulturo; * stabiligi la [[merkato]]jn kaj prezojn de agrikulturaj krudaĵoj kaj finitaj agroindustriaj produktoj; * garantii sekurecon de provizoj kaj [[Nutra Sekureco|nutra sekureco]]; * certigi akcepteblajn prezojn por [[konsumanto]]j. La KAP suferis kvar reformojn (la kvina nuntempe decidiĝas (2021)). La kvara, en 2014, pli emfazas [[Daŭrigebla agrikulturo|daŭrigeblan agrikulturon]] kaj novigadon, subtenante kreon de laborpostenoj kaj kreskon de rilataj sektoroj. La kvalito kaj sekureco de agrikulturaj produktoj surmerkatigitaj en la Eŭropa Unio estas protektitaj per aro de merkataj normoj, atestaj sistemoj kaj reguloj pri [[nutra sekureco]]. Pluraj atestaj sistemoj protektas geografiajn originojn, ekologian produktadon aŭ eĉ la kvaliton de nutraĵoj ([[mediprotektado]], [[bestprotektado]], aŭtentikaj produktoj aŭ [[justa komerco]]): produktoj kun [[Protektita Deven-nomado|protektita deven-nomado]] (PDN), [[Protektita Geografia Indiko]] (PGI), [[Ekologia atesto de Eŭropa Unio|ekologia atesto]], ktp. === Eksterlanda kaj sekureca politikoj === [[Dosiero:EUFOR, 2009-02-18, Jelcz Multi Lift, Czad 01.jpg|eta|Polaj veturiloj de la ESEA en Ĉadio en 2009|300x300ra]] Eŭropa Unio havas, pere de la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna ekstera kaj sekureca politiko]] (KESP), la jurajn povojn por kovri ĉiujn areojn de ekstera politiko kaj ankaŭ ĉiujn petojn rilate al la sekureco de la Unio, inkluzive la progreseman difinon de defenda politiko, kiu povas konduki al komuna defendo<ref>Artikoloj 23 kaj 24 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio|TEU]] ([https://europa.eu/european-union/topics_en#page=31 legi rete], [http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/qc3209190frc_002.pdf?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fpol%2Fpdf%2Fqc3209190frc_002.pdf%23page%3D31 arkivo])</ref><ref>[https://www.consilium.europa.eu/fr/topics/foreign-affairs-international-relations/ Eksterlandaj aferoj kaj internaciaj rilatoj]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Ffr%2Ftopics%2Fforeign-affairs-international-relations%2F arkivo]) ĉe la retejo de la [[Eŭropa Konsilio]]</ref>. Ĉi tiu politiko estas gvidata de la [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]] kaj la [[Eŭropa Servo por Ekstera Agado]] (ESEA). La [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] ankaŭ ludas gravan rolon en la ekstera reprezentado de la Unio, en proksima kunlaboro kun la reprezentantoj de la aliaj eŭropaj institucioj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0009 La alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0009_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Koncerne la decidprocezon de KESP, la membroŝtatoj kaj la alta reprezentanto rajtas iniciati; tamen decidoj en la Eŭropa Konsilio devas esti unuanime faritaj de la 27 membroŝtatoj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0025 Eksterlanda kaj sekureca politiko] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0025_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref> Metita sub la aŭtoritaton de la Alta Reprezentanto, la ESEA konsistigas la diplomatian servon de la Unio kaj en Bruselo kaj eksterlande<ref>[https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_fr La ESEA] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feeas.europa.eu%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ĝi organizas la diplomatiajn reprezentojn de EU al eksterlandaj registaroj kaj internaciaj institucioj. La Unio estas rolanto sur la internacia sceno, kiu laŭ la kazo reprezentas ĉiujn membroŝtatojn aŭ poziciigas sin apud ili. Ekstera politiko estas strukturita ĉirkaŭ ĉefaj temoj specifaj por la eŭropa komunumo<ref>[http://www.eeas.europa.eu/policies/index_fr.htm Politikoj de la ESEA] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.eeas.europa.eu%2Fpolicies%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la ESEA</ref>: diplomatio kaj agoj kun registaroj, instancoj kaj eksterlandaj reprezentantoj, komercaj intertraktadoj, disvolva helpo kaj eĉ pacaj operacioj<ref>[https://ec.europa.eu/publications/booklets/move/67/fr.pdf EU kaj la mondo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fpublications%2Fbooklets%2Fmove%2F67%2Ffr.pdf arkivo]), ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono, junio 2007</ref>. La defenda politiko de Eŭropa Unio, konata kiel la [[Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko de Eŭropa Unio|Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko]] (KSDP) siaflanke konsistas el kunigo de la fortoj kaj militaj rimedoj de la membroŝtatoj por respondi al tiel nomataj misioj pri kriza administrado, tio estas por la konservado de paco, humanitaraj misioj aŭ eĉ la savo kaj evakuado de civitanoj de la Unio<ref>[http://eeas.europa.eu/security-defence/index_en.htm La Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feeas.europa.eu%2Fsecurity-defence%2Findex_en.htm arkivo]) ĉe la retejo de la ESEA</ref>. Se unu el la membroŝtatoj estus objekto de armita agreso sur sia teritorio, la aliaj membroŝtatoj ŝuldas al ĝi helpon per ĉiuj rimedoj en sia povo; la samo validas se ĝi petas ĝin post terorisma atako aŭ natura aŭ homfarita katastrofo; ĉi tiuj dispozicioj estas antaŭviditaj en artikolo 42 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio|TEU]] kaj estas nomataj ankaŭ "reciproka defenda klaŭzo" kaj "solidareca klaŭzo"<ref>[https://www.vie-publique.fr/fiches/20393-en-quoi-le-traite-de-lisbonne-t-il-renforce-la-politique-de-defense-ue Kiel la traktato de Lisbono plifortigis la defendan politikon?] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.vie-publique.fr%2Fdecouverte-institutions%2Funion-europeenne%2Faction%2Fpolitiques-communautaires%2Fquoi-traite-lisbonne-fait-il-progresser-politique-defense.html arkivo]) ĉe ''Vie-publique.fr '', 22-a de marto 2021</ref>. La militaj rimedoj de la Unio baziĝas sur la naciaj klopodoj de la membroŝtatoj. [[Grekio]], [[Francio]] kaj [[Estonio]] estas la tri landoj, kiuj dediĉas la plej grandan procenton de sia MEP al sia defendo<ref>[https://donnees.banquemondiale.org/indicateur/MS.MIL.XPND.GD.ZS Militaj elspezoj laŭ la MEP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fdonnees.banquemondiale.org%2Findicateur%2FMS.MIL.XPND.GD.ZS arkivo]) ĉe la retejo de la [[Monda Banko]], 2019</ref>. Rezulte, la [[Eŭropa Agentejo pri Defendo]] (EAD) konsistigas esencan elementon de la komunuma defenda politiko. Ĝia misio estas kunordigi landajn klopodojn en la kampo de armilaro, plifortigi la eŭropan industrian kaj teknologian bazon, kaj pliigi efikecon en esplorado kaj teknologia disvolviĝo<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:r00002 La misioj de la EAD] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Fforeign_and_security_policy%2Fcfsp_and_esdp_implementation%2Fr00002_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ĉi tiuj misioj speguliĝas konkrete al la harmoniigo de militaj rimedoj en la Unio (la tiel nomata ''"kunfunkciebleco"'') kaj plifortigo de la industria ŝtofo en ĉi tiu areo kun la efektivigo de komunaj armilaj programoj, precipe tiuj de la [[Airbus Defendo kaj Kosmo|Defenda kaj Kosma branĉo]] de la grupo [[Airbus]] (ekzemple la [[Eurofighter Typhoon]] aŭ la [[Airbus A400M]])<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2004/04/13/411339-allemagne-signe-achat-a400m-eurofighter.html Germanio aĉetas la A400M-on kaj la Eurofighter-on] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ladepeche.fr%2Farticle%2F2004%2F04%2F13%2F411339-L-Allemagne-signe-l-achat-de-l-A400M-et-de-l-Eurofighter.html arkivo]) ĉe ''La Dépêche du Midi'',‎ 13-a de aprilo 2004</ref>. === Ekonomia politiko === [[Dosiero:Paschal Donohoe TD.jpg|eta|[[Paschal Donohoe]], prezidanto de la [[Eŭrogrupo]]]] La ekonomia kaj financa politiko de la Unio, difinita nuntempe de la [[TFEU]]<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Parto 8] de la [[TFEU]]</ref>, fiksas al si la celon kunordigi la ekonomian politikon de la membroŝtatoj pri la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]] kun la difino de komunaj celoj<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Artikolo 119] de la [[TFEU]]</ref>. Ĉi tiu politiko devigas ĉiujn membroŝtatojn al "[[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|ekonomia kaj mona unio]]" kaj konfirmas la kreon de tiel nomata "ununura" valuto, la [[eŭro]] (€). La [[Pakto pri Stabileco kaj Kresko]] (PSK) determinas la buĝetajn devontigojn faritajn de la ŝtatoj de la Unio, kiuj enkondukis la ununuran valuton<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Artikolo 119-2] de la [[TFEU]]</ref>. Nuntempe la eŭro estas tiel la efika valuto de 19 membroŝtatoj el 27, difinante la [[eŭrozono]]n<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area_en La eŭroareo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Feconomy_finance%2Feuro%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono]], 27-a de aŭgusto 2011</ref>, same kiel reale de kelkaj ŝtatoj kaj teritorioj; nome [[Kosovo]] kaj [[Montenegro]], kiuj ne havas formalan interkonsenton, kaj [[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]] surbaze de monaj interkonsentoj antaŭ la eŭro kaj renovigitaj ekde la tiam. La grandaj gvidlinioj por mona politiko estas difinitaj de la [[Eŭropa Centra Banko]], kiu respondecas pri administrado de la emisio de eŭro kaj garantio de ĝia valoro rilate al aliaj valutoj, precipe la [[usona dolaro]]. Krom la ununura valuto, la ekonomia politiko de la Unio ankaŭ difinas ekonomian strategion. Ĉi tiu ekonomia strategio estas parto de la kadro difinita de la eŭropaj traktatoj, kies principoj estas prezentitaj en tuta serio de artikoloj. La bazaj principoj estas: * libera movado de varoj en la interna merkato de EU: neniu kontrolo de varoj ĉe la limoj inter membroŝtatoj kaj neniu dogana imposto<ref>[https://eur-lex.europa.eu/summary/chapter/customs.html?locale=fr&root_default=SUM_1_CODED%3D12 Doganoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Fsummary%2Fchapter%2Fcustoms.html%3Flocale%3Dfr%26root_default%3DSUM_1_CODED%253D12 arkivo])</ref>. * libereco de kapitalmovado: ĉiuj limigoj al movado de kapitaloj inter membroŝtatoj kaj inter membroŝtatoj kaj eksteruniaj landoj estas malpermesitaj<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/banking-and-finance/financial-markets/capital-movements_en Ĝeneralaj principoj de la libera movado de kapitaloj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Ffinance%2Fcapital%2Fframework%2Ftreaty%2Findex_fr.htm arkivo])</ref>. * libera konkurenco: interkonsentoj inter dominaj kompanioj en merkato (interkonsentoj pri prezoj aŭ produktokvantoj) estas malpermesitaj, misuzoj de domina pozicio estas malpermesitaj, kaj ŝtataj intervenoj estas malpermesitaj se ili probable misformas konkurencon, ekzemple permesante al publikaj entreprenoj atingi krediton je pli malalta interezoprocento ol tiu portata de privataj entreprenoj<ref>[https://www.vie-publique.fr/fiches La politiko de la konkurenco] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.vie-publique.fr%2Fdecouverte-institutions%2Funion-europeenne%2Fapprofondissements%2Fpolitique-concurrence.html arkivo]</ref>. * la privatigo de ŝtataj entreprenoj ne estas deviga, sed ŝtatoj devas zorgi ne distordi konkurencon, kaj tial ne devas doni al publikaj entreprenoj konkurencajn avantaĝojn<ref>[http://www.touteleurope.eu/actualite/idee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html Miskompreniĝo: Eŭropo devigis privatigon de publikaj servoj nome de liberalismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170913093209/http://www.touteleurope.eu/actualite/idee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html |date=2017-09-13 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.touteleurope.eu%2Factualite%2Fidee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html arkivo]</ref>. Ĉi-kaze, la Eŭropa Komisiono ĝenerale limigas sin al antaŭenigo de la liberaligo de servoj. Eŭropa Unio en 2010 starigis novan projekton (''[[Eŭropo 2020]]'')<ref>[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:2020:FIN:FR:PDF Eŭropa Komisiono, Eŭropo 2020: Strategio por inteligenta, daŭrigebla kaj inkluziva kresko, Bruselo, 3 marto 2010] ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/attachment.pdf?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCOM%3A2010%3A2020%3AFIN%3AFR%3APDF arkivo])</ref> kiu difinas la kreskan strategion por la Unio kun la slogano ''"Inteligenta, daŭrigebla kaj inkluziva ekonomio"''. Ĉi tiu strategio starigas landajn celojn en la kampoj de dungado, esplorado kaj novigado, klimata ŝanĝo kaj energio, edukado kaj batalo kontraŭ malriĉeco. [[Transatlantika traktato pri komerco kaj investado|Transatlantika Traktato pri Komerco kaj Investado]] (akronime TTKI; angle: TTIP aŭ TAFTA) estas traktato en preskaŭ sekreta intertraktada fazo inter la EU-landoj, [[Usono]], [[Kanado]], [[Meksiko]], [[Makedonio|Makedonujo]], [[Serbio|Serbujo]], [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnujo kaj Hercegovino]], [[Montenegro]], [[Turkio|Turkujo]], [[Norvegio|Norvegujo]], [[Svislando]], [[Liĥtenŝtejno]] kaj [[Islando]]. Oni esperas: ekonomia kreskado, bonstato kaj dungiteco, tio estas por la koncernaj landoj <ref>Karel de Gucht, ''Foreword'' in Jean-Frédéric Morin, Tereza Novotná, Frederik Ponjaert and Mario Telò, ''The Politics of Transatlantic Trade Negotiations, TTIP in a Globalized World'', Routledge, 2015, p.xvii</ref>. === Media politiko === La media politiko de Eŭropa Unio estas kampo en kiu la Unio havas vastajn kompetentecojn. Laŭ Artikolo 191 de la [[TFEU]], la celoj de la media politiko de EU estas ''"konservado kaj protektado de la medio kaj plibonigo de ĝia kvalito; Protekto de homa sano; zorgema kaj racia uzo de naturaj rimedoj; Antaŭenigo de rimedoj je internacia nivelo por trakti regionajn aŭ tutmondajn mediajn problemojn kaj precipe kontraŭbatali klimatan ŝanĝon"''<ref>[https://dejure.org/gesetze/AEUV/191.html][[TFEU]]<span>, artikolo 191</span> Servo pri Jura Informo, konsultita la 14an de februaro 2012.</ref>. La [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] kiu ekfunkciis en 1994, dediĉas al observada reto de la eŭropa vivmedio. Multaj programoj pri la protektado de la medio estiĝis, ekzemple [[Reto Natura 2000]]. La komisionano respondeca pri la medio estas la litova politikisto [[Virginijus Sinkevičius]] ekde 2019. [[Dosiero:Carrelets sur l'estuaire de la Gironde.jpg|eta|La [[Ĝirondo|Ĝironda estuaro]] apartenas al la [[reto Natura 2000]]. Kovrante 635 km2, ĝi estas la plej granda estuaro en Eŭropo.|centra|550x550ra]] === Jura kaj homrajta politikoj === La jura politiko de Eŭropa Unio prenas kiel kadron kio poste fariĝos la "Eŭropa jura areo", areo de progresiva konverĝo de la naciaj leĝoj de la membroŝtatoj<ref>[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fdossiers%2Fespace-judiciaire-europeen%2Findex.shtml La europa jura areo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fdossiers%2Fespace-judiciaire-europeen%2Findex.shtml arkivo]) ĉe la retejo de ''La documentation française'', 25-a de majo 2003</ref>. Ĝi unue respondas al la tria kolono de la TEU (polica kaj jura kunlaboro en krimaj aferoj), sed ĝi estis etendita al la "[[Spaco de libereco, sekureco kaj justeco]]" per la [[Traktato de Amsterdamo]]. Paralele, diversaj juraj kunfunkciigaj programoj estis kreitaj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/ALL/?uri=CELEX%3A52010XG0504%2801%29 Eŭropa Konsilio, La Stokholma Tagordo - malferma kaj sekura Eŭropo, kiu servas kaj protektas civitanojn] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCELEX%3A52010XG0504%2801%29%3AFR%3ANOT arkivo]), Oficiala Revuo por la Eŭropa Unio, 4 majo 2010.</ref> kiel la kreo de eŭropa arestordono en 2003, la disvolviĝo de reciproka rekono de juĝaj decidoj kaj politiko de jura kunordigo, la [[Justica Kunlaborada Agentejo de Eŭropa Unio]] (aŭ Eŭrojust)<ref>[https://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/fr/FTU_4.12.6.pdf Jura kunlaborado pri sankcia fako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130718102609/http://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/fr/FTU_4.12.6.pdf |date=2013-07-18 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fftu%2Fpdf%2Ffr%2FFTU_4.12.6.pdf arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Parlamento</ref>. Eŭropa Unio starigis aron de programoj kaj ankaŭ [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio|ĉarton]] celantajn certigi respekton de [[homaj rajtoj]] ene de siaj membroŝtatoj. La [[Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj de Eŭropa Unio|Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj]] kontrolas ĉe komunuma nivelo ĉu politikojn por batali kontraŭ [[diskriminacio]], [[rasismo]] kaj [[ksenofobio]] kaj por la protekto de vundeblaj grupoj efikas. La defendo de homaj rajtoj ene de EU celas respondi al la punktoj difinitaj en la [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio|Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/ALL/?uri=CELEX%3A52010XG0504%2801%29 Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de Eŭropa Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCELEX%3A52010XG0504%2801%29%3AFR%3ANOT arkivo]), 7-a de decembro 2000</ref>, precipe al la unuaj tri ĉapitroj pri la valoroj de [[libereco]], [[digno]] kaj [[egaleco]]. Ĝiaj funkcioj rilatas al la kolekto, analizo, disvastigo kaj taksado de rimedoj faritaj de Eŭropa Unio por respekti fundamentajn rajtojn. Ĝi ankaŭ kunlaboras kun aliaj landaj kaj internaciaj organizaĵoj sed ne havas la povon sankcii unu el la membroŝtatoj pro neobservo de siaj devontigoj<ref>[https://fra.europa.eu/fr/content/nos-activites La misioj de la Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Ffra.europa.eu%2Ffr%2Fabout-fra%2Fwhat-we-do arkivo])</ref>. === Instruada kaj esplorada politikoj === Baza instruado estas areo, kie la rolo de EU limiĝas al subtenado de landaj registaroj. En [[altnivela instruado]], la politiko disvolviĝis en la [[1980-aj jaroj]] en programoj subtenantaj interŝanĝojn kaj moveblecon. La plej videbla el ili estas [[Erasmus+]], edukada interŝanĝa programo, kies altnivel-instruada parto [[Erasmus (Eŭropunia programo)|Erasmus]] komenciĝis en 1987. En siaj unuaj 20 jaroj, ĝi ebligis universitatajn internaciajn interŝanĝojn por pli ol 1,5 milionoj da universitataj studentoj kaj fariĝis simbolo de la eŭropa studenta vivo<ref>Eŭropa Komisiono. "[https://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html La programo Erasmus festas sian 20-jariĝon]" ([https://web.archive.org/web/20070703000422/http://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html arkivo]. Europa retportalo.</ref>. Estas similaj programoj por lernantoj kaj instruistoj, kaj por praktikantoj en [[Metia edukado|profesia edukado kaj trejnado]]. Ĉi tiuj programoj estas desegnitaj por kuraĝigi pli vastan scion pri aliaj landoj kaj disvastigi bonajn praktikojn en la edukaj kaj trejnaj kampoj tra la EU<ref>[https://eacea.ec.europa.eu/index.htm "Pri la Plenuma Agentejo pri Edukado, Aŭdvido kaj Kulturo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181002145030/http://eacea.ec.europa.eu/index.htm |date=2018-10-02 }} ([https://web.archive.org/web/20150510013246/http://eacea.ec.europa.eu/index_en.php arkivo]</ref>. Per sia subteno al la [[Bolonja Procezo]], EU subtenas kompareblajn normojn kaj kongruajn diplomojn tra Eŭropo. Scienca esplorado kaj disvolviĝo faciliĝas per la [[Kadra programo por esplorado kaj teknologia disvolviĝo (Eŭropa Unio)|Kadraj Programoj]] de EU, kiuj komenciĝis en 1984. La celoj de la EU-politiko en ĉi tiu kampo estas kunordigi kaj stimuli esploradon. La sendependa [[Eŭropa Esplorkonsilio]] asignas EU-financojn al eŭropaj aŭ landaj esplorprojektoj. EU-esploraj kaj teknologiaj kadraj programoj traktas plurajn areojn, ekzemple energion, kie la celo estas disvolvi diversan miksaĵon de [[Renovigebla energio|renovigeblaj energioj]] por helpi la medion kaj redukti dependecon de importitaj brulaĵoj<ref>[https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation_en Energioj] ĉe la retejo de la Eŭropa komisiono</ref>. === Kultura politiko === La [[Traktato de Mastriĥto]] ebligis al EU plivastigi siajn kompetentajn kampojn kaj disvolvi komunuman politikon orientitan al [[kulturo]]. Ĉi tio reflektas en diversaj agoj kaj projektoj realigitaj ĉeloke kiel ekzemple [[Europeana]], projekto de eŭropa cifereca biblioteko, la aljuĝo de la titolo de [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|eŭropa kulturĉefurbo]] por unu aŭ pluraj urboj ĉiujare, kaj diversaj helpoj por kulturaj projektoj. === Aliaj programoj kaj politikoj === * [[Konferenco pri la estonteco de Eŭropo]] - civitana konsultado * [[Programo Phare]] — programo por helpi aliĝontajn landojn * [[Programo Comenius]] — prilingvaj edukaj interŝanĝoj * Programo [[Erasmus Mundus]] * [[Plenuma agentejo por edukado kaj kulturo]] * [[Eŭropa Agentejo pri Landlimaj kaj Marbordaj Patroloj]] == Kulturo, integriĝo kaj interŝanĝo == [[Asociiga Interkonsento]] estas interkonsento inter la Eŭropa Unio kaj tria lando, kiu establas kadron por kunlaboro inter ili. La areoj kovritaj de ĉi tiuj interkonsentoj inkluzivas la disvolviĝon de politikaj, komercaj, sociaj, kulturaj kaj sekurecaj ligoj. {{Ĉefartikolo|Eŭrovido-Kantokonkurso}} * [[Mezeŭropa tempo]] * European Union Association Agreement * [[Eŭropa Kosma Agentejo]] * [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] * [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] * [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado]] * [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido]] * [[Atletika Eŭropa Ĉampioneco]] * [[Samseksemo en Eŭropo]] * [[Eŭropa Koncerto]] * European Youth Olympic Festival * European Olympic Committees * European Grand Prix * [[Eŭropa gejfiero]] * European Union Emissions Trading System * Ligo de Ĉampionoj de UEFA * EuroTech Universities Alliance == Simboloj == {{Ĉefartikolo|Eŭropaj simboloj}} [[Dosiero:European flag in Karlskrona 2011.jpg|eta|maldekstra|La [[Flago de Eŭropo|flago de Eǔropa Unio]] ]] [[Dosiero:Spain2023EU.webp|eta|La logotipo de la [[Hispanio|hispania]] [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|prezidanteco de la Konsilio de la Eŭropa Unio]]]] * [[Eŭropa flago]]: cirklo de dek du oraj steloj sur blua fono. La steloj reprezentas la popolojn de Eŭropo, kaj formas cirklon kiel signo de unuiĝo. Ili estas la senvaria nombro de dek du, simbolo de perfekteco kaj pleneco en la [[Antikva Grekio|antikva greka]] tradicio. * [[Eŭropa himno]]: eltiraĵo el la Simfonio 9-a de [[Ludwig van Beethoven]], laŭ aranĝaĵo de [[Herbert von Karajan]], ankaŭ alnomata ''Himno al Ĝojo''. Por eviti lingvajn problemojn, oni rezignis pri teksto, pro tio ĝi ne havas oficialan tekston kaj do ne eblas kanti ĝin. Tamen ekzistas multaj diverslingvaj tekstoj laŭ la melodio. * La [[Eŭropa tago (Eŭropa Unio)|Eŭropa tago]] aŭ la ''tago de Eŭropo'' estas internacia tago celebrata ekde 1985 ĉiujare la 9-an de majo en la membroŝtatoj de Eŭropa Unio por kunmemori la [[Deklaro de Schuman|Deklaron de Schuman]]. * La [[Eŭropa devizo]]: latinlingve ''In varietate concordia'' (esperante: "Unuiĝinta en diverseco") * La logotipoj, elektitaj de la ŝtatoj siavice plenumantaj la [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio]], kaj ĝenerale funkciantaj kiel dua emblemo post la eŭropa flago por reprezenti EU-on, ĉar ĝi ne havas oficialan blazonon. == Esperanto en EU == Krom la multe postulanta ideo de oficialeco de Esperanto ekzistas la ideo havi por Esperanto statuson de oficiale agnoskata lingvo de EU, kies evoluon EU sekvas, aŭ statuson similan al duonoficialeco. [[Esperanto]] estas [[Transnaciismo|transnacia]], neŭtrala lingvo, do ne estas la lingvo de superrega [[ŝtato]]. Ĝi estas tiam tre bona aliancano de la egaleco de la eŭropaj lingvoj kaj ŝtatanoj. Pensfluo ekzistas ([[Claude Piron|Piron]] 1994, Flochon 2000, [[François Grin|Grin]] 2004) kiu konsideras, ke Esperanto povus esti laborlingvo aŭ oficiala lingvo kune kun aliaj lingvoj en la eŭropaj institucioj kaj poste inter la civitanoj. Tiu pensfluo nuntempe ne estas tre grava. === Esperanto en la 'raporto Grin' === En sia raporto ''L’enseignement des langues étrangères comme politique publique''<ref>(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 2, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref> aŭ [[Raporto Grin|Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko]] - versioj en 6 diversaj lingvoj), je peto de la franca ''Haut Conseil de l'évaluation de l'école'' (Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo) , la franca ekonomikisto [[François Grin]] proponas komparon inter tri eblaj scenaroj: # ĉio en la angla, # [[plurlingveco]], # Esperanto Grin konkludas, ke la adopto de Esperanto estus el ĝenerale analiza vidpunkto la plej bona solvo<ref name=":0">(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 100, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref>, ŝparante eĉ 25 miliardoj € / jaro aŭ 17 % de jara EU-buĝeto el ekonomia vidpunkto<ref name=":1">(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝoj 9, 102, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /> de kiu '85% de la loĝantaro en la 25 EU-membroŝtatoj havus rektan kaj evidentan intereson, sendepende de la politikaj kaj kulturaj riskoj pro [[Lingva imperiismo|lingva hegemonio]]'<ref>(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 9, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref>. La eblecon de "''sinarkia reĝimo"'' kun '''ekzemple Esperanto, kiu fariĝus la oficiala lingvo''<nowiki/>', li studis jam en 2004 en ''Coûts et justice linguistique dans l’élargissement de l’Union européenne''<ref>(fr) F. Grin, ''L’éventail des régimes linguistiques'', en: ''[https://www.academia.edu/971813/_Co%C3%BBts_et_justice_linguistique_dans_l%C3%A9largissement_de_lUnion_europ%C3%A9enne_97-104_en Coûts et justice linguistique dans l’élargissement de l’Union européenne],'' p. 5, Academia.edu, 2004</ref>. La parlamentanino [[Margareta Handzlik]], [[Renato Corsetti]] ([[UEA]]) kaj [[Seán Ó Riain]] ([[EEU]]) sendis en majo 2006 [http://lingvo.org/GRIN_eo.pdf leteron] al ĉiuj EU-parlamentanoj, en kiu ili citis la raporton de Grin. La teksto asertas ke «per pli justa sistemo EU ŝparus minimume € 25 miliardojn jare!»<ref name=":1" /><ref name=":2">(en) Grin, François, 2003a : "''Economics and language planning''", Current Issues in Language Planning 4(1), p. 1-66.</ref><ref name=":3">Grin, F. 2000 : ''The Economics of English as a Global Language''. In Kam, H. W. and Ward, C. (dir.), Language in the Global Context. Singapore: SEAMEO Regional Language Centre, Series No. 41, p. 284-303.</ref>. La letero ne proponis ke Esperanto fariĝu sola oficiala lingvo de EU. Ne estas klare laŭ la letero kaj la raporto de Grin, kiel eblus ŝpari sumon de 25 miliardoj en EU, se oni enkondukus Esperanton nur kiel internan lingvon; ja la EU-instancoj elspezas por lingvaj servoj nur ĉirkaŭ 1 miliardon da eŭroj. [[Johan Derks]], eksa kasisto de EEU, kritikis la leteron en [http://www.liberafolio.org/2006/derksgrin/ Libera Folio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090504041838/http://www.liberafolio.org/2006/derksgrin |date=2009-05-04 }} («Ŝoka misinformo»). Laŭ la kompreno de la EU-Komisiono la propono de Esperanto signifas havi ĝin kiel unusolan oficialan EU-lingvon. Ekzemple la [[Ĝenerala Direkcio por Tradukado]] skribis en oktobro 2008: «Esperanto, aŭ la latina, estas ofte proponata kiel la sola, tuteŭropa lingvo, kiun EU devus akcepti (…).<ref>En: EUROPEAN COMMISSION, Directorate-General for Translation DGT.02 - Communication and Information: "WHAT DOES MULTILINGUALISM MEAN IN THE EUROPEAN UNION?", 6 p. (Eŭropa Komisiono, Ĝenerala Direkcio por Tradukado DGT.02 - Komunikado kaj Informado: Kion signifas multlingvismo en la Eŭropa Unio?). La citita duonfrazo troviĝas en ĉapitro 8, WHY NOT ADOPT A SINGLE OFFICIAL LANGUAGE FOR THE EUROPEAN UNION? (Kial ne akcepti solan oficialan lingvon por la Eŭropa Unio?) Komparu la foruman diskuton ĉe [http://esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1338 EsperantoLand] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716221233/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1338 |date=2010-07-16 }}.</ref>». La Esperanto-parolantoj tiurilate havas malsamajn poziciojn. Multaj ''ne'' deziras Esperanton kiel solan oficialan lingvon. Ili volas — almenaŭ en la venontaj jardekoj — konservi la uzadon de la oficialaj EU-lingvoj en la EU-institucioj kaj en kontakto kun la civitanoj. Plurfoje aperis tekstoj apogantaj la lingvan diversecon de EU. Vidu ankaŭ: [[Plurlingveco#Plurlingveco en Eŭropo|Plurlingveco en Eŭropo]] kaj Esperanto Aliflanke ofte Esperanto-parolantoj parolas pri la multekosta lingva servo de EU<ref>Ekzemple sur [http://blog.seniorennet.be/taaldemocratie/archief.php?startdatum=1234134000&stopdatum=1234738800] Dan Van Herpe komparas, ke EU elspezas 800 milionojn da eŭroj por tradukado, dum UK havas neniujn tradukajn kostojn; tradukis la paĝon [[Germain Pirlot]].</ref>. Tiujn kostojn redukti helpe de Esperanto eblas en la kadro de la EU-institucioj nur, se oni forigas la tradukadon de kaj al naciaj lingvoj. Krome la Esperanto-parolantoj multe aplaŭdis la raporton [[François Grin|Grin]], kie multpaĝe prezentiĝas modelo ('scenaro 3') kun 'ekzemple Esperanto kiel oficiala EU-lingvo'. Tiu supozata celo de Esperanto-parolantoj estas verŝajne parta kaŭzo, ke multaj EU-oficistoj kontraŭas Esperanton kaj vidus Esperantistojn kiel fanatikulojn. Aldoniĝas la insistemo de kelkaj mesaĝoj al EU-instancoj. === Artikolo de Áron Lukács === En iama retejo ekolingvo.com Áron Lukács<ref>[http://esperanto-strato.blogspot.com/2009/03/la-karavelo-2224-ekolingvocom-novaj.html Letero de András Lukács]</ref> raportis eldiron de EU-oficisto pri la ĉi-tema etoso en Bruselo (2009): «Kiam Esperanto ekvenas en iu interparolo, eĉ la plej malfermaj kaj saĝaj homoj forturniĝas kaj fermas siajn orelojn… Tio estas pro la forumoj kaj aliaj tro fortaj, sencelaj agadoj (do, preskaŭ nur por-Esperantaj kaj ne sufiĉe da per-Esperantaj agadoj). Ili pensas (kaj tio estas la ĝenerala sento) ke esperantistoj estas fanatikuloj… Ili neniam subtenos programon por Esperanto, ĉar laŭ ili tio ne estas grava aŭ esenca…»<ref>[[Lu Wunsch-Rolshoven]]''',''' [http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1341 Kostoj de lingva malegalrajteco. Agado en EU-parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200608102244/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1341 |date=2020-06-08 }}, 2009,</ref>. === Esperanto en la Konferenco pri la estonteco de Eŭropo === La [[Konferenco pri la estonteco de Eŭropo]] (de majo 2021 ĝis marto 2022) enhavas elementon de civitana konsulto, kiun partoprenas EU-civitanoj per propraj proponoj pri kiamaniere EU evoluu estontece. Kelkaj dekoj de proponoj pledas por iu rolo de Esperanto en la Eŭropa Unio. Universala Esperanto Unio, per sia [https://uea.org/asocio/komisionoj/europa_agado Komisiono por eŭropa agado], kaj [[Eŭropa Esperanto-Unio]] instigas siajn membrojn en EU kaj ĉiujn esperantistojn en EU partopreni la civitanan konsulton kaj apogi por-esperantajn proponojn. Pri tiu kampanjo informas [https://uea.org/vikio/Konferenco_pri_la_estonteco_de_E%C5%ADropo UEA-vikipaĝo]. ==Literaturo== * Vilhelmo Lutermano (ed.) : ''La Eŭropa Unio, Greklando kaj la eŭropanoj.'' Diver­s­aj konceptoj por la estonteco. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2015, 106 p., ISBN 978-2-36960-027-5 * Áron Lukács: [http://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/eo_ekonomiaj_aspektoj_de_lingva_malegalrajteco.pdf Ekonomiaj aspektoj de la lingva malegaleco], 2007 * María Rafaela Urueña Álvarez, ''ABC de la Eŭropa Unio. Enkonduko en la Eŭropan Juron'', Enkonduko en la Eŭropan [[Juro]]n, Eld. Universidade de Santiago de Compostela, 1997, 109 p. * [[Zlatko Tišljar]] & div. aŭtoroj (2013), ''Kia estus la nuna Eŭropo sen EU?/How would Europe look today if there were no EU?'', Referaĵkolekto de Eŭropa konferenco (9-a ĝis 11-a de majo 2012), [[Triesto|Trieste]], eld. [[Eŭropa Esperanto-Unio|EEU]], 231 p., diverslingvaj tekstoj sed ĉefe en Esperanto, ISBN 9789612766849.{{Portalo|Eŭropo}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Notoj == <references group="nb"/> == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Servo por Ekstera Agado]] * [[Eŭrobarometro]] * [[Eŭropa politika komunumo]] * Aliaj internaciaj regionaj organizaĵoj: ** [[Afrika Unio]] ** [[ASEAN]] ** [[Merkosudo]] ** [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * Rilataj politikaj frakcioj: ** [[Eŭroposkeptikismo]] ** [[Poreŭropismo]] ** [[Sennaciismo]] ** [[Eŭropa federaciismo]] * Aliaj eŭropaj organizaĵoj ** [[Benelukso]] ** [[EUREKA]] ** [[Eŭropa Kosma Agentejo]] ** [[Konsilio de Eŭropo]] ** [[Nordia Konsilantaro]] ** [[Viŝegrada grupo]] * Aliaj ** [[Efiko de Bruselo]] ** [[Eŭropa identeco]] ** [[Eŭropa integrado]] ** [[Gold-plating (Eŭropa Unio)]] ** [[IATE (terminologio)]] ** [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]], alternativa organizaĵo por eŭropaj landoj kiuj ne volis aŭ ne rajtis aliĝi al la Eŭropa Ekonomia Komunumo, kiu poste iĝis Eŭropa Unio. Ĉefe inter tiuj landoj estas [[Norvegio]], [[Svislando]] kaj [[Islando]]. ** [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio]] ** [[Specialaj teritorioj de membroj de la Eŭropa Ekonomia Areo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Eŭropa Unio|s=Kategorio:Eŭropa Unio|q=Eŭropa Unio}} * [https://european-union.europa.eu/ Oficiala retejo de Eŭropa Unio]; Detalaj informoj pri la Eŭropa Unio estas disponeblaj en ĉiuj oficialaj lingvoj de EU. * [https://www.europo.eu/ EEU - La Eŭropa Esperanto-Unio kaj Brusela Komunikad-Centro] * [https://www.monato.be/2003/008051.html Marko Naoki Lins: EŬROPO: Bruselo-Babelo: lingvo-kulturo en Eŭropa Unio] el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2003/4, p.&nbsp;17) * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/europa-unio-fuson-post-fuso.html | titolo = Eŭropa Unio: fuŝon post fuŝo | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-03-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170919155330/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/europa-unio-fuson-post-fuso.html | arkivdato = 2017-09-19 | citaĵo = }} ''(recenzo pri libro «Eŭropa Unio: paŝon post paŝo»)'' * (18 lingvoj) [https://www.kla.tv/26033 Historio de la Eŭropa Unio], Kla.tv {{Havenda artikolo|Eŭropa Unio}} {{Elstara|jaro=2021 |monato=11 |tago=23}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{Nobel-premio pri paco}} {{G7-Ŝtatoj}} {{G20-Ŝtatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropa Unio| ]] [[Kategorio:Konfederacioj]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1957]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Internaciaj politikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Politikaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Bruselo]] [[Kategorio:Kulturspacoj]] [[Kategorio:Komercoblokoj]] [[Kategorio:Supernaciaj unioj]] [[Kategorio:Politikaj sistemoj]] [[Kategorio:Observantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] iszmx11lrw47smj0bzj14pbbd7i1fkd 0 2042 9416636 9386704 2026-06-29T05:56:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Yuri Gagarin welcome Warsaw 1961.jpg|eta|200ra|Gagarin en [[Varsovio]], 1961]] '''Jurij Aleksejeviĉ Gagarin''' ({{lang-ru|Юрий Алексеевич Гагарин}} {{prononco|ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn}}; naskiĝis la [[9-an de marto]] [[1934]] en [[Kluŝino]], [[Soveta Unio]], mortis la [[27-an de marto]] [[1968]]), kaj li estis [[Rusio|rusa]] piloto de la [[Aerarmeo]] de [[Sovetunio]] kaj [[kosmonaŭto]]. Li famiĝis kiel la unua [[homo]] en la [[kosmo]]: La [[12-an de aprilo]] [[1961]] li en la [[Kosmoveturilo|kosmoŝipo]] ''Vostok'' unufoje ĉirkaŭiris la [[Tero]]n. La flugo daŭris 108 minutojn kaj restis lia lasta ekskurso en la kosmon: la [[27-an de marto]] [[1968]] Gagarin pereis dum aviadila akcidento. Ekzistas ankaŭ vidpunkto, ke la flugo de Gagarin ne estis plene sukcesa, ĉar li surteriĝis ne ene de la kosmoŝipo. Tamen la paraŝuta surteriĝo de Gagarin estis antaŭplanita: la maniero surteriĝi, do, ne influas la fakton, ke li estis la unua en la apud-Tera orbito. Gagarin iĝis internacia famulo, kaj ricevis multajn medalojn kaj titolojn, kiaj tiu de [[Heroo de Sovetunio]], nome la plej alta honoro de la lando. Vostok 1 markis tiele sian nuran spacflugon, sed li servis kiel trejnejo por la misio de [[Sojuz 1]] (kiu finis per fatala akcidento). Gagarin poste iĝis deputita trejindirektoro de kosmonaŭta trejncentro ĉe [[Moskvo]], kiu poste estis nomita laŭ li. Gagarin mortiĝis en 1968 kiam la trejnaviadilo [[MiG-15]] kiun li estis pilotanta faleksplodis. Poste oni atribuis la Medalon Jurij Gagarin en lia honoro. [[Dosiero:Gagarin_suit.jpg|eta|180ra|La kosmokostumo de Gagarin]] == Komenca vivo kaj edukado == [[Dosiero:Gagarin town - Gagarin Memorial Museum 03.jpg|eta|Domo de Juri Gagarin, nuntempe muzeo.]] Juri Gagarin naskiĝis en la vilaĝo Kluŝino, ĉe [[Gagarin (Smolenska provinco)|Gzhatsk]] (renomita Gagarin en 1968 post lia morto), la 9-an de marto 1934.<ref name="Hanbury2010"/> Liaj gepatroj laboris en [[Kolektivigo|kolektivigita farmo]]:<ref name="time2006"/> Aleksej Ivanoviĉ Gagarin kiel [[ĉarpentisto]] kaj [[masonisto]], kaj Anna Timofejevna Gagarina kiel [[laktistino]].<ref>La nomoj de Aleksej kaj de Anna estas foje transliterumitaj kiel Aleksej Ivanoviĉ kaj Anna Timofeevna, respektive (Bassin 2012).</ref><ref name="Rosenberg-About" /> Juri estis la tria el kvar gefiloj: pli aĝa frato Valentin, pli aĝa fratino Zoĝa, kaj pli juna frato Boris.<ref name="indep20110403" /> Kiel milionoj de personoj en la [[Sovetunio]], ankaŭ la familio Gagarin suferis dum la Naziisma okupado en la [[Dua Mondmilito]]. Kluŝino estis okupita en Novembro 1941 dum la germana antaŭeniro al Moskvo, kaj oficiro okupis la loĝejon de la Gagarinoj. La familio estis rajtigita konstrui elkotan kabanon, proksimume 3 por 3 m ene, sur la tero malantaŭ sia hejmo, kie ili devis loĝi unu jaron kaj naŭ monatojn ĝis la fino de la okupado.<ref name="Moskvitch2011" /> Liaj du pli aĝaj gefratoj estis deportitaj fare de la germanoj al [[Pollando]] kiel ''OST-Arbeiter'', tio estas sklavaj laboristoj en 1943, kaj ili ne povis reveni ĝis post la fino de la milito en 1945.<ref name="indep20110403" /><ref name="eandt20110314" /> En 1946, la familio translokiĝis al Gĵatsk, kie Gagarin pluis sian mezlernejan edukadon.<ref name="Moskvitch2011" /> Je aĝo de 16 en 1950, Gagarin eniris kiel metilernanto de [[forĝisto|fandisto]] ĉe [[Ŝtalfabriko]] de [[Luberci]] ĉe Moskvo,<ref name="indep20110403" /><ref name="eandt20110314" /> kaj ankaŭ aliĝis al klasoj ĉe loka vespera lernejo por "junaj laboristoj" por la sepa grado.<ref name="rian20110330" /> Post gradiĝi en 1951 kaj el la sepagrada kaj el la volonta lernejoj (kun honoroj en muldilado kaj en fandado),<ref name="rian20110330" /> li estis selektita por plua trejnado en la [[Saratov]]a Industria Teknika Altlernejo, kie li studis pri [[traktoro]]j.<ref name="indep20110403" /><ref name="eandt20110314" /><ref name="bbc20110404" /> En Saratov, Gagarin volontulis por semajnfina trejnado kiel soveta aerkadeto en loka flugoklubo, kie li lernis flugi — dekomence per [[biplano]] kaj poste en trejnilo [[Jakovlev Jak-18|Jak-18]].<ref name="eandt20110314" /><ref name="bbc20110404" /> Li ankaŭ ŝparis kroman monon kiel part-tempa dokolaboristo ĉe la rivero [[Volga]].<ref name="Moskvitch2011" /> == Kariero en la Soveta Aerforto == Post gradiĝi el la teknika lernejo en 1955, la Soveta Armeo rekrutis Gagarin.<ref name="rian20110330" /> Laŭ rekomendo, Gagarin estis sendita al la Unua Lernejo de Aerfortaj Pilotoj de Ĉkalov en [[Orenburgo]], kaj ekpilotis sole en [[MiG-15]] en 1957.<ref name="indep20110403" /><ref name="eandt20110314" /><ref name="rian20110330" /> Estante tie li renkontiĝis kun Valentina Ivanovna Gorjaĉeva,<ref name="Rosenberg-About" /> medicina teknikisto gradita ĉe la Orenburga Medicina Altlernejo.<ref name="eandt20110314" /><ref name="bbc20110404" /> Ili geedziĝis la [[7-an de novembro]] [[1957]], nome la saman tagon kiam Gagarin gradiĝis el Orenburgo.<ref name="Rosenberg-About" /><ref name="eandt20110314" /> Post-gradiĝe, li estis sendita al la aerbazo de [[Luostari]] en [[Murmanska provinco]], ĉe la [[Norvegio|landlimo kun Norvegio]], kie la terura vetero faris flugadon riskeca. Li iĝis [[Leŭtenanto]] en la [[Soveta Aerarmeo]] la [[5-an de novembro]] [[1957]]; la [[6-an de novembro]] [[1959]] li ricevis la rangon de Majora Leŭtenanto.<ref name="astro"/> == Kariero en la soveta kosmoprogramo == === Selektado kaj trejnado === En 1960, post multa serĉada kaj selektada procezo, Juri Gagarin estis elektita kun 19 aliaj pilotoj por la soveta kosmoprogramo. Gagarin estis poste selektita por elita trejngrupo konata kiel La Ses el Soĉi, el kiuj estos elektitaj la unuaj kosmonaŭtoj de la [[programo Vostok]]. Gagarin kaj aliaj estontaj kandidatoj estis submetitaj al eksperimentoj desegnitaj por ekzameni fizikan kaj psikologian rezistadon; li ankaŭ suferis trejnadon por la tuja flugo. El la dudek selektitoj, la finaj elektoj por la unua lanĉo estis Gagarin kaj [[German Stepanoviĉ Titov]] pro ties plenumoj dum la trejnsesioj same kiel pro iliaj fizikaj karakteroj — spaco estis limigita en la malgranda kajuto de la kosmoŝipo Vostok, kaj ambaŭ viroj estis sufiĉe malaltaj. Gagarin estis 1.57 m alta.<ref Name="time2006" /> En Aŭgusto 1960, kiam Gagarin estis unu el la 20 eblaj kandidatoj, doktoro de la Soveta Aerforto pritaksis lian personecon jene:<ref name="Siddiqi262q"/> {{Citaĵo|Modesta; embarasiĝas kiam lia humoro iĝas iome tro kuraĝa; alta grado de intelekta disvolviĝo evidenta en Jurij; fantasta memoro; distingiĝas el siaj kolegoj pro sia akra kaj alt-ranga senso de atento al siaj ĉirkaŭoj; bone disvolvigita imagopovo; rapidaj reagoj; persistema, prepariĝas zorgeme por siaj aktivaĵoj kaj trejnekzercoj, kontrolas kosman mekanikon kaj matematikajn formulojn facile same kiel elstaras en pli alta matematiko; ne sentas sin premita kiam li devas defendi sian vidpunkton se li konsideras sin prava; ŝajne li komprenas la vivon pli bone ol multaj el liaj amikoj.}} Gagarin estis ankaŭ preferata kandidato de siaj kunuloj. Kiam la 20 kandidatoj estis petitaj anonime voĉdoni por kiu alia kandidato ili preferus vidi kiel la unua fluganto, ĉiuj escepte tri elektis Gagarin.<ref name="Siddiqi262"/> Unu el tiuj kandidatoj, nome Jevgenij Ĥrunov, kredis ke Gagarin estis tre favorata, kaj li plendis kontraŭ li mem kaj kontraŭ aliaj kiam ĝi estis necesa.<ref name="Siddiqi261"/> [[Dosiero:Yuri Gagarin in Dolgoprudny 7.jpg|eta|Kosmonaŭtoj: Juri Gagarin kaj Viktor Gorbatko en Dolgoprudni la 19-an de aŭgusto 1963; nome sportema Gagarin.]] Gagarin bonfartis fizike tra sia tuta vivo, kaj estis entuziasma sportisto. Kosmonaŭto [[Valerij Fjodoroviĉ Bikovskij]] verkis: {{Citaĵo|Servo en la Aera Forto faris nin fortaj, kaj fizike kaj morale. Ĉiuj el ni kosmonaŭtoj faris sportojn kaj fizioterapion serioze kiam ni servis en la Aera Forto. Mi scias ke Juri Gagarin amegis [[glacihokeo]]n. Li ŝatis ludi golisto... Mi ne scias ĉu mi eraras kiam mi diras ke sportoj iĝas fundamentaj en la vivo de kosmonaŭtoj.<ref name="Gavrilin2627q"/>}} Aldone al esti entuziasma glacihokeisto, Gagarin estis ankaŭ sekvanto de [[korbopilko]], kaj trajnigis la teamon de la Saratova Industria Teknika Altlernejo, same kiel estis arbitraciisto.<ref name="Louis1980"/> === Vostok 1 === La [[12-an de aprilo]] [[1961]] la kosmoŝipo Vostok 3KA-3 ([[Vostok 1]]) kun Gagarin ene estis lanĉita el la [[Kosmodromo Bajkonur]]. Gagarin tiele iĝis kaj la unua homo kiu veturis en la [[Ekstertero|spaco]], kaj la unua kiu [[Orbito|orbitis]] la [[Tero]]n. Lia alvoka signo estis ''Kedr'' ({{lang-ru|Кедр}}, [[Pinus sibirica|Siberia pino]] aŭ [[Cedro]]).<ref name="Siddiqi275"/> {{Aŭskultu|dosiero=Gagarin-Poyekhali.ogg|titolo=''Poyekhali!''|priskribo=Gagarina voĉo }} La radiokomunikado inter la lanĉokontrolejo kaj Gagarin inkludis la jenan dialogon je la momento de la raketlanĉo: {{Citaĵo|Korolev: "Prepara stadio..... intermeza..... ĉefa..... lanĉo! Ni deziras al vi bonan flugon. Ĉio bonordas." Gagarin: "{{lang|ru-Latn|Поехали!}}" (''Pojeĥali!''—''Ni iru!'').<ref>Hall kaj Shayler, p. 150</ref>}} La neformala kaj popola diraĵo de Gagarin laŭvorte ''pojeĥali!'' iĝis historia frazo en la [[Orienta Bloko]], uzita por aludi al la komenco de la [[Spacepoko]] en la homa historio.<ref name=Dushenko>{{citaĵo el libro| |url=https://books.google.com/books?id=UZqhAAAAQBAJ&lpg=PT920&pg=PT920 |titolo=Большой словарь цитат и крылатых выражений |eldoninto=Litres |lingvo=Rusa |unua=Константин |lasta=Душенко |datoj=2014 |ISBN=978-5-699-40115-4}}</ref><ref>{{citaĵo el libro| |ĉapitro-url=https://books.google.com/books?id=kMGlvz53P3cC&lpg=PT488&pg=PT440 |ĉapitro=6.2 Он сказал «Поехали!» |titolo=108 минут, изменившие мир |eldoninto=Эксмо |lingvo=Rusa |unua=Антон |lasta=Первушин |datoj=2011 |ISBN=9785457022300}}</ref> En sia post-fluga informo, Gagarin rememoris sian sperton pri spacflugo, estante la unua homo en spaco: {{citaĵo|La sento de senpezeco estis iome nefamiliara kompare kun la teraj kondiĉoj. Ĉi tie, oni sentas kvazaŭ oni pendas en horizontala sinteno ligita per rimenoj. Oni sentas kvazaŭ vi estas elpendita.<ref name="Siddiqi278q"/>}} [[Dosiero:Gagarin Capsule.jpg|eta|Kajuto de la Vostok I montrita ekspozicie ĉe la muzeo RKK Energija.]] Post la flugo, Gagarin diris al la estro de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetunio]] [[Nikita Ĥruŝĉov]] ke dum la reveno li fajfis la melodion de la kanto "La patrolando aŭdas, la patrolando konas" ({{lang-ru|"Родина слышит, Родина знает"}}).<ref name="autobiography"/><ref name="sovmusic-download"/> La unua du versoj de la kanto estas: "''La patrolando aŭdas, la patrolando konas/kie sia filo flugas en la ĉielo''".<ref name="sovmusic-text"/> Tiu patriota kanto estis verkita de [[Dmitri Ŝostakoviĉ]] en 1951 (opus 86), kun vortoj de [[Jevgenij Dolmatovski]]. Kelkaj fontoj postulis ke Gagarin komentis dum la flugo, "Mi vidas neniun dion ĉi tie supre." Tamen, tiaj vortoj ne aperas en la laŭvorta registro de lia konversaciado kun ter-bazaj stacioj dum la kosmoflugo.<ref name="cosmoworld"/> En intervjuo de 2006, la amiko de Gagarin nome kolonelo Valentin Petrov asertis ke la kosmonaŭto neniam diris tiajn vortojn, kaj ke la citaĵo originiĝis el la parolado de [[Nikita Ĥruŝĉov]] antaŭ la plenumo de la Centra Komitato de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] pri la ŝtata soveta kontraŭ-religia kampanjo (1958–1964) kiam li diris "Gagarin flugis al kosmo, sed li ne vidis ajnan dion tie."<ref name="ir73"/> Petrov diris ankaŭ ke Gagarin estis estinta baptita en la [[Ortodoksa Eklezio]] kiam infano, kaj artikolo de 2011 en la gazeto ''Foma'' citis la rektoron de la ortodoksa preĝejo de ''Zvjozdni gorodok'' kiu diris, "Gagarin baptis sian pli aĝan filinon Jelena tuj antaŭ sia kosmoflugo; kaj lia familio kutime celebris Kristnaskon kaj Paskon kaj tenis ikonojn en la hejmo."<ref name="ir8361"/> Ekzistis zorgoj, ke la enorbitaj spacvojaĝaj rekordoj de Gagarin pri tempodaŭro, alteco kaj levita maso ne estus rekonitaj fare de la [[Fédération Aéronautique Internationale|Fédération Aéronautique Internationale (FAI)]], la monda estraro por fiksado de normoj kaj konservado de rekordoj en la kampo, kiu tiutempe postulis ke la piloto alteriĝas. kun la metio.<ref>{{Cite web |date=2021-03-22 |title='Let's go!' – FAI celebrates 60th Anniversary of Gagarin’s space flight |url=https://www.fai.org/news/60th-anniversary-gagarin-space-flight |access-date=2022-07-18 |website=[[Fédération Aéronautique Internationale]] |language=en |quote=Due to Gagarin not being able to land with his aircraft as usual during aeronautical feats, there were initial concerns that the FAI would not be able to recognise his achievements. However, the FAI duly amended the rules to encompass this new form of aviation and so the awards were ratified.}}</ref> Laŭ pasintaj FAI-difinoj, lia misio estus rigardita kiel "nekompleta" kosmoflugo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.techrepublic.com/article/geek-trivia-a-leap-of-fakes|titolo=Geek Trivia: A leap of fakes|alirdato=2016-08-18|lingvo=en}}</ref><ref>{{cite web |title=World Air Sports Federation's Sporting Code Section 8: Astronautics |url=http://www.fai.org:80/sporting_code/sc08.pdf |website=World Air Sports Federation |access-date=[[22-a de julio]] [[2022]]|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20040719085410/http://www.fai.org:80/sporting_code/sc08.pdf |archive-date=[[19-a de julio]] [[2004]]}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fai.org/sporting_code/sc08.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040719085410/http://www.fai.org/sporting_code/sc08.pdf |arkivdato=2004-07-19 }}</ref> La kosmoflugrekordoj de Gagarin estis tamen atestitaj kaj reasertitaj fare de la FAI, kiu reviziis siajn regulojn, kaj agnoskis ke la decidaj ŝtupoj de la sekura lanĉo, orbito, kaj reveno de la piloto estis plenumitaj.<ref>{{Cite web |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/why-yuri-gagarin-remains-first-man-space-even-though-he-did-not-land-inside-his |title=Why Yuri Gagarin remains the first man in space, even though he did not land inside his spacecraft |last=Lewis |first=Cathleen |date=[[12-a de aprilo]] [[2010]]|website=National Air and Space Museum |access-date=[[12-a de junio]] [[2019]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618085443/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/why-yuri-gagarin-remains-first-man-space-even-though-he-did-not-land-inside-his |archive-date=[[18-a de junio]] [[2019]]|url-status=live}}</ref> Gagarin estas internacie rekonita kiel la unua homo en spaco kaj unua se temas pri orbiti la Teron.<ref>{{cite web |title=Yuri Gagarin: Who was the first person in space? |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/56718196 |website=BBC |access-date=[[13-a de julio]] [[2022]]}}</ref> == Post Vostok 1 == [[Dosiero:Vostok 1 orbit cs.png|eta|Itinero orbita de Gagarin per la Vostok 1.]] La flugo de Gagarin estis venko por la soveta kosmoprogramo. La anonco de soveta radio estis farita de Juri Levitan, nome la sama parolanto, kiu anoncis ĉiujn ĉefajn eventojn en la [[Granda Patriota Milito]]. Gagarin iĝis nacia heroo de Sovetunio kaj de Orienta Bloko, kaj tutmonda famulo. Tutmonda gazetaro publikigis lian biografion kaj detalojn de lia flugo. Moskvo kaj aliaj urboj en la Sovetunio organizis amasajn manifestaciojn, kies grando estis dua nur post la Triumfa Parado de 1945. Gagarin estis akompanata en longa karavano de altrangaj gravuloj laŭlonge de la stratoj de Moskvo al la Kremlo kie, en luksa ceremonio, li ricevis la titolon de [[Heroo de Sovetunio]], el Nikita Ĥruŝĉov.<ref>{{citaĵo el libro| |ĉapitro-url=https://books.google.de/books?id=kMGlvz53P3cC&lpg=PT488&pg=PT488 |ĉapitro=7.1 Гражданин мира |titolo=108 минут, изменившие мир |eldoninto=Litres |lingvo=Russian |unua=Антон |lasta=Первушин |datoj=October 2013 |ISBN=9785457022300}}</ref> Poste, Gagarin ege turneis eksterlanden. Li vizitis Italion, Germanion, Kanadon, Brazilon, Japanion, Egipton<ref name="mkegypt"/> kaj Finnlandon por disvastigi la sovetunian atingon meti la unuan homon kosmen. Li vizitis Unuiĝintan Reĝlandon tri monatojn post la misio de Vostok 1, kaj iris al [[Londono]] kaj [[Manĉestro]].<ref name="wcml" /><ref name="French1998" /> La subita ekfamiĝo suferigis Gagarin. Ĉar konatuloj diris, ke Gagarin estis "granda drinkisto", lia turneo metis lin en sociaj situacioj kie oni esperis ĉiam ke li drinku. Oni informis ke Gagarin estis kapita de sia edzino en ĉambro kun alia virino, flegistino nome Anna kiu estis helpinta lin post boata incidento en la sama tago, ĉe feriejo en la Nigra Maro en Septembro 1961. Li klopodis fuĝi tra fenestro kaj salto el balkono de la dua etaĝo, frapante sian vizaĝon kontraŭ trotuar-rando, kio lasis al li permanentan cikatron ĉe sia maldekstra brovo.<ref name="indep20110403"/><ref name="bbc20110404"/> En 1962, li ekservis kiel deputito de la parlamenta ĉambro Soveto de Unio,<ref name="redstar20110412">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://old.redstar.ru/2011/04/12_04/1_02.html |titolo=Космонавт и Депутат |trans-title=Astronaut and Deputy |verkaĵo=Red Star |lingvo=Russian |unua=Nail |lasta=Gafutulin |datoj=12a de Aprilo 2011 |alirdato=10a de Januaro 2015}}</ref> kaj estis elektita por la Centra Komitato de la [[Komsomol|Ligo de Junaj Komunistoj]]. Li poste revenis al ''Zvjozdni gorodok'', nome la [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin|kosmonaŭtejo]], kie li pasis sep jarojn laborante por dezajnoj por reuzeblaj kosmoŝipoj. Li iĝis [[subkolonelo]] de [[Sovetaj Aerfortoj]] en la 12-a de junio 1962, kaj ricevis la rangon de kolonelo la 6-an de novembro 1963.<ref name="astro" /> Sovetaj funkciuloj klopodis teni lin for el flugado, timigitaj perdi sian heroon en akcidento. Gagarin estis helpopiloto por sia amiko [[Vladimir Komarov]] por la flugo de la [[Sojuz 1]], kiu estis lanĉita spite la protestoj de Gagarin ke aldonaj sekurecaj zorgoj estas necesaj.<ref name="krulwich2011"/> Kiam la flugo de Komarov finis en fatala akcidento, Gagarin estis permanente malpermesita por plua trejnado aŭ partoprenado en pliaj kosmoflugoj. La 20-an de decembro 1963 Gagarin iĝis deputita trejndirektoro de ''Zvjozdni gorodok'', nome [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin|kosmonaŭta trejnbazo]].<ref name="astronaut.ru">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.astronaut.ru/as_rusia/vvs/text/gagarin.htm |titolo=Юрий Алексеевич Гагарин |trans-title=Yuri Alekseyevich Gagarin |verko=Astronaut.ru |lingvo=Rusa |dato=2-a de junio 2013 |alirdato=10-a de januaro 2015}}</ref> Du jarojn poste li estis re-elektita kiel deputito de SSSU, sed tiun fojon por la [[Soveto de la Naciecoj]].<ref name="redstar20110412"/> La venontan jaron li ek-re-kvalifikis kiel militpiloto.<ref>{{citaĵo el la reto||titolo=Gagarin|url = http://www.astronautix.com/astros/gagarin.htm|website = www.astronautix.com|alirdato={{FormatoDato|2015-11-28}}}}</ref> La 17-an de februaro 1968 li defendis sian aerospacan inĝenieran tezon pri la temo de [[kosmoŝipo|kosmoŝipa]] aerodinamisma kunfigurado kun flugokoloroj.<ref name="Lebedev201108">{{cite journal |url=http://en.dfnc.ru/upload/NOZ4_11.pdf |title=Диплом Гагарина |trans-title=Gagarin's Diploma |journal=New Defence Order Strategy |language=Rusa |first=Vitaliy |last=Lebedev |issue=16 |pages=117–118 |date=Aŭgusto 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150114082219/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ4_11.pdf |arkivdato=2015-01-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150114082219/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ4_11.pdf |date=2015-01-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://en.dfnc.ru/upload/NOZ4_11.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150114082219/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ4_11.pdf |arkivdato=2015-01-14 }}</ref><ref name="Lebedev201110">{{cite journal |url=http://en.dfnc.ru/upload/NOZ_5_11.pdf |title=Диплом Гагарина |trans-title=Gagarin's Diploma |journal=New Defence Order Strategy |language=Rusa |first=Vitaliy |last=Lebedev |issue=17 |pages=68–69 |date=Oktobro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150114082136/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ_5_11.pdf |arkivdato=2015-01-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150114082136/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ_5_11.pdf |date=2015-01-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://en.dfnc.ru/upload/NOZ_5_11.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150114082136/http://en.dfnc.ru/upload/NOZ_5_11.pdf |arkivdato=2015-01-14 }}</ref> == Renomo == Post la flugo de ''Vostok'' Gagarin iĝis la plej fama homo sur la Tero. Ĉiuj ĵurnaloj de la mondo skribis artikolojn pri li. Li ricevis ordenojn (kiaj tiu de Heroo de Sovetunio), diplomojn kaj aliajn honor-signojn de multaj registaroj en Eŭropo, Azio, Afriko, Suda kaj Norda Ameriko. Kun misio de paco kaj amikeco Gagarin vizitis multajn landojn. Gagarin estis elektita honora urbano de la sekvaj [[urbo]]j: [[Kaluga]], [[Novoĉerkassk]], [[Sumgait]], [[Smolensk]], [[Vinnica]], [[Sebastopolo]], [[Saratov]], [[Tjumeno]] ([[Sovet-Unio]]); [[Sofia]], [[Pernik]], [[Plovdiv]] ([[Bulgario]]), [[Atenoj]] ([[Grekio]]), [[Famagusta]], [[Limasol]] ([[Kipro]]); [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]] ([[Francio]]), [[Trenčianske Teplice]] (la eksa [[Ĉeĥoslovakio]], nun [[Slovakio]]). Li ankaŭ ricevis orajn ŝlosilojn de la urbaj pordegoj en [[Kairo]] kaj [[Aleksandrio]] ([[Egiptio]]). == Morto == [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Gagarin, Yuri 01.jpg|eta|alt=Plaque on a brick wall with inscription: Юрий Алексеевич Гагарин, 1934-03-09–1968-03-27|Memortabulo indikanta la entombigon de Gagarin en la Kremla Murego.]] La 27-an de Marto 1968, dum rutina trejnflugo el Flughaveno Ĉkalovski, li kaj la fluginstruisto Vladimir Serjogin mortiĝis en kolizio de [[MiG-15|MiG-15UTI]] ĉe la urbo [[Kirĵaĉ]]. La korpoj de Gagarin kaj de Serjogin estis kremaciitaj kaj la cindroj estis entombigitaj en la Kremla Tombejo de la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]]. Gagarin estis survivita de sia edzino Valentina, kaj filinoj Jelena kaj Galina. Jelena Jurievna Gagarina, la plej aĝa filino de Juri, estas arta historiito kiu laboris kiel ĝenerala direktoro de la Muzeoj de la [[Moskva Kremlo]] ekde 2001.<ref name="airspace20110501" /><ref name="euronews20110412" /> Lia plej juna filino, Galina Jurievna Gagarina, estas departementa funkciulo kaj profesoro de ekonomiko ĉe la [[Pleĥanova Rusia Universitato de Ekonomiko]] en Moskvo.<ref name="airspace20110501" /><ref name="rea20110411" /> === Kaŭzo de la aviadilkolizio === La kaŭzo de la kolizio kiu mortigis Gagarin ne estas tute certa, kaj estis subjekto al spekulacio pri konspiraj teorioj dum la venontaj jardekoj. Sovetaj dokumentoj elklasigitaj en Marto 2003 montris ke la [[KGB]] estis kondukinta sian propran esploradon pri la akcidento, aldone al la esploradoj fare de la registaro kaj de du militistaj. La informo de la KGB nuligis variajn konspirajn teoriojn, anstataŭ indiki ke la agoj de la aerbaza stabanaro kontribuis al la kolizio. La informo asertas ke [[aviadotrafika kontrolisto]] havigis al Gagarin neĝisdatigitan veterinformon, kaj je la tempo de lia flugo la kondiĉoj estis konsiderinde deterioriĝintaj. Ankaŭ la surtera stabanaro lasis eksterajn naftujojn ligitajn al la aviadilo. La planitaj flugagadoj de Gagarin bezonis klaran veteron kaj ne eksterajn ujojn. La esplorado konkludis ke la aviadilo de Gagarin eniris en spiralfalo, ĉu pro [[birdofrapo]] aŭ pro subita movo por eviti alian aviadilon. Pro la neĝisdatigita veterinformo, la stabanaro kredis ke lia alto estas pli alta ol ĝi estis fakte, kaj ne povis akurate reagi por elpreni la MiG-15 el ties spiralfalo.<ref name="telegraph080801"/> Alia teorio, antaŭdirita fare de la origina esploristo de la kolizio en 2005, hipotezis ke kajuta aertubo estis akcidente lasita malfermita fare ĉu de la stabanaro aŭ de la antaŭa piloto, kio kondukis al [[oksigena elĉerpo]] kaj lasis la stabanaron nekapabla kontroli la aviadilon.<ref name="ScotlandSunday-GagarinInquiry"/> Simila teorio, publikigita en la gazeto ''Air & Space'', estas ke la stabanaro detektis la malfermitan tubon kaj sekvis la proceduron por plenumi rapidan plonĝon al pli malalta altitudo. Tiu plonĝo estus kaŭzinta la perdon de konscio kaj la kolizion.<ref name="airspace20100901"/> [[Dosiero:MiG-15bis.jpg|eta|Aviadilo [[MiG-15]]per kiu veturis Jurij Gagarin kiam koliziis ĉe muzeo de Luostari.]] La 12-an de aprilo 2007, la Kremlo vetois novan esploradon pri la morto de Gagarin. Registaraj funkciuloj diris ke ili ne vidis tialon por komencigi novan esploradon.<ref name="belfast171"/> En Aprilo 2011, dokumentoj el komisio de 1968 starigita de la Centra Komitato de la Komunista Partio por esploradi la akcidento estis elklasigitaj. Tiuj dokumentoj pruvis ke la komisia origina konkludo estis ke Gagarin aŭ Serjogin estis akre manovranta ĉu por eviti veterbalonon, kio kondukis la aviadilon en "super-kritika flugoreĝimo kaj al ties instalado en kompleksa meteoraj kondiĉoj," aŭ por eviti "eniri en la supra limo de la unua tavolo de nubokovro".<ref name="afp20110408"/> En sia libro de 2004 ''Du flankoj de la Luuno'', Aleksej Leonov, kiu estis estinta parto de Ŝtata Komisio starigita por esploradi la morton de Gagarin en 1968, rakontas ke li estis flugiganta [[helikoptero]]n en la sama areo tiun tagon kiam li aŭdis "du laŭtajn eksplodojn en la distanco." Konfirmante aliajn teoriojn, lia konkludo estas ke Suĥoi aviadilo (kiun li eĉ identigas kiel Su-15 'Flagon') estis fluganta sub sia minimuma permesita alto, kaj "sen konstati ĝin pro la teruraj veterkondiĉoj, li pasis je 10 aŭ 20 metroj el la aviadilo de Juri kaj Seregin rompante la [[sonbariero]]n." La rezulta turbulado estus sendinta la MiG en nekontrolata spiralfalo. Leonov kredas ke la unua eksplodo kiun li aŭdis estis tiu de la aviadilo rompante la sonbarieron, kaj la dua estus la kolizio de la aviadilo de Gagarin surgrunden.<ref name="LeonovBook"/> En intervjuo de Junio 2013 kun rusa [[televido]]-reto RT, Leonov diris ke elklasigita informo pri la okazaĵo montris la eston de dua, "nerajtigita" Su-15 fluganta en la areo. Leonov asertas ke tiu aviadilo estis descendinta ĝis 450 m kaj ke, dum la funkciado de la postbruligiloj, "la aviadilo malpliigis sian nivelon je distanco de 10–15 metroj en la nuboj, pasanta ĉe Gagarin, turnigante lian aviadilon kaj tiele sendante ĝin al vostospiralfalo – profunda [[spiralo]], por esti preciza – je rapido de 750 kilometroj por horo." Kiel kondiĉo por esti permesata studi tiun informon, tamen, Leonov estis devigita ne malkovri la nomon de la alia piloto, pri kio estas informo ke li estis 80-jaraĝa (en 2013) kaj en malbonaj sankondiĉoj.<ref name="rt20130614"/><ref name="unitoday20130614"/> == Heredo kaj honoroj == === Heredo === Krom lia malalta staturo de 1.57 m, unu el plej rimarkindaj trajtoj de Gagarin estis lia rideto.<ref name="bbc20110307"/> Multaj komentis kiel la ridetemo de Gagarin altiris la atenton de homamasoj en la oftaj turneoj kiujn li faris en la monatoj post la sukcesa misio de la Vostok 1.<ref name="French1998" /> Gagarin ankaŭ konstruigis al si reputacion kiel saĝa publika figuro. Kiam li vizitis [[Manĉestro]]n en Britio, pluvegis. Tamen, Gagarin insistis ke la aŭtotegmento restu malfermita por ke la salutema homamaso povu vidi lin. Gagarin asertis, "Se ĉiuj tiuj personoj venis bonvenigi min kaj povas rezisti sub la pluvo, ankaŭ mi." Gagarin malakceptis [[pluvombrelo]]n kaj restis stare en sia malfermita [[Bentley]] por ke la salutema homamaso povu ankoraŭ vidi lin.<ref name="French1998" /> [[Sergej Korolov]], unu el la estroj malantaŭ la komencaj jaroj de la soveta kosmoprogramo, poste diris ke Gagarin posedis rideton "kiu lumigis la Malvarman Militon".<ref name="guardian20110313"/> === Honoroj === [[Dosiero:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|eta|Rusa rublo rememora de Gagarin en 2001.]] [[Dosiero:Gagarin statue london.jpg|eta|altdekstre|Statuo de Juri Gagarin en Londono, ĉe ''Admiralty Arch''.]] La dato de la kosmoflugo de Gagarin estis rememorata kiel speciala dato. Ekde 1962, ĝi estis celebrata en la Sovetunio kaj poste en Rusio kaj en aliaj post-sovetaj ŝtatoj kiel la [[Kosmonaŭtika Tago]]. En 2011 ĝi estis deklarita la Internacia Tago de la Homaj Kosmoflugoj fare de [[Unuiĝintaj Nacioj]].<ref>{{citaĵo el la reto| |url=http://www.un.org/en/events/humanspaceflightday/ |titolo=UN Resolution A/RES/65/271, The International Day of Human Space Flight (12-a de Aprilo) |dato=7-a de Aprilo 2011 |alirdato=19-a de Januaro 2015}}</ref> Ekde 2001, la [[Nokto de Juri]], internacia celebrado okazas ĉiun 12-an de Aprilo por rememori mejloŝtonojn en kosmesplorado. Multaj konstruaĵoj kaj aliaj lokoj tra la tuta mondo estis nomigitaj laŭ Gagarin. La [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin|Kosmonaŭta Trejnejo]] de ''Zvjozdni gorodok'' estis tiele nomigita en 1969. La lanĉejo de la [[Kosmodromo Bajkonur]] el kiuj estis lanĉita la [[Sputnik 1]] kaj la Vostok 1, estas nuntempe konata kiel Gagarin-lanĉejo. La Distrikto Gagarinski ĉe [[Sevastopolo]] ([[Ukrainio]]/[[Rusio]]) estis tiele nomita dum la periodo de la Sovetunio. Gagarin estis honorita sur la [[Luno]] de kaj astronaŭtoj kaj astronomoj. Li estis honorita de la usona kosmoprogramo de [[Apollo 11]] en 1969 kiam astronaŭtoj [[Neil Armstrong]] kaj [[Buzz Aldrin]] lasis memoran tekon enhavantan medalojn memorantajn Gagarin kaj la kompanan kosmonaŭton [[Vladimir Komarov]] surface.<ref name="natgeo20090721"/><ref name="Aldrin1989"/> En 1971, la kosmonaŭtoj de [[Apollo 15]] nome [[David Scott]] kaj [[James Irwin]] lasis la ''Falitan Astronaŭton'' ĉe ties surteriga loko kiel memorejo por ĉiuj usonaj astronaŭtoj kaj sovetaj kosmonaŭtoj kiuj mortiĝis en la [[Kosmokonkuro]], kun Juri Gagarin listitaj inter 14 aliaj.<ref name="Geppert2012"/><ref name="slate20131216"/> Li estis memorigita per la oficiala nomo por la 265&nbsp;km granda kratero Gagarin laŭ li. Kelkaj statuoj estis starigitaj en lia honoro. En 2011, [[Statuo de Juri Gagarin (Greenwich)|statuo pri li]] estis senvualita ĉe [[Admiralitata Arko]] fine de [[The Mall (Londono)|The Mall]] en Londono, kontraŭ la jama skulptaĵo de [[:File:James Cook statue 569r.jpg|James Cook]]. Ĝi estas kopio de la statuo kiu staras antaŭ la iama lernejo de Gagarin en [[Luberci]].<ref name="guardian20110406"/> En 2013, ĝi estis translokigita al permanenta loko ekster la [[Royal Greenwich Observatory|Reĝa Observatorio]] en [[Greenwich]].<ref name="ria20130307">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://en.ria.ru/world/20130307/179877261/Gagarin-Monument-Moved-from-Londons-Mall-to-Greenwich.html |titolo=Gagarin Monument Moved from London's Mall to Greenwich |verkaĵo=RIA Novosti |datoj=7-a de Marto 2013 |alirdato=13-a de Aprilo 2014}}</ref> En 2012, oni senvualigis statuon ĉe la loko de la komencaj kosmoflugaj sidejoj de NASA ĉe South Wayside Drive en [[Houston]], Teksaso.<ref name="houstonstatue">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.houstontx.gov/municipalart/glenngagarin.html |titolo=Houston Mayor, NASA Administrator & Russian Ambassador Dedicate Gifts of Artworks Honoring Russian and US Space Pioneers |eldoninto=City of Houston |datoj=15-a de Oktobro 2012 |alirdato=6-a de Februaro 2015}}</ref> Li estis memorigita en muziko, kiel per [[kanto|kantaro]] de sovetaj patriotaj kantoj nome ''La konstelacio Gagarin'' (en rusa Созвездье Гагарина, Sozvezdie Gagarina) kiu estis verkita de [[Aleksandra Paĥmutova]] kaj [[Nikolai Dobronravov]] en 1970–1971.<ref name=Pakhmutova>[http://www.pakhmutova.ru/songs/sozv.shtml Созвездье Гагарина]. Retejo de Aleksandra Paĥmutova</ref> La plej fama el tiuj kantoj estis referenco al krio de Gagarin ''poeĥali!'': ''Li diris "ni iru!" Li adiaŭis permane''.<ref name=Dushenko /><ref name=Pakhmutova /> Li estis la inspiro por la muzikpecoj "Hey Gagarin" de [[Jean Michel Jarre]], "Gagarin" de [[Public Service Broadcasting (bando)|Public Service Broadcasting]], kaj de "Gagarin, I loved you" de [[Undervud]]. Ankaŭ ŝipojn oni nomigis laŭ li. Soveta sekvoŝipo ''[[Kosmonaŭto Juri Gagarin]]'' estis konstruita en 1971. La flugentrepreno de [[Armenio]] nome [[Armavia]] nomigis sian unuan aviadilon Suĥoj ''Superjet'' 100 en honoro de Gagarin en 2011.<ref name="flight20110115"/> Oni eldonis du porokazajn [[monero]]jn fare de la Sovetunio por honorigi respektive la 20an kaj la 30an jariĝojn de lia flugo: nome moneroj de 1 [[Sovetia rublo|rublo]] (1981, kupro-nikelo) kaj de 3 rubloj (1991, arĝento). En 2001, por rememorigi la 40an jariĝon de la flugo de Gagarin, oni eldonis en [[Rusio]] serion de kvar moneroj montrantajn lian portreton: nome moneroj de 2 [[Rusia rublo|rubloj]] (kupro-nikelo), 3 rubloj (arĝento), 10 rubloj (latun-kupro, nikelo), kaj 100 rubloj (arĝento).<ref name="cbr"/> In 2011, Rusio eldonis monerojn de 1,000 rubloj (oro) kaj de 3 rubloj (arĝento) por marki la 50an jariĝon de lia flugo.<ref name="coinupdate"/> En 2008, la Kontinenta Ligo de [[Glacihokeo]] nomigis sian pokalon [[Pokalo Gagarin]].<ref name="spm100519"/> En enketo de 2010 [[Space Foundation]], Gagarin estis rankigita kiel la 6a plej populara kosmoheroo, ligita kun la fikcia kapitano [[James T. Kirk]] de [[Star Trek]].<ref name="spacefoundation"/> ==== 50a jariĝo ==== [[Dosiero:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|eta|[[Poŝtmarko]] por la 50a jariĝo el [[Ukrainio]].]] La 50a jariĝo de la flugo de Gagarin en la kosmon estis markita en 2011 pere de honoroj tra la tuta mondo. Oni faris filmon titolita ''Unua Orbito'' fare de la [[Internacia Kosmostacio]], kombinante la paroladon de la origina flugo kun filmaĵoj de la itinero farita de Gagarin.<ref name="guardian20110411"/> La rus-uson-itala ŝipanaro de la Ekspedicio 27 per la IK sendis specialan filmomesaĝan deziron al la popoloj de la mondo por "Feliĉa [[Nokto de Juri]]", vestante ĉemizojn kun la bildo de Gagarin.<ref name="youtube20110411"/> Svis-loĝanta germana horloĝisto Bernhard Lederer kreis limigitan eldonon de la 50 Gagarin Tourbillons por rememorigi la 50an jariĝon de la flugo de Gagarin.<ref name="tourbillon"/> La lanĉo de Sojuz TMA-21 la [[4-an de aprilo]] [[2011]] estis dediĉita al la 50a jariĝo de la unua homportanta kosmoflugo.<ref name="mannedaero"/> === Honoroj kaj premioj === [[Dosiero:Графити Гагарина, Марадоне и Кастра, Дрвенград, Србија 1.jpg|eta|Grafitioj de Gagarin (kun [[Diego Maradona|Maradona]] kaj [[Fidel Castro|Castro]]), en [[Drvengrad]], Serbio.]] [[Dosiero:Leninorder.jpg|eta|Insigno de la [[Ordeno de Lenin]].]] * Jubilea Medalo "40 Jaroj de Armitaj Fortoj de USSR" (USSR, 1958) * [[Heroo de Sovetunio]] (14a de Aprilo 1961) * [[Ordeno de Lenin]] (USSR, 14a de Aprilo 1961) * Heroo de Socialisma Laboro (Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko, 29a de Aprilo 1961) * Heroo de Socialisma Laboro, (Popola Respubliko Bulgario, 24a de Majo 1961) * Ordeno de Georgi Dimitrov (Bulgario, 24a de Majo 1961) * [[:ru:Категория:Кавалеры ордена Звезды Индонезии|Ordeno de la Stelo]], 2a Klaso (Indonezio, [[10a de junio]] [[1961]]) * Kruco de Grunwald, 1a klaso ([[Pollando]], la {{dato|20|6|1961}}) * Piloto-Kosmonaŭto de USSR ([[27a de junio]] [[1961]]) * La unua Komandanto de la Ordeno "Playa Giron" (Kubo, 18a de Julio 1961) * [[Dosiero:Jânio da Silva Quadros, presidência da República, condecora o major Iuri Alekseievitch Gagarin, em Brasília.jpg|eta|La brazila prezidanto Jânio Quadros ornamas Gagarin, 1961.]]"Pro atingoj en aeronaŭtiko" (Brazilo, 2a de Aŭgusto 1961) * Ordeno de la Suda Kruco (Brazilo, 3a de Aŭgusto 1961)<ref name="almanaquebrasil"/> * Ordeno de la Flago de la Hungara Respubliko, 1a klaso kun diamantoj (Hungario, 21a de Aŭgusto 1961) * Honora Majstro de Sportoj de USSR (1961, titolo akirita kiel premio por kosmoflugo) * Militista Piloto 1a Klaso (1961, premio al la kvalifiko de la kosmoflugo) * Ora Medalo de la Britia Interplaneda Societo, 1961 * Honora ''suvoroveco'' (Moskva Suvorova Militlernejo, 1962) * Ordeno de la [[Nilo]] (Egiptio, 31a de Januaro 1962) * Ordeno de la Afrika Stelo (Liberio, 6a de Februaro 1962) * Heroo de Laboro, (Demokratia Respubliko Vietnamio, 28a de Aprilo 1962) * Ora Medalo de la Aŭstria Registaro, 1962 * Honora prezidento de la Societo por Amikeco Sovet-Kuba * Honora Membro de la Societo "Finland-Soveta Unio" * Ordeno de Karl Marx (Germana Demokratia Respubliko, [[22a de oktobro]] [[1963]]) * Jubilea Medalo "Dudek Jaroj de la Venko en la Granda Patriota Milito 1941–1945" (USSR, 9a de Majo 1965) * Medalo "Por Senmanka Servo", 3a klaso (Sovetunio, Marto 1966) * Honora membro de la Internacia Akademio de Astronaŭtiko (1966) * Ordeno de [[Klement Gottwald]] (Ĉeĥoslovaka Socialisma Respubliko) * Jubilea Medalo "50 Jaroj de la Armitaj Fortoj de USSR" (USSR, Januaro 1968) * Ora Medalo Konstantin Ciolkovski "por elstara laboro en la kampo de interplaneda komunikado" (USSR) * Medalo de de Lavaux (FAI) * Ora Medalo kaj diplomo "Homo en kosmon", Itala Asocio de Spaco * Ora Medalo "Por elstara diferenco" kaj la Raĝa Aerokluba Diplomo, [[Svedio]] * Medalo de Kolumbo (Italio) * Ora Medalo de Saint-Denis (Francio) * Ora Medalo Premio "pro kuraĝo" de Fondaĵo Matstsotti (Italio), 2007 kaj aliaj. Juri Gagarin estis elektita honora civitano de la jenaj urboj: * [[Sovetunio]]: [[Kaluga]], [[Novozibkov]], [[Klinci]], [[Novoĉerkassk]], [[Luberci]], [[Sumgait]] (en nuntempa [[Azerbajĝano]]), [[Smolensk]], [[Vinico]], [[Sebastopolo]], [[Saratov]], [[Komsomolsko-ĉe-Amuro]], [[Tjumeno]] * [[Rusio]]: [[Orenburg]] * [[Bulgario]]: [[Sofia]], [[Pernik]], [[Plovdiv]] * [[Grekio]]: [[Ateno]] * [[Kipro]]: [[Famagusta]], [[Limassol]] * [[Francio]]: [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] * [[Ĉeĥoslovakio]]: [[Trenčianske Teplice]] Li ankaŭ ricevis orajn ŝlosilojn de la pordoj de la urboj [[Kairo]] kaj [[Aleksandrio]] ([[Egipto]]). == Referencoj == {{Referencoj| referencoj= <ref name="Hanbury2010">{{citaĵo el libro| |titolo=The Great Explorers |eldoninto=Thames & Hudson |loko=London |editor1-first=Robin |editor1-last=Hanbury-Tenison |paĝo=270 |jaro=2010 |ISBN=978-0-500-25169-0}}</ref> <ref name="time2006">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |titolo=Yuri Gagarin |verkaĵo=Time Europe ''via '' Time.com |unua=Dennis |lasta=Tito |datoj=13 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080326180036/http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |archivedate=26a de Marto 2008}}</ref> <ref name="Rosenberg-About">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://history1900s.about.com/od/1960s/a/yurigagarin.htm |titolo=Yuri Gagarin: The First Man in Space |verko=About.com |unua=Jennifer |lasta=Rosenberg |alirdato=26a de Marto 2013 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130328100550/http://history1900s.about.com/od/1960s/a/yurigagarin.htm |arkivdato=2013-03-28 }}</ref> <ref name="indep20110403">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.independent.co.uk/news/science/yuri-gagarin-the-man-who-fell-to-earth-2257505.html |titolo=Yuri Gagarin: The man who fell to Earth |verkaĵo=[[The Independent]] |unua=Paul |lasta=Rodgers |datoj=3 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110404093839/http://www.independent.co.uk/news/science/yuri-gagarin-the-man-who-fell-to-earth-2257505.html |archivedate=4a de Aprilo 2011 |deadurl=no}}</ref> <ref name="Moskvitch2011">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12875848 |titolo=Yuri Gagarin's Klushino: Forgotten home of space legend |verkaĵo=[[BBC News]] |lasta=Moskvitch |unua=Katia |datoj=3a de Aprilo 2011 |alirdato=4a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="eandt20110314">{{cite journal |url=http://eandt.theiet.org/magazine/2011/03/yuri-gagarin.cfm |title=First man of Space – the flight and plight of Yuri Gagarin |journal=Engineering & Technology |first=Piers |last=Bizony |authorlink= |volume=6 |issue=3 |date=14a de Marto 2011 |archiveurl=http://archive.is/9Zg1a |archivedate=26a de Marto 2013 |deadurl=no }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130325045249/http://eandt.theiet.org/magazine/2011/03/yuri-gagarin.cfm |date=2013-03-25 }}</ref> <ref name="rian20110330">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://en.rian.ru/science/20110330/163289008.html |titolo=Yury Gagarin: Biography |verkaĵo=RIA Novosti |datoj=30a de Marto 2011 |archiveurl=http://archive.is/CIzZ |archivedate=23a de Majo 2012 |deadurl=no}}</ref> <ref name="bbc20110404">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12460720 |titolo=Profile: Yuri Gagarin |verkaĵo=[[BBC News]] |first1=Paul |last1=Rincon |first2=Katia |last2=Moskvitch |datoj=4a de Aprilo 2011 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DrGGmul5 |archivedate=22a de Januaro 2013 |deadurl=no}}</ref> <ref name="astro">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.astronaut.ru/as_rusia/vvs/text/gagarin.htm |titolo=Юрий Алексеевич Гагарин |verko=Astronaut.ru |dato=11 July 2007 |alirdato=30a de Marto 2008 |lingvo=ru}}</ref> <ref name="Siddiqi262q">citita en Siddiqi 2000, p. 262.</ref> <ref name="Siddiqi262">Siddiqi 2000, p. 262.</ref> <ref name="Siddiqi261">Siddiqi 2000, p. 261.</ref> <ref name="Gavrilin2627q">Bykovsky citita en Gavrilin 1973, p. 26-27.</ref> <ref name="Louis1980">{{citaĵo el libro| |titolo=Sport in the Soviet Union |eldoninto=Pergamon |loko=Oxford |first1=Victor E |last1=Louis |first2=Jennifer M |last2=Louis |paĝo=43 |jaro=1980 |ISBN=0-08-024506-4}}</ref> <ref name="Siddiqi275">Siddiqi 2000, p. 275.</ref> <ref name="Siddiqi278q">Citita en Siddiqi 2000, p. 278.</ref> <ref name="autobiography">{{citaĵo el la reto| |url=http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/gagarin/doroga/gagarin-doroga_v_kosmos-61.pdf |titolo=Дорога в космос |unua=Юрий |lasta=Гагарин |alirdato=17a de Januaro 2019 |lingvo=ru}}</ref> <ref name="sovmusic-download">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.sovmusic.ru/english/download.php?fname=rodinasl |titolo=Motherland Hears (download) |verko=SovMusic.ru |alirdato=30a de Marto 2008}}</ref> <ref name="sovmusic-text">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.sovmusic.ru/english/text.php?fname=rodinasl |titolo=Motherland Hears (lyrics) |verko=SovMusic.ru |alirdato=30a de Marto 2008}}</ref> <ref name="cosmoworld">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.cosmoworld.ru/spaceencyclopedia/gagarin/index.shtml?doc10.html |titolo=Полная стенограмма переговоров Юрия Гагарина с Землей с момента его посадки в корабль (за два часа до старта) до выхода корабля "Востока-1" из зоны радиоприема |verko=Cosmoworld.ru |alirdato=30a de Marto 2008 |lingvo=ru}}</ref> <ref name="ir73">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.interfax-religion.com/?act=interview&div=24 |titolo=I am proud to be accused of having introduced Yury Gagarin to Orthodoxy |verko=Interfax-religion.com |dato=12a de Aprilo 2006 |alirdato=30a de Marto 2008 |arkivo-url=http://archive.is/y2xNh |arkivdato=21a de Majo 2013 |deadurl=no}}</ref> <ref name="ir8361">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8361 |titolo=Gagarin's family celebrated Easter and Christmas, Korolev used to pray and confess |verko=Interfax-religion.com |dato=11a de Aprilo 2011 |arkivo-url=http://archive.is/nĝBi |arkivdato=2013-05-21 |deadurl=no |alirdato=2016-02-14 |arkivurl=https://archive.today/20130521231326/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8361 }}</ref> <ref name="mkegypt">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://mkegypt.net/etobilonedavno/308--11 |titolo=На орбите дружбы |verko=МК в Египте |dato=24a de Aprilo 2011 |lingvo=ru |alirdato=2016-02-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121027112813/http://mkegypt.net/etobilonedavno/308--11 |arkivdato=2012-10-27 }}</ref> <ref name="wcml">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.wcml.org.uk/contents/international/cold-war/yuri-gagarin-in-manchester/ |titolo=Yuri Gagarin in Manchester |verko=WCML.org.uk |unua=John |lasta=Callow |dato=17a de Januaro 2009 |alirdato=12a de Aprilo 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100702134815/http://www.wcml.org.uk/contents/international/cold-war/yuri-gagarin-in-manchester |arkivdato=2010-07-02 }}</ref> <ref name="French1998">{{Cite journal |url=http://yurigagarin50.org/history/gagarin-in-britain/gagarin-in-manchester |title=Yuri Gagarin's Visit to Manchester |journal=Spaceflight |publisher=British Interplanetary Society |first=Francis |last=French |authorlink= |date=Julio 1998 |volume=40 |issue=7 |accessdate=7a de Marto 2011 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110314021857/http://yurigagarin50.org/history/gagarin-in-britain/gagarin-in-manchester |date=2011-03-14 }}</ref> <ref name="krulwich2011">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.npr.org/blogs/krulwich/2011/03/23/134597833/cosmonaut-crashed-into-earth-crying-in-rage |titolo=Cosmonaut Crashed Into Earth 'Crying In Rage' |verko=Krulwich Wonders ''via'' NPR.org |unua=Robert |lasta=Krulwich |dato=18a de Marto 2011 |alirdato=12a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="airspace20110501">{{cite journal |url=http://www.airspacemag.com/space-exploration/The-Family-He-Left-Behind.html?story=fullstory |title=The Family He Left Behind |journal=Air & Space|first=Allen |last=Abel |date=Majo 2011 |accessdate=26a de Marto 2013}}</ref> <ref name="euronews20110412">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.euronews.net/2011/04/12/gagarin-in-his-daughter-s-words/ |titolo=Gagarin in his daughter's words |verko=Euronews.net |dato=12a de Aprilo 2011 |alirdato=27a de Aprilo 2012 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110415094510/http://www.euronews.net/2011/04/12/gagarin-in-his-daughter-s-words |arkivdato=2011-04-15 }}</ref> <ref name="rea20110411">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.rea.ru/Main.aspx?page=REA_NEWS&NewsItem=2975 |titolo=Праздничные мероприятия, посвященные 50-летию полета Ю.А. Гагарина в космос |eldonisto=Rea.ru |dato=11a de Aprilo 2011 |alirdato=27a de Aprilo 2012 |lingvo=ru}}</ref> <ref name="telegraph080801">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/1425937/KGB-held-ground-staff-to-blame-for-Gagarin%27s-death.html |titolo=KGB held ground staff to blame for Gagarin's death |verkaĵo=[[The Daily Telegraph]] |unua=Ben |lasta=Aris |datoj=28a de Marto 2008 |alirdato=1a de Aŭgusto 2008}}</ref> <ref name="ScotlandSunday-GagarinInquiry">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://scotlandonsunday.scotsman.com/world/Inquiry-promises-to-solve-Gagarin.2615429.jp |titolo=Inquiry promises to solve Gagarin death riddle |verkaĵo=Scotland on Sunday |unua=Ed |lasta=Holt |datoj=3a de Aprilo 2005 |alirdato=30a de Marto 2008}}</ref> <ref name="airspace20100901">{{Cite journal |url=http://www.airspacemag.com/space-exploration/What-Made-Yuri-Fall.html |title=What Made Yuri Fall? |journal= Air & Space |first=Andrew |last=Osborn |date=Septembro 2010 |accessdate=24a de Septembro 2010}}</ref> <ref name="belfast171">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/world-news/article2442171.ece |titolo=Kremlin vetoes new inquiry into mystery death of Yuri Gagarin |verkaĵo=The Belfast Telegraph |unua=Andrew |lasta=Osborn |datoj=12a de Aprilo 2007 |alirdato=30a de Marto 2008 |archiveurl=http://archive.is/NQGww |archivedate=14a de Januaro 2013}}</ref> <ref name="afp20110408">{{citaĵo el novaĵo| |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iyJUQulpBwoJk3rHAiK7mNM73eRw?docId=CNG.a9a3bd2a391cf386442c29b6c7f67b99.3b1 |titolo=Russia sheds light on Gagarin death mystery |verkaĵo=[[Agence France-Presse|AFP]] |unua=Anna |lasta=Malpas |datoj=8a de Aprilo 2011 |alirdato=8a de Aprilo 2011 |archiveurl=http://archive.is/ZS9rG |archivedate=26a de Marto 2013 |deadurl=no}}</ref> <ref name="LeonovBook">{{citaĵo el libro| |titolo=Two Sides of the Moon |eldoninto=Thomas Dunne Books |loko=Novjorko |first1=Alexei |last1=Leonov |first2=David |last2=Scott |paĝo=218 |jaro=2004 |ISBN=0-312-30865-5 |OCLC=56587777}}</ref> <ref name="rt20130614">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://rt.com/news/gagarin-death-truth-revealed-674/ |titolo=Death of Yuri Gagarin demystified 40 years on |verkaĵo=RT.com |datoj=14a de Junio 2013 |archiveurl=http://archive.is/VMFBe |archivedate=15a de Junio 2013}}</ref> <ref name="unitoday20130614">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.universetoday.com/102934/details-of-yuri-gagarins-tragic-death-revealed/ |titolo=Details of Yuri Gagarin's Tragic Death Revealed |verkaĵo=Universe Today |unua=Jason |lasta=Major |datoj=14a de Junio 2013 |alirdato=17a de Junio 2013}}</ref> <ref name="bbc20110307">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-edinburgh-east-fife-12661377 |titolo=Memories sought of Yuri Gagarin's way into space |verko=BBC News |lasta=Williams |unua=Huw |dato=7a de Marto 2011 |alirdato=11a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="guardian20110313">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.guardian.co.uk/science/2011/mar/13/yuri-gagarin-first-space-korolev |titolo=Sergei Korolev: the rocket genius behind Yuri Gagarin |verkaĵo=[[The Guardian]] |lasta=McKie |unua=Robin |datoj=13a de Marto 2011 |alirdato=11a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="natgeo20090721">{{citaĵo el la reto| |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/07/090721-apollo-11-moonlanding-facts.html |titolo=Apollo 11: 5 Little-Known Facts About the Moon Landing |verko=National Geographic |unua=Anne |lasta=Minard |dato=21a de Julio 2009 |alirdato=3a de Aprilo 2014}}</ref> <ref name="Aldrin1989">{{citaĵo el libro| |titolo=Men From Earth |eldoninto=Bantam |loko=New York |first1=Buzz |last1=Aldrin |first2=Malcolm |last2=McConnell |jaro=1989 |ISBN=0553053744}}</ref> <ref name="Geppert2012">{{citaĵo el libro| |titolo=Imagining Outer Space: European Astroculture in the Twentieth Century |eldoninto=Palgrave Macmillan |loko=New York |unua=Philip |lasta=Pocock |editor-first=Alexander C. T. |editor-last=Geppert |paĝoj=335–336 |jaro=2012 |ISBN=0230231721}}</ref> <ref name="slate20131216">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.slate.com/articles/health_and_science/science/2013/12/sculpture_on_the_moon_paul_van_hoeydonck_s_fallen_astronaut.html |titolo=The Sculpture on the Moon |verkaĵo=Slate |first1=Corey S. |last1=Powell |first2=Laurie Gwen |last2=Shapiro |datoj=16a de Decembro 2013 |alirdato=3a de Aprilo 2014}}</ref> <ref name="guardian20110406">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.guardian.co.uk/science/2011/apr/06/yuri-gagarin-orbital-flight-1961 |titolo=How Yuri Gagarin's historic flight was nearly grounded |verkaĵo=[[The Guardian]] |unua=Tom |lasta=Parfitt |datoj=6a de Aprilo 2011 |alirdato=7a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="flight20110115">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.flightglobal.com/articles/2011/01/15/351904/picture-first-armavia-superjet-awaits-delivery.html |titolo=Picture: First Armavia Superjet awaits delivery |verkaĵo=FlightGlobal.com |unua=David |lasta=Kaminski-Morrow |datoj=15a de Januaro 2011 |alirdato=17a de Januaro 2011}}</ref> <ref name="cbr">{{citaĵo el la reto| url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/coins_base/ |titolo=База данных по памятным и инвестиционным монетам |verko=CBR.ru |alirdato=17a de Januaro 2019 |lingvo=ru}}</ref> <ref name="coinupdate">{{citaĵo el la reto| |url=http://news.coinupdate.com/yuri-gagarin-featured-on-russian-gold-and-silver-coins-0772/ |titolo=Yuri Gagarin Featured on Russian Gold and Silver Coins |verko=Coin Update |dato=14a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="spm100519">{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.sportspromedia.com/news/ufa_sports_to_market_kontinental_hockey_league/ |titolo=UFA Sports to market Kontinental Hockey League |verkaĵo=SportsPro Media |unua=Adam |lasta=Fraser |datoj=19a de Majo 2010 |alirdato=19a de Aŭgusto 2010}}</ref> <ref name="spacefoundation">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.spacefoundation.org/news/story.php?id=1038 |titolo=Space Foundation Survey Reveals Broad Range of Space Heroes |verko=Space Foundation |dato=27a de Oktobro 2010 |alirdato=17a de Januaro 2011 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69vzcgxKu?url=http://www.spacefoundation.org/media/press-releases/space-foundation-survey-reveals-broad-range-space-heroes-early-astronauts-still?id=1038 |arkivdato=2012-08-15 }}</ref> <ref name="guardian20110411">{{citaĵo el novaĵo| |titolo=What Yuri Gagarin saw: First Orbit film to reveal the view from Vostok 1 |url=http://www.guardian.co.uk/science/blog/2011/apr/11/yuri-gagarin-first-orbit-vostok |verkaĵo=[[The Guardian]] |unua=Christopher |lasta=Riley |datoj=11a de Aprilo 2011 |alirdato=12a de Aprilo 2011}}</ref> <ref name="youtube20110411">{{citaĵo el la reto| |url=//www.youtube.com/watch?v=H6BThA641Rg |titolo=Yuri's Night 2011 International Space Station Crew: 50th Anniversary of Human Spaceflight |eldonisto=YouTube.com |dato=11a de Aprilo 2011 |alirdato=27a de Aprilo 2012}}</ref> <ref name="tourbillon">{{citaĵo el la reto| |url=http://www.thegagarintourbillon.com/en/ |titolo=The Gagarin Tourbillon |eldonisto=The Gagarin Tourbillon |alirdato=27a de Aprilo 2012}}</ref> <ref name="mannedaero">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://space.kursknet.ru/cosmos/english/machines/stma21.sht |titolo=Spacecraft "Soyuz-TMA21" |verko=Manned Aeronautics |unua=Alexander |lasta=Anikeev |dato=29a de Aprilo 2011 |alirdato=1a de Majo 2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120313132659/http://space.kursknet.ru/cosmos/english/machines/stma21.sht |arkivdato=2012-03-13 }}</ref> <ref name="almanaquebrasil">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.almanaquebrasil.com.br/curiosidades-historia/6522-para-yuri-gagarin-brasilia-era-um-planeta-diferente.html |titolo=Para Yuri Gagarin, Brasília era um planeta diferente |trans_title=For Yuri Gagarin, Brasil was a different planet |verko=Brasil Almanaque de Cultura Popular |unua=Bruno |lasta=Hoffmann |alirdato=26 September 2009 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121030172525/http://www.almanaquebrasil.com.br/curiosidades-historia/6522-para-yuri-gagarin-brasilia-era-um-planeta-diferente.html |arkivdato=2012-10-30 }}</ref> }} == Literaturo == * Bassin, Mark; Kelly, Catriona, eds. (2012). Soviet and Post-Soviet Identities. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. pp.&nbsp;140–141. ISBN 1107011175. [https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140] * Gavrilin, Vyacheslav Mikhailovich (1973). Sportsmen of the Soviet Army. Moscow: [[Novosti Press Agency]]. OCLC 23374154. * Siddiqi, Asif A (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974. Washington, D.C.: NASA. OCLC 48909645. SP-2000-4408. Parto 1 (paĝo 1-500), Parto 2 (paĝoj 501-1011). [http://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf], [http://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf]. * Hall, Rex; Shayler, David (Majo 2001). The Rocket Men: Vostok & Voskhod, the First Soviet Manned Spaceflights. [[Springer]]. p.&nbsp;350. ISBN 1-85233-391-X. === Kromaj legadoj === * Grigorij Arosev (12a de Aprilo 2016). Jubileo de la kosmotago. [[La Ondo de Esperanto]], 2011, №4-5 (198-199) Rete: La Balta Ondo [http://sezonoj.ru/2011/03/jubileo-de-la-kosmotago/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Jenks, Andrew L (2012). The Cosmonaut Who Couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin. [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]]. ISBN 978-0-87580-447-7. * Cole, Michael D (1995). Vostok 1: First Human in Space. Springfield, NJ: Enslow. ISBN 0-89490-541-4. * Doran, Jamie; Bizony, Piers (1998). Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-4267-8. == Vidu ankaŭ == * [[Kosmokonkuro]] * [[Gagarin (urbo)]] * [[Gagarina Pokalo]] * [[Gagarinskaja (stacio en Novosibirsko)]] * [[Gagarinskaja (metrostacio en Samara)]] * [[Gagarinskij (distrikto de Moskvo)]] * [[1772 Gagarin]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.astronautix.com/astros/gagarin.htm Biografio] de Encyclopedia Astronautica * [http://www.ispyspace.com/Yuri_Gagarin.html Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090202191332/http://www.ispyspace.com/Yuri_Gagarin.html |date=2009-02-02 }} de Colin Burgess * [http://www.yurisnight.net/ Nokto de Juri], tutmonda ĉiujara festo * [http://www.yurigagarin50.org/ YuriGagarin50.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180129110658/http://yurigagarin50.org/ |date=2018-01-29 }}, 50a jariĝo de la flugo de Juri Gagarin al la kosmo * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0309.html Nekrologo] de ''[[The New York Times]]'', [[28a de marto|28a de Marto]] [[1968]] ; Plurkomunikila * [http://www.youtube.com/watch?v=RKs6ikmrLgg "Unua Orbito"], filmo pri YouTube pri "Unua Orbito" * [http://www.youtube.com/watch?v=b0ktgWlN7SE "First Man in Space: Yuri Gagarin"], filmeto en de [[Roskosmos]] * {{Internet Archive film|id=gov.archives.arc.2049958|title=Soviet Man in Space (1961)}} * {{Internet Archive film|id=1961-04-19_First_Pictures|title=Soviets Hail Space Hero (1961)}} * [http://kp.ru/photo/gallery/1918/?showall=1 Photo gallery] de KP.ru * [http://sputniknews.com/photo/20140309/188254029.html Fotaro] de Sputnik News * {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Yuri Gagarin|revizio=704591948}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Elstara|2016|3|31}} [[Kategorio:Jurij Aleksejeviĉ Gagarin| ]] [[Kategorio:Herooj de Sovetunio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de marto]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de marto]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj en Sovetunio]] 0lqqa88xy67fpfk6r0n073v1ckisq6d 0 2081 9416280 9048252 2026-06-28T15:25:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Gdansko]], [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] | loko de morto = [[Gdansko]] }} '''Johannes HEVELIUS''' ([[latina lingvo|latinigite]] laŭ liaj verkoj), {{Lang-de|Johannes Hevel}} aŭ ''Johann Hewelcke'', {{Lang-pl|Jan Heweliusz}}, esperantigita kiel ''Johano Hevelio''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://peranto.posterous.com/johano-hevelius-hevelio |titolo=Johano Hevelius (Hevelio) en Esperanta Retradio |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529003413/peranto.posterous.com/johano-hevelius-hevelio |arkivdato=2012-05-29 }}</ref> (naskiĝis la {{daton|28|januaro|1611}} en [[Gdansko]], mortis la {{daton|28|januaro|1687}} samloke) estis grava [[astronomo]], rigardata kiel la unua [[kartografo]] de la [[Luno]] kaj [[urbestro]] de Gdansko. Hevelius estis filo de germanlingva protestanta [[Patricio|patricia]] familio de bier-faristoj. Jam frue li interesiĝis pri astronomio kaj parencaj sciencoj. Post la tiuepoke kutima ''peregrinatio academica'' (plurjara akademia stud-vojaĝo) kaj studoj en [[Lejdeno]] ([[Nederlando]]), [[Anglio]] kaj en [[Francio]], li revenis al Gdansko en 1641. Tie li fondis privatan stel-observejon, ekipitan grandparte per memfaritaj instrumentoj. Grava merito de Hevelius estas la eldono de la unua mapo pri la [[Luno]], ''Selenographia sive Lunae Descriptio ....'' (1647). Krome li observis la [[Suno|sunon]], [[Kometo|kometojn]], kelkajn [[Planedo|planedojn]] kaj la ĉefajn lunojn de [[Jupitero]]. Lia stel-katalogo, kiu interalie determinis kelkajn novajn [[Konstelacio|konstelaciojn]], eldoniĝis en 1690, do post lia morto. Li estas malkovrinto de la konstelacio ''[[Ŝildo]]'' (latine: ''Scutum Sobiescianum''), kiun li nomis laŭ la pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]]. La "ŝildo" rememorigas la venkon en la batalo apud [[Vieno]], kiam Sobieski, venkante [[Turkujo]]n, malhelpis ties ekspansi-povon en Eŭropo. Hevelius malkovris kvar [[kometo]]jn, en 1652, 1661 (probable [[kometo Ikeya-Zhang]]), 1672 kaj 1677, kaj observadis sume sep, inter kiuj la fama [[kometo de Halley]]. Li ankaŭ hipotezis, ke kometoj moviĝas per kurvaj, parabolaj linioj, kion baldaŭ konfirmis ankaŭ [[Isaac Newton]], kaj kion pli frue kontraŭis [[Keplero|Kepler]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://peranto.posterous.com/johano-hevelius-hevelio |titolo=Esperanta Retradio |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529003413/peranto.posterous.com/johano-hevelius-hevelio |arkivdato=2012-05-29 }}</ref>. == Verkoj (elekto) == * ''Selenographia sive Lunae descriptio'' ([[1647]]) * ''Die reale Gestalt Saturns (Dissertatio de nativa Saturni Facie)'' ([[1656]]) * ''Mercurius in Sole visus'' ([[1662]]) * ''Cometographia'' ([[1668]]) * ''Machinae coelestis'' (du volumoj: [[1673]], [[1679]]) * ''Annus Climactericus'' ([[1685]]) * ''Prodomus Astronomiae'' ([[1690]]) * ''Firmamentum Sobiescanum'' ([[1690]]) == La Medalo de Johano Hevelio == Okaze de la '''Jaro de Johano Hevelio''' en 2011 la Urba Oficejo de [[Gdansko]] stampis la '''Medalon de Johano Hevelio''' per kiu estis honoritaj gravaj urbanoj kaj meritaj vizitantoj de la urbo - poloj aŭ eksterlandanoj. La 6-an de majo 2012 en la palaco de Familio Sierakowski en [[Sopot]] per la medalo estis honorita la Mecenato de Esperanto [[Etsuo Miyoshi]] fare de [[Membro de Eŭropa Parlamento]] Jan Kozłowski kaj Senatano [[Edmund Wittbrodt]] (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922233531/http://www.wittbrodt.pl/?paged=49 |arkivdato=2020-09-22 }}</ref>). == Vidu ankaŭ == * [[Giovanni Battista Riccioli]] * [[5703 Hevelius]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20130520073906/http://peranto.posterous.com/johano-hevelius-hevelio Johano Hevelius (Hevelio)], en Esperanta Retradio. {{Projektoj|commons}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Hevelius, Johannes}} [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] [[Kategorio:Polaj astronomoj]] [[Kategorio:Polaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Malkovrintoj de kometoj]] gkl4wjj1zfq58acna2k9sxh0kukp0o1 0 2576 9416735 9284948 2026-06-29T09:30:53Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9416735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |tipo=[[Alfabeto]] }} [[Dosiero:Abecedarium latinum clasicum.svg|eta|upright=1.5|La Latina alfabeto en la klasika epoko konsistis el 23 literoj. La tipografio de la bildo estas de surŝtona tipo, kiel ĝi aperas en la [[Trajana Kolono]].]]La '''latina alfabeto''' aŭ '''latina skribsistemo''' estas la skribsistemo kiu estas uzata en la [[latina lingvo]] kaj multaj aliaj lingvoj. Ĝi prenis siajn signojn el la [[greka alfabeto|greka]] kaj [[etruska alfabeto|etruska]] alfabetoj. Post la disfalo de la [[Romia Imperio]] ĝin heredis la precipaj eŭropaj lingvoj, kaj pere de sekvantaj eŭropaj [[imperiismo]] kaj [[kristanigo|misiado]] tiu skribsistemo disvastiĝis al la tuta mondo, iĝante la plej grava skribsistemo de la homaro. Origine, la latina alfabeto posedis nur [[majusklo]]jn — la [[minusklo]]j aperis en la [[Karolida minuskla skribo]] uzita ĉe la franca kortego dum mezepoko. Ankaŭ mankis la literoj tramonde konataj per la [[angla lingvo]] ''[[[K]]], k'', ''[[[J]]], j'', ''[[[U]]], u'', ''[[W]], w'', ''[[Z]], z'' kaj ''[[Y]], y''. Ilin devis aldoni postaj lingvoj, ĉu prenante ilin el la [[greka alfabeto]] ([[K]], [[U]], [[Y]], [[Z]]), ĉu inventante ilin el jam ekzistantaj literoj ([[J]], [[W]]). Plenan liston da literoj kutime uzataj vikipedie vidu ĉe [[Esperanta alfabeto]]. La latina skribsistemo estas la aro de grafikaj signoj bazitaj sur la literoj de la klasika latina alfabeto, nome formo de la [[Kumo|kumgreka]] versio de la [[greka alfabeto]]. Ĝi estis uzata kiel normiga metodo por skribi en plej okcidentaj kaj centraj eŭropaj lingvoj, same kiel multaj lingvoj el aliaj partoj de la mondo. La latina skribsistemo estas la bazo por la plej granda nombro de alfabetoj inter ĉiuj [[skribsistemo]]j<ref>Haarmann, Harald (2004), Geschichte der Schrift [Historio de Skribado] (germane) (2a eld.), München: C. H. Beck, ISBN 3-406-47998-7, p. 96.</ref> kaj estas la plej amplekse adoptita skribsistemo en la mondo (komune uzata de ĉirkaŭ 70% el la monda loĝantaro). Ĝi estas ankaŭ la bazo de la [[Internacia Fonetika Alfabeto]]. La 26 plej disvastigitaj literoj estas la literoj enhavataj en la [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO-baza latina alfabeto]]. == Nomo de la alfabeto == [[Dosiero:A-small glyphs.svg|eta|Diversaj [[signobildo]]j de la minuskla "[[a]]", unua litero de la latina alfabeto.]] Tiu skribsistemo estas nomata romia ĉu latina, reference al sia origino en [[antikva Romo]]. En la kunteksto de [[transliterumo]] oni uzas ofte la terminon "[[latinigo]]".<ref name="bsigroup">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bsigroup.com/en/DualSearch/?q=romanization|titolo=Search results &#124; BSI Group|alirdato=2014-05-12|eldoninto=Bsigroup.com}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pcgn">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pcgn.org.uk/Romanisation_systems.htm|titolo=Romanisation_systems|alirdato=2014-05-12|eldoninto=Pcgn.org.uk}}</ref> [[Unicode]] uses the term "Latin"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unicode.org/iso15924/iso15924-en.html|titolo=ISO 15924 - Code List in English|alirdato=2013-07-22|eldoninto=Unicode.org}}</ref> kiel faras la [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] (ISO).<ref name="iso">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iso.org/iso/home/search.htm?qt=Latin&sort_by=rel&type=simple&published=on|titolo=Search - ISO|alirdato=2014-05-12|eldoninto=Iso.org}}</ref> La ciferara sistemo estas nomata Romia nombrosistemo, kaj la kolekto de elementoj [[Romiaj ciferoj]]. La ciferoj 1,2,3 ... estas skribaj nombroj de la latina skribsistemo elprenitaj el la hind-araba ciferara sistemo. Tamen la vorto ''[[alfabeto]]'' devenas ne el la latina, sed el la [[greka]] kies du unuaj literoj nomiĝas respektive [[Alfo|alfa]] kaj [[Beto (litero)|beta]], kio nomigas la [[greka alfabeto|grekan alfabeton]] kaj ĉiujn aliajn eĉ se ili ne havas tiujn literojn. == Literoj == La latina alfabeto, kiel la majoritato de tiuj eliritaj el la [[greka alfabeto]], estas [[Usklo|usklecaj]]: tio estas oni uzas du grafismojn por ĉiu [[grafemo]] (aŭ ''litero''), el kiuj unu estas ''[[minusklo]]'', kaj la alia ''[[majusklo]]''. En la plej parto de kazoj, ĉiu litero posedas la du variantojn. Estas tamen kelkajn esceptojn, kiaj la ligaturo ''[[ß]]'' (nomita ''scharfes s'' aŭ ''eszett''; uzata en [[germana]] kaj iam en aliaj lingvoj (inter kiuj la franca), kiu, majuskle, estas anstataŭita per ''SS''. La etendo – kaj geografia kaj laŭtempa – de tiu alfabeto faras ĝin unu el la plej riĉaj en naciaj variantoj. Tiele: * ĉiu lingvo uzas literaron pli malpli kompleta de la fundamentaj literoj; * ĉiu povas posedi modifitajn literojn kiuj aldoniĝas al ĝi; * inter la modifitaj literoj, kelkaj estas konsiderataj, laŭ la lingvoj, ĉu normalaj literoj ĉu variantoj de alia litero. Por ekzemplo, la alfabetoj uzitaj por la [[franca]] kaj por la [[hispana]] ne estas identaj (tiele, la litero ''ç'' ne uzatas en la hispana, kaj la franca, inverse ne uzas ''ñ''), kvankam ambaŭ povas estis enmetitaj en la etenda latina alfabeto. Tiele, ne estus falsa paroli pri frana alfabeto kaj de kastililingva alfabeto. Tiele oni povus diri, ke ekzistas nenio kia latina alfabeto fiksita kaj konstanta; eblas tamen izoli la fundamentajn [[grafemo]]jn uzitajn en majoritato de lingvoj: tiuj estas tiuj de la origina alfabeto (vidu sube, sekcio «Historio») plus ''j'' kaj ''u'' same kiel ĉe ''g'' kaj ''w'', kaj tiele la jeno: === Fundamentaj grafemoj === {| class="wikitable" cellpadding="8" |+ '''Majuskloj''' |- style="font-size:20px;" | [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] |[ |] |{ | } |( |) |* |# |<nowiki>''</nowiki> |<nowiki>'''</nowiki> |- style="font-size:20px;" | [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] || [[W]] || [[X]] || [[Y]] || [[Z]] | [[1]] || [[2]] || [[3]] || [[4]] || [[5]] || [[6]] || [[7]] || [[8]] || [[9]] || [[0]] |} {| class="wikitable" cellpadding="8" |+ '''Minuskloj''' |- style="font-size:20px;" | [[a]] || [[b]] || [[c]] || [[d]] || [[e]] || [[f]] || [[g]] || [[h]] || [[i]] || [[j]] || [[k]] || [[l]] || [[m]] |- style="font-size:20px;" | [[n]] || [[o]] || [[p]] || [[q]] || [[r]] || [[s]] || [[t]] || [[u]] || [[v]] || [[w]] || [[x]] || [[y]] || [[z]] |} === Etendo de la fundamentaj grafemoj === La limoj propraj de tiu alfabeto, relative limigita laŭ nombro al diferencaj signoj devis rapide esti surpasitaj ĉar temis pri la transskribo de lingvoj diferencaj el la latina, nome lingvoj kies [[fonologio|fonologia sistemo]] diferencas necese, kiel la [[turka]]. Por ekzemplo, la origina latina alfabeto ne permesis noti la sonon [ʃ] de la franca vorto '''''ch'''at'' (kato) ekzemple. Por fari tion, la [[Mezepoko|mezepokaj]] [[kopiisto]]j kaj poste la presistoj de la [[Renesanco]] trovis pluajn solvojn kiaj la jenaj: * uzado de [[Diakrita signo|diakritaĵoj]], nome signoj komplementaj al fundamenta litero kaj kiu modifas la valoron ([[dekstra korno]], [[tildo]], [[ogoneko]], ktp.); * invento de suplementaj literoj (pere de [[ligaturo]]j, de kuntekstaj variantoj aŭ de variantoj propraj de mezepoka grafemo partikulara, ĉefe), inter kiuj kelkaj estas nuntempe konsiderataj kiel fundamentaj (kiaj la ''w'' aŭ la ''ß''), kaj kelkaj estis malaperintaj (ekz-e ''ȝ'' – ''[[joĥ]]'') ; * prunto de literoj el aliaj skribsistemoj (la angla ''ƿ'' – ''[[vunjo]]'' –, por ekzemplo, prunteprenita el la [[Runaj alfabetoj|runoj]]); * uzado de [[digramo]]j (''ch'', ''sh'', ''cz'', ktp.). Jen kelkaj ekzemploj inter multaj aliaj: * en ĉiuj lingvoj kun latina skribsistemo ĝis la 19a jarcento, oni uzis la longan ''s'' → ''ſ''; * en [[germana]]: ''scharfes s'' aŭ ''[[esceto]]'' → ''ß''; * en [[kastilia]] kaj [[portugala]] : [[tildo]] (indikas ĉu nazigo aŭ palatigo) → ''ñ'' por la kastilia, ''ã'' kaj ''õ'' por la portugala; * en [[bretona]] : [[apostrofo]] ''médian'' -meza- (por ne prononci ''ch'' kiel [sh]) → ''c'h''; * en [[kataluna]] : meza [[punkto]] (por ne prononci ''ll'' kiel [ʎ], /l/ «malseka») → ''ŀl''; * en [[pola]] kaj en aliaj [[okcidentslavaj lingvoj]]: enmetita strio → ''[[ł]]'', ''[[ogoneko]]'' → ''ą'', ''[[Haĉeko|háček]]'' → ''ř'', ''[[diakrita ringo|kroužek]]'' → ''ů''; * en [[islanda]] : ''[[æ|ash]]'' → ''æ'', ''[[ð|eth]]'' → ''ð'', ''[[þ|thorn]]'' → ''þ''; * en [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] (aliaj ''æ'', ''ð'', ''þ'') : ''[[vunjo]]'' → ''ƿ'', ''[[joĥ]]'' → ''ȝ''; * en diversaj lingvoj kiaj la [[Nord-samea lingvo|nord-samea]] kaj ĉe multaj [[lingvoj de Afriko]] (basa, [[bambara]], [[Volofa lingvo|volofa]], [[Fula lingvo|fula]], lingvoj nuer-dinka, [[Efik (lingvo)|efika]], [[Evea lingvo|evea]], [[Gaa lingvo|gaa]], [[kpelle (lingvo)|kpelle]], mandea) : ''[[ŋ|eng]]'' → ''ŋ'' (karaktro de la tutniĝeria alfabeto); * [[kalaallisut|gronlanda]] : ''kra'' (anstataŭita per q en 1973) → ''ĸ'', ktp. <!-- Ă Â Ä Å Æ Ç Ð Ğ ƕ Î Ł Ñ Ö Ø Œ ſ ß Ş Ţ Ŭ Wh Ʒ Þ Ƿ Ȝ--> En aliaj artikoloj estas pli da informo kiel ĉe la jenaj: '''[[Digramo]]''', '''[[Diakrita signo|Diakritaĵoj de la latina alfabeto]]''', '''[[Mallongigo]]''', '''[[Ligaturo]]'''. Finfine, pli kaj pli oftiĝas, ke la [[Transliterumo|transskribon aŭ la transliterumon]] de skribsistemo nelatina oni faras per la rimedoj de latinaj literoj (kiuj donas grandan parton de la karaktroj de la [[Internacia Fonetika Alfabeto]] kaj de aliaj metodoj de transskribo). Oni parolas tiukaze pri [[latinigo]]. Finfine, multaj lingvoj kiuj restis neskribaj dekomence adoptis la latinan alfabeton: tiu estis la kazo de [[lingvoj de Afriko]], kiuj povas sekvi la tutniĝerian alfabeton aŭ la internacian alfabeton de [[Niamey]]. === Franca varianto === Oni uzas, en la franca, la dudek ses fundamentajn literojn, kaj ankaŭ [[ligaturo]]jn (kiel ''[[æ]]'' kaj ''[[œ]]'') kaj literojn havantajn [[diakrito]]jn (kiel [[é]]) kiuj ne estas tamen konsiderataj kiel sendependaj literoj eĉ se ili estas konsiderataj kiel distingaj kaj normigaj en la ortografio. Finfine, la [[Diakrita signo|diakritaj literoj]] (kiel ''u'' aŭ ''e'' post ''g'' por precizigi la valoron), la [[digramo]]j (''ch'', ''ai'', ''an/am'', ''au'', ''ei'', ''en/em'', ''eu'', ''gn'', ''in/im'', ''ng'', ''on/om'', ''ou'', ''un/um'', ''ph'', ''sh'', ''ss''…) kaj [[trigramo]]j (''ain'', ''eau'', ''ein'', ''oin'', ''sch''…), kaj diversaj mutaj literoj, estas partikulare nombraj (el kiuj kelkaj importitaj el fremdaj lingvoj), kaj oni traktas ilin simple kiel kombinojn de literoj (''ch'' estas vidata kiel ''c+h'', ne kiel aparta litero). === Germana varianto === Kvankam oni kontraŭigas ilin al la latina skribsistemo, la germanaj formoj nomitaj "gotikaj" (''Fraktur'' aŭ ''Schwabacher'' por la tipografio, ''Kurrent'' aŭ ''Sütterlin'' por la kursivaj) faras parton de la latinaj skribsistemoj. Ili distingiĝas per siaj angulecaj formoj, de ''ductus'' kaj partikularaj ligaturoj. Kvankam ili estas ankoraŭ uzataj, tiuj tipoj de skribsistemoj estis malaperintaj for de la ĉiutaga uzado. == La klasika latina alfabeto == {| class="wikitable" border="1" |- ! Litero !! Latina nomo !! Esperanta nomo !! Klasika prononco laŭ [[IFA]] !! Numera valoro |- | [[A]] || a || a || /a/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[B]] || be || bo || /b/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[C]] || ke || co || /k/<ref>Nur dum Mezepoko la sono ''c'' diverĝis, tiel ke antaŭ la antaŭaj vokaloj ''e'', ''i'', kaj ''ae'' [aj → e], ''oe'' [oj → œ → e] ĝi evoluis al [ts] (kaj plu al [s]) aŭ al [tʃ]. Tion montras hodiaŭ la konservema [[Sarda dialekto]], kiu kiel la ununura en la [[latinida lingvaro]] konservis k-an ''c''. ''Caesar'' (Cezaro) klasikprononce estis [kajsar], sed en la mezepoka Latino ĝi iĝis [cezar] aŭ [ĉezar] aŭ [sesar] (malsame en diversaj landaj tradicioj). </ref> || ALIGN=RIGHT | 100 |- | [[D]] || de || do || /d/ || ALIGN=RIGHT | 500 |- | [[E]] || e || e || /e/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[F]] || ef || fo || /f/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[G]] || ge || go || /g/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[H]] || ha(ĉe) || ho || /h/ aŭ /-/ ("h" frue silentiĝis, samkiel en la modernaj [[latinida lingvaro|latinidaj lingvoj]]) || ALIGN=RIGHT | - |- | [[I]] || i || i || /i/ aŭ /j/ || ALIGN=RIGHT | 1 |- | [[K]] || ka || ko || /k/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[L]] || el || lo || /l/ || ALIGN=RIGHT | 50 |- | [[M]] || em || mo || /m/ || ALIGN=RIGHT | 1000 |- | [[N]] || en || no || /n/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[O]] || o || o || /o/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[P]] || pe || po || /p/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[Q]] || ku || kuo || /k(w)/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[R]] || er || ro || /r/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[S]] || es || so || /s/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[T]] || te || to || /t/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[V]] || u || vo || /ŭ/ aŭ /b/ (samkiel en la [[hispana lingvo]]) aŭ /u/<ref>Prae, ĝi elparolatis same kiel la [w] de la [[Gota lingvo]] aŭ de la moderna [[Angla lingvo]]. Tamen, frue en la historio de la [[Romia imperio]] ĝi miksiĝis kun ''b'' - kp. simile ĉe la latinida [[Hispana lingvo|Hispana]].</ref> || ALIGN=RIGHT | 5 |- | [[X]] || eks || ikso || /ks/ || ALIGN=RIGHT | 10 |- | [[Y]] || i grajka|| ipsilono || /i/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[Z]] || zeta || zo || /z/ || ALIGN=RIGHT | - |- | colspan="5" | '''[[Ligaturoj]]''' |- | [[Æ]] || - || - || /aj/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[Œ]] || - || - || /oj/ || ALIGN=RIGHT | - |- | [[ᵫ]] || - || - || /uj/ || ALIGN=RIGHT | - |} === Pri la latinaj liternomoj === La Romianoj ne vere inventis nomojn por siaj literoj (kp. [[greka alfabeto]]), sed simple elparolis ilin laŭprononce: A [a], E [e] ktp. Ĉe konsonantoj, por plifaciligi la memstaran prononcon, ili antaŭmetis silabigan ''e'': B [eb], C [ek], D [ed], F [ef]. Iom poste, faciligante eĉ pli, ili postenmetis la ''e'', krom ĉe [[frikativo]]j kaj [[Flua konsonanto|fluoj]], kiuj glate prononceblis ĉefine. Tial la malsamo inter C [ke], P [pe], T [te] kaj S [es], M [em], L [el]. Pli poste, kiam aldoniĝis ''K'' el la greka, oni devis nomi ĝin ''ka'' por eviti kolizion kun [ke] (= ''c''). == Historio == === Alfabeto antikva === [[Dosiero:Alphabet latin archaïque.PNG|eta|upright=1.5|maldekstra|La arkaika latina alfabeto (kun diferencaj variantoj por ĉiu litero).]] La latina alfabeto estis dekomence uzata por skribi la [[latina]]n, nome la lingvo parolata de la loĝantoj de [[Romo]] kaj de [[Latio]]. Ĝi estis derivata de la [[etruska alfabeto]], nome varianto de [[greka alfabeto]] diferenca de la alfabeto nomita ''klasika'' (tiu kiun oni utiligas en la aktualaj eldonoj). La etruska alfabeto havis kelkajn neutilajn literojn (''B'', ''C'', ''D'' kaj ''O''), kiuj neniam estis uzataj en la surskribaĵoj ĉar estis neutilaj pro la [[fonologia sistemo]] de la [[etruska]], en kiu oni ne trovas sonajn [[plozivo]]jn aŭ de vokalo /o/. Ili tamen estos uzataj fare de la Latinoj, inter kiuj ili trovas plenan utilon<ref>Oni povas krome legi pri ĉio tio la sintezon tamen jam antikva sed ĉiam aktuala ĉe A.Grenier, «L’alphabet de Marsiliana et les origines de l’écriture à Rome», Mélanges d’archéologie et d’histoire, 1924, vol 41, {{p.|3-41}}</ref>. La [[majusklo]]j estas la normala maniero de tiu alfabeto, la [[minusklo]]j estis de malfrua inventomomento (mezepoka [[Karolida minuskla skribo]] de la 9a jarcento de la kristiana epoko) kaj dekomence uzataj ne kontraste kun majuskloj sed kiel grafika sistemo tute sendependa. [[Dosiero:Freising manuscript.jpg|eta|Fragmento de manskribaĵoj Freising el [[Slovenio]] — unu el la plej fruaj [[Slavoj|slavaj]] dokumentoj. Skribita per karolida minusklaro.]] La plej elstaraj trajtoj de tiu alfabeto estas la jenaj: * oni ne distingas ''U'' disde ''V'', kiuj skribiĝas ambaŭ ''V'' ; * dekomence, la litero ''C'' notis samtempe /g/ kaj /k/: fakte, la etruska alfabeto uzis la grekan literon [[gamma]] ''Γ'' /g/ kun la valoro /k/, dum /g/ forestis el la etruska [[fonologia sistemo]]. ''G'' (grafika modifo de ''C'') kompletigis tamen la alfabeton rapide. La litero ''K'', superflua kun ''C'', estis konservita en latina nur antaŭ /a/ kaj en tre malmultaj vortoj (''KALENDAE'', «calendes»). Sed la konfuzo ''C'' ~ ''G'' pluis tamen en la romia antaŭnomo ''Caius'' prononcita ''Gaius'', ĉefe ĉe la [[mallongigo]]j: la antaŭnomo skribiĝas normale ''C.'' La litero ''Z'' estis neutila pro la [[rotismo]], ''G'' anstataŭis ĝin en la alfabeto (oni memoru, ke en greka oni havas, en la ordo, Α ''a'', Β ''b'', Γ ''g'', Δ ''d'', Ε ''e'', Ϝ ''w'' (''[[digamo]]''), Ζ ''z''). * la litero ''Q'', uzita kiel varianto de /k/ antaŭ /u/ (estas la greka ''[[kuoppo]]'', neutila en tiu alfabeto ĉar ĝi forestas el la klasika varianto), estis konservita nur por formi la [[digrafo]]n ''QV'' notanta la unikan fonemon /kʷ/, distinga el la sekvo de konsonantoj /kw/: oni kontraŭas tiele ''QVI'' /kʷi/ «kiu» kaj ''CVI'' /ku̯i/ (kun diftongo) «al kiu». Konklude, la [[latino]] uzis 20 literojn en sia arkaika varianto<ref>« Les lettres du latin : description sémiologique, fonctionnelle et graphématique, Paris Sorbonne » [arkive], ĉe http://wwww.paris-sorbonne.fr{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [archive] (konsultita la 15an de Aŭgusto 2014) [http://www.paris-sorbonne.fr/IMG/pdf/Semiologie_fonctionnement__graphematique-2.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140514100159/http://www.paris-sorbonne.fr/IMG/pdf/Semiologie_fonctionnement__graphematique-2.pdf|date=2014-05-14}} [http://wwww.paris-sorbonne.fr]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> : :'''A, B, C, D, E, F, G, H, I, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X''' Poste, 23 literoj en si klasika grafio: :'''A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z''' :Notu: [[K]], ''[[Y]]'' kaj ''[[Z]]'' estas malfruaj aldonoj el la [[greka alfabeto]] por noti [[Lingva prunto|lingvajn pruntojn]]. === Mezepokaj alfabetoj kaj grafismoj === Laŭlonge de la jarcentoj, la literoj de la latina alfabeto estis skribataj je diversaj manieroj. Tiuj tipoj de skribsistemoj ne konstituas verajn alfabetojn sed diversajn versiojn de unusola alfabeto, kio iĝos post la invento de la presarto la [[tipara familio]] : {{Div col|cols = 2}} * [[Majuskloj monumentaj]] * ''Quadrata''; * [[Majuskloj rustikaj]]; * [[Manskribaj literoj|Romiaj manskribaj]]; * [[Uncialo]]; * Duon-uncialo; * skribsistemoj nomataj « naciaj»: merovingia, ''beneventa'', [[Visigotoj|visigota]] skribsistemoj; * [[Karolida minuskla skribo]]; * [[Gotikaj literoj]] (ne konfuziĝi inter tiu latina grafismo kaj la [[Gota alfabeto]] kiu estas tute alia alfabeto multe pli antikva); * [[humanisma skribsistemo]]; * anglaj literoj; * [[Klasika tiparo]]; * ''Textura''; * [[Gotikaj literoj|Rotunda]] ; * ''Fraktur''; * ''Kurrent''; * ''Sütterlin''. {{Div col end}} === En moderna epoko === ==== La presarto ==== [[Dosiero:Arrighi italic.png|eta|upright=1.5|Italikaj literoj de Arrighi ĉirkaŭ 1527.]] Ĝis la [[Renesanco]], la manuskripto estas la granda vehiklo de la skribsistemo. La presarto prenis progrese la ŝanĝo, kaj manuskriptoj iĝis iom post iom artaĵoj. Tiam aperis grandaj majstroj kiuj aŭtoris librojn kaj teoriajn kaj praktikajn pri "la arto de la bela skribmaniero". La evoluo de la skribmaniero sekvos sian fluon, markitaj de nomoj kiel Ludovico degli Arrighi, Giambattista Palatino, Tagliente Yciar, Lucas, Mercator<ref>[http://classes.bnf.fr/ecritures/arret/lesecritures/latin/03.htm L'évolution des styles de l'écriture latine de Véronique Sabard Geneslay]</ref>… En la 15a jarcento oni skribis plejparte per plumo kun kvadrata pinto. Je tiu epoko, en Francio, oni uzis klinan literon de gotika stilo nomita "litero de civitaneco", same kiel la financa. Je la 17a jarcento, la uzado de plumoj pli kaj pli pintecaj alportis modifojn en la konturo: la trajtoj estas pli fajnaj, la anguloj iĝas pli rondecaj, la arabeskoj naskiĝintaj en la ''cancelaresca'' dancas kiel bendoj sur le papero (Jan Van den Velde, Francesco Periccioli, Louis Barbedor…). Dum tiu periodo, novaj skribmanieroj aperas: la ronda, la kursiva, la fandita. Finfine, je la 18a jarcento, aperas nova stilo el la itala kursiva, pli "facile skizebla", pli "rapide skribebla": la angla. Ĝi ŝuldas sian nomon unuflanke al anglaj profesiuloj George Bickham, Champion…) kiuj ege kontribuis al ties maturado, sed ankaŭ al la brita ekonomia povo kiu disvastigis tiun komercan kaj utilisman skribmanieron. Ĝis la 19a jarcento, la angla utilis de bazo por la lerneja skribmaniero. Sed nuntempe, la strukturo de la literoj estas en absoluta transformo. La surstrataj skribaĵoj proponis metamorfozitajn majusklojn, la lernejo postulas novajn modelojn, la [[kaligrafio]] disvolviĝis. ==== La informadiko ==== La latina alfabeto estis la unua alfabeto rekonata de la [[Aparataro|informadikaj aparatoj]]. En tiuj aparatoj, al ĉiu [[signobildo]] korespondas cifero (''kodo''), kaj tiu cifero estas manipulata de la aparato. La transformao de cifero en signobildo kaj inverse fariĝas laŭ tabeloj de normiga korespondaro. La normigo [[Askio|ASCII]], kreita en 1961 difinis la korespondadon inter 96 preskaraktroj kaj ties respektiva cifero. Inter la karaktroj difinitaj en la normo, estas la 26 literoj de la latina alfabeto, kaj majuskle kaj minuskle, la ciferoj el 0 al 9, kaj la diversaj signoj de interpunkcio kiu permesas skribi tekstoj en la [[angla]] normige kaj en la lingvoj kiuj uzas la latinan alfabeton. Sed tiu normigo ne difinas korespondon por la literoj kun diakritaĵoj (akcentoj). La tabelo de korespondado [[ISO 8859-1]], nomita ankaŭ ''Latin-1'' estas unu de la tabeloj de korespondo difinitaj de la normo [[ISO 8859]]. Kreita en 1991 sur la bazo de la normo ASCII, tiu normo difinas la korespondon inter 191 pres-signoj kaj ties respektivaj kodoj. Inter la signoj estas la 26 literoj de la latina alfabeto, majusklaj kaj minusklaj, kun diakritaĵoj uzataj en diversaj lingvoj (ĉefe latinidaj) de [[Okcidenta Eŭropo]] kiel la [[franca]] (kun la elstara escepto de la karaktroj 'œ', 'Œ' kaj 'Ÿ'), la [[germana]], la [[hispana]], la [[dana]] aŭ la [[islanda]]. La 15 aliaj tabeloj de la normo [[ISO 8859]] difinas la korespondadon inter la literoj kun diakritaĵoj ne uzataj en la lingvoj de Okcidenta Eŭropo kiaj la [[haĉeko]] š, la [[ogoneko]] ę aŭ la S kun [[subhoko]] ş, same kiel de lingvoj kiuj utiligas la alfabetojn [[cirila alfabeto|cirila]], [[greka alfabeto|greka]], [[araba alfabeto|araba]], [[hebrea alfabeto|hebrea]] kaj [[taja alfabeto|taja]]. Tiuj normoj faras parton de la familio de la normo [[Unikodo]] kiu difinas la korespondadon por ĉiuj la literoj en preskaŭ ĉiuj la alfabetoj uzataj en la mondo. La jenaj karaktroj estas dediĉitaj al la latinidaj lingvoj: * 0000 007F Latino de bazo vidu normo ISO 646, kodo ASCII * 0080 009F Ne uzata vidu loko ne uzita normoj ISO 8859 kaj ISO 8859-1 * 00A0 00FF Suplemento Latin-1 vidu normo ISO 8859, kodo ISO 8859-1 * 0100 017F Latino etenda A * 0180 024F Latino etenda B == Etendo == [[Dosiero:Romance Languages-World-Map.png|eta|upright=1.5|Latinidaj lingvoj en la mondo]] La latina alfabeto etendiĝis, kun [[Latino]], el la [[Itala Duoninsulo]] al la teroj kiuj ĉirkaŭas la [[Mediteranea Maro|Mediteranean Maron]] samtempe kun la etendo de la [[Romia Imperio]]. Tamen la orienta duono de la Imperio, nome la teritorioj de la nunaj [[Grekio]], [[Turkio]], [[Levantenio]], kaj [[Egipto]], pluuzis la [[Greka lingvo|grekan]] kiel [[lingvafrankao]], sed Latino estis amplekse parolata en la okcidenta duono de la Mediteraneo, kaj tie la [[Latinidaj lingvoj]] evoluis el la latina, kaj ili plue uzis kaj adaptis la latinan alfabeton. === Mezepoko === Kun la etendo de la [[Okcidenta kristanismo]] dum la [[Mezepoko]], la Latina alfabeto estis laŭgrade adoptita de la personoj de [[Norda Eŭropo]] kiu parolis la [[Kelta lingvaro|keltajn lingvojn]] (anstataŭante la [[Ogamo|Ogaman]] alfabeton) aŭ la [[Ĝermana lingvaro|ĝermanajn lingvojn]] (anstataŭante la pli fruan [[Runaj alfabetoj|Runajn alfabetojn]]) aŭ [[Balta lingvaro|Baltajn lingvojn]], same kiel de la parolantoj de kelkaj [[Urala lingvaro|uralaj lingvoj]], ĉefe de la [[Hungara lingvo|hungara]], [[Finna lingvo|finna]] kaj [[Estona lingvo|estona]]. Tiu skribsistemo iĝis uzata ankaŭ por la verkado de la [[Okcidentslavaj lingvoj]] kaj de kelkaj [[Sudslavaj lingvoj]], kiam la loĝantaro, kiu parolis ilin, adoptis la [[Katolika Eklezio|Roman Katolikismon]]. La parolantoj de la [[Orientslavaj lingvoj]] ĝenerale adoptis la [[Cirila alfabeto|cirilan alfabeton]] kun la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksan Kristanismon]]. La [[Serba lingvo]] uzas ambaŭ alfabetoj, inter kiuj la cirila dominas en oficiala komunikado kaj la latina aliloke, kiel estas deklarite jure per Leĝo pri Oficiala Uzado de Lingvo kaj Alfabeto.<ref name="ombudsman">{{Cite web|url=http://www.ombudsman.rs/pravamanjina/attachments/ZAKON%20o%20sluzbenoj%20upotrebi%20jezika%20i%20pisma.pdf|date=[[17-a de majo]] [[2010]]|title=ZAKON O SLUŽBENOJ UPOTREBI JEZIKA I PISAMA|publisher=Ombudsman.rs|accessdate=2014-07-05|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-12-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714223400/http://www.ombudsman.rs/pravamanjina/attachments/ZAKON%20o%20sluzbenoj%20upotrebi%20jezika%20i%20pisma.pdf|arkivdato=2014-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714223400/http://www.ombudsman.rs/pravamanjina/attachments/ZAKON%20o%20sluzbenoj%20upotrebi%20jezika%20i%20pisma.pdf|archivedate=2014-07-14}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ombudsman.rs/pravamanjina/attachments/ZAKON%20o%20sluzbenoj%20upotrebi%20jezika%20i%20pisma.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140714223400/http://www.ombudsman.rs/pravamanjina/attachments/ZAKON%20o%20sluzbenoj%20upotrebi%20jezika%20i%20pisma.pdf |arkivdato=2014-07-14 }}</ref> === Ekde la 16a jarcento === Tiom malfrue kiom ĝis 1500, la latina alfabeto estis limigita ĉefe al la lingvoj parolitaj en [[Okcidenta Eŭropo|Okcidenta]], [[Norda Eŭropo|Norda]], kaj [[Centra Eŭropo]]. La [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksaj Kristanaj]] Slavoj kaj [[Orienta Eŭropo|Orienta]] kaj [[Sudorienta Eŭropo]] ĉefe uzis [[Cirila alfabeto|cirilan]], kaj la Greka alfabeto estis en uzo fare de grekparolantoj ĉirkaŭ orienta Mediteraneo. La [[Araba alfabeto]] estis disvastigata ene de [[Islamo]], kaj inter [[Araboj]] kaj inter ne-arabaj landoj kiaj la [[Iranaj popoloj|Irananoj]], [[Indonezio|Indonezianoj]], [[Malajoj]], kaj [[Tjurkaj popoloj]]. Plej el la resto de Azio uzis variojn de [[Brahmia skribsistemo|brahmiaj alfabetoj]] aŭ de [[ĉina skribo]]. [[Dosiero:Latin alphabet world distribution.svg|eta|upright=1.5|La distribuo de la Latina alfabeto. La malhelverdaj areoj montras la landojn, kie la Latina alfabeto estas la sola ĉefa skribsistemo. Helverdaj areoj montras landojn, kie la latina kun-ekzistas kun aliaj. Latinskribaj alfabetoj estas foje etende uzataj en grizaj areoj pro la uzado de neoficialaj duaj lingvoj, kiek la franca en Alĝerio kaj la angla en Egipto, kaj pro la latina transliterumado de oficialaj skribsistemoj kiel [[Hanyu Pinyin]] en Ĉinio.]] Dum la pasintaj 500 jaroj, la latina alfabeto disvastiĝis ĉirkaŭ la mondo, en [[Ameriko]]n, [[Oceanio]]n, kaj partojn de [[Azio]], [[Afriko]], kaj de Pacifiko kun la eŭropa [[koloniismo]], kune kun la [[Hispana lingvo|hispana]], [[Portugala lingvo|portugala]], [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] lingvoj. Ĝi estas uzata por multaj [[Aŭstronezia lingvaro|aŭstroneziaj lingvoj]], kiaj la [[lingvoj de la Filipinoj]] kaj la [[Malaja lingvo|malaja]] kaj la [[indonezia lingvo]]j, anstataŭante la araban kaj indiĝenajn brahmiajn alfabetojn. Latinaj literoj servis kiel la bazo por la formoj de la [[Ĉeroka skribo]] disvolvigitaj de [[Sequoyah]]; tamen, la sonvaloroj estas komplete diferencaj. === Ekde la 19a jarcento === [[Dosiero:Latinalphabet Former Yugoslavia 2008.png|eta|maldekstra|Mapo montranta la etendon de la uzado de Latina alfabeto en areoj de iama [[Jugoslavio]].]] En la fino de la 19a jarcento, la [[Rumanoj]] revenis al la Latina alfabeto, kiun ili estis uzintaj ĝis la [[Koncilio de Florenco]] en 1439,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la.wikisource.org/wiki/Descriptio_Moldaviae#CAPUT_V_-_DE_LITTERIS_MOLDAVORUM|titolo=Descriptio_Moldaviae|alirdato=2014-09-14|dato=1714|eldoninto=La.wikisource.org}}</ref> ĉefe ĉar la [[Rumana lingvo|rumana]] estas [[latinida lingvo]]. La rumanoj estis (kaj estas ankaŭ) ĉefe [[Ortodoksa Kristana Eklezio|ortodoksaj kristanoj]], kaj ties eklezio, pliiĝante influita de Rusio post la [[Falo de Konstantinopolo|falo de la Bizancgreka Konstantinopolo]] en 1453 kaj la kapto de la Greka [[Patriarko de Konstantinopolo|Ortodoksa Patriarko]], antaŭe helpis la etendon de la slava [[Cirila alfabeto|cirila]]. Sub la franca regado kaj la portugala misia influo, latina alfabeto estis desegnita por la [[Vjetnama lingvo]], kiu antaŭe estis uzinta [[Ĉina|ĉinajn literojn]] nome ''Chữ nôm''. En 1928, kiel parto de la reformoj de [[Mustafa Kemal Atatürk]], la nova [[Turkio|Respubliko Turkio]] adoptis Latinan alfabeton por la [[Turka lingvo]], anstataŭante modifitan Araban alfabeton. Plej el [[Tjurkaj lingvoj|Tjurk]]-parolantaj popoloj de la iama [[Sovetunio|USSR]], kiaj la [[Tataroj]], [[Baŝkiroj]], [[Azeroj]], [[Kazaĥoj|Kazakxoj]], [[Kirgizoj]] kaj aliaj, uzis la Latin-bazitan Turkan alfabeton en la 1930-aj jaroj, sed en la 1940-aj jaroj ĉiuj el ili estis anstataŭitaj de la cirila. {{Ĉefartikolo|Latinliterigo en Sovetunio}} Post la falo de la [[Sovetunio]] en 1991, kelkaj el la nove sendependaj Tjurk-parolantaj respubliko, nome [[Azerbajĝano]], [[Uzbekio]], kaj [[Turkmenio]], same kiel la Ruman-parolanta [[Moldavio]], oficiale adoptis la Latinajn alfabetojn por siaj lingvoj. [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Iranaj lingvoj|Iran]]-parolanta [[Taĝikio]], kaj la separisma regiono ne rumanparolanta de [[Transnistrio]] retenis la cirilan alfabeton, ĉefe pro ties ligoj kun Rusio. En la sama periodo de 1930-aj jaroj kaj 1940-aj jaroj, la majoritato de [[Kurdoj]] anstataŭis la araban skribsistemon per du Latinaj alfabetoj. Kvankam la nura oficiala [[Aŭtonoma Regiono Kurdistano|Kurda registaro]] uzas Araban alfabeton por publikaj dokumentoj, la Latinkurda alfabeto restas amplekse uzta tra la tuta regiono fare de la majoritato de la [[Kurda lingvo|Kurda]]-parolantoj. == Lingvoj kiuj uzas la latinan alfabeton == Inter la lingvoj, kiuj uzas la alfabeton latinan, estas la jenaj: [[Dosiero:Combatron Chapter 1 Issue No. 1.jpg|eta|dekstra|Tagaloga komikso en latina alfabeto.]] <div style="column-count:4;"> * la [[afrikansa lingvo|afrikansa]] * la [[albana lingvo|albana]] * la [[angla lingvo|angla]] * la [[aragona lingvo|aragona]] * la [[asturia lingvo|asturia]] * la [[azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]] * la [[cocila lingvo|cocila]] * la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] * la [[ĉona lingvo|ĉona]] * la [[dana lingvo|dana]] * la [[esperanto]] * la [[estona lingvo|estona]] * la [[eŭska lingvo]] * la [[feroa lingvo|feroa]] * la [[fiĝia lingvo|fiĝia]] * la [[finna lingvo|finna]] * la [[franca lingvo|franca]] * la [[friula lingvo|friula]] * la [[galega lingvo|galega]] * la [[germana lingvo|germana]] * la [[gronlanda lingvo|gronlanda]] * la [[guarania lingvo|guarania]] * la [[haŭsa lingvo|haŭsa]] * la [[hispana lingvo|hispana]] * la [[hungara lingvo|hungara]] * la [[indonezia lingvo|indonezia]] * la [[irlanda lingvo|irlanda]] * la [[islanda lingvo|islanda]] * la [[itala lingvo|itala]] * la [[jagana lingvo|jagana]] * la [[java lingvo|java]] * la [[kataluna lingvo|kataluna]] * la [[kaŭeskara lingvo|kaŭeskara]] * la [[kazaĥa lingvo|kazaĥa]] * la [[keĉua lingvaro|keĉua]] * la [[kroata lingvo|kroata]] * la [[latina lingvo|latina]] * la [[latva lingvo|latva]] * la [[litova lingvo|litova]] * la [[loĵbano]] * la [[majaa lingvo|majaa]] * la [[malta lingvo|malta]] * la [[mapuĉa lingvo|mapuĉa]] * la [[na'vi]] * la [[nahuatla lingvo]] * la [[nederlanda lingvo|nederlanda]] * la [[norvega lingvo|norvega]] * la [[okcitana lingvo|okcitana]] * la [[pola lingvo|pola]] * la [[portugala lingvo|portugala]] * la [[rapanui]] * la [[rumana lingvo|rumana]] * la [[selknama lingvo|selknama]] * la [[serba lingvo|serba]] * la [[slovaka lingvo|slovaka]] * la [[slovena lingvo|slovena]] * la [[somalia lingvo|somalia]] * la [[svahila lingvo|svahila]] * la [[sveda lingvo|sveda]] * la [[tagaloga lingvo|tagaloga]] * la [[tahitia lingvo|tahitia]] * la [[turka lingvo|turka]] * la [[turkmena lingvo|turkmena]] * la [[tzeltal|celtala]] * la [[uzbeka lingvo|uzbeka]] * la [[valencia lingvo|valencia]] * la [[vjetnama lingvo|vjetnama]] </div> == Duskribismo == [[Nikola Raŝiĉ]] en sia eseo ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo''<ref>Nikola Raŝiĉ, ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo'' [2000]. En ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 47-66.</ref> ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la [[skribsistemo]]. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas [[alfabeto]]n kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du [[ortografio]]j, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj ''skizoskribio'' kaj ''skizografio'') same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en [[Balkanio]] ĝis [[Moldavio]] ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la [[araba]]. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en [[Hindio]] ĉefe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de [[Bosnio]] estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas ĉefe funkcia. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Latinigo de hebrea skribo]] * [[Latinliterigo en Sovetunio]] * [[Unikoda alfabeto]] == Bibliografio == * (en) A. E. Gordon, The Letter Names of the Latin Alphabet, University of California Press, 1973. * (en) Haarmann, Harald (2004), Geschichte der Schrift [History of Writing] (in German) (2nd ed.), München: C. H. Beck, ISBN 3-406-47998-7 * (fr) Jean Mallon, Paléographie romaine, Madrid, 1952. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://diacritics.typo.cz {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181023081610/http://diacritics.typo.cz/ |date=2018-10-23 }} * http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/sin2phoen-animate.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509123036/http://www.wam.umd.edu/%7Erfradkin/sin2phoen-animate.html |date=2008-05-09 }} * http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/latin.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060113042153/http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/latin.html |date=2006-01-13 }} * {{Tradukita|lingvo= fr |artikolo=Alphabet latin |revizio=120616295}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Latin script|revizio=691302496}} {{Latina alfabeto}} {{Havenda artikolo|Latina alfabeto}} {{Unua}} [[Kategorio:Latina alfabeto| ]] mg771abap997toj2kac2afuzl9ecq70 0 3643 9416194 9414911 2026-06-28T13:38:40Z Filipvansnaeskerke 2150 /* Nomo */ 9416194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas franca [[vulkaninsulo]] en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Kiel departemento kaj regiono de Francio, ĝi estas unu el la [[Eksteraj_Regionoj_(Eŭropa_Unio)|eksteraj regionoj]] de la [[Eŭropa Unio]] kaj apartenas al la [[Eŭrozono]]. Ĝi tamen ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[prefektejo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Nomo == La plej antikva konata nomo de tiu insulo estas la araba nomo “Dina Morgabin”, kiu aperas sur la [http://:en:Cantino_planisphere mapo de Cantino] (1502)<ref>Laŭ : L'île de la Réunion, étude de géographie urbaine, Jean Defos du Rau, 1960, p. 130. {{OCLC|490104908}}</ref>. Komence de la 16-a jarcento la Portugaloj nomis la insulon “Santa Apolónia” (vidu sube : Historio). En la 17-a kaj 18-a jarcentoj, sub la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''), tiu insulo estis nomata '''''Insulo Burbono''''', laŭ la [[Burbonoj|reĝa dinastio]] de Francio. Post la [[Franca revolucio de 1789]], la [[Nacia_Konvencio_(franca_respubliko)|Nacia Konvencio]] decidis la 23-an de Marto 1793 renomi la teritorion '''''Île de la Réunion''''' (Insulo Reunio) por forigi ajnan ligon kun la antaŭa epoko. Kial oni elektis tiun nomon, tio ne estas klara kaj ne ekzistas dokumento por subteni la hipotezojn. * La vorto “réunion” en la franca kutime signifas “kunveno”. Eble la nomo estis elektita honore al revolucia epizodo okazinta en 1792: la alianciĝo de la Nacia Gvardio kun la ribelanta popolo dum la atako de la [[Palaco Tuilerioj]] la 10-an de Aŭgusto 1792<ref>[[:fr:Journée_du_10_août_1792|Vidu la franclingvan artikolon pri tiu ribelo]]</ref>, kio kondukis al la abolicio de la monarĥio en Septembro 1792. * Eble per la vorto “réunion” oni volis memorigi pri la unuiĝo kun la parizaj soldatoj de la volontulaj soldatoj venintaj de Marsejlo la 30-an de Julio 1792, kantante faman marŝan kanton, kiun oni poste nomis “la kanto de la Marsejlanoj” kaj elektis kiel himnon de Francio. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}) honore al Napoleono Bonaparte. En 1810, post kiam la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo, ties nomo refariĝis '''''Insulo Burbono'''''. Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo (kiun la Britoj redonis al Francio en 1815 laŭ la [[:fr:Traité_de_Paris_(1814)|Traktato de Parizo, 1814]]) denove ŝanĝiĝis al '''''Insulo Reunio''''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.</ref>. Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj, la artikolo “la” en la franca nomo '''''Île de la Réunion''''' estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon “La Réunion” por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimoj]] (loknomoj)<ref>[https://cnig.gouv.fr/IMG/documents_wordpress/2015/06/Entites-geopolitiques-souveraines-ou-dependantesordre-alphabet.pdf Franclingva oficiala listo de land- kaj regionnomoj]</ref> kaj aperas en la nuna [[Franca_konstitucio_de_1958|Konstitucio de la Franca Respubliko]] en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Malojao (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo]. Por reta prelego en Esperanto pri la vivo en Reunio: vidu sub Eksteraj ligiloj. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] qvww6tv56wt08k537aac30v1zqelk2m 9416197 9416194 2026-06-28T13:42:12Z Filipvansnaeskerke 2150 /* Nomo */ 9416197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Reunio | devena_nomo = La Réunion | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Département d'Outre-Mer de la Réunion | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Saint-Denis @ La Réunion.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of France.svg | blazono = Armoiries Réunion.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[La Réunion]] (974) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> |parenco = Hinda oceano |parenco_tipo = Akvejo | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = Saint-Denis (Reunio) | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] | urbo1 = [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] | urbo2 = [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] | urbo3 = [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] | urbo4 = [[Le Tampon]] | limo = Hinda Oceano <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2512 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 833944 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Jacques Billant | ĉefulo_tipo = Prefekto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Huguette Bello]] | ĉefulo1_tipo = Regionestro | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+04:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = RE, FR-974 | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:RE|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Pitons, cirques et remparts de l’île de la Réunion | unesko_jaro = 2010 | unesko_tipo = natura heredaĵo | unesko_kriterioj = vii, x | unesko_regiono = | unesko_numero = 1317 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[franca lingvo|franca]], [[Reunia kreola lingvo]] | libera_tipo = Lingvoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Reunion in France.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Reunio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = RE | zomo = 8 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.regionreunion.com/fr/spip/ http://www.regionreunion.com/fr/spip/] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Reunio''' ({{Lang-fr|La Réunion}}, [[Kreola lingvo|kreole]]: ''Rényon'') estas franca [[vulkaninsulo]] en [[Afriko]] oriente de [[Madagaskaro|Malagasio]] kaj okcidente de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]]. Kiel departemento kaj regiono de Francio, ĝi estas unu el la [[Eksteraj_Regionoj_(Eŭropa_Unio)|eksteraj regionoj]] de la [[Eŭropa Unio]] kaj apartenas al la [[Eŭrozono]]. Ĝi tamen ne estas kovrita de la [[Schengen-spaco|Schengen-interkonsentoj]]. La [[prefektejo]] estas [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] La [[valuto]] estas eŭro (EUR, kodo 978) [[Flago de Reunio]] Horzono: [[Universala Tempo Kunordigita|UTC]] +4. La regiona kodo estas 262. Interreta domajno - .re ISO-kodo estas RE La klimato estas tropika. == Nomo == La plej antikva konata nomo de tiu insulo estas la araba nomo “Dina Morgabin”, kiu aperas sur la [http://:en:Cantino_planisphere mapo de Cantino] (1502)<ref>Laŭ : L'île de la Réunion, étude de géographie urbaine, Jean Defos du Rau, 1960, p. 130. {{OCLC|490104908}}</ref>. Komence de la 16-a jarcento la Portugaloj nomis la insulon “Santa Apolónia” (vidu sube [[Reunio#Historio|la parton pri la historio de Reunio]]). En la 17-a kaj 18-a jarcentoj, sub la [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]] (fr: ''ancien régime''), tiu insulo estis nomata '''''Insulo Burbono''''', laŭ la [[Burbonoj|reĝa dinastio]] de Francio. Post la [[Franca revolucio de 1789]], la [[Nacia_Konvencio_(franca_respubliko)|Nacia Konvencio]] decidis la 23-an de Marto 1793 renomi la teritorion '''''Île de la Réunion''''' (Insulo Reunio) por forigi ajnan ligon kun la antaŭa epoko. Kial oni elektis tiun nomon, tio ne estas klara kaj ne ekzistas dokumento por subteni la hipotezojn. * La vorto “réunion” en la franca kutime signifas “kunveno”. Eble la nomo estis elektita honore al revolucia epizodo okazinta en 1792: la alianciĝo de la Nacia Gvardio kun la ribelanta popolo dum la atako de la [[Palaco Tuilerioj]] la 10-an de Aŭgusto 1792<ref>[[:fr:Journée_du_10_août_1792|Vidu la franclingvan artikolon pri tiu ribelo]]</ref>, kio kondukis al la abolicio de la monarĥio en Septembro 1792. * Eble per la vorto “réunion” oni volis memorigi pri la unuiĝo kun la parizaj soldatoj de la volontulaj soldatoj venintaj de Marsejlo la 30-an de Julio 1792, kantante faman marŝan kanton, kiun oni poste nomis “la kanto de la Marsejlanoj” kaj elektis kiel himnon de Francio. En la [[19-a jarcento]], la insulo denove ŝanĝis sian nomon: en [[1806]], dum la [[Unua Imperio (Francio)|Unua Imperio]], generalo Decamps nomis ĝin '''Insulo Bonaparte''' ({{Lang-fr|Île Bonaparte}}) honore al Napoleono Bonaparte. En 1810, post kiam la [[Brita imperio|Brita Imperio]] akiris kontrolon de la insulo, ties nomo refariĝis '''''Insulo Burbono'''''. Fine, post la falo de la [[Julia monarkio]], la nomo de la insulo (kiun la Britoj redonis al Francio en 1815 laŭ la [[:fr:Traité_de_Paris_(1814)|Traktato de Parizo, 1814]]) denove ŝanĝiĝis al '''''Insulo Reunio''''' per dekreto de la provizora registaro la 7-an de marto 1848<ref>(ru) ''[[:ru:Энциклопедический_словарь_Брокгауза_и_Ефрона|Бурбон, остров&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]'' (Burbono, insulo. Enciklopedieca Vortaro de Brockhaus kaj Efron en 86 volumoj (82 volumoj kaj 4 aldonaj), Sankt-Peterburgo, 1890-1907.</ref>. Laŭ la originala literumado kaj klasikaj ortografiaj kaj preseraraj reguloj, la artikolo “la” en la franca nomo '''''Île de la Réunion''''' estis skribita per minusklo, sed fine de la [[20-a jarcento]], multaj verkoj adoptis la majusklan literumadon “La Réunion” por emfazi la integriĝon de la artikolo en la nomon. Ĉi tiu lasta literumado konformas al la rekomendoj de franca Nacia Komisiono pri [[Loknomo|Toponimoj]] (loknomoj)<ref>[https://cnig.gouv.fr/IMG/documents_wordpress/2015/06/Entites-geopolitiques-souveraines-ou-dependantesordre-alphabet.pdf Franclingva oficiala listo de land- kaj regionnomoj]</ref> kaj aperas en la nuna [[Franca_konstitucio_de_1958|Konstitucio de la Franca Respubliko]] en Artikoloj 72-3 kaj 73. == Geografio == La insulo (apartenanta al la [[Maskarenoj]]) estas 50 [[km]]-ojn larĝa kaj 70 km-ojn longa. La insulo Reunio estas la plej okcidenta insulo de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]], kiu ankaŭ inkluzivas la insulojn [[Maŭricio]], 172  <abbr>km</abbr> oriente-nordoriente, kaj [[Rodriges (insulo)|Rodriges]]. Ĝi troviĝas je 800 km-oj oriente-sud-oriente de [[Madagaskaro]]. Reunio estas parto de la ekologia regiono [[Sejŝelaj kaj maskarenaj humidaj arbaroj]]. Krom la ebenaĵoj, la marbordaj regionoj estas ĝenerale la plej ebenaj regionoj, precipe en la nordo kaj okcidento de la insulo. La marbordo de la sovaĝa sudo, tamen, estas pli kruta. En [[2008]], la artisto Brice Guilbert faris muzikfilmeton titolitan ''La Réunion''. En ĉi tiu filmeto, oni vidas lin trairi ĉiujn pejzaĝojn de la insulo. === Urboj === [[Dosiero:Manapany.jpg|maldekstra|eta|Vilaĝo Manapany en la sudo de la insulo]] * [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] * [[Le Tampon]] La insulo havas grandan havenon ([[Le_Port_(Reunio)|Le Port]]) kaj du flughavenojn ([[Flughaveno Reunio Roland Garros|Gillot]] kaj [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds|Pierrefonds]]). == Klimato == La temperaturoj sur la insulo estas tre mildaj dum la tuta jaro. Reunio havas averaĝan temperaturon de 21–38 °C. La varma somera periodo etendiĝas de oktobro ĝis marto kaj la iom pli malvarmeta periodo de aprilo ĝis septembro. [[Ciklono|Ciklonoj]] foje okazas inter decembro kaj februaro. La akvotemperaturo varias inter 22 kaj 27 °C dum la tuta jaro. La averaĝa temperaturo ĉe la marbordo estas 21 gradoj vintre kaj 28 somere. En la montoj estas ĉirkaŭ 10 gradojn pli malvarme. ===== Sezonoj ===== Reunio karakteriziĝas per humida tropika klimato moderigita de la oceana influo de la pasatoj blovantaj de oriento al okcidento. La insula klimato karakteriziĝas per granda ŝanĝiĝemo, precipe pro la impona reliefo de la insulo, kiu formas la bazon de multaj [[Mikroklimato|mikroklimatoj]]. Rezulte, ekzistas signifaj diferencoj en [[precipitaĵo]] inter la ventflanka marbordo oriente kaj la ŝirmflanka marbordo okcidente, kaj en temperaturo inter la pli varmaj marbordaj regionoj kaj la relative malvarmetaj regionoj. Estas du apartaj sezonoj sur Reunio, kiuj estas determinitaj de la pluvokvanto: * pluvsezono de januaro ĝis marto, dum kiu pluvas dum la plej granda parto de la jaro; * seka sezono de majo ĝis novembro. Sur la orienta parto kaj la antaŭmontoj de la vulkano, tamen, la pluvoj ankaŭ povas esti signifaj dum la seka sezono; * La monatoj aprilo kaj decembro estas transiraj monatoj, kelkfoje tre pluvaj sed kelkfoje ankaŭ tre sekaj. La ''Pointe des Trois Bassins'', situanta ĉe la marbordo de la municipo ''[[Les Trois-Bassins]]'' (okcidente), estas la plej seka stacio kun normala jara pluvokvanto de 447,7 mm, dum ''Le Baril'' en ''[[Saint-Philippe (Reunio)|Saint-Philippe]]'' (sudoriente) estas la plej malseka marborda stacio kun normala jara pluvokvanto de 4 256 mm. Tamen, la plej malseka stacio situas en ''[[Sainte-Rose (Reunio)|Sainte-Rose]]'' kun averaĝa jara pluvokvanto de preskaŭ 11 000 &nbsp;mm, igante ĝin unu el la plej malsekaj lokoj en la mondo. ===== Ciklonoj ===== La insulo situas en la tropika baseno de la sudokcidenta Hinda Oceano: dum la ciklona sezono , kiu oficiale daŭras de novembro ĝis aprilo, la insulon povas trafi ciklonoj kun ventrapidoj superantaj 200 &nbsp;km/h kaj kaŭzi torentajn pluvojn. Ekde 1993, la RSMC (Regiona Specialigita Meteologia Centro) sur la insulo estas rajtigita de la Monda Meteologia Organizaĵo (WMO) por kontinue monitori tropikajn ciklonajn agadojn tra la sudokcidenta parto de la Hinda Oceano. Ĝi faras tion ne nur por la insulo sed ankaŭ por dek kvin landoj en la pli vasta areo. == Demografio == Laŭ datumoj de [[INSEE (Francio)|INSEE]], je la [[1-a de januaro]] [[2025]], la loĝantaro de Reunio estas taksita je 904.180 loĝantoj<ref>(fr) Manuela Ah-Woane, ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 En 2025, la fécondité se stabilise]'' ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8745404 Bilan démographique 2025]'', INSEE</ref>. Kvarono de la loĝantaro estas de eŭropa deveno (precipe francoj), afrikanoj (ĉefe el [[Madagaskaro|Malagasio]]), [[baratanoj]] konsistigas preskaŭ kvaronon de la loĝantaro ([[Guĝaratio|guĝaratanoj]] kaj [[tamiloj]]) kaj homoj el [[suda Ĉinio]], nombrante 25 000, konsistigas ĉirkaŭ tri procentojn de la loĝantaro. Parto de la loĝantaro estas de miksita [[Madagaskaro|malagasa]] deveno. == Ŝtata strukturo == Reunio estas [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmara departemento kaj regiono]] de [[Francio]] kaj ekster-Eŭropa teritorio de [[Eŭropa Unio]]. La ŝtato estas reprezentata en Reunio de [[Prefekto (Francio)|prefekto]]. La teritorio estas dividita en 7 leĝdonajn balotdistriktojn reprezentitajn de [[Parlamentano|deputitoj]] en la [[Nacia Asembleo]]. == Administra strukturo == La departemento estas dividita en 4 [[Arondismento|arondismentojn]], 25 kantonojn kaj [[Komunumoj de Reunio|24 komunumojn]] organizitajn en 5 urbajn komunumojn. La kvar arondismentoj de Reunio estas: * Urbeto [[Saint-Benoît (Reunio)|Saint-Benoît]] * distrikto [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] * Urbeto [[Saint-Paul (Reunio)|Saint-Paul]] * Urbeto [[Saint-Pierre (Reunio)|Saint-Pierre]] La insulo apartenas al la [[Eŭrozono]] sed ne estas parto de la [[Schengen-spaco]]. La insulo, kiu estas la sidejo de defenda kaj sekureca zono, gastigas la ĉefsidejon de la Armetrupoj de la Armitaj fortoj de la suda hinda oceana regiono (fr: ''Forces armées de la zone sud de l'océan Indien'', mallonge FAZSOI), kiu kunigas la unuojn de la [[Franca Mararmeo|Franca Armeo]] staciigitajn en Reunio kaj [[Majoto]]. == Historio == Longe la insulo ne estis loĝata. En la [[10-a jarcento]] arabaj ŝipistoj trovis ĝin, sed ili ne profitis. La [[Portugaloj|portugalo]] [[Diogo Dias]] malkovris ĝin en [[1507]] kaj nomis ĝin ''Santa Apolonia''. En [[1638]] la [[francoj]] akiris la insulon kaj ekde 1940 ĝia [[loknomo]] iĝis '''Insulo Burbon''' ''(fr: '''Île Bourbon''')''. Ekde [[1642]], ĝi iĝi franca posedaĵo. En [[1649]], laŭ peto de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], ĝi estis renomita Insulo Burbon ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) honore al la reĝa familio Bourbon La unuaj veraj loĝantoj alvenis en [[1642]]. Poste alvenis ankaŭ [[Sklaveco|sklavoj]], kiuj kultivis [[kafo]]n kaj [[sukerkano]]n. Ĝis la malfermo de la [[Sueza Kanalo]] en [[1862]], Reunio estis grava haltejo inter Eŭropo kaj la [[Orientaj Hindioj|Orientaj Hindioj.]] Ekde [[1973]] Reunio estas grava milita bazo de [[Francio]]. En [[2007]] oni traboris la monton, kie aŭtoj trafikas kaj kanalo liveras akvon al tiuj insulopartoj, kie mankas la akvo. == Blazono == La plej uzata [[blazono]] en Reunio estas tiu de la "radianta vulkano", desegnita de Guy Pignolet en 1975, foje nomata "Lo Mavéli" [ 110 ]  : ĝi reprezentas la vulkanon Piton de la Fournaise en la formo de simpligita ruĝa triangulo sur marblua fono, dum kvin sunradioj simbolas la alvenon de la loĝantaroj, kiuj konverĝis sur la insulon tra la jarcentoj. == Ekonomio == Post [[1715]], la ekonomio kaj loĝantaro de la insulo kreskis danke al la kultivado de [[kafo]]. La kultivado de [[sukerkano]] akiris gravecon post la sendependeco en 1801 de la tiama Haitio, kiu tiutempe estis la ĉefa provizanto de ĉi tiu krudvaro en Francio. La ekonomio de Reunio baziĝas ekskluzive sur la [[Sukerkano|sukerkana]] industrio ekde la komenco de la [[19-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis kafkultivadon. La kultivado de sukerkano restas la ĉefa agrikultura produkto, reprezentante 54% de la agrikultura tero de la insulo. Reunio estas ekonomie tre dependa de kontinenta [[Francio]] kaj la [[Eŭropa Unio]]. La kresko de urbigo estas unu el la ĉefaj minacoj al la sukerkanindustrio sur la insulo Reunio nuntempe (2026). Hodiaŭ, kafproduktado ("''Bourbon pointu''", altkvalita kafo) reviviĝas. Aliaj relative evoluintaj kultivaĵoj sur la insulo inkluzivas [[Ananaso|ananason]], [[Geranio|geraniojn]] kaj [[Vanilo|vanilon]], de kiuj la insulo iam estis la plej granda produktanto de la mondo Krom sukero, oni eksportas [[Rumo|rumon]], [[Vanilo|vanilon]], [[Geranio|geranian]] [[Vegetaĵa esenco|esencan oleon]], kiu estas uzata en [[parfumo]] kaj aliaj [[Aromo|aromoj]]. La insulo estas forte energidependa kun energidependeca indico kiu superas 85%. Reunio celas evoluigi renovigeblajn energiojn por iĝi energie sendependa en 2025<ref>(de) ''[https://www.sfv.de/artikel/la_runion_auf_dem_weg_zur_elektrischen_unabhaengigkeit_der_insel_bis_2025.htm La Réunion: Auf dem Weg zur elektrischen Unabhängigkeit der Insel bis 2025].'' Asocio por Promocio de Suna Energio Germanio,&#x20;29-a&#x20;de decembro 2006. Alirdato: la 15-an de junio 2026</ref>. La ĉefa haveno de la insulo situas en la municipo [[Le Port (Reunio)|Le Port]] , en la nordokcidento de la insulo. Tamen, nuntempe estas la [[Triaranga sektoro|terciara sektoro]], kiu pelas la ekonomion: komerco, servoj, kaj turismo. === Turismo === Turismo fariĝas ĉiam pli grava enspezfonto por Reunio, igante la insulon malpli dependa de sukero- kaj vanilproduktado . La pinta sezono por turismo estas de julio ĝis septembro kaj dum decembro. La hotela kaj restoracia industrioj estas la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de la insulo kiuj reprezentas 35% de la laborpostenoj. Reunio estas precipe populara loko inter [[Montogrimpado|montogrimpistoj]] kaj naturamantoj. Gravaj allogaĵoj inkluzivas la vulkanon [[Piton de la Fournaise]] kaj la strandon ''Boucan-Canot''. Reunio allogas multajn familiajn turistojn, homojn vizitantajn familion aŭ amikojn loĝantajn sur la insulo. === Vulkanoj === Reunio estas vulkana insulo, kiu formiĝis antaŭ ĉirkaŭ tri milionoj da jaroj per la leviĝo de la vulkano ''Piton des Neiges'', kiu hodiaŭ, je alteco de 3.070,50 m, estas la plej alta pinto de la maskarenaj montoj kaj la hinda oceano. La orientan parton de la insulo formas la ''Piton de la Fournaise'' , multe pli lastatempa vulkano (500.000 jarojn aĝa), kiu estas konsiderata unu el la plej aktivaj sur la planedo. La tera parto de la insulo reprezentas nur malgrandan procenton (ĉirkaŭ 3%) de la subakva monto, kiu konsistigas ĝin. La ĉefaj [[vulkano]]j estas [[Piton de la Fournaise]] kun 2621 m-oj alto (ankoraŭ aktiva), dum ''Piton des Neiges'' (ne plu aktiva) estas la pinto de la insulo kun alteco de 3070 metroj, situanta en la sudoriento de la insulo, estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de la mondo. La vulkanoj estas kovritaj de densa arbaro. === Monda kultura heredaĵo === Ekde aŭgusto [[2010]], la vulkanaj pejzaĝoj en la interno de la insulo, konsistantaj el ĉirkaŭ 40 % de la surfaca areo de la insulo, estas klasifikitaj kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de UNESKO]]. En [[2010]], la koro de la [[Nacia Parko de Reunio|Nacia Parko]] [[Nacia Parko de Reunio|de Reunio]] (fr: ''Parc national de La Réunion'') estis ankaŭ enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Liston de Monda Heredaĵo de UNESKO]] kiel natura heredaĵo. ==== Naturo ==== La insulo havas du naciajn parkojn: la [[Nacian Parkon de Reunio]] kaj la [[Mara Parko de Reunio]]. [[Reunia saksikolo]], konata ankaŭ sub la nomo '''tektek''<nowiki/>'. [[Dosiero:TectecM.jpg|maldekstra|eta|Tektek, unu el la simboloj de besta [[endemio]] en insulo Reunio.|363x363ra]] == Edukado == En 2021, [[analfabeteco]] ankoraŭ tuŝis 23% de la loĝantaro de la insulo. En pli alta edukado, la [[Universitato de Reunio]] gastigas studentojn disigitajn tra siaj diversaj lokoj, precipe en [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]] kaj [[Le Tampon]]. == Kulturo == Vidu ĉefan artikolon: [[Reunia kreola lingvo]] Vidu ĉefan artikolon: [[Segao|Segao (muziko)]] === Literaturo === Du gravaj figuroj de [[parnasa skolo]] naskitaj sur ĉi tiu insulo estis [[Léon Dierx]] kaj [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Leconte de Lisle]] === Arkitekturo === [[Dosiero:Gratin chouchou.JPG|eta|'''Gratin chouchou''<nowiki/>', bakitaĵo preparita el [[ĉajoto]] laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.]] Vilao Déramond-Barre estas vilao de kreola arkitektura modelo de granda heredaĵa intereso<ref>(fr) ''[https://www.cartedelareunion.fr/listings/la-villa-deramond-barre/ Une grande demeure familiale, modèle d'architecture créole]''; </ref>. La kreola ĝardeno konsistas el lokaj plantoj, troveblaj en la arbaro. Ĝi ĝenerale inkluzivas forcejon por [[Orkidacoj|orkideoj]], [[Anturio|anturioj]] kaj diversaj specoj de [[Filiko|filikoj]]. === Kuirarto === Ĝenerale parolante, pladoj sen [[viando]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝo]] estas maloftaj, kaj tial ekzistas malmultaj [[Vegetarismo|vegetaraj]] opcioj. Unu el ili estas [[Ĉajoto|ĉajota]] 'gratino' aŭ superbakitaĵo<ref>'Gratin' bakaĵo laŭ kuira tekniko en kiu la supraĵo ricevas kruston.</ref> preparita el [[ĉajoto]]. Alia kokaĵo estas la ĉefa konsumata manĝaĵo. Unu loka specialaĵo estas .stufaĵo (fr: civet de tangue), membro de la erinaceoj === Muziko === [[Dosiero:Kayamb dsc01292.jpg|maldekstra|eta|Kajambo, [[Raslo|floso-raslo]]]] Du formoj de muzika esprimo historie konsistigas la folkloran tradicion de Reunio. ===== Segao ===== Unu estas la danca muzika stilo [[Segao]], ankaŭ populara en [[Maŭricio]], laŭ la bildo de usona bluso, venanta el Afriko, kiu portas kun si la nostalgion kaj doloron de sklavoj. Ties ĉefe uzataj instrumentoj estas la kadrotamburo ''Kayamb. S''egaa estas kostumita balsalona danco kun ritmoj de tradiciaj okcidentaj instrumentoj (akordiono, buŝharmoniko, gitaro...) kiu atestas pri la kortega amuzado de la kolonia socio tiutempe. Ĝi restas hodiaŭ la tipa balsalona danco de Reunio kaj de la [[Maskarenoj|maskarena insularo]] ĝenerale, kun la maŭricia segao kaj la rodriga segao. ===== Malojao (maloya) ===== La alia muzika esprimo estas [[malojao]] (''maloya''), praktikata nur sur la insulo Reunio. Malojao, kiel Segao, originis inter afrikaj sklavoj kaj kombinas elementojn de afrika, okcidenta kaj hinda muzikoj. La frapaj akompanaj instrumentoj, kiuj estas parto de la baza ensemblo, estas la unukapa ligna cilindra tamburo roulé (anstataŭ la kadrotamburo), la kajambo (floso-raslo) kaj triangulo. Ili estas foje kompletigitaj per la bobre (muzika arĉo). En la moderna versio, elektra maloya, ĉi tiuj estas anstataŭigitaj per instrumentoj el la okcidenta pop-muziko. Maloya estas simbolo de la kultura identeco de la insulanoj. En [[2009]], Francio enskribis la malojaon en la [[Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|Reprezentan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo]] de la Homaro de [[Unesko|UNESKO]]<ref>(fr) ''[https://ich.unesco.org/en/RL/maloya-00249 Maloya]''. Nemateria Kultura Heredaĵo de Unesko, 2009.</ref>. '''Libereca Festivalo de Reunio''' Ĉiujare je la 20-a de decembro la loĝantoj de la insulo Reunio festas la ''Festivalon de Libereco'' kiu estas festo okazanta en Reunio por memorfesti la proklamon pri la forigo de [[sklaveco]]. En Reunio oni festas la finon de longa periodo de subpremo kun ĝojo. Afrikdevenaj homoj ([[Madagaskaro|malagasoj]], [[komoroj]], [[baratanoj]], yaboj, ''zoreloj'' ([[Ĉeflanda Francio|ĉeflandaj francoj]]) ĉiuj estos sur la stratoj, dancantaj laŭ la ritmo de [[segao]] (fr: ''séga'') kaj ''maloya'', la du ĉefaj muzikaj ĝenroj de Reunio. Multaj koncertoj, plejparte senpagaj, estas organizataj, same kiel kostumaj paradoj kaj prezentoj de dancoj kiel ekzemple la [[merengo]]. ==== Nuntempaj kantistoj ==== Inter nuntempaj kantistoj estas Tonton David, Faf Larage kaj lia frato Shurik'n (IAM), Blacko kaj Séverine Ferrer. Inter la ikonecaj muzikaj grupoj de Reunio estas Baster, Ziskakan, Pat'Jaune, Danyèl Waro kaj [[:fr:Ousanousava|Ousanousava]] (fr.wikipedia). === Lingvoj === En Reunio, la oficiala lingvo estas la [[Franca lingvo|franca.]] Aldone al la franca kaj pluraj gravaj enmigrintaj lingvoj, la plej vaste parolata lingvo (proksimume 90% de la loĝantaro) estas la [[Reunia kreola lingvo|reunia kreola]]. Kvankam ekde [[2001]], la reunia kreola lingvo povas esti instruata en mezlernejoj kiel parto de la opcio "regiona lingvo kaj kulturo", la franca testas la oficiala lingvo kaj ankaŭ la sola oficiala uzata lingvo en la administrado kaj lernejoj, kvankam ĝi estas la plej malgranda lingvo en la lando post enmigrintaj lingvoj kiel la [[Komora lingvo|komora]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]], [[Kantona lingvo|kantona]], (''plateau'') [[Malagasa lingvo|malagasa]] kaj la [[Tamila lingvo|tamila]]. Kiel la nomo sugestas, la reunia kreola estas kreola lingvo, tio estas lingvo kiu estiĝis el la lingva interagado inter dominanta lingvo (en ĉi tiu kazo, la franca) kaj la popollingvoj parolataj de marĝenigitaj loĝantaroj. La Reunia kreola lingvo havas similecojn kun la naciaj lingvoj de [[Maŭricio (insulo)|Maŭricio]] (la [[Maŭrica kreolo|maŭricia kreola]]) kaj Sejŝeloj (la [[Sejŝela lingvo|sejŝela]] [[Sejŝela lingvo|kreola]]), kvankam ĉi tiuj estis influitaj de la [[Angla lingvo|angla]] [[Angla lingvo|lingvo]]. La plejmulto de la homoj el Reunio estas dulingvaj, kaj france kaj kreole, sed laŭ la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF), en 2022, 88% de la loĝantaro scipovas paroli la francan<ref>(fr) ''Estimation du nombre de francophones dans le monde 2022 . Observatoire de la langue française de l'OIF''. Observatoire de la langue française de l'OIF. [https://web.archive.org/web/20220320184019/https://observatoire.francophonie.org/wp-content/uploads/2022/03/Francophones-stats-par-pays-2022.pdf Arkivita de la originalo], la 20-an de marto 2022. Alirdato: la 25-an de marto 2022.</ref>. ==== Esperanto ==== [https://eventaservo.org/o/EO-Reunio Espéranto-Réunion - Eventa Servo]. Por reta prelego en Esperanto pri la vivo en Reunio: vidu sub Eksteraj ligiloj. == Politiko == Reunio estas franca transmara departemento kaj transmara regiono, dividita en kvar arondisementojn, 24 komunumojn kaj 47 kantonojn. Reunio havas tri sidlokojn en la [[Senato de Francio]] kaj kvin sidlokojn en la [[Nacia Asembleo (Francio)|Franca Nacia Asembleo]] (france: ''Assemblée nationale française'' ). La ĉefa asembleo de Reunio nomiĝas ''la Konsilio ĝenerala'' kaj havas 47 membrojn elektitajn por sesjaraj oficperiodoj. Reunio estas membro de la Hinda Oceana Komisiono kaj petis en 2004 membrecon de la [[Afrika Unio]] kaj de la [[Komuna Merkato por Orienta kaj Suda Afriko]] (COMESA) == Amaskomunikilaro == La insulo fanfaronas pri pluraj privataj radiostacioj, el kiuj kelkaj elsendas tra la tuta insulo kaj allogas aŭskultantojn per interagaj programoj. Tamen, ekzistas monopolo en la aŭdvida sektoro: la domina ludanto, Cirano Group, posedas la solan privatan televidkanalon same kiel la radiostaciojn RTL Réunion, Chérie FM Réunion, NRJ Réunion, RFM, EXO FM, kaj aliajn. ''Radio Free Dom'' estas la esenca radiostacio de la insulo, bazita sur interagado inter prezentistoj kaj aŭskultantoj. Ĝia programado dependas ĉefe de rektaj alvokoj de aŭskultantoj, de la 5-a matene ĝis noktomezo (kaj eĉ pli longe okaze de eventoj), krom novaĵbultenoj. Ekde novembro 2010 cifereca surtera televido permesas ricevi, krom lokaj kanaloj, kanalojn de [[France Télévisions]], [[ARTE]], [[France 24]] kaj la Radio- kaj Televida Oficejo de la Komoroj (fr: ''Office de Radio et Télévision des Comores'', ORTC). == Mapoj de la insulo Reunio (fr: ''La Réunion'') == {{Komenco de ilustraĵo|1=left|Larĝo=150}} {{Duobla mapo|Reunio}} {{Fino de ilustraĵo|{{Situo sur mapo Reunio|Bildo}}|Mapo de Reunio}} == Sano == En 2006, Reunio estis forte trafita de [[Moskito|moskitoj]] portita [[Ĉikungunjo|ĉikungunja]] [[Viruso (biologio)|viruso]] [[infekto]]. La epidemio en la regiono komenciĝis en marto 2005, probable en [[Komoroj]]. Pro la vetercirkonstancoj kiuj favoris la reproduktadon de moskitoj, la disvastiĝo de la infekto draste pliiĝis ĝis decembro de tiu jaro <ref>(sv) Sveda Instituto por Infektaj Malsanoj {{Wayback|url=http://www.smittskyddsinstitutet.se/nyhetsarkiv/2006/utbrott-av-chikungunya-virus-pa-reunion-mauritius-och-seychellerna/|date=20070901235716}}</ref>. Ĝis la [[6-a de aprilo]] [[2006]], ĉirkaŭ 230 000 homoj (29 procentoj de la insula loĝantaro) malsaniĝis. Vojaĝantoj ankaŭ alportis ĉi tiun viruson al Eŭropo <ref>(de) Hermann Feldmeier, ''[https://www.nzz.ch/wissenschaft/chikungunya-fieber-auf-la-reunion-droht-eine-ausbreitung-nach-europa-ld.1891008 Gefährliche Mitbringsel aus La Réunion]''. (Danĝeraj suveniroj el La Reunio). En: [[Neue Zürcher Zeitung]] , la 19-an de julio 2025 (pagmuro), p. 50</ref>. == Transporto == La ĉefa trafika arterio de la insulo estas la ringa vojo, kiu ligas la plej grandajn setlejojn laŭlonge de la marbordo. La geografie determinita koncentriĝo de trafiko sur ĉi tiu ringa vojo, kombinita kun la alta denseco de aŭtoj, kondukas al gravaj trafikproblemoj. * [[Flughaveno Reunio Roland Garros]], nomita laŭ la aviada pioniro Roland Garros, kiu naskiĝis sur la insulo. Ĝi estas la ĉefa [[flughaveno]] de Reunio. Ĝi situas en apud [[Saint-Denis (Reunio)|Saint-Denis]], en la nordo de la insulo. Ĝi ofertas rektajn ligojn al la urboj de kontinenta Francio, Parizo, Marsejlo kaj Liono, same kiel al internaciaj cellokoj kiel [[Maŭricio]], [[Sejŝeloj]], [[Komoroj]], [[Majoto]], [[Madagaskaro|Madagasio]], [[Sud-Afriko]], [[Barato]]. * En la sudo de la insulo, ekster la urbo Saint-Pierre, estas la malgranda [[Flughaveno Saint-Pierre Pierrefonds]] kun iom da enlanda kaj internacia trafiko. == Naskiĝintoj en Reunio == * [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Charles Leconte de Lisle]] (1818-1894), poeto * [[French Open|Roland Garros]] (1888-1918), aviada pioniro kaj militheroo * [[Raymond Barre]] (1924-2007), ekonomikisto kaj politikisto (Ĉefministro de Francio 1976-1981) * [[Michel Houellebecq]] (1956 aŭ 1958), verkisto == Bildgalerio == <gallery> Reunion 21.12S 55.51E.jpg|Reunio vidita el satelito BlasonRéunion.svg|Blazono de Reunio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Reunio]] * [[Maskarenoj]] * [[Reunia kreola lingvo]] * [[Kreola lingvo|Kreolaj lingvoj]] {{Projektoj|ReVo=reuni}} == Eksteraj ligiloj == * [[:fr:Portail:La_Réunion|Portalo pri Reunio en la Franclingva Vikipedio]] * http://www.la-reunion-tourisme.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070203055131/http://www.la-reunion-tourisme.com/ |date=2007-02-03 }} <!-- lt:Oficialus turizmo puslapis no:Réunions offisielle turistbyrå (fransk, tysk og engelsk) en:Official Tourism web site en->eo:Oficiala Turismo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Web turística fr:La Réunion Tourisme fr->eo:_La_ Reunio Turismo hr:La Réunion Tourisme --> * http://www.region-reunion.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190418171233/http://www.region-reunion.com/ |date=2019-04-18 }} <!-- lt:Regiono tarybos tinklalapis no:Réunion regionråds hjemmeside (fransk) no->eo:Reunio _regionråds_ _hjemmeside_ (_fransk_) id:Situs resmi en:Régional council web site en->eo:_Régional_ koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) es:Página oficial del consejo regional hr:Regionalno vijeće --> * http://www.cg974.fr <!-- pl:Rada Generalna Reunionu no:Departementet Réunion departements hjemmeside (fransk) no->eo:_Departementet_ Reunio _departements_ _hjemmeside_ (_fransk_) en:General Council web site en->eo:Ĝenerala Koncilio (tTT-paĝaro, tTT-ejo) hr:Generalono vijeće --> * http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051229023103/http://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/re.html |date=2005-12-29 }} <!-- no:CIA World Factbook – Réunion (engelsk) no->eo:_CIA_ _World_ _Factbook_ &_ndash_; Reunio (_engelsk_) ru:ЦРУ книга фактов - ''Reunion'' (англ.) en:CIA World Factbook - ''Reunion'' en->eo:_CIA_ (Mondo, Universala) _Factbook_ - ''_Reunion_'' --> * [https://youtube.com/watch?v=L8xjfhzdefY&feature=youtu.be Registraĵo de la prelego de Maggy Combot] pri la vivo en Reunio 2022-11-25 por la [[Londona Esperanto-klubo]] {{eo}} (Jutubo) * [http://www.freedom.fr/ Radio Free Dom] {{Navigilo Francio}} [[File:Réunion banner 2.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Reunio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] [[Kategorio:Transmara Francio]] [[Kategorio:Insuloj en Francio]] [[Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano]] [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Vulkaninsuloj]] tgwqe8utbozk2lfmt8jud2s5gqvji65 4 4082 9416602 9415909 2026-06-29T03:30:21Z Eternanpacon 235392 9416602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |Specialiĝo= Atombombo |lando=Japanio |gubernio= [[Gubernio Nagasako|Nagasaki]] |urbo= Nagasaki |subjekta entrepreno= Urbo Nagasaki |administrado kaj Operacio= Komuna administrado de NBC-Socia-Deponprenanto kaj Urbo Nagasaki (NBC Socia-Trustee共同事業体) |malfermo= Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken, 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |kategorio= milita muzeo, paca muzeo |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en "Zono por Lerni ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])" en "Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])". ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo)-n situanta en "Zono por Preĝi ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]). == ''Sinoptiko'' == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo Sen [[Nuklea armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj translokiĝitaj partoj de Atombombitaj konstuaĝoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko estas rostita de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentata de registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Aliaj ekspozicitaj dokumentoj ekster la Atombombado estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" aliaj dokmentoj estas ekspozicitaj pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejo", kaj "Loĝantoj en subventa ejo de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])(retejo de Urbo Nagasaki) *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] c7sti2h6zntm3p5jkyq5ufcj3mt8m53 9416618 9416602 2026-06-29T04:46:41Z Eternanpacon 235392 9416618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |Specialiĝo= Atombombo |lando=Japanio |gubernio= [[Gubernio Nagasako|Nagasaki]] |urbo= Nagasaki |subjekta entrepreno= Urbo Nagasaki |administrado kaj Operacio= Komuna administrado de NBC-Socia-Deponprenanto kaj Urbo Nagasaki (NBC Socia-Trustee共同事業体) |malfermo= Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken, 852-8117 |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |kategorio= milita muzeo, paca muzeo |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en "Zono por Lerni ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])" en "Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])". ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en "Zono por Preĝi ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]). == ''Sinoptiko'' == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo Sen [[Nuklea armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstuaĝoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentata registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejo", kaj "Loĝantoj en subventa ejo de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])(retejo de Urbo Nagasaki) *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] bmdgi91fmeyrgz5gmr1raf1xueroqu6 9416635 9416618 2026-06-29T05:53:29Z Eternanpacon 235392 9416635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |situo=Nagasako |urbo= Nagasako (Nagasaki) |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |malfermo= Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken, 852-8117 |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en "Zono por Lerni ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])" en "Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])". ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en "Zono por Preĝi ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]). == ''Sinoptiko'' == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo Sen [[Nuklea armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstuaĝoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentata registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejo", kaj "Loĝantoj en subventa ejo de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])(retejo de Urbo Nagasaki) *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] fa68bgkyers8ajn7i7jg1lg5k9vp61m 9416643 9416635 2026-06-29T06:02:34Z Eternanpacon 235392 9416643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |situo=Nagasako |urbo= Nagasako (Nagasaki) |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |malfermo= Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken, 852-8117 |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en "Zono por Lerni ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])" en "Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])". ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en "Zono por Preĝi ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]). == ''Sinoptiko'' == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo Sen [[Nuklea armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstuaĝoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejo", kaj "Loĝantoj en subventa ejo de Testejo por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])(retejo de Urbo Nagasaki) *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] 8kbx95647rqhhfrlwhmixz4e0lf6o4z 9416648 9416643 2026-06-29T06:11:02Z Eternanpacon 235392 9416648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|nomo= Muzeo Nagasaki por Atombombo |bildo= Nagasakigenbaku.jpg |propra nomo= 長崎原爆資料館 |lando=Japanio |situo=Nagasako |urbo= Nagasako (Nagasaki) |Koordinatoj= 32°46′21.55″N 129°51′52.25″E |malfermo= Aprilo 1996 |adreso=7-8 Hirano-maĉi, Nagasaki-ŝi, Nagasaki-ken, 852-8117 |retejo= [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館]}} [[Dosiero: Nagasaki a-bomb clock.jpg|dekstre|eta|''"Horloĝo"'' / haltinta ĉe 11 : 2. (ĵustiam falis la Atombombo)]] [[Dosiero:Nagasaki a-bomb helmet.jpg|dekstre|eta|''"Kasko"'' / kies internen algluiĝis parto de kranio pro la varmego.]] "Muzeo [[Nagasako|Nagasaki]] por Atombombo" estas urbamuzeo de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki], kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al "Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 長崎市への原子爆弾投下])". Ĝi kaj "Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館])" kaj "Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館])" staras en "Zono por Lerni ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])" en "Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])". ([https://www.google.co.jp/maps/@32.773358,129.8644911,1182m/data=!3m1!1e3?hl=ja&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). La muzeo konsistas el du surteraetaĝoj kaj du subteraetaĝoj, kaj sidas sur la teraso fronte al la malsupra "[[Ground Zero]]" (grundo nulo) situanta en "Zono por Preĝi ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]). == ''Sinoptiko'' == La muzeo ekspozicias dokumentojn, fotojn, kaj eksplikantajn panelojn laŭ la temoj de "La 9-a de Aŭgusto 1945", kaj "La Realeco de la Damaĝo pro la Atombombado", kaj "Cele al la Mondo Sen [[Nuklea armilo]]". En la eksponejo estas ekspozicitaj Atombombitaj objektoj : "Horloĝo haltinta ĉe 11:02" (ĵustiam falis la Atombombo), kaj partoj de Atombombitaj konstuaĝoj, ekz. "Kurbintaj Armaturoj" de fabriko, kaj "Ponttrabaro" kies tiama eksplodcentra flanko rostiĝis far de la varmega radio. Kelkajn ekspoziciaĵojn vizitantoj povas tuŝi kaj senti la katastrofegecon kaj la kruelegecon de la Atombombado. Ankaŭ estas ekspozicita modelo de Nagaski-tipa Atombombo tiel nomita "[[Fat Man]]". Precipe ĉe la eksponbudo "Atombombita Urbo Nagasaki" la damaĝo de la urbo estas klarigita per miniatura topografio de Urbo Nagasaki. Pro tio vizitantoj okulvide povas kompreni la ebenecan etendaĵon de la damaĝo. Ankaŭ estas filmoprezentataj registritaj filmoj de la Atombombado, kaj atestantaj filmoj de [[Hibakuŝo]]j. Rezulte vizitantoj povas lerni la tutaĵon de Atombombado al Nagasaki. Ekster la Atombombado ekspozicitaj dokumentoj estas pri "[[Dua japana-ĉina milito|Dua Japana-Ĉina Milito]] kaj [[Pacifika Fronto]]", kiuj nerekte kaŭzis faligi la Atombombojn. Kaj kiel "Epoko de Nuklea Armilo" ekspozicitaj dokumentoj estas pri "Homoj Suferantaj Radimalsanon" fare de eksperimentado de Nuklea Armilo laŭ [[Usono]] kaj [[Sovetunio]] : "Maristoj de [[Dajgo Fukurju Maru]]", kaj "Laborantoj ĉe Nuklea Eksperimentado", kaj "Laborantoj ĉe Uranio-Minejoj", kaj "Loĝantoj en subventaj ejoj de Testejoj por Nuklea Armilo". Ankaŭ en [[Hiroŝimo|Urbo Hiroŝima]] staras "[[Pacmuzeo Hiroŝimo]]" por ekspozicii dokumentojn de "Atombombado al Hiroŝima ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%BA%83%E5%B3%B6%E5%B8%82%E3%81%B8%E3%81%AE%E5%8E%9F%E5%AD%90%E7%88%86%E5%BC%BE%E6%8A%95%E4%B8%8B 広島市への原子爆弾投下])". == ''Referencoj'' == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E8%B3%87%E6%96%99%E9%A4%A8 "長崎原爆資料館"] - Wikipedia) * oficiala retejo : [http://nabmuseum.jp 長崎原爆資料館・長崎市平和会館] * Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園])(retejo de Urbo Nagasaki) *[[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio / oficiala retejo : [https://hpmmuseum.jp/ 広島平和記念資料館] *[[Muzeo Maruki por Atombombo-Arto]] - Vikipedio *[[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Muzeoj en Japanio]] 028m45mis6a0i5ddgtzftch3w0ppzme 0 6680 9416220 9370931 2026-06-28T14:04:01Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9416220 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''25-a de oktobro''' estas la 298-a tago de la jaro (la 299-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 67 tagoj restas. Je la 25-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[732]]: [[Karolo Martelo]] venkis [[Umajadoj]]n el [[Al-Andalus]] en la [[batalo de Tours]] - [[Umajida Kaliflando]] venkita de [[Franka imperio]], [[Duklando Akvitanio]] kaj [[Duklando Gaskonio]] * [[1131]]: [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]] estis kronita kiel [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] * [[1154]]: [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] iĝis reĝo de Anglio * [[1187]]: [[Gregorio la 8-a]] iĝis papo * [[1415]]: [[Centjara milito]]: [[Batalo de Azincourt]] - granda neatendita venko de [[angloj]] kontraŭ plinombra franca [[kavalerio]], venkita de [[Kimrio|kimraj]] arkpafistoj batalantaj flanke de la reĝo [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]] * [[1495]]: Post morto de [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], nova reĝo de [[Portugalio]] iĝis [[Emanuelo la 1-a (Portugalio)|Emanuelo la 1-a]] * [[1501]]: [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro Jogajlido]] eldonis en Mielno (proksime al [[Siemiatycze]]) [[privilegio]]n limigantan reĝan regopovon favore al [[Senato (Pollando)|Senato]] kaj enkondukantan [[oligarkio|oligarkian]]-[[aristokratio|aristokratian]] respublikon * [[1521]]: [[Milito de la Komunumoj de Kastilio]]: kapitulaco de la lasta defendejo de ribelintoj en [[Toledo]] * [[1555]]: Imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] abdikis * [[1655]]: Kadre de la 4-a pola-rusa milito komenciĝis rusa [[sieĝo]] de [[Lvovo]] * [[1662]]: [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] vendis [[Dunkerque|Dunkirkon]] al [[Francio]] * [[1671]]: [[Kosmoesploro]]: [[Giovanni Domenico Cassini]] malkovris [[Japeto (luno)|Japeton]], [[Naturaj satelitoj de Saturno|lunon de Saturno]] * [[1722]]: [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] kroniĝis kiel reĝo de Francio * [[1760]]: [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] iĝis reĝo de [[Britio]] kaj reĝo de [[Irlando]] (antaŭ [[Act of Union 1800|la Kontrakto de Unuiĝo]]) * [[1795]]: Oni fondis francan sciencan societon - [[Instituto de Francio]] * [[1822]]: [[Greka milito de sendependiĝo]]: unua sieĝo de [[Misolongi]] komencita * [[1836]]: Sur la [[Placo de la Konkordo]] en [[Parizo]] oni inaŭguris [[Antikva Egiptio|antikvan egiptan]] [[obelisko]]n de malnova templo en [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], donacitan al [[Francio]] de [[kedivo]] [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali]] * [[1853]]: Reĝo de Bavario [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] fondis en [[Munkeno]] [[Nova Pinakoteko|Novan Pinakotekon]] * [[1854]]: [[Krimea milito]]: [[Balaklava batalo]] inter aliancaj fortoj de Britio, Francio kaj Turkio kontraŭ la Rusia Imperio * [[1861]]: Unua kanada [[Toronta Borso]] fondiĝis * [[1888]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[279 Tuleo|Tuleo]] * [[1900]]: [[Dua Bura milito]]: [[Unuiĝinta Reĝlando]] aneksis la [[Respubliko de Suda Afriko|Respublikon de Suda Afriko]] * [[1902]]: [[Belorusio]]: [[moskeo]] en [[Minsko]] estis konsekrita * [[1906]]: [[Georges Clemenceau]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1912]]: Premiero de la opero [[Ariadne auf Naxos|''Ariadno sur Naksos'']] kun muziko de [[Richard Strauss]] al [[libreto]] de [[Hugo von Hofmannsthal]] * [[1917]]: en [[Petrogrado]] [[bolŝevikoj]] komencis ribelon atakante [[Vintra Palaco|Vintran Palacon]] - [[Oktobra Revolucio]] komenciĝis * [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: Pola nacia aktivulo [[Wojciech Korfanty]] postulis en [[Reichstag (institucio)|Reichstag]] alligon al la pola ŝtato de ĉiuj polaj teritorioj [[dispartigoj de Pollando|aneksitaj de Prusio]]; apud marbordo de suda [[Alasko]] sinkis kanada pasaĝera ŝipo "Princess Sophia" - 356 personoj pereis * [[1920]]: [[Pola-Soveta Milito|Soveta-Pola Milito]]: Malgraŭ [[armistico]] en [[Rigo]] trupoj de rusa-belorusa-pola [[militisto]] Stanisław Bułak-Bałachowicz komencis sur teritorio de [[Belorusio]] memstaran agadon kontraŭ la [[Ruĝa Armeo]] * [[1922]]: [[Rusia enlanda milito]]: [[bolŝeviko]]j konkeris [[Vladivostoko]]n * [[1924]]: [[Zinovjev-letero]] estis publikigita en la brita gazeto "[[Daily Mail]]" — la [[Laborista Partio]] poste diris ke tio kontribuis al balota venko de la [[Konservativa partio]]; [[Dua Pola Respubliko]]: al [[Varsovio]] oni venigis de [[Svislando]] postrestaĵojn de [[Henryk Sienkiewicz]] * [[1936]]: Subskribo de la pakto [[Germanio]]-[[Italio]], t.e. la [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Akson Berlino-Romo]] fare de [[Adolf Hitler]] kaj [[Benito Mussolini]] * [[1938]]: [[Faŝisma Italio]]: registaro de [[Benito Mussolini]] anoncis [[Libio]]n integra parto de [[Italio]] * [[1939]]: [[Dua Mondmilito]]: La germana armeo ordonis al ĉef[[diocezo]] en [[Krakovo]] forlasi [[Vavelo]]n, fermon de la [[katedralo]] kaj forigon de apudaj loĝantoj; el soveta [[militprizono]] en [[Kozelsk]] estis forsendita al germanoj grupo de poloj kun poeto [[Konstanty Ildefons Gałczyński|Konstanty Gałczyński]] * [[1940]]: [[Batalo de Anglio]]: unuafoje partoprenis itala aerarmeo atakante urbojn [[Harwich]] kaj [[Felixstowe]]; [[NKVD]] en interna korespondado anoncis bruligon de personaj dokumentoj de polaj [[oficiro]]j en [[militprizono]] [[Starobilsk]] * [[1941]]: de [[Hamburgo]] germanaj unuoj sendis 1034 judojn al [[Lodza geto]], kaj de [[Berlino]] 1002 judojn; [[Holokaŭsto]]: germanoj pafmortigis 2578 judojn de [[Vilno]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: 1800 [[judoj]] de [[Lublin]] estis forveturigitaj de [[germanoj]] al [[koncentrejo]] [[Majdanek]]; [[Norda Kaŭkazio]]: germana 1-a Kirasita Armeo atakis [[Nalĉik]] * [[1943]]: [[Ruĝa Armeo]] liberigis [[Dnipropetrovsko]]n kaj [[Kamjansko|Dniprodzerĵinsk]]on * [[1944]]: La [[brita aerarmeo]] atakis [[Essen]] kaj [[Homberg]] kaj la [[usona aerarmeo|usona]] bombis en [[Hamburg]] produktejon de likva [[brulaĵo]]; trupoj de [[Karelio (geografia regiono)|Karelia]] Fronto liberigis norvegan urbon [[Kirkenes]]; en [[Transilvanio]] trupoj de la [[Ruĝa Armeo]] ekregis [[Satu Mare]] - fino de la bataloj pri purigo de norda Transilvanio el germanaj kaj hungaraj trupoj; en [[Karpata Rutenio]] sovetiaj unuoj konkeris [[Mukaĉeve]]; Balkana Fronto: en [[Serbio]] jugoslava 36-a sturma divizio eniris al urbo [[Ŝabac]], en [[Dalmatio]] jugoslavaj 20-a kaj 26-a divizioj liberigis [[Split]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Nederlando]] brita 12-a armea korpuso ekregis [['s-Hertogenbosch]] kaj la 2-a komencis aeralterigon al [[Zelando]]; Itala Fronto: pola infanterio ekregis [[kresto (monto)|kreston]] Monte Mirabello - [[Monte Colombo]] komencante vojon direkte al [[Predappio]] * [[1945]]: Japana armeo sur [[Tajvano]] subiĝis al taĉmentoj de [[Ĉiang Kai-ŝek]]; de [[Stokholmo]] al [[Gdynia]] revenis internigitaj dummilite tri polaj [[submarŝipo]]j kun [[velŝipo]] * [[1946]]: [[belorusoj|Belorusa]] grek-katolika misio, gvidata de la [[rektoro]] pastro Lev Goroŝko, estis formita en [[Parizo]] * [[1948]]: En [[Ĉeĥoslovakio]] oni aprobis leĝon, surbaze de kiu estis establitaj [[trudlaboro|trudlaborejoj]]; instrukcio de [[Centra Komitato]] de la [[Komunista partio]] de [[Bulgario]] por purigo de partiaj organizaĵoj de "eksterlandaj kaj [[kariero|karierismaj]] elementoj" * [[1950]]: [[Korea milito]]: [[Ĉina Popola Respubliko]] sendis kelkcent mil de t.n. popolaj volontuloj * [[1952]]: [[Pollando]]: unua spektaĵo de [[Telewizja Polska|pola televido]] * [[1955]]: Pro [[leŭkemio]] mortis 12-jara japanino [[Sasaki Sadako]] kiu kiel 2-aĝa travivis faligon de [[atombombo]] sur [[Hiroŝimo]]n - por resaniĝi ŝi provis faldi [[mil gruoj|mil gruojn]] * [[1956]]: Donacita de [[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovakaj]] regopovoj [[manuskripto]] de la verko ''De revolutionibus'' de [[Koperniko]] estis transdonita al [[Jagelona Biblioteko]] en [[Krakovo]]; [[Hungara revolucio de 1956|Hungara revolucio]]: En [[Budapeŝto]] antaŭ [[Parlamentejo (Budapeŝto)|Parlamentejo]] politika polico pripafis kaj [[masakro|masakris]] ĉirkaŭ 100 pacajn kaj senarmitajn manifestaciantojn; [[Ernő Gerő]] estis anstataŭigita de [[János Kádár]] kiel [[ĝenerala sekretario]] de la [[Partio de Hungaraj Laboristoj]] * [[1958]]: [[Ningŝjao]] iĝis [[Aŭtonomaj regionoj de Ĉinio|aŭtonoma regiono de Ĉinio]] * [[1962]]: [[Ugando]] aniĝis al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1970]]: Papo [[Paŭlo la 6-a]] [[kanonizo|kanonizis]] 40 [[martiro]]jn de [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] * [[1971]]: [[Ĉinio (Ŝtato)|Ĉinio]] okupis la lokon de [[Tajvano]] en [[UN]] * [[1973]]: Araba-israela [[milito de Jom Kippur]] finiĝis per [[armistico]], kio komencigis pacajn interparolojn inter [[Egiptio]] kaj [[Israelo]] * [[1979]]: [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] akiris [[aŭtonomeco]]n * [[1980]]: [[Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj|Malkovro]] de la [[satelitoj de Saturno]] [[Pandoro (luno)|Pandoro]] kaj [[Prometeo (luno)|Prometeo]] * [[1983]]: [[Grenado (lando)|Grenado]] invadita de Usonaj trupoj * [[1985]]: [[Flugkompanio]] [[Emirates Airlines]] fondiĝis * [[1990]]: [[albanoj|Albana]] verkisto kaj poeto [[Ismail Kadare]] ricevis politikan [[azilo]]n en Francio * [[1992]]: Civitanoj de [[Litovio]] [[referendumo|referendume]] aprobis novan [[konstitucio]]n * [[1993]]: [[Liberala Partio de Kanado]] gajnis [[parlamento|parlamentan]] baloton * [[1997]]: Generalo [[Denis Sassou Nguesso]] la trian fojon, post [[puĉo]], iĝis prezidento de [[Respubliko Kongo]] * [[2001]]: [[Operaciumo]] [[Windows XP]] lanĉita; [[Flago de Ruanda respubliko]] oficialiĝis * [[2003]]: [[Rusio]]: en [[flughaveno]] apud [[Novosibirsko]] oni arestis rusian entrepreniston [[Miĥail Ĥodorkovskij]], akuzitan pri fraŭdoj kaj aliaj krimoj * [[2008]]: En [[Pollando]] ekfunkciis tuta linio de la [[Metroo de Varsovio]] * [[2009]]: [[Tunizio]]: [[Zine El Abidine Ben Ali]] la kvinan fojon laŭvice gajnis prezidentan balotadon * [[2010]]: Sur [[Javo]] komenciĝis [[erupcio]] de [[vulkano]] [[Merapio]] * [[2015]]: Opozicia [[konservativismo|konservativa]] partio [[Juro kaj Justeco|Rajto kaj Justeco]] gajnis parlamentan [[voĉdono]]n en [[Pollando]] * [[2018]]: [[Sahle-Work Zewde]] kiel unua virino iĝis prezidentino de [[Etiopio]] * [[2019]]: [[Internacia literaturo]]: [[Bulgario]]: [[Muzeo]] pri la [[Literaturo]] de [[Stara Zagora]] estis malfermita en la urbo; [[Italio]]: en [[Napolo]] komenciĝis literatura festivalo{{mankas fonto}} dediĉita al la pola verkisto [[Gustaw Herling-Grudziński]], kiu antaŭ [[Aleksandr Solĵenicin]] priskribis [[Gulago]]n — inaŭgurita de [[Anna Maria Anders]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Dum 8 monatoj de la milito la armeo de [[Putin]] perdis jam 68 420 soldatojn — de la plenskala invado [[Rusio]] atakis 85 objektojn de [[infrastrukturo]]; [[Frank-Walter Steinmeier]] en [[Ĉernihiva provinco]] pasigis horon kaj duono en kontraŭbomba [[bunkro]]; rusaj okupantoj establas kvazaŭarmean gardistaron en [[Zaporiĵa provinco]] kaj [[Ĥersona provinco]], kie ukrainaj defendantoj detruis 13 malamikajn celojn, inkluzive de 2 [[magazeno]]j kun [[municio]], [[tanko]]n MT-LB kaj 6 armeajn veturilojn; ukraina armeo detruis bazon de [[ĉeĉenoj|ĉeĉenaj]] [[soldulo]]j — ĉ. 40 [[Ramzan Kadirov|kadirovanoj]] pereis kaj pli ol 60 estis vunditaj; [[rusia armeo]] pripafis civilan [[aŭto]]n en [[Ĥersona provinco]], 2 personoj pereis, serioze vundita 5-jara [[infano]] kun [[amputado|amputita]] mano. Mondreago: brita ĉefministro [[Rishi Sunak]] deklaris "senhezitan apogon" por Ukrainio; [[Monda Banko]] transdonis krome 500 mln da dolaroj al Ukrainio; en [[Berlino]] okazas internacia konferenco pri rekonstruo de Ukrainio ==[[Esperantujo]]== * [[1973]]: [[Sovetunio]]: [[Esperanto-klubo]] en urbo [[Tjumeno]] fondita de [[Vladimir Izosimov]] == Naskiĝoj == * [[1564]]: [[Hans Leo Hassler]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1612]]) * [[1709]]: [[Georg Gebel]], germana muzikisto kaj komponisto (m. [[1753]]) * [[1732]]: [[Antal Károlyi]], hungara soldato (m. [[1791]]) * [[1757]]: [[Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein]], germana juristo kaj reformpolitiksto (m. [[1831]]) * [[1767]]: [[Henri-Benjamin Constant de Rebeque]], franca-svisa verkisto, filozofo, politikisto (m. [[1830]]) * [[1781]]: [[Friedrich von Berchtold]], [[Bohemio|bohemia]] kuracisto kaj botanikisto (m. [[1876]]) * [[1784]]: [[Sámuel Deáki Filep (poeto)|Sámuel Deáki Filep]], hungara poeto, tradukisto kaj literaturhistoriisto (m. [[1855]]) * [[1789]]: [[Carlos María de Alvear]], hispana-argentina militisto kaj politikisto (m. [[1852]]) * [[1790]]: [[Robert Stirling]], skota pastro, inventinto de [[Stirling-motoro]] (m. [[1878]]) * [[1806]]: [[Max Stirner]], germana filozofo (m. [[1856]]) * [[1811]]: [[Évariste Galois]], franca matematikisto (m. [[1832]]) * [[1811]]: [[Carl Ferdinand Wilhelm Walther]], germana-usona teologo (m. [[1887]]) * [[1818]]: [[Pavel Melnikov]], rusa verkisto kaj etnografo (m. [[1883]]) * [[1823]]: [[Hans Kudlich]]; aŭstra juristo kaj kuracisto (m. [[1917]]) * [[1825]]: [[Johann Strauss (filo)]], aŭstra komponisto (m. [[1899]]) * [[1833]]: [[Gustav Knoblauch]], germana arkitekto (m. [[1916]]) * [[1838]]: [[Georges Bizet]], franca muzikisto kaj komponisto (m. [[1875]]) * [[1848]]: [[Karl Emil Franzos]], aŭstra verkisto kaj eldonisto (m. [[1904]]) * [[1860]]: [[František Xaver Svoboda]], ĉeĥa verkisto (m. [[1943]]) * [[1864]]: [[John Francis Dodge]], usona entreprenisto (n. [[1920]]) * [[1867]]: [[Józef Dowbor-Muśnicki]], pola [[generalo]] (m. [[1937]]) * [[1877]]: [[Harald Thilander]], sveda [[presisto]] de porblindulaj libroj, redaktoro de "[[Esperanta Ligilo]]", kunfondinto de la [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]], edzo de [[Karin Thilander|Karin Höjer]] kaj [[Helen Keller]] (m. [[1958]]) * [[1881]]: [[Pablo Picasso]], hispana pentristo, skulptisto, presisto, ceramikisto, poeto kaj teatristo (m. [[1973]]) * [[1886]]: [[Karl Polányi]], hungara ekonomika historiisto (m. [[1964]]) * [[1886]]: [[Leo G. Carroll]], angla aktoro (m. [[1972]]) * [[1888]]: [[Richard E. Byrd]], usona mararmea oficiro, pionira aviadisto, polusa esploristo (m. [[1957]]) * [[1895]]: [[Levi Eŝkol]], ĉefministro de Israelo (m. [[1969]]) * [[1908]]: [[József Lázár (publicisto)|József Lázár]], rumania hungara publicisto, redaktoro (m. [[1972]]) * [[1912]]: [[Gábor Miklóssy]], rumanihungara pentristo (m. [[1998]]) * [[1913]]: [[Klaus Barbie]], germana nazia funkciulo, militkrimulo (m. [[1991]]) * [[1914]]: [[Ferenc József Harkó]], rumania hungara geografo, etnografo (m. [[1999]]) * [[1919]]: [[Barbara Skarga]], pola profesorino pri [[filozofio]] (m. [[2009]]) * [[1919]]: [[Beate Uhse]], germana pilotino kaj entreprenistino (m. [[2001]]) * [[1920]]: [[Ferenc Gazda]], rumania hungara lingvisto, politika malliberulo (m. [[1996]]) * [[1921]]: [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)|Mikaelo la 1-a]], lasta reĝo de Rumanio (m. [[2017]]) * [[1922]]: [[Ferenc Pál Gyergyay]], rumania hungara kuracisto (m. [[2014]]) * [[1923]]: [[István Tóth (poeto)|István Tóth]], rumania hungara poeto, tradukisto (m. [[2001]]) * [[1926]]: [[Ferenc Deák (instruisto)|Ferenc Deák]], hungara instruisto pri geografio kaj biologio, lokhistoriisto, turisma gvidlibroverkisto (m. [[2006]]) * [[1928]]: [[Armin Müller]], germana verkisto kaj pentristo (m. [[2005]]) * [[1929]]: [[Peter Rühmkorf]], germana verkisto (m. [[2008]]) * [[1931]]: [[Annie Girardot]], franca aktorino (m. [[2011]]) * [[1932]]: [[Jerzy Pawłowski]], pola [[skermisto]] (m. [[2005]]) * [[1935]]: [[Péter Komlós]], hungara violonisto, koncertmajstro kaj altlerneja instruisto (m. [[2017]]) * [[1938]]: [[Katalin Metz]], hungara ĵurnalistino, teatra kritikistino (m. [[2010]]) * [[1941]]: [[Helen Reddy]], aŭstralia aktorino kaj kantistino (m. [[2020]]) * [[1943]]: [[Zbigniew Lew-Starowicz]], pola psikiatro, [[psikoterapio|psikoterapeŭto]] kaj [[seksologio|seksologo]] * [[1945]]: [[Romuald Szeremietiew]], pola politikisto kaj oficiro * [[1953]]: [[Serge Girard]], franca [[maratono|maratonisto]] kaj [[ultradistanca kuro|ultradistanca kuristo]] * [[1956]]: [[Ferenc Szász (poeto)|Ferenc Szász]], rumania hungara poeto, eklezia verkisto * [[1962]]: [[Martin Haase]], germana lingvisto pri [[latinidaj lingvoj]] kaj spertulo pri [[eŭska lingvo]], prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo|GEJ]] kaj [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]], aktoro de la amatora teatra grupo [[Kia koincido]], direktoro de [[Germana Esperanto-Instituto]], profesoro de [[AIS]] * [[1964]]: [[Nicole Hohloch]], germana kantistino * [[1969]]: [[Nona Jotova]], bulgara kantistino kaj aktorino * [[1969]]: [[Ilham Tohti]], [[ujguroj|ujgura]] ekonomikisto, laŭreato de [[Saĥarov-Premio]] kaj [[Homrajta premio Václav Havel]] * [[1970]]: [[Davide Pagliarani]], itala pastro romkatolika * [[1984]]: [[Katy Perry]], usona [[pop-muziko|pop]]-kantistino kaj aktorino *[[1993]]: [[Lena Schätte]], germana verkistino * [[2000]]: [[Anna Kristensen]], dana manpilkistino * [[2001]]: [[Elisabeth (Belgio)|Elisabeth]], belga princino, tronheredonto == Mortoj == * [[304]]: [[Marceleno]], papo * [[625]]: [[Bonifaco la 5-a]], papo * [[1047]]: [[Magnus la 1-a (Norvegio)|Magnus la 1-a]], reĝo de Norvegio kaj Danio (n. [[1024]]) * [[1154]]: [[Stefano (Anglio)|Stefano]], reĝo de Anglio (n. ĉirkaŭ [[1096]]) * [[1200]]: [[Konrado de Wittelsbach]], ĉefepiskopo en Majenco kaj Salcburgo * [[1400]]: [[Geoffrey Chaucer]], angla poeto, filozofo kaj diplomato (n. ĉirkaŭ [[1340]]) * [[1495]]: [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]], reĝo de Portugalio (n. [[1455]]) * [[1510]]: [[Giorgione]], itala pentristo (n. ĉirkaŭ [[1478]]) * [[1647]]: [[Evangelista Torricelli]], itala fizikisto, matematikisto (n. [[1608]]) * [[1693]]: [[Hans von Werthern]], germana politikisto kaj inspektisto (n. [[1626]]) * [[1730]]: [[Johann Michael Rottmayr]], aŭstra pentristo (n. [[1654]]) * [[1733]]: [[Antonio Veracini]], itala violonisto kaj komponisto (n. [[1659]]) * [[1760]]: [[Georgo la 2-a (Britio)|Georgo la 2-a]], reĝo de Britio kaj Irlando (n. [[1683]]) *[[1784]]: [[Giovanni Andrea Galletti]], itala operkantisto kaj libretisto * [[1806]]: [[Henry Knox]], usona generalo kaj politikisto (n. [[1750]]) * [[1822]]: [[Antal Csermák]], hungara komponisto kaj violonisto (n. [[1774]]) * [[1826]]: [[Philippe Pinel]], franca kuracisto, kreinto de la moderna [[psikiatrio]] (n. [[1745]]) * [[1842]]: [[Johann Joachim Bellermann]], germana [[filologo]], [[orientalisto]] kaj pedagogo (n. [[1754]]) * [[1843]]: [[Karl August Büttner]], germana juristo (n. [[1792]]) * [[1844]]: [[Heinrich Cotta]], germana [[forsto]]scienculo (n. [[1763]]) * [[1847]]: [[Piotr Dahlman]], pola poeto, publicisto (n. [[1810]]) * [[1848]]: [[György Arnold]], hungara komponisto, dirigento, korusestro kaj muzikinstruisto (n. [[1781]]) * [[1849]]: [[Lajos Kazinczy]], hungara honvedgeneralo (n. [[1820]]) * [[1861]]: [[Friedrich Carl von Savigny]], germana juristo kaj historiisto (n. [[1779]]) * [[1872]]: [[Farkas Hóry]], hungara reformita pastro, [[vizio]]poeto (n. [[1813]]) * [[1875]]: [[Jacques Paul Migne]], franca pastro kaj eldonisto (n. [[1800]]) * [[1889]]: [[Émile Augier]], franca poeto kaj dramisto (n. [[1820]]) * [[1890]]: [[Kálmán Benkő]], hungara aktoro (n. [[1824]]) * [[1917]]: [[Hans Olde]], germana pentristo (n. [[1855]]) * [[1919]]: [[Elek Hints (patro)|Elek Hints]], hungara kuracisto (n. [[1861]]) * [[1920]]: [[Aleksandro (Grekio)|Aleksandro]], [[reĝlando Grekio|reĝo de Grekio]] (n. [[1893]]) * [[1926]]: [[Károly Bakonyi]], hungara oficisto kaj verkisto (n. [[1873]]) * [[1928]]: [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], aŭstra historiisto (n. [[1847]]) * [[1928]]: [[Hermann Kraußer]], germana sindikatano kaj politikisto (n. [[1881]]) * [[1935]]: [[Henri Pirenne]], belga historiisto (n. [[1862]]) * [[1941]]: [[Robert Delaunay]], franca pentristo (n. [[1885]]) * [[1945]]: [[Robert Ley]], germana nazia politikisto (n. [[1890]]) * [[1947]]: [[Alexander von Gleichen-Rußwurm]], germana verkisto kaj kulturfilozofo (n. [[1865]]) * [[1948]]: [[Janina Karasiówna]], pola [[teozofio|teozofino]] (n. [[1903]]) * [[1949]]: [[František Kavan]], ĉeĥa komercisto kaj [[esperantisto]], kunfondinto kaj administranto de la gazeto "[[La Progreso]]", [[ĉefdelegito de UEA]] (n. [[1875]]) * [[1955]]: [[Sasaki Sadako]], infana viktimo de la [[atombombo]] sur [[Hiroŝimo]] (n. [[1943]]) * [[1956]]: [[Risto Ryti]], prezidento de Finnlando (n. [[1889]]) * [[1965]]: [[Oszkár Ascher]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto, teatrestro, profesoro (n. [[1897]]) * [[1965]]: [[József Jávor]], rumania hungara, hungara ĵurnalisto, dramisto (n. nekonata) * [[1973]]: [[Abebe Bikila]], etiopa [[maratono|maratonisto]] (n. [[1932]]) * [[1976]]: [[Raymond Queneau]], franca verkisto (n. [[1903]]) * [[1984]]: [[Josef Fink]], germana arĥeologo kaj klasika filologo (n. [[1921]]) * [[1985]]: [[Elsa Morante]], itala verkistino, poetino, tradukistino (n. [[1912]]) * [[1991]]: [[Arkadij kaj Boris Strugackij|Arkadij Strugackij]], soveta, rusia sciencfikcia verkisto (n. [[1925]]) * [[2008]]: [[Muslim Magomajev]], sovetia-[[Azerbajĝano|azerbajĝana]]-rusia kantisto (n. [[1942]]) * [[2009]]: [[Makŝarip Auŝev]], [[inguŝoj|inguŝa]] entreprenisto kaj politika aktivulo (n. [[1966]]) * [[2010]]: [[Vesna Parun]], kroata poetino (n. [[1922]]) * [[2010]]: [[Andrzej Konic]], pola reĝisoro kaj aktoro (n. [[1926]]) * [[2018]]: [[Thomas Keating]], usona trapisto kaj pastro (n. [[1923]]) * [[2023]]: [[Wanda Półtawska]], pola psikkuracistino (n. [[1921]]) * [[2025]]: [[Björn Andrésen]], sveda aktoro kaj muzikisto (n. [[1955]]) * [[2025]]: [[Hamilton O. Smith]], usona molekulbiologo Nobelpremiita (n. [[1931]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Krispino kaj Krispiniano]], fratoj [[martiro]]j - festo ankaŭ en [[ortodoksismo]] * [[Kazaĥujo]]: Tago de [[Respubliko]] * [[Litovio]]: Tago de [[Konstitucio]], ekde 1992 * Monda Tago de [[Nudelo]]j * [[Ukrainio]]: Tago de Armea [[kapelo|Kapelano]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''25-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. [[Kategorio:25-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|25]] [[Kategorio:25-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1025]] 81jtukdennh2qy3fk260o97cgpfy2is 0 6847 9416380 9303201 2026-06-28T18:42:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416380 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = John Keats | dosiero = John Keats by William Hilton.jpg | grandeco de dosiero = 200 | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = {{Flago|Anglio}} | dato de morto = | loko de morto = {{Flago|Anglio}} | profesio = [[poeto]] | nacieco = [[Anglo|angla]] | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''John KEATS''' [ĝon kits] (naskiĝis la [[31-a de oktobro|31-an de oktobro]], [[1795]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]], [[1821]]) estis [[Anglio|angla]] [[poeto]]. Li estas grava reprezentanto de la angla [[romantismo]]. Keats naskiĝis en [[Londono]]. Post la frua malapero de la gepatroj – la patro mortis en 1803 post rajdakcidento kaj la patrino en [[1810]] de tuberkulozo – la juna John Keats forlasis la lernejon kaj komencis labori ĉe kuracisto. Jam frue li interesiĝis pri la verkoj de [[Edmund Spenser]], [[John Milton]] kaj [[William Shakespeare]], kaj lia pasio al la literaturo baldaŭ superis la intereson pri medicino. Subtenate de [[Leigh Hunt]] kaj [[Percy Bysshe Shelley]] li en la jaro [[1817]] povis publikigi sian unuan poemaron, kaj unu jaron poste aperis lia versrakonto ''Endymion''. La tempo ekde [[1818]] estis la plej fruktedona kaj ankaŭ la plej turbula periodo en la mallonga vivo de John Keats: Lian verkon ''Endymion'' forte atakis la konservativa kritikistaro; krome li malsaniĝis de tuberkulozo kaj pasia amo – respeguliĝanta en aro da leteroj - skuis lian animon. En la jaro [[1819]] Keats verkis siajn plej elstarajn [[odo]]jn, ekz. ''Ode to Psyche'', ''Ode on a Grecian Urn'' kaj ''Ode to a Nightingale''. En [[1820]] lia sanstato malpliboniĝis kaj li transloĝiĝis al la milda klimato de [[Italio]], kie li ĝismorte estis flegata de sia amiko, la pentristo [[Joseph Severn]]. Keat mortis en [[Romo]] en 1821. Asteroido [[4110 Keats]] estis nomita en lia honoro. == Listo de verkoj == * ''On First Looking into Chapman's Homer'' ("Je la unua trafoliumo de la ''Homer'' de Chapman", 1816) * ''Sleep and Poetry'' ("Dormo kaj poezio", 1816) * ''Endymion: A Poetic Romance'' (1817) * ''Hyperion'' (1818) * ''The Eve of St. Agnes'' (1819) * ''Bright Star, Would I Were Stedfast As Thou Art'' (1819) * ''La Belle Dame sans Merci: A Ballad'' (1819) * ''Ode to Psyche'' (1819) * ''Ode to a Nightingale'' (1819) * ''Ode on a Grecian Urn'' (1819) * ''Ode on Melancholy'' (1819) * ''Ode on Indolence'' (1819) * ''Lamia'' (1819) * ''To Autumn'' (1819) * ''The Fall of Hyperion: A Dream'' (1819) == En Esperanto aperis == ''La cikado kaj la grilo'' ; ''La belle dame sans merci'' ; ''Somera mateno'' ; ''La aŭtuno'' / John Keats. - En: ''Tutmonda sonoro''. - p.&nbsp;411 - 413, vol. 2 ''Unuafoje leginte la Homer-tradukon de Chapman'' ; ''Al la aŭtuno'' / John Keats. - En: ''Omaĝoj'' : poemtradukoj plejparte el la angla. - Chapecó: Eld. Fonto, 1987; p.&nbsp;63 - 65 == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero:John keats.jpg|John KEATS Dosiero:KeatsDeathMask.jpg|Vivo kaj Morto (maskoj, maskas), Romo Dosiero:2012-09-09 Graves of Keats and Severn.jpg|Tombo de Keats, Romo, Italio </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060309071716/http://www.webcom.com/~donh/don/esplit/najtingalo.html Odo al najtingalo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keats, John}} [[Kategorio:Anglaj poetoj]] 7yhlrkhrx37v1y5f8s612sfu6tkajfq 0 7037 9416714 9410299 2026-06-29T09:13:31Z Kani 670 /* Servoj */ 9416714 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Londono | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|London}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = London | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = London Montage L.jpg | dosiero2 = Greater London collage 2013.png | dosiero3 = London collage new.png | dosiero4 = London station group montage.png | dosiero5 = London collage.jpg | piedlinio = [[City (Londono)|Urbo Londono]], [[Palaco de Westminster]] kun turo [[Big Ben]], [[Tower Bridge]], [[Londona Okulo]] kaj [[Turo de Londono|Tower]] }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Fotomuntaĵo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{GBR}} | lando_tipo = | lando_flago = | ŝtato = Anglio | ŝtato_tipo = Konstitucia lando | regiono = Granda Londono | regiono_tipo = [[Regionoj de Anglio|Regiono]] | distrikto = | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = Distrikto | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = Interna Londono | parto1 = Ekstera Londono | rivero = Tamizo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Madame Tussauds | memorindaĵo_noto = muzeo | memorindaĵo1 = [[Muzeo pri natura historio de Londono|Naturhistoria muzeo]] | memorindaĵo2 = Brita Muzeo | memorindaĵo3 = Palaco Buckingham | memorindaĵo4 = Placo Trafalgar | memorindaĵo5 = Royal Greenwich Observatory | memorindaĵo6 = Piccadilly Circus | memorindaĵo7 = Horse Guards Parade | memorindaĵo8 = [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]] | memorindaĵo9 = Londona Okulo | memorindaĵo10 = Obelisko de Kleopatro | memorindaĵo11 = Neasdena templo | memorindaĵo12 = Brita Biblioteko | memorindaĵo13 = [[Katedralo de Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo de Sankta Paŭlo]] | memorindaĵo14 = Abatejo Westminster | konstruaĵo = Ponto de Londono | konstruaĵo1 = Tower Bridge | konstruaĵo_tipo = Pontoj | montaro = | ŝoseo = [[Metroo de Londono]] | ŝoseo_tipo = Metroo | planto = Zoo de Londono | planto1 = [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono|Reĝa Botanika Ĝardeno]] | planto2 = [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]] | planto3 = Kensington Gardens | planto4 = Greenwich Park | planto_tipo = Parkoj | planto_faldo = 1 <!-- *** Situo *** --> | situo = Londono | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 24 | lat_d = 51 | lat_m = 30 | lat_s = 25 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 07 | long_s = 37 | long_EW = U | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1577.00 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1267 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+0 | horzono_DST = [[Brita somera tempo|BST]] | utc_offset_DST =+1 | poŝtkodo = E | areo_kodo = City of London, London Borough | areo_kodo_tipo = ISO | kodo = GB-LND | kodo_tipo = ISO-3166 | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Unuiĝinta Reĝlando | mapo1_lokumilo = Unuiĝinta Reĝlando | mapo2 =Greater London UK district map (blank).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Metropola mapo de [[Granda Londono]] | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.london.gov.uk www.london.gov.uk] | commons = London <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=8}} }} '''Londono''' ({{lang-en|London}}, pron. /ˈlʌndən/) estas [[ĉefurbo]] kaj plej loĝata [[urbo]] de [[Anglio]], [[Britio]], kaj de la [[Unuiĝinta Reĝlando]].<ref>"London". Collins Dictionary. n.d. Alirita la 23an de Septembro 2014.</ref><ref>"The World Factbook". [[Central Intelligence Agency]]. 1a de Februaro 2014. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|date=2019-01-07}} Alirita la 4an de Junio 2016.</ref> Ĝi situantas en la sudoriento de [[Anglio]] kaj de la insulo [[Granda Britio]] apud la marenfluejo de rivero [[Tamizo]]. Ĝi estis grava urbo dum du jarmiloj. Ĝi estis fondita de la [[Romia Imperio|romianoj]], kiu nomis ĝin ''Londinium''.<ref>"Roman London". [[Muzeo de Londono]]. n.d. [https://web.archive.org/web/20080622181424/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm] Arkivita el la originalo la 22an de Junio 2008. Alirita la 4an de Majo 2016.</ref> La antikva kerno de Londono, nome ''City of London'', ampleksas 2.9&nbsp;km² ene de mezepokaj limoj kaj ekde tiam ĝis almenaŭ la 19-a jarcento, la termino Londono aludis ankaŭ al la metropolo disvolvigita ĉirkaŭ tiu kerno.<ref>Mills, David (2001). Dictionary of London Place Names. Oxford Paperbacks. ISBN 978-0-19-280106-7. OCLC 45406491. p. 140.</ref> La kerno de tiu kunurbaĵo formas [[Granda Londono|Grandan Londonon]],<ref>"Government Offices for the English Regions, Fact Files: London". Office for National Statistics. Arkivita el la originalo la 24an de Januaro 2008. Alirita la 4an de Majo 2008.</ref><ref>Elcock, Howard (1994). Local Government: Policy and Management in Local Authorities. London: Routledge. p. 368. ISBN 978-0-415-10167-7.</ref> nome [[Regionoj de Anglio|regiono de Anglio]] regata de la [[Urbestro de Londono]] kaj de la [[Asembleo de Londono]].<ref>Jones, Bill; Kavanagh, Dennis; Moran, Michael; Norton, Philip (2007). Politics UK. Harlow: Pearson Education. p. 868. ISBN 978-1-4058-2411-8.</ref><ref>Oni ne konfuzu la figurojn de la [[Urbestro de Londono]] kun tiu de la [[Lordo-Urbestro de Londono]] kiu regas la Londonurban Korporacion, kiu administras la Urbon Londonon.</ref> Tiu kunurbaĵo kovras ankaŭ du anglajn graflandojn: la malgrandan distrikton de la Urbo Londono kaj la graflandon Granda Londono. Tiu lasta konstituas la plej majoritaton de Londono,<ref>Lieutenancies Act 1997</ref> kvankam historie ĝi estis disigita inter [[Middlesex]] (nune nuligita graflando), [[Essex]], [[Surrey]], [[Kent]], kaj [[Hertfordshire]]. Tamen multaj loĝantoj de distriktoj kiuj estis historie parto de unu el tiuj graflandoj plukonsideras tiujn distriktojn kiel ne parto de Londono.<ref>Joshua Fowler (5a de Julio 2013). "London Government Act: Essex, Kent, Surrey and Middlesex 50 years on". BBC News.</ref><ref>Laurence Cawley ([[1a de aŭgusto]] 2013). "The big debate: Is Bromley in London or Kent?". Bromley Times.</ref><ref>Joanna Till (14a de Februaro 2012). "Croydon, London or Croydon, Surrey?". Croydon Advertiser.</ref> Londono produktas 17 % de la [[MEP (ekonomio)|MEP]] de la [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj estas unu el la tutmonde plej grandaj komercaj centroj. Londono estas hejmo al multaj institucioj kun internacia agado, same kiel al supernaciaj kompanioj kaj organizaĵoj. Situas en ĝi multe da gravaj konstruaĵoj, inkluzive de konataj [[teatrejo]]j, [[muzeo]]j, [[koncertejo]]j, [[palaco]]j kaj aliaj. La moderna Londono konsistas el la du malnovepokaj urboj Londono kaj [[Westminster]], kiuj kuniĝis al la nuntempa [[metropolo]], en kiu loĝis (en [[2006]]) oficiale 7 512 400 da homoj en la "Granda Londono" areo (areo pli granda ol 480&nbsp;km²). Oni taksas, ke la tuta metropola areo havas inter 12 kaj 14 milionojn da loĝantoj. == Limigo de Londono == La hodiaŭa Londono estas identa kun la ''Granda Londono'' kaj administracie ĝi entenas 32 urbajn kvartalojn kaj la Londonan urbon. Sed la origina Londono ensumigis nur kelkajn kvadratajn mejlojn de la Londona urbo-centro, de kiu la urbo evoluis ĉiuflanken. Inter la jaroj [[1889]] kaj [[1965]] Londono ricevis la teritorion de la tiama Londona graflando, kovranta la regionon nuntempe konatan kiel la ''interna Londono''. Oni konsideras la centron de Londono monumento staranta sur ''[[Charing Cross]]'', situanta ĉe la samnoma [[stacidomo]]. La malnovaj [[romianoj]] markis la centron de ''Londonia'' per ŝtono en la urbocentro. == Geografio == En la graflando [[Middlesex]] situas Londono, kiu tamen jam ekde la [[13-a jarcento]] estis administrata sendepende de la respektiva graflando. La nordokcidentaj antaŭurboj de Londono same estas parto de la historia graflando. === Ĉerivera situo === La granda Londono havas areon de 1 579&nbsp;km². Ĝi entenas [[haveno]]n ĉe la rivero [[Tamizo]], kiu utilegas por ŝipa transporto. Londono estis fondita ĉe la norda bordo de la Tamizo kaj dum multaj jarcentoj ekzistis nur unu [[ponto]] por transiri la riveron, la tiel nomata ''[[London Bridge]]''. Pro tio Londono evoluis plejparte norde de la Tamizo. Post kiam en la [[18-a jarcento]] estis konstruitaj aliaj pontoj, la urbo komencis ekspandi ĉiudirekten sen grandaj problemoj, ĉar ebena aŭ milde ondiĝinta pejzaĝo ĉirkaŭ la rivero prezentis nenian naturan obstaklon. Kvankam en la urbo estas kelkaj montetoj, kiel ekzemple [[Parliament Hill]] (la monteto de la parlamento) aŭ [[Primrose Hill]], ili estas ne tre ampleksaltaj kaj prezentis nenian malhelpon al la evoluo de la urbo. Danke al tiuj ĉi faktoj Londono havas preskaŭ rondan bazplanon. [[Dosiero:Thames Barrier London.jpg|eta|maldekstra|220px|[[Barieroj sur la Tamizo]], la plej grandaj reguligeblaj bariloj kontraŭ [[inundo]]j en la mondo.]] La Tamizo estis foje multe pli larĝa kaj malpli profunda ol ĝi estas nuntempe. La rivero, kiu trafluas tra la urbo nuntempe, estis kunpremita inter artefaritajn bordojn. Multaj alfluoj ĝis la Tamizo trafluas tra la londona [[subterejo]]. La Tamizo estas alflusa rivero kaj Londono tial estis kaj senĉese estas endanĝerigita pro inundoj. Tiu ĉi minaco en la paso de tempo fariĝis senĉese pli reala pro malrapida ascendo de la nivelo de la rivero kaj ankaŭ pro malrapida ''kliniĝo'' de la tuta insulo Granda Britio (norde okazas altiĝo kaj sude malaltiĝo), kaŭzita pro post-[[Glaĉero|glaĉera]] izostaza leviĝo. Kiel ŝirmilo kontraŭ eblaj inundoj estis konstruitaj [[bariero]]j sur la Tamizo ĉe [[Woolwich]] (vidu la foton maldekstre), sed komence de la jaro [[2005]] aperis spekulacioj, ke tiuj ĉi barieroj povus ne esti sufiĉaj kaj estis rekomendite konstrui pliajn, 16-kilometrojn longajn barierojn laŭlonge de la riverfluo. === Klimato === Londono havas mildan klimaton. Someroj estas varmaj, sed nur malofte varmegaj, vintroj malvarmaj, sed malofte frostas, kaj [[pluvo]]j estas regulaj, sed ne tro densaj. Someraj temperaturoj nur de tempo al tempo superas {{GdC|33}}, kvankam tiuj ĉi altaj someraj temperaturoj lastatempe fariĝis pli kutimaj. La plej alta temperaturo iam notita en Londono estas {{GdC|37,9}}. Ĝi estis mezurita sur la [[flughaveno Heathrow]] dum la varmega somero de la jaro [[2003]]. Densaj neĝofaloj estas preskaŭ nekonata fakto en Londono. Dum la lastaj jaroj [[neĝo]] aperis proksimume dufoje jare kaj ĝi falis ĝis alteco de proksimume 25&nbsp;mm. Proksimumaj jaraj pluvoj en Londono (sub 600&nbsp;mm) estas pli malaltaj ol en [[Romo]] aŭ en [[Sidnejo]]. La londona konstruita areo, kun varme hejtitaj konstruaĵoj, kreas [[mikroklimato]]n, kiu de tempo al tempo plialtigas la temperaturon interne de Londono je {{GdC|5}} kontraŭe al la ĉirkaŭaĵo. == Historio == === Malnovepoko === [[Dosiero:Map Londinium 400 AD-de.svg|eta|220px|maldekstre|Mapo de la antikva ''Londinium''.]] Ne pruveblis ekzisto de antaŭ-romia setlejo de [[keltoj]] en la loko de la [[city (Londono)|urbocentro de Londono]]. Verŝajne do la [[romio|romianoj]] fondis la urbon [[Londinium]] en la jaro [[47]]. En la jaro [[60]] aŭ [[61]] la [[icenoj]] gvidataj de la reĝino [[Budiko]] detruis la setlejon. Londinium estis rekonstruita kaj iĝis komence de la [[2-a jarcento]] ĉefurbo de [[Britannia]] anstataŭ [[Camulodunum]] (la nuna [[Colchester]]). Ekde [[197]] Londinium estis la ĉefurbo de la provinco [[Britannia Superior]], ekde ĉirkaŭ [[300]] de la provinco [[Maxima Caesariensis]]. Ĉirkaŭ la urbon oni starigis fortikaĵojn. En la jaro [[410]] la romianoj retiris siajn trupojn kaj la loĝantoj senprotektaj suferis la rabadojn fare de ĝermanaj triboj. Post la konkero de [[Anglujo]] fare de la [[engloj]] kaj la [[saksoj]] Londinium iĝis ĝis la fino de la [[5-a jarcento]] neloĝata ruinaro. === Mezepoko === [[Dosiero:Siege of London (MS 1168).jpg|eta|upright|[[Lankastroj|Lankastra]] sieĝo de Londono, kiu en 1471 estas atakita de [[Jorkoj|Jorkistoj]].]] La [[anglosaksoj]] unue evitis la tujan ĉirkaŭon de la ruinigita urbo. Fine de la [[7-a jarcento]] ili fondis okcidente de ĝi la setlejon ''Lundenwic'', kiu apartenis unue al la reĝlando [[Mercia]], poste al tiu de [[Essex]]. Sub la gvidado de [[Alfredo la Granda]], reĝo de [[Wessex]], la anglosaksoj rekonkeris de la [[danoj]] la regionon ĉe la marenfluejo de la [[Tamizo]] en la jaro [[878]]. En la sekvaj jaroj la regiono ene de la romia urbomurego estis denove setlita. La novestiĝinta urbo nomiĝis ''Lundenburgh''. En [[1066]] la [[normandoj]] konkeris Anglujon. La nova reganto, [[Vilhelmo la 1-a (Anglio)|Vilhelmo la 1-a]] konfirmis la apartajn rajtojn de Londono. [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo Leonkora]] nomumis en [[1189]] la unuan [[Lordo-Urbestro de Londono|lordurbestron]], kiuj ekde [[1215]] estis elektitaj de la pli kaj pli potencaj komercistaj [[gildo]]j. En [[1209]] estis finkonstruita la unua ŝtona [[ponto de Londono]], kiu ĝis [[1750]] estis la nura ponto al la nuna urbocentro. Plurfoje la londonanoj suferis rabadojn de ribelemaj kamparanaj soldataroj. Tiel okazis en [[1381]] dum la [[Angla kamparana ribelo]] kaj en [[1450]] dum la ribelo de [[Jack Cade]]. Dum la [[militoj de rozoj]], kiuj finiĝis en [[1485]] per la kronado de Henriko Tudor al [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]], la urbo subtenis la partion de la [[Jorkoj]]. La [[Reformacio]] rompis la potencon de la eklezio, kiu ĝis tiam posedis ĉirkaŭ duonon de la tuta grundo. La disdivido de ekleziaj bienoj ekde [[1535]] estigis epokon de ekonomia kresko kaj Londono iĝis granda komercurbo. === Moderna epoko === [[Dosiero:Westminster Abbey by Canaletto, 1749.jpg|eta|maldekstra|[[Abatejo Westminster]], en pentraĵo (de [[Canaletto]], 1749), estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] kaj unu el la plej antikvaj kaj gravaj konstruaĵoj de Londono.]] Dum la Tudora periodo la [[Angla Reformacio|Reformacio]] produktis laŭgradan ŝanĝon al [[Protestantismo]], kaj multo de la posedaĵoj de Londono pasis el la eklezio al la privata posedo, kiu akcelis la [[komerco]]n kaj la negocojn en la urbo.<ref name="pevsner">{{Cite book|last=Pevsner|first=Nikolaus|title=London - The Cities of London and Westminster|publisher=[[Penguin Books]]|edition=2nd|volume=1|publication-date=1962-01-01|pages=48|asin=B0000CLHU5}}</ref> En 1475, la [[Hansa ligo]] kreis sian komercan bazon (''[[kontoro]]'') de Anglio en Londono, nome ''Stahlhof'' aŭ ''Steelyard''. Ĝi ekzistis ĝis 1853, kiam la urboj de la [[Hansa ligo]] nome [[Lubeko]], [[Bremeno]] kaj [[Hamburgo]] vendis siajn propraĵojn al la Sudorienta Fervojo.<ref name=EB>Chisholm, Hugh, eld. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Steelyard,_Merchants_of_the "Steelyard, Merchants of the".] [[Encyclopædia Britannica]] (11-a eld.). [[Cambridge University Press]].</ref> Teksaĵoj el [[lano]] estis enŝipigita netinkturitaj kaj nefabrikitaj en vestaĵoj el la 14a/15a jarcenta Londono al la najbaraj marbordoj de [[Nederlando]], kie ili estis konsiderataj nemalhaveblaj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Historical Geography of Europe 450 B.C.–A.D. 1330|familia nomo=Pounds|persona nomo=Normal J. G.|jaro=1973|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|COI=10.1017/CBO9781139163552|ISBN=9781139163552|paĝoj=430}}</ref> Sed la atingo de la anglaj marklopodoj malfacile etendiĝis trans la maroj de nordokcidenta Eŭropo. La komerca vojo al Italio kaj la [[Mediteraneo]] normale trairis [[Antverpeno]]n kaj super la [[Alpoj]]; ĉiuj ŝipoj trapasantaj tra la [[Ĝibraltara Markolo]] al aŭ el Anglio estis plej verŝajne italaj aŭ [[Respubliko Ragusa|ragusaj]]. Post la re-malfermo de Nederlando al la angla navigado en Januaro 1565, tie startis forta pinto de komerca aktiveco.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Queen's Merchants and the Revolt of the Netherlands (The End of the Antwerp Mart, Vol 2)|familia nomo=Ramsay|persona nomo=George Daniel|jaro=1986|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=9780719018497|paĝoj=1 & 62–63}}</ref> La [[Reĝa Borso de Londono|Borso]] estis fondita en la dua duono de la [[16-a jarcento]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Life and Times of Sir Thomas Gresham, Founder of the Royal Exchange: Including Notices of Many of His Contemporaries. With Illustrations, Volume 2|familia nomo=Burgon|persona nomo=John William|jaro=1839|loko=Londono|eldoninto=R. Jennings|ISBN=978-1277223903|paĝoj=80–81}}</ref> [[Merkantilismo]] kreskis, kaj monopolaj komerckompanioj kiel la [[Brita Orienthinda Kompanio]] estis establita, kaj la komerco etendiĝis al la [[Nova Mondo]]. Londono iĝis la ĉefa [[haveno]] de la [[Norda Maro]], kaj migrantoj alvenis el Anglio kaj eksterlande. La populacio kreskis el ĉirkaŭkalkulita 50 000 en 1530 al ĉirkaŭ 225 000 en 1605.<ref name=pevsner/> [[Dosiero:London - John Norden's map of 1593.jpg|eta|Mapo de Londono en 1593. Estas nur unu ponto tra la Tamizo, sed partoj de Southwark sur la suda bordo de la rivero jam estis disvolvigitaj.]] En la 16-a jarcento, [[William Shakespeare]] kaj liaj samtempuloj loĝis en Londono en epoko de malamikeco kontraŭ la disvolvigo de la [[Elizabeta teatro|teatro]]. Je la fino de la Tudora periodo en 1603, Londono estis ankoraŭ tre maletenda. Okazis murdoklopodo kontraŭ [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] en Westminster, dum la konspiro [[Gunpowder Plot]] la 5an de Novembro 1605.<ref name=london_023>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59|titolo=James I|familia nomo=Durston|persona nomo=Christopher|jaro=1993|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=978-0-415-07779-8|paĝo=[https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59 59]}}</ref> En 1637, la regado de [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]] klopodis reformi la administracion en la areo de Londono. La plano celis, ke la urbestraro etendu sian jurisdikcion kaj administradon super etendaj areoj ĉirkaŭ la urbo. Timante klopodon fare de la Krono por malpliigi la bienojn nome "liberty" de Londono, mankon de intereso por administri tiujn aldonajn areojn, aŭ rilaton kun la urbaj [[gildo]]j kiuj kunhavu povon, la urbestraro malakceptis. Poste nomata "The Great Refusal" (La Granda Malakcepto), tiu decido ege restas kiel tialo por la unika regostatuso de la [[City (Londono)|Londona Urbo]].<ref>{{cite journal | last1 = Doolittle | first1 = Ian | year = 2014 | title = 'The Great Refusal': Why Does the City of London Corporation Only Govern the Square Mile? | journal = The London Journal | volume = 39 | issue = 1| pages = 21–36 | doi = 10.1179/0305803413Z.00000000038 | s2cid = 159791907 |issn=0305-8034}}</ref> [[Dosiero:Vertue's 1738 plan of the London Lines of Communication.jpg|eta|maldekstra|Plano de Vertue de 1738 por konstrui la Liniojn de Komunikado dum la [[Angla enlanda milito]].]] Dum la [[Angla enlanda milito]] la majoritato de Londonanoj apogis la flankon de "Roundheads" (parlamentistoj). Post dekomenca antaŭeniro fare de la "Cavaliers" (monarkistoj) en 1642, kio pintis en la bataloj de Brentford (1642) kaj Turnham Green, Londono estis ĉirkaŭata per defenda perimetra murego konata kiel Linioj de Komunikado. Tiuj linioj estis konstruitaj de ĉirkaŭ 20 000 personoj, kaj estis kompletigitaj dum du monatoj.<ref>{{Cite web|last=Flintham|first=David|title=London|url=http://www.fortified-places.com/london/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|archive-date=2009-01-16|access-date=2021-03-28|website=Fortified Places|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|arkivdato=2009-01-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fortified-places.com/london/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/ |arkivdato=2009-01-16 }}</ref> Tiuj fortikaĵoj malsukcesis sian nuran pruvon kiam la "New Model Army" (Novmodela Armeo) eniris en Londono en 1647,<ref>Harrington, Peter (2003). ''English Civil War Fortifications 1642–51'', Volume 9 of Fortress, 9, Osprey Publishing, {{ISBN|1-84176-604-6}}. [https://books.google.com/books?id=dKwKIiqAnlkC&pg=PA57 p. 57]</ref> kaj ili estis reniveligitaj fare de la Parlamento tiun saman jaron.<ref>{{Cite web|last=Flintham|first=David|title=London|url=http://www.fortified-places.com/london/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|archive-date=2009-01-16|access-date=2021-03-28|website=Fortified Places|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|arkivdato=2009-01-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fortified-places.com/london/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/ |arkivdato=2009-01-16 }}{{Cite book|title=The English Civil War: A contemporary account (v. 1)|publisher=Caliban Books|others=Wencelaus Hollar (Illustrator), Christopher Hill (Introduction)|isbn=978-1850660316|editor-last=Razzell|editor-first=Peter|publication-date=1996-01-01|editor-last2=Razzell|editor-first2=Edward}}{{Cite book|last=Gardiner|first=Samuel R.|title=History of the Great Civil War, 1642-1649|publisher=Forgotten Books|isbn=978-1334658464|volume=3|publication-date=16a de Julio, 2017|pages=218}}</ref> London suferis epidemiajn malsanojn pro [[Bubona pesto|pesto]] komence de la [[17-a jarcento]],<ref name=london_024>{{cite web |url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |title=A List of National Epidemics of Plague in England 1348–1665 |publisher=Urban Rim |date=4a de Decembro 2009 |access-date=3a de Majo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508010316/http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |archive-date=8a de Majo 2009 |url-status=dead }}</ref> kio pintis en la [[Granda pesto de Londono|Granda pesto]] de 1665–1666, kiu mortigis ĝis 100 000 personojn, tio estas unu kvinono de la loĝantaro.<ref name="london_025">{{cite web|title=Story of the plague|url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/plague/story.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513041728/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/plague/story.html|archive-date=13a de Majo 2011|publisher=[[Channel 4]]}}</ref> [[Dosiero:Great Fire London.jpg|eta|La [[Granda incendio de Londono]] detruis multaj partojn de la urbo en 1666.]] La [[Granda incendio de Londono]] ekflamis en 1666 en Pudding Lane en la urbo kaj tuj forbalais la lignajn konstruaĵojn.<ref name="Samuel Pepys' Diary">{{Cite book |last=Pepys |first=Samuel |title=The Diary of Samuel Pepys, volumo 45, aŭgusto/septembro 1666 | orig-year=1893 |editor= Mynors Bright kaj Henry B. Wheatley |url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |isbn=978-0-520-22167-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813025236/http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |archive-date=13-a de aŭgusto 2013 |url-status=live}}</ref> Rekonstruado postulis ĉirkaŭ dek jarojn kaj estis kontrolita de [[Robert Hooke]]<ref name="london_026">{{Cite web|last=Schofield|first=Dr. John|date=2011-02-17|title=BBC - History - British History in depth: London After the Great Fire|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_01.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410000142/http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_02.shtml|archive-date=2009-04-10|access-date=2021-03-29|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref><ref name="london_027">{{cite web|title=Rebuilding after the fire|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Special/LondonsBurning/Themes/1405/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080201204641/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Special/LondonsBurning/Themes/1405/|archive-date=1a de Februaro 2008|access-date=27a de Aprilo 2008|publisher=[[Museum of London]]}}</ref><ref name="london_028">{{cite journal|last=Reddaway|first=Thomas Fiddian|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-229X.1940.tb00765.x|title=The Rebuilding of London After the Great Fire|journal=History|publisher=Jonathan Cape|year=1940|volume=25|issue=98|pages=97–112|doi=10.1111/j.1468-229X.1940.tb00765.x|access-date=2021-03-28}}</ref> kiel "Surveyor of London".<ref name="london_029">{{Cite book|last=Jardine|first=Lisa|title=The Curious Life of Robert Hooke: The Man Who Measured London|date=18a de Januaro 2005|publisher= Harper Perennial|isbn=978-0060538989|publication-date=2005-01-18}}</ref> En 1708 la majstroverko de [[Christopher Wren]] nome [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] estis finkompletigita. Dum la [[Georga epoko]], novaj distriktoj kiel [[Mayfair]] estis formitaj okcidente; novaj pontoj super la Tamizo kuraĝigis disvolvigon en [[Suda Londono]]. Oriente, la [[Haveno de Londono]] etendiĝis laŭrivere malsupren. La disvolvigo de Londono kiel internacia [[financa centro]] maturiĝis dum granda parto de la [[1700-aj jaroj]]. En 1762, [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] akiris [[Palaco Buckingham|Buckingham House]] kaj ĝi estis pligrandigita laŭlonge de la venontaj 75 jaroj. Dum la [[18-a jarcento]], Londono suferegis pro deliktoj kaj krimo, kaj la korpuso de policanoj kromnomita "Bow Street Runners" estis establita en 1750 kiel profesia [[polico]].<ref>{{Cite web|date=2001|title=PBS - Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street|url=https://www.pbs.org/kqed/demonbarber/madding/thieftaker.html|url-status=live|access-date=2021-03-28|website=www.pbs.org}}</ref> Totale, pli ol 200 krimoj estis puneblaj per [[mortopuno]],<ref>{{cite news|last=Jackson|first=Peter|date=3a de Aŭgusto 2009|title=Rough justice – Victorian style|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8181192.stm|url-status=live|access-date=2021-03-28}}</ref> kiel ŝtelo de maskotoj.<ref>{{cite news|date=21a de Marto 1960|title=National Affairs: Capital Punishment: A Fading Practice|work=[[Time (gazeto)|Time]]|location=New York|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|url-status=dead|access-date=13a de Decembro 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090927163316/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|archive-date=2009-09-27|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|arkivdato=2011-10-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |date=2011-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |arkivdato=2011-10-11 }}</ref> Plej infanoj naskiĝintaj en la urbo mortis antaŭ atingi sian trian naskiĝtagon.<ref>{{Cite web|last=Harris|first=Rhian|date=2012-10-05|title=History - The Foundling Hospital|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/foundling_01.shtml|url-status=live|access-date=2021-03-28|website=[[BBC]]|language=en-GB}}</ref> [[Dosiero:Fotografi av Royal Exchange. London, England - Hallwylska museet - 105857.tif|eta|maldekstra|Vidaĵo de la [[Reĝa Borso de Londono|Reĝa Borso]] de Londona Urbo en 1886.]] La [[kafejo]]j iĝis popularaj lokoj por debati ideojn, dum kreskis la [[legoscio]] kaj la disvolvigo de la [[Presmaŝino|presarto]] faris novaĵojn amplekse disponeblaj; kaj [[Fleet Street]] iĝis la centro de la Brita gazetaro. Post la invado de Amsterdamo fare de la Napoleonaj armeoj, multaj tieaj financistoj translokiĝis al Londono kaj la unua Londona internacia kunsido estis organizita en 1817. Je la sama epoko, la [[Royal Navy]] iĝis la unua plej grava militŝiparo de la mondo, funkcianta kiel serioza opozicianto de eblaj ekonomiaj rivaloj de [[Unuiĝinta Reĝlando]]. La nuligo de la [[Grenleĝo|Maizleĝoj]] en 1846 celis specife la malfortigon de la ekonomia povo de [[Nederlando]]. Londono tiam superis Amsterdamon kiel ĉefa internacia financa centro.<ref name="auto2">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Yor4DAAAQBAJ|titolo=Finance Masters: A Brief History of International Financial Centers in the Last Millennium|familia nomo=Coispeau|persona nomo=Olivier|dato=2016|eldoninto=[[World Scientific]]|ISBN=978-981-310-884-4}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Carlos|first1=Ann M.|last2=Neal|first2=Larry|date=2011-02-11|title=Amsterdam and London as Financial Centers in the Eighteenth Century|url=https://www.cambridge.org/core/journals/financial-history-review/article/abs/amsterdam-and-london-as-financial-centers-in-the-eighteenth-century1/8B23F8D271B1BCD05594064523600E85|journal=Financial History Review|language=en|volume=18|issue=1|pages=21–46|doi=10.1017/S0968565010000338|s2cid=153626377|issn=1474-0052}}</ref> ===Lastaj jarcentoj=== [[Dosiero:British recruits August 1914 Q53234.jpg|eta|dekstre|250px|Britaj volontuloj por rekrutado por la Unua Mondmilito en Aŭgusto 1914.]] Londono estis la [[Listo de milionurboj|plej granda urbo en la mondo]] ĉirkaŭ 1831 ĝis 1925,<ref name="london_030">{{Cite web|title=London: The greatest city|url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419104109/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html|archive-date=19a de Aprill 2009|access-date=25a de Marto 2021|publisher=Channel4.com}}</ref> kun loĝdenseco de 325 personoj por hektaro.<ref name="Bertaud">{{Citaĵo el libro|titolo=Order without Design: How Markets Shape Cities|familia nomo=Bertaud|persona nomo=Alain|jaro=2018|eldoninto=The MIT Press|ISBN=978-0262038768}}</ref> Tiu troloĝado de Londono rezultis en epidemioj de [[ĥolero]],<ref>{{cite web |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |title=Hidden extras: cholera comes to Victorian London |publisher=The Science Museum |location=London |access-date=13a de Decembro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |archive-date=13a de Decembro 2011 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |arkivdato=2011-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |date=2011-12-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |arkivdato=2011-12-13 }}</ref> kiu okazigis 14 000 mortojn en 1848, kaj 6 000 en 1866.<ref>{{cite web |author=Brown, Robert W. |url=http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |title=London in the Nineteenth Century |publisher=University of North Carolina at Pembroke |access-date=13a de Decembro 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |archive-date=30a de Decembro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |arkivdato=2011-12-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |date=2011-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |arkivdato=2011-12-30 }}</ref> Pliiĝanta [[Trafikŝtopiĝo|trafikŝtopiĝado]] kondukis al la kreado de la unua loka urba [[fervojo|fervoja]] reto en la mondo. Tio kondukis al la nova socia fenomeno konata kiel [[navedado]] por tiuj kiuj laboris en la urba centro, sed loĝis en la ĉirkaŭaĵoj kaj ĉiutage veturis tien kaj reen. La "Metropolitan Board of Works"" (Metropola Vorkoservo) kontrolis la infrastrukturan etendon en la ĉefurbo kaj en kelkaj el la najbaraj graflandoj; ĝi estis abolita en 1889 kiam estis kreita la "London County Council" (Londona Graflanda Konsilantaro) el tiuj areoj de la graflandoj ĉirkaŭ la ĉefurbo. [[Dosiero:LondonBombedWWII full.jpg|eta|maldekstre|250px|Bombardita strato de Londono dum la [[Blitz]], [[Dua Mondmilito]].]] Londono estis bombardita de Germanio dum la [[Unua Mondmilito]],<ref>{{cite journal |last1=Goebel |first1=Stefan |last2=White |first2=Jerry |year=2016 |title=London and the First World War |journal=London Journal |volume=41 |issue=3 |pages=1–20 |doi=10.1080/03058034.2016.1216758|s2cid=159584322 |url=http://kar.kent.ac.uk/56579/3/LJ_Introduction%20%2528final%20version%20for%20Kent%20repository%2529.pdf |doi-access=free }}</ref> kaj dum la [[Dua Mondmilito]]; la [[Blitz]] kaj aliaj bombardado fare de la Germana ''[[Luftwaffe]]'' mortigis ĉirkaŭ 30 000 Londonanojn, kaj detruis grandajn areojn de loĝejoj kaj aliajn konstruaĵojn tra la tuta urbo.<ref>{{cite web|date=18a de Majo 2016|title=Bomb-Damage Maps Reveal London's World War II Devastation|url=http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430155359/http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx|archive-date=2017-04-30|access-date=18a de Junio 2017|website=nationalgeographic.com.au}}</ref> La [[Somera Olimpiko 1948]] okazis en la origina Stadiono de Wembley, en epoko kiam Londono estis ankoraŭ rekuperante sin el la milito.<ref>{{cite news|last=Ronk|first=Liz|date=27a de Julio 2013|title=LIFE at the 1948 London Olympics|website=[[Time (gazeto)|Time]]|url=http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|url-status=dead|access-date=18a de Junio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|archive-date=30a de Majo 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|arkivdato=2015-05-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |date=2015-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |arkivdato=2015-05-30 }}</ref> El la [[1940-aj jaroj]] antaŭen, Londono iĝis hejmo de multaj enmigrantoj, ĉefe el landoj de la [[Komunumo de Nacioj]] kiel [[Jamajko]], [[Barato]], [[Bangladeŝo]] kaj [[Pakistano]],<ref>{{Cite book|author1=Hibbert|first=Christopher|title=The London Encyclopaedia|last2=Weinreb|first2=Ben|last3=Keay|first3=Julia|last4=Keay|first4=John|publisher= Pan Macmillan |others=Photographs by Matthew Weinreb|year=2010|isbn=9781405049252|edition=3rd|page=428}}</ref> kio faris Londonon unu el la plej diversaj urboj tutmonde. En 1951, okazis la "Festival of Britain" (Festivalo de Britio) en la [[South Bank]].<ref>{{cite news|date=2008|title=1951: King George opens Festival of Britain|website=news.bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/3/newsid_2481000/2481099.stm|url-status=live|access-date=18a de Junio 2017}}</ref> La [[Granda londona smogo de 1952|Granda Smogo]] de 1952 kondukis al la leĝo "Clean Air Act 1956", kiu finigis kun la situacio de "pea soup fogs" (fumonebuloj) pro kio Londono estis fame konata.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/the-return-of-londons-fog.html |title=The Return of London's Fog |last=CORTON |first=CHRISTINE L. |date=6a de Novembro 2015 |website=The New York Times |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> [[Dosiero:Londons Carnaby Street, 1966.jpg|eta|dekstra|Carnaby Street, Londono, 1966.]] Dekomence starte meze de la [[1960-aj jaroj]], Londono iĝis centro de la tutmonda [[junulara kulturo]] ([[d:Q621368]] kaj [[d:Q8059289]]) (vidu artikolon [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]), nome por [[muziko]], [[modo]] ktp., ekzempligita de la [[subkulturo]] en "Swinging London" (''Swinging Sixties'') ''Swinging'' aŭ Londonaj Sesdekaj jaroj <ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9288411/The-Diamond-Decades-The-1960s.html |title=The Diamond Decades: The 1960s |last=Brown |first=Mick |date=29a de Majo 2012 |website=telegraph.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> asocia kun [[King's Road]], [[Chelsea]]<ref>{{cite web |url=http://www.express.co.uk/life-style/life/708357/swinging-sixties-walk-down-chelseas-kings-road-60s |title=Swinging Sixties: Take a walk down Chelsea's King's Road in the '60s |last=Robson |first=David |date=8a de Septembro 2016 |website=express.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> kaj [[Carnaby Street]].<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/uk/london/737751/Magical-memory-tour-of-London.html |title=Magical memory tour of London |date=15a de Julio 2007 |website=telegraph.co.uk |access-date=18a de Junio 2017|last1=MacLean |first1=Rory}}</ref> La rolo de tendencejo estis revivigita dum la epoko de [[punko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Walking Tour London: Sketches of the city's architectural treasures... Journey Through London's Urban Landscapes|aŭtoro=Bracken|persona nomo=Gregory B.|jaro=2011|eldoninto=Marshall Cavendish International|ISBN=9789814435369|paĝo=10}}</ref> En 1965 la politikaj limoj de Londono estis etenditaj por kongruigi ilin kun la kresko de la urba areo kaj estis kreita nova "Greater London Council" (Konsilantaro de la Granda Londono).<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-35716693 |title=The rise and fall of the GLC |last=Webber |first=Esther |date=31a de Marto 2016 |website=bbc.com/news |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> Dum la [[Nordirlanda konflikto]] kun fokuso en Norda Irlando, ankaŭ Londono estis celo de bombatakoj fare de la [[Provizora irlanda respublika armeo|IRA]]<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/uk-britain-security-bombings-idUKTRE74F31Q20110516 |title=Timeline – Worst IRA bomb attacks on mainland Britain |last=Cutler |first=David |date=16a de Majo 2011 |newspaper=Reuters |access-date=18a de Junio 2017 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201122192922/https://uk.reuters.com/article/uk-britain-security-bombings-idUKTRE74F31Q20110516 |date=2020-11-22 }}</ref> dum du jardekoj, starte per fama atenco en la tribunala areo de Old Bailey en 1973.<ref>{{cite web|last=Lowe|first=Josh|date=24a de Marto 2017|title=London Isn't Burning: How Britain's History With the IRA Made it Resilient in the Face of Attack|url=http://www.newsweek.com/london-attack-ira-terror-threat-severe-bomb-terrorism-573629|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=[[Newsweek]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Godoy|first=Maria|date=7a de Julio 2005|title=Timeline: London's Explosive History|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4734400|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=NPR.org}}</ref> [[Rasismo|Rasa diskriminacio]] rezultis en la tumultoj de 1981 en [[Brixton]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4854556.stm |title=The legacy of the Brixton riots |last=John |first=Cindi |date=5a de Aprilo 2006 |website=news.bbc.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> La loĝantaro de Granda Londono konstante malpliiĝis en la jardekoj post la Dua Mondmilito, el ĉirkaŭkalkulita pinto de 8.6 milionoj en 1939 ĝis ĉirkaŭ 6.8 milionoj en la 1980-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-31082941|titolo=London's population hits 8.6m record high|alirdato=19a de Junio 2017|dato=2a de Februaro 2015|verkaĵo=BBC News}}</ref> La ĉefaj havenoj de Londono translokiĝis malsupren laŭrivere al Felixstowe kaj Tilbury, dum la areo de la [[London Docklands]] iĝis areo por regenerado, kiel la disvolvigo de [[Canary Wharf]]. Tio ebligis pro la pliiĝanta rolo de Londono kiel grava internacia financa centro dum la [[1980-aj jaroj]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2015/jan/28/canary-wharf-timeline-london-building-docklands-thatcher |title=Canary Wharf timeline: from the Thatcher years to Qatari control |last=Zolfagharifard |first=Ellie |date=14a de Februaro 2014 |website=Guardian |access-date=19a de Junio 2017}}</ref> La [[Barieroj sur la Tamizo]] estis finkompletigitaj en la 1980-aj jaroj por protekti Londonon kontraŭ tajdaj leviĝoj el la [[Norda Maro]].<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/weather/10646439/The-Thames-Barrier-has-saved-London-but-is-it-time-for-TB2.html |title=The Thames Barrier has saved London – but is it time for TB2? |last=Hanlon |first=Michael |date=18a de Februaro 2014 |website=telegraph.co.uk |access-date=19a de Junio 2017}}</ref> [[Dosiero:2012 Olympics opening ceremony fireworks 1.jpg|eta|maldekstre|Malferma ceremonio de la [[Somera Olimpiko 2012]].]] La "Greater London Council" estis nuligita en 1986, kio lasis Londonon sen centra administracio ĝis 2000 kiam London-ampleksa registaro estis restaŭrita per la kreado de la "Greater London Authority" (Aŭtoritato de Granda Londono).<ref>{{cite news|date=2008|title=1986: Greater London Council abolished|website=news.bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/31/newsid_2530000/2530803.stm|url-status=live|access-date=20a de Junio 2017}}</ref> Por celebri la starton de la [[21-a jarcento]], estis konstruitaj la [[Kupolo de la Jarmilo]], la [[Londona Okulo]] kaj la [[Londona ponto Millennium Bridge|Ponto de la Jarmilo]].<ref>{{cite web |url=http://www.building.co.uk/millennium-projects-10-years-of-good-luck/5001637.article |title=Millennium projects: 10 years of good luck |last=Ijeh |first=Ike |date=25a de Junio 2010 |website=www.building.co.uk |access-date=20a de Junio 2017}}</ref> La 6an de Julio 2005 al Londono oni atribuis la organizadon de la [[Somera Olimpiko 2012]], kio faris Londonon la unua urbo kiu iĝis gastiganto de la [[Olimpiaj ludoj]] trifoje.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/4655555.stm|titolo=London beats Paris to 2012 Games|alirdato=28a de Septembro 2012|dato=6a de Julio 2005|verkaĵo=BBC Sport}}</ref> La 7an de Julio 2005, tri trajnoj de la [[Metroo de Londono]] kaj londontipa [[duetaĝa buso]] estis bombita en [[Teroristaj atakoj de Londono en julio 2005|serio de terorismaj atakoj]].<ref name=london_031>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/uk/05/london_blasts/what_happened/html/default.stm |title=7 July Bombings: Overview |work=BBC News |location=London |access-date=28a de Aprilo 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061225041921/http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/uk/05/london_blasts/what_happened/html/default.stm |archive-date=25a de Decembro 2006 |url-status=live}}</ref> En 2008, la gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis Londonon kun [[Novjorko]] kaj [[Hongkongo]] kiel "Nylonkong", kun la enhavo kiel la tri plej influaj [[mondurbo]]j.<ref>{{cite book|title=International Handbook of Globalization and World Cities|publisher= Edward Elgar Publishing |year=2015|isbn=9781785360688|editor-last=Derudder|editor-first=Ben|page=422|editor-last2=Hoyler|editor-first2=Michael|editor-last3=Taylor|editor-first3=Peter J.|editor-last4=Witlox|editor-first4=Frank}}</ref> En Januaro 2015, la loĝantaro de Granda Londono estis ĉirkaŭkalkulita en 8.63 milionoj, nome plej alta nivelo ekde 1939.<ref name="gla-pop-2015">{{cite web |title=Population Growth in London, 1939–2015 |url=http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219160246/http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-date=19a de Februaro 2015 |url-status=dead |website=London Datastore |publisher=Greater London Authority |access-date=7a de Julio 2015 }} [https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf Alt URL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230315011004/https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf |date=2023-03-15 }}</ref> Dum la [[Britelira referendumo de 2016|Britelira referendumo]] de 2016, la Unuiĝinta Reĝlando kiel tuto decidis forlasi la Eŭropan Union, sed majoritato de Londonaj voĉdonantoj voĉdonis por resti en la [[Eŭropa Unio]].<ref>{{cite web|last=Chandler|first=Mark|date=24a de Junio 2016|title='Wouldn't you prefer to be President Sadiq?' Thousands call on Sadiq Khan to declare London's independence and join EU|url=https://www.standard.co.uk/news/london/wouldnt-you-prefer-to-be-president-sadiq-thousands-back-campaign-for-sadiq-khan-to-declare-londons-a3280141.html|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=[[Evening Standard]]}}</ref> == Vidindaĵoj == [[Dosiero:British Museum.jpg|eta|250px|dekstre|La enira portalo de la [[Brita Muzeo]].]] La [[Brita Muzeo]] (''British Museum'') estas unu el la plej grandaj kaj bonkonataj [[muzeo]]j en la mondo, etnografia kolektaĵejo de la Unuiĝinta Reĝlando, en la distrikto Bloomsbury. La historio de la muzeo (kaj la libraro) reiras ĝis 1753, kiam la registaro aĉetis artotrezoron kaj libraron de Siro Hans Sloane (1660–1753). Ĝi malfermis la pordon en 1759 por la publiko en la tiama konstruaĵo ''Montagu Hous''. La nuna muzea konstruaĵo estis konstruita inter 1823-1852 sur loko de la ''Montagu House'', planita de Siro Robert Smirke, en klasikisma stilo. En posedo de muzeo troviĝas gravaj antikvaj kaj mezepokaj artotrezoraĵoj kaj artobjektoj. Oni ekspozicias la ortografiajn kolektaĵojn en la ''Museum of Mankind'', en alia parto de Londono. La libraro de ''British Museum'' kuniĝis en 1973 kun aliaj gravaj kolektaĵoj kaj estiĝis la [[British Library]]. [[Dosiero:Buckingham palace london 2004-09-05.JPG|eta|350px|maldekstre|Palaco Buckingham.]] [[Palaco Buckingham]] estas la oficiala Londona sidejo de la brita monarko. Origine konstruita por la Duko de Buckingham en 1703. La Reĝo Georgo la 3-a aĉetis la palacon en 1772 por la [[brita reĝa familio]]. Ekster la ĉefpordejo staras statuo de la Reĝino Viktoria (1819 – 1901), reĝino inter 1837 kaj 1901. La nomo de la strato kiu kondukas al la palaco estas ''[[The Mall]]'' [de mol]. Aŭtoj estas tie malpermesataj dimanĉe. La palaco estas grava loko por ŝtatceremonioj kaj tie oni povas vidi la mondfaman ceremonion “ŝanĝado de la gvardioj”. La [[Ĝardeno de la Palaco Buckingham]] (angle ''Buckingham Palace Garden'') estas granda privata parko najbara al la Londona loĝejo de la brita monarko. Situanta en Westminster, malantaŭ Palaco Buckingham kaj kovranta areon de 42 akreoj (17 ha), la parko havas 2.5 mejlojn da gruzvojoj. [[Dosiero:Tower bridge 01.jpg|eta|dekstra|250px|[[Tower Bridge]].]] [[Dosiero:Mill.bridge.from.tate.modern.arp.jpg|eta|250px|dekstra|[[Londona ponto Millennium Bridge]].]] ''Trafalgar Square'' ([[Placo Trafalgar]], en Esperanto) estas placo de la centro de Londono (Britio), konstruita por rememorigi la Batalon de Trafalgar en kiu la brita ŝiparmeo venkis super la ŝiparmeoj franca kaj hispana ĉe la marbordoj de [[Kadizo]], Hispanio. La origina nomo estis placo de Vilhelmo la 4-a, sed George Ledwell Taylor sugestis la nomŝanĝon. En la norda zono de la placo situis la realaj staloj de la epoko de Eduardo la 1-a, dum sude troviĝis la [[Charing Cross]] origina. Oni nuntempe konsideras la Charing Cross kiel la kerno de Londono kaj de ĝi oni mezuras ĉiujn distancojn. La placo estas kutima loko por [[manifestacio]]j politikaj kaj estas loko kie staras la kolono de [[Horatio Nelson]]. [[Piccadilly Circus]] ( prononcita [ ˌpɪkədɪli ˈsɜːkəs ]) estas stratintersekciĝo kaj publika placo en Okcidenta Kvartalo de Londono. Ĝi estis kompletigita en 1819 por ligi Regent Street kun Piccadilly. En arkitektura signifo, "cirko" estas ronda, publika areo ĉe stratkruciĝo aŭ speco de trafikcirklo, sed sen konstruita centra "insulo". Ekde 1886, Piccadilly Circus jam ne estis rekonebla kiel tia. Hodiaŭ ĝi ligas Shaftesbury Avenue, la Haymarket, Coventry Street (direkte al Leicester Square), Regent Street kaj Lower Regent Street, Piccadilly kaj malgrandan flankan straton, Glasshouse Street. La Cirko estas proksima al multaj komercaj kaj distraj areoj. La fakto ke ĝi estas krucvojo de kelkaj el la plej gravaj stratoj de Londono igas ĝin vigla kunvenejo. [[Green Park]] (oficiale {{Lang-en|The Green Park}}, signifante La Verda Parko) estas unu el la reĝaj parkoj en Londono. La [[parko]] kovras areon de 16 [[hektaro]]j <ref>{{cite web|url=https://www.royalparks.org.uk/parks/green-park/|title=The Green Park|publisher=The Royal Parks|access-date=2018-12-02|archive-date=7a de Julio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707162933/http://www.royalparks.org.uk/parks/green-park|url-status=dead}}</ref> kaj formas gravan ligon inter [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]] (nordokcidente) kaj [[Sanktajakoba Parko]] (oriente). Kune kun [[Kensington Gardens]], tiuj parkoj formas kvar-kilometran longan verdan strion en [[centra Londono]], interrompitan nur per kelkaj stratoj. * [[Turo de Londono]] kaj [[Tura ponto]] * [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] * [[Palaco de Westminster]], sidejo de la [[parlamento]] de la Unuiĝinta Reĝlando * [[Palaco Buckingham]], loĝejo de la [[Elizabeto la 2-a (Britio)|reĝino]] * [[Londona Okulo]], la plej granda [[spektoradego]] en [[Eŭropo]] * [[Sanktajakoba Palaco]] * [[Muzeo Petrie de Egipta Arkeologio]] * Muzeo [[Tate Modern]] * [[Muzeo Viktoria kaj Alberto]] * [[Muzeo de Dezajno (Londono)|Muzeo de Dezajno]] * [[Scienca Muzeo de Londono]] * [[Admiralitata Arko]] * [[Cenotafo (Londono)|La Cenotafo de Londono]] * ''[[The Mall (Londono)|The Mall]]'' * ''[[Barbican Center]]'' * ''[[Barbican Estate]]'' * [[Muro de Londono]] * [[Parko Grenviĉo]] == Servoj == * [[Brita Akademio]] * [[Instituto de strukturaj inĝenieroj]] * [[Internacia Afrika Instituto]] * [[Kolekto Wellcome]] dediĉita al la ligoj inter medicino, vivo kaj arto * [[Londona Akademio de Muziko kaj Drama Arto]] * [[Londona Freud-muzeo]] * [[Londona Kina Lernejo]] * [[Reĝa Akademio de Muziko]] * [[Reĝa Akademio de Inĝenierio]] * [[Reĝa Borso de Londono|Reĝa Borso]] * [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en [[Kensington]] * [[Universitato de la Artoj ĉe Londono]] * [[Universitato de Grenviĉo]] * [[Universitato de Londono]] kun [[Universitato-Kolegio de Londono]], [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] kaj [[Imperia Kolegio Londona]] * [[Londona Metropola Universitato]] * [[Lernejo de Orientaj kaj Afrikaj Studoj]] * [[Zoo de Londono]] == Administra divido == Londono estas dividita en distriktojn kaj kvartalojn. [[Dosiero:LondonCity.png|eta|dekstre|200px|''City''.]] Kvartaloj, distriktoj aŭ ĉefurboj de Londono estas: {{Div col|cols = 3}} * [[Bethnal Green]] * [[Camden Town]] * [[Centra Londono]] * [[Chadwell Heath]] * [[Chelsea]] * [[Chiswick]] * [[City (Londono)]] * [[Croydon]] * [[Fulham]] * [[Greenwich]] * [[Hackney]] * [[Islington]] * [[Kensington]] * [[Kensington kaj Chelsea]] * [[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston]] * [[Notting Hill]] * [[Southwark]] * [[West End]] * [[Westminster]] {{Div col end}} == Politiko == Ekde 2016 la urbestro de Londono estis [[Sadiq Khan]], de la Laborista Partio, pakistandevena, nome unua islama urbestro de Londono. El 2008 al majo 2016 urbestro estis [[Boris Johnson]], konservisma, kiu poste iĝis [[ĉefministro]]. [[Ken Livingstone]], de la Laborista Partio, estis la urbestro inter la jaroj 2000 kaj 2008. == Ekonomio == [[Barclays]] (IFA: /ˈbɑːrkliz, -leɪz/) estas internacia financa servo kompanio, bazita en Londono. Laŭ Forbes revuo, en 2010, la firmao estis la 10-a plej granda banko en la mondo, kaj la 21-a en la mondo en liverado de financaj servoj.<ref name=":2">{{cite web|title=Our Firm|url=http://www.barcap.com/About+Barclays+Capital/Our+Firm|publisher=Barclays Capital}}</ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:London Landsat.jpg|eta|dekstra|250px|Okcidenta Londono sur satelita foto de [[Sputniko]] [[Landsat 7]]. La verda loko en la centro estas [[Hyde Park]].]] [[Dosiero:Greater london outline map bw.png|eta|dekstra|220px|Granda Londono.]] La nombro de loĝantoj en Londono en la jaro [[1801]] estis proksimume 860 000 homoj, kontraŭ proksimume 670 000 loĝantoj en [[Parizo]] en la jaro [[1802]]. Londono estis la tutmonde plej dense loĝata urbo ekde la jaro [[1825]] kaj restis tia ĝis [[1925]], kiam ĝi estis superita de [[Novjorko]]. Por la loĝantoj de Londono oni iam uzas la vorton ''Cockney''. La urbo kaj ties 32 antaŭurboj (1.579&nbsp;km²) havas oficiale 7 421 228 loĝantojn, kio envicigas ĝin kune kun [[Moskvo]] al plej dense loĝataj urboj de [[Eŭropo]]. Sekvantaj kontroloj precizigis tiun nombron je 7,29 milionoj. La oficiala nombro de loĝantoj de Londono en la jaro [[2003]] estis laŭ la ofico por naciaj statistikoj ([[angle]] ''Office for National Statistics'') 7 387 900. === Etnoj === Dum [[popolnombrado]] en la jaro [[2001]] la loĝantoj de Londono klasifikis siajn etnajn grupojn jene: * 76 % da blankuloj („brita blankulo“, „irlanda blankulo“ aŭ „alia blankulo“), * 10 % da [[hindoj]], [[bangladeŝo|bangladeŝanoj]] aŭ [[pakistano|pakistananoj]], * 5 % da afrikanoj, * 5 % da karibianoj, * 3 % da hibridoj, * 1 % da [[ĉinoj]]. Proksimume 21,8 % de la loĝantaro indikis naskiĝejon ekster la [[Eŭropa Unio]]. Irlandanoj estis pro nombro de proksimume 200 000 la plej grandnombra grupo de homoj naskiĝintaj ekster Granda Britio. === Religio === Apartenas laŭ la [[popolnombrado]] de [[2001]] 58,25 % al iu [[eklezio]] [[kristanismo|kristana]], 15,8 % estas senreligiaj. == Transporto == Londono ludas kernan rolon en la transportosistemo de Britio. La urbo estas nabo por hejma transporto, tiel kiel esti la pordego al Eŭropo kaj pretere. === Flughaveno === Londono estas grava internacia aviada transporto nabo. Ĝia primara flughaveno, nome [[flughaveno Heathrow]], estas la plej aktiva flughaveno en Eŭropo por persona trafiko. Krom Heathrow, la urbo estas servita fare de pluraj aliaj malpli grandaj flughavenoj. === Fervojo === [[Dosiero:Eurostar at St Pancras Jan 2008.jpg|eta|250px|dekstra|[[Eurostar]] trajnoj en stacio St Pancras.]] ==== La Tubo, Supertera, kaj DLR ==== La [[Metroo de Londono]], komune simple nomita la Tubo, estas la plej malnova subtera urba fervojo en la mondo, malfermiĝis en 1863. Ĝi havas dek unu itinerojn, kiuj servas ducent sepdek stacidomojn, kaj portas proksimume kvin milionojn da pasaĝeroj ĉiutage. Krom la Tubo, TfL ankaŭ havas la [[Londona Surgrundo|Londonan Surgrundan]] fervojon, kiu malkiel la Tubo iras sur la naciajn fervojojn, kaj la DLR ([[Docklands Light Railway]]), tute aŭtomatigita urba fervojo, kiu servas orientan Londonon. ==== Antaŭurbaj Fervojoj ==== Densa reto de navedantaj fervojoj servas al Londono, precipe sude de la Tamizo, kie la Tubo ne alvenas. Preskaŭ ĉiuj de la fervojaj itineroj finiĝas ĉe finstacio ĉirkaŭ la urbocentro, kaj krome trajnoj iras el nordo al sudo kaj inverse, per la ''Thameslink''. Post 2018 trajnoj ankaŭ povos iri el oriento al okcidento kaj inverse, per la ''Crossrail'' tunelo. ==== Interurbaj kaj Internaciaj Fervojoj ==== Trajnoj el Londono al la aliaj urboj de Britio forveturas de pluraj stacidomoj, laŭ sia direkto. Ekzemple, al okcidenta parto de Anglio kaj [[Suda Kimrio]] trajnoj forveturas de stacio ''{{stacidomo|Paddington}}''; al sudorienta kaj sudokcidenta parto de Anglio de ''Waterloo''; de ''Victoria'' al suda bordregiono kaj [[Brajtono]]; de ''Euston'' al okcidenta parto de Anglio, [[Norda Kimrio]] kaj al [[Glasgovo]]; de ''King's Cross'' al nordorienta parto kaj al [[Leeds]] kaj [[Edinburgo]]; de ''Liverpool Street'' al orienta Anglio. [[Eurostar]]-trajnoj foriras de la stacio de St Pancras al [[Parizo]] (''Gare du Nord'') aŭ [[Bruselo]] (''Midi/Zuid'') tra la Manika Tunelo. ==== Tramoj ==== [[London Trams]] ekfunkciis en 2000, la unua tramsistemo en la Londona regiono ekde 1952. == Amaskomunikiloj == ''[[London Evening Standard]]'' estas loka anglalingva tag-[[gazeto]], aperanta en Londono, ĉiutage de lundo ĝis vendredo. Ĝi estas la plej grava loka respektive regiona vespera gazeto por Londono kaj la ĉirkaŭa areo; kovras novaĵojn pri naciaj kaj internaciaj temoj, kaj ankaŭ pri la financa distrikto de Londono. Ekde 2014, [[.london]] estas aparta [[domajno de plej alta nivelo]] por asocioj kaj individuoj de la urbo. == Sporto == La [[Stadiono Emirates]] (angle ''Emirates Stadium'', sed en UEFA-konkuradoj ''Arsenal Stadium'') estas stadiono de la futbalteamo [[Arsenal]]. == Famuloj == [[Dosiero:Dickens Gurney head.jpg|eta|dekstre|250px|[[Charles Dickens]] priskribis en siaj romanoj la vivo de la londona areo de sia tempo.]] * [[Geoffrey Chaucer]] (1340-1400) poeto kaj verkisto * [[Henriko la 8-a (Anglio)]] (1491-1547) reĝo de Anglio ekde 1509 ĝis 1547 * [[Edmond Halley]] (1656-1742) astronomo, geofizikisto, matematikisto, meteologiisto kaj fizikisto * [[Daniel Defoe]] (1660-1731), [[verkisto]] * [[Alexander Pope]] (1688-1744) verkisto kaj tradukisto de la epoko de novklasikismo * [[Henry Fielding]] (1707-1754) verkisto * [[Horace Walpole]] (1717-1797), politikisto kaj verkisto * [[Edward Gibbon]] (1737-1794), verkisto * [[William Godwin]] (1756-1836), politika [[filozofo]], ĵurnalisto kaj romanverkisto * [[William Blake]] (1757–1827), poeto, belartisto, kaj mistikulo, profesie gravuristo * [[Mary Wollstonecraft]] (1759-1797) verkistino, filozofino kaj frutempa feministino * [[Georgo la 4-a (Britio)]] (1762-1830) ekde 1820 ĝis 1830 reĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Irlando * [[Vilhelmo la 4-a (Britio)]] (1765-1837) ekde 1830 ĝis 1837 reĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Irlando * [[George Byron]], Lord Byron, (1788-1824), verkisto * [[Michael Faraday]] (1791-1867) sciencisto (fizikisto kaj kemiisto) * [[Benjamin Disraeli]] (1804-1881) konservativa politikisto, verkisto * [[William Makepeace Thackeray]] (1811-1863), verkisto * [[Charles Dickens]] (1812-1870) verkisto kaj socia kritikisto * [[Robert Browning]] (1812-1889), poeto kaj dram-verkisto [[Dosiero:Queen Victoria 1887.jpg|eta|200px|Reĝino Viktoria en 1887.]] * [[George Eliot]] (1819-1880), verkistino * [[John Ruskin]] (1819-1900), socialisto kaj verkisto * [[Viktoria (Britio)|Reĝino Viktoria]] (1819-1901) brita reĝino de 1837 ĝis 1901 * [[Henry Gray]] (1826-1861), kirurgo kaj kuracisto, aŭtoro de [[La Anatomio de Gray]] * [[Edward Tylor]] (1832-1917), antropologo * [[Joseph Chamberlain]] (1836-1914) politikisto kaj ŝtatisto * [[Thomas Hardy]] (1840-1928) romanisto kaj poeto * [[Arthur Sullivan]] (1842-1900) komponisto, muziksciencisto, orgenisto kaj dirigento * [[Marie von Bunsen]] (1860-1941), verkistino kaj pentristino * [[David Lloyd George]] (1863-1945), politikisto * [[William Somerset Maugham]] (1874-1965), verkisto * [[Sylvia Pankhurst]] (1882-1960), feministino kaj kampanjisto por la Virina Sufrageta Movado * [[Boris Karloff]] (1887-1969) aktoro * [[Charlie Chaplin]] (1889-1977) reĝisoro, produktoro, aktoro, scenaristo kaj humuristo * [[Enid Blyton]] (1897-1968) verkistino de porinfana literaturo * [[George Orwell]] (1903-1950) aŭtoro, kiu verkis malĝojigajn romanojn pri politiko [[Dosiero:Keira Knightley 2005.jpg|eta|dekstre|250px|Keira Knightley en 2005, nuntempa fama londonanino.]] * [[Kingsley Amis]] (1922-1995) verkisto kaj poeto * [[David Attenborough]] (1926) dokument-[[filmo|filmisto]] pri [[bestoj]], [[naturo]] kaj [[antropologio]] * [[Harold Pinter]] (1930-2008) verkisto de teatraĵoj kaj teatra reĝisoro * [[Michael Caine]] (1933) aktoro * [[Vanessa Redgrave]] (1937) aktorino * [[Ken Livingstone]] (1945), politikisto * [[Keith Moon]] (1946-1978 muzikisto kiu famiĝis kiel drumisto de la rokgrupo [[The Who]] * [[Helen Shapiro]] (1946), kantistino * [[David Bowie]] (1947-2016) aŭtoro, komponisto kaj kantisto de [[rokmuziko]] * [[Tony Blair]] (1953), politikisto * [[Siouxsie Sioux]] (1957), [[ĉefkantistino]] de anglaj rokgrupoj [[Siouxsie and the Banshees]] * [[Patsy Kensit]] (1968) aktorino kaj muzikistino * [[Kate Moss]] (1974) fotomodelino, tipo de magraj modeloj * [[David Beckham]] (1975) profesia futbalisto * [[Amy Winehouse]] (1983-2011) kantistino de ritmenbluso, soulo, ĵazo, rokenrolo, kaj [[skao]], krom kantaŭtoro * [[Keira Knightley]] (1985), aktorino * [[Alice Eve]] (1992), aktorino * Naskiĝis en Londono: ** [[Robert Murray]] ** [[hungara]] [[aktoro]] [[Dániel Baki]] ** hungara arthistoriisto [[Károly Pulszky]] ** hungara [[lingvisto]] [[Oszvald Szemerényi]] ** hungara olimpika ĉampiono [[Michelle Gulyás]] ** hungardevena operetkantisto [[Irén Ambrus]] ** hungardevena pentristo [[Sámuel Havadtőy]] ** hungara sociologo [[Gábor Havas (sociologo)|Gábor Havas]]. * Mortis en Londono: ** [[John Buchanan]] ** hungara [[Béla Rácz (advokato)]] ** hungaraj [[aktoro]]j [[Emmi Buttykay]], [[Etelka Dán]] kaj [[Bella Nagy]] ** hungardevenaj aktoroj [[Eva Bartok]] kaj [[Sandor Elès]] ** hungara-brita [[aristokrato]] [[Tivadar Zichy]] ** hungaraj [[arkitekto]]j [[Ferenc Domány]] kaj [[Ernő Goldfinger]] ** hungardevena [[arthistoriisto]] [[Frigyes Antal]] ** hungardevena [[ekonomikisto]] [[Péter Tamás Bauer]] ** hungaraj [[filozofo]]j [[Imre Lakatos (filozofo)|Imre Lakatos]] kaj [[Károly Mannheim]] ** hungardevena filmodekoraciisto [[Vince Korda]] ** hungardevena [[fizikisto]] [[Dennis Gabor]] ** hungardevena [[fotisto]] [[Péter Fischer]] ** hungaraj [[inĝeniero]]j kaj [[inventisto]]j [[György Jendrassik]] kaj [[Ferenc Okolicsányi]] ** hungara internisto [[Lajos Lévy]] ** hungaraj ĵurnalistoj [[Károly Kecskeméti (ĵurnalisto)|Károly Kecskeméti]] kaj [[György Kemény (ĵurnalisto)|György Kemény]] ** hungardevena memuaristo [[Lily Ebert]] ** serbdevena hungara [[ministro]] [[Sebő Vukovics]] ** hungara ministro [[Mihály Teleki (ministro)|Mihály Teleki]] ** hungara-brita [[oftalmologo]] [[József Dallos]] ** hungardevenaj [[operkantisto]]j [[Margit Angerer]] kaj [[Vera Rózsa]] ** hungardevenaj [[pentristo]]j [[Jakab Bogdány]], [[László Péri]], [[Fülöp Elek László]] kaj [[Ágoston Schöfft]] ** hungaraj pentristoj [[József Árpád Murmann]] kaj [[Jenő Szervánszky]] ** hungaraj [[pianisto]]j [[Ilonka Kabos]] ** hungaraj [[psikologo]]j [[Lajos Kardos]], [[Lajos Kentner]] kaj [[Lilla Wagner]] ** hungardevena [[tradukisto]] [[Edit Hajós]] ** hungaraj [[verkisto]]j [[George Mikes]] kaj [[Pál Ignotus]] ** hungara verkisto kaj [[scenaristo]] [[Lajos Bíró (verkisto)|Lajos Bíró]] ** [[Béla Katona (violonisto)]], hungara violoninstruisto ** [[Tibor Serly]], hungara-usona violonisto ** [[Agnes Zimmermann]], pianistino kaj komponistino [[dosiero:Thames Panorama, London - June 2009.jpg|eta|600px|{{center|Panorama bildo de la [[Tamizo]] en centra Londono}}]] == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Alĝerio.svg|20px|border]] [[Alĝero]], [[Alĝerio]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Berlino]], [[Germanio]] (ekde 2000) * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px]] [[Moskvo]], [[Rusio]] (ekde 2002) * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Nov-Jorko]], [[Usono]] (ekde 2001) * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Parizo]], [[Francio]] (ekde 2001) * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20px|border]] [[Tokio]], [[Japanio]] (ekde 2006) * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Pekino]], [[Ĉinio]] (ekde 2006) * [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|20px|border]] [[Karaĉio]], [[Pakistano]] (ekde 2005) * [[Dosiero:Flago-de-Kroatio.svg|20px]] [[Zagrebo]], [[Kroatio]] (ekde 2009) Krome interalie la urbopartoj [[Lewisham]] kaj [[Sutton]] (ekde 1968) aparte havas partnerajn rilatojn kun * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] de [[Berlino]] en [[Germanio]] == Londono kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵojn el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el [[Eŭropo]]. Jen kiel oni prezentas Londonon kun tri grandaj vidindaĵoj nome la [[Londona Fortreso]], la [[Ponto de la Ĉefturo]] kaj la [[Vestminstera Abatejo]]: :Super la Atlantiko nun al urbego vojaĝas :Uttu kaj Fidiaso: -Jen la [[Londona Fortreso]], :la Ponto de l'Ĉefturo super rivero Tamiza. :Jen Vestminstere brilas subvide nun l'Abatejo, :kiu de l'tuta lando reĝhistorion ilustras.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 119.</ref> == Esperanto en Londono == Vidu [[Londona Esperanto-Klubo]] Historie, [[Mary L. Blake]] gvidis unuan Esperanto-kurson en Londono komence de la [[20-a jarcento]]. {{Citaĵo|Grava [[biblioteko]] kaj arkivo de Esperanto: 36 Penrhyn Road en Kingston. Parolado de Zamenhof en 1907 en [[Guildhall]] (Urbodomo). - 10-a kongreso de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] 3-7 de aŭgusto [[1930]], ĉ. 340 partoprenantoj el 16 landoj. [[SEU]] bojkotas la kongreson per intenca neĉeesto de sovetianoj. Diskuta batalo inter komunistaj partianoj unuflanke kaj la SAT-gvidantoj kun ĝiaj aprobantoj aliflanke. - Postkongreso 9-11 de aŭgusto [[1930]] kun plimulto de la partoprenantoj de la [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]] en [[Oksfordo]].|''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ([[1934]]).}} {{EdE|L}} === Londonaj esperantistoj === * [[William Francis Lawrence]] * [[Florence Harriet Hanbury]] * [[Frederic William Hipsley]] * [[Londona Esperantista Junularo]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=London|revizio=723701335}} ==Literaturo== * Ackroyd, Peter (2001). ''London: The Biography''. London: Vintage. p.&nbsp;880. ISBN 978-0-09-942258-7. * Mills, David (2001). ''Dictionary of London Place Names''. Oxford Paperbacks. ISBN 978-0-19-280106-7. OCLC 45406491. * Francis Sheppard, London: A History, Oxford, Oxford University Press,‎ 2000 (ISBN 978-0-19-285369-1, lire en ligne) * John Stow, Philip Temple: Survey of London. 47 Bde. London 1894–2008. ISBN 0-404-51670-X, ISBN 0-300-13937-3 * Stephen Inwood: A History Of London. Papermac, London 2000. ISBN 0-333-67154-6 * Norbert Kohl (Eld.): London. Eine europäische Metropole in Texten und Bildern. 2. Aufl. Insel, Frankfurt am Main 1980. ISBN 3-458-32022-9 * Ingrid Nowel: London. Biographie einer Weltstadt. Architektur und Kunst, Geschichte und Literatur. DuMont-Reiseverlag, Ostfildern 2005. ISBN 3-7701-4382-5 * Andreas Zimmer: Und wohin jetzt? London. 2. Auflage, Verlag Books on Demand, Norderstedt 2012. ISBN 978-3-8482-0445-8 * Ben Weinreb, Christopher Hibbert (Eld.): The London Encyclopaedia. Macmillian, London 1995 ISBN 0-333-57688-8. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commonscat=London |wikinewscat=Londono |ReVo=london }} * [[Greater London|Londona regiono (granda Londono)]] * [[Brita Muzeo]] * [[Centra Londono]] * [[Palaco Buckingham]] * [[Londona Okulo]] * [[Londona gastronomio]] * [[Londona metroo]] * [[Granda incendio de Londono]] * [[Universitato de Londono]] * [[Universitato de Westminister - London]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ nombro de loĝantoj) * ''[[Rakonto pri Du Urboj]]'' * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1960]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1963]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1968]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1977]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Metropoloj}} {{Leginda|2022|08|13}} {{Havenda artikolo|Londono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Londono| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] kz0995ijvj4x2grs75iu3k22hsk7ctp 9416764 9416714 2026-06-29T09:49:03Z Kani 670 /* Servoj */ 9416764 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Londono | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|London}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = London | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = London Montage L.jpg | dosiero2 = Greater London collage 2013.png | dosiero3 = London collage new.png | dosiero4 = London station group montage.png | dosiero5 = London collage.jpg | piedlinio = [[City (Londono)|Urbo Londono]], [[Palaco de Westminster]] kun turo [[Big Ben]], [[Tower Bridge]], [[Londona Okulo]] kaj [[Turo de Londono|Tower]] }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Fotomuntaĵo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{GBR}} | lando_tipo = | lando_flago = | ŝtato = Anglio | ŝtato_tipo = Konstitucia lando | regiono = Granda Londono | regiono_tipo = [[Regionoj de Anglio|Regiono]] | distrikto = | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = Distrikto | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = Interna Londono | parto1 = Ekstera Londono | rivero = Tamizo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Madame Tussauds | memorindaĵo_noto = muzeo | memorindaĵo1 = [[Muzeo pri natura historio de Londono|Naturhistoria muzeo]] | memorindaĵo2 = Brita Muzeo | memorindaĵo3 = Palaco Buckingham | memorindaĵo4 = Placo Trafalgar | memorindaĵo5 = Royal Greenwich Observatory | memorindaĵo6 = Piccadilly Circus | memorindaĵo7 = Horse Guards Parade | memorindaĵo8 = [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]] | memorindaĵo9 = Londona Okulo | memorindaĵo10 = Obelisko de Kleopatro | memorindaĵo11 = Neasdena templo | memorindaĵo12 = Brita Biblioteko | memorindaĵo13 = [[Katedralo de Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo de Sankta Paŭlo]] | memorindaĵo14 = Abatejo Westminster | konstruaĵo = Ponto de Londono | konstruaĵo1 = Tower Bridge | konstruaĵo_tipo = Pontoj | montaro = | ŝoseo = [[Metroo de Londono]] | ŝoseo_tipo = Metroo | planto = Zoo de Londono | planto1 = [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono|Reĝa Botanika Ĝardeno]] | planto2 = [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]] | planto3 = Kensington Gardens | planto4 = Greenwich Park | planto_tipo = Parkoj | planto_faldo = 1 <!-- *** Situo *** --> | situo = Londono | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 24 | lat_d = 51 | lat_m = 30 | lat_s = 25 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 07 | long_s = 37 | long_EW = U | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1577.00 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1267 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+0 | horzono_DST = [[Brita somera tempo|BST]] | utc_offset_DST =+1 | poŝtkodo = E | areo_kodo = City of London, London Borough | areo_kodo_tipo = ISO | kodo = GB-LND | kodo_tipo = ISO-3166 | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Unuiĝinta Reĝlando | mapo1_lokumilo = Unuiĝinta Reĝlando | mapo2 =Greater London UK district map (blank).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Metropola mapo de [[Granda Londono]] | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.london.gov.uk www.london.gov.uk] | commons = London <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=8}} }} '''Londono''' ({{lang-en|London}}, pron. /ˈlʌndən/) estas [[ĉefurbo]] kaj plej loĝata [[urbo]] de [[Anglio]], [[Britio]], kaj de la [[Unuiĝinta Reĝlando]].<ref>"London". Collins Dictionary. n.d. Alirita la 23an de Septembro 2014.</ref><ref>"The World Factbook". [[Central Intelligence Agency]]. 1a de Februaro 2014. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|date=2019-01-07}} Alirita la 4an de Junio 2016.</ref> Ĝi situantas en la sudoriento de [[Anglio]] kaj de la insulo [[Granda Britio]] apud la marenfluejo de rivero [[Tamizo]]. Ĝi estis grava urbo dum du jarmiloj. Ĝi estis fondita de la [[Romia Imperio|romianoj]], kiu nomis ĝin ''Londinium''.<ref>"Roman London". [[Muzeo de Londono]]. n.d. [https://web.archive.org/web/20080622181424/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm] Arkivita el la originalo la 22an de Junio 2008. Alirita la 4an de Majo 2016.</ref> La antikva kerno de Londono, nome ''City of London'', ampleksas 2.9&nbsp;km² ene de mezepokaj limoj kaj ekde tiam ĝis almenaŭ la 19-a jarcento, la termino Londono aludis ankaŭ al la metropolo disvolvigita ĉirkaŭ tiu kerno.<ref>Mills, David (2001). Dictionary of London Place Names. Oxford Paperbacks. ISBN 978-0-19-280106-7. OCLC 45406491. p. 140.</ref> La kerno de tiu kunurbaĵo formas [[Granda Londono|Grandan Londonon]],<ref>"Government Offices for the English Regions, Fact Files: London". Office for National Statistics. Arkivita el la originalo la 24an de Januaro 2008. Alirita la 4an de Majo 2008.</ref><ref>Elcock, Howard (1994). Local Government: Policy and Management in Local Authorities. London: Routledge. p. 368. ISBN 978-0-415-10167-7.</ref> nome [[Regionoj de Anglio|regiono de Anglio]] regata de la [[Urbestro de Londono]] kaj de la [[Asembleo de Londono]].<ref>Jones, Bill; Kavanagh, Dennis; Moran, Michael; Norton, Philip (2007). Politics UK. Harlow: Pearson Education. p. 868. ISBN 978-1-4058-2411-8.</ref><ref>Oni ne konfuzu la figurojn de la [[Urbestro de Londono]] kun tiu de la [[Lordo-Urbestro de Londono]] kiu regas la Londonurban Korporacion, kiu administras la Urbon Londonon.</ref> Tiu kunurbaĵo kovras ankaŭ du anglajn graflandojn: la malgrandan distrikton de la Urbo Londono kaj la graflandon Granda Londono. Tiu lasta konstituas la plej majoritaton de Londono,<ref>Lieutenancies Act 1997</ref> kvankam historie ĝi estis disigita inter [[Middlesex]] (nune nuligita graflando), [[Essex]], [[Surrey]], [[Kent]], kaj [[Hertfordshire]]. Tamen multaj loĝantoj de distriktoj kiuj estis historie parto de unu el tiuj graflandoj plukonsideras tiujn distriktojn kiel ne parto de Londono.<ref>Joshua Fowler (5a de Julio 2013). "London Government Act: Essex, Kent, Surrey and Middlesex 50 years on". BBC News.</ref><ref>Laurence Cawley ([[1a de aŭgusto]] 2013). "The big debate: Is Bromley in London or Kent?". Bromley Times.</ref><ref>Joanna Till (14a de Februaro 2012). "Croydon, London or Croydon, Surrey?". Croydon Advertiser.</ref> Londono produktas 17 % de la [[MEP (ekonomio)|MEP]] de la [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj estas unu el la tutmonde plej grandaj komercaj centroj. Londono estas hejmo al multaj institucioj kun internacia agado, same kiel al supernaciaj kompanioj kaj organizaĵoj. Situas en ĝi multe da gravaj konstruaĵoj, inkluzive de konataj [[teatrejo]]j, [[muzeo]]j, [[koncertejo]]j, [[palaco]]j kaj aliaj. La moderna Londono konsistas el la du malnovepokaj urboj Londono kaj [[Westminster]], kiuj kuniĝis al la nuntempa [[metropolo]], en kiu loĝis (en [[2006]]) oficiale 7 512 400 da homoj en la "Granda Londono" areo (areo pli granda ol 480&nbsp;km²). Oni taksas, ke la tuta metropola areo havas inter 12 kaj 14 milionojn da loĝantoj. == Limigo de Londono == La hodiaŭa Londono estas identa kun la ''Granda Londono'' kaj administracie ĝi entenas 32 urbajn kvartalojn kaj la Londonan urbon. Sed la origina Londono ensumigis nur kelkajn kvadratajn mejlojn de la Londona urbo-centro, de kiu la urbo evoluis ĉiuflanken. Inter la jaroj [[1889]] kaj [[1965]] Londono ricevis la teritorion de la tiama Londona graflando, kovranta la regionon nuntempe konatan kiel la ''interna Londono''. Oni konsideras la centron de Londono monumento staranta sur ''[[Charing Cross]]'', situanta ĉe la samnoma [[stacidomo]]. La malnovaj [[romianoj]] markis la centron de ''Londonia'' per ŝtono en la urbocentro. == Geografio == En la graflando [[Middlesex]] situas Londono, kiu tamen jam ekde la [[13-a jarcento]] estis administrata sendepende de la respektiva graflando. La nordokcidentaj antaŭurboj de Londono same estas parto de la historia graflando. === Ĉerivera situo === La granda Londono havas areon de 1 579&nbsp;km². Ĝi entenas [[haveno]]n ĉe la rivero [[Tamizo]], kiu utilegas por ŝipa transporto. Londono estis fondita ĉe la norda bordo de la Tamizo kaj dum multaj jarcentoj ekzistis nur unu [[ponto]] por transiri la riveron, la tiel nomata ''[[London Bridge]]''. Pro tio Londono evoluis plejparte norde de la Tamizo. Post kiam en la [[18-a jarcento]] estis konstruitaj aliaj pontoj, la urbo komencis ekspandi ĉiudirekten sen grandaj problemoj, ĉar ebena aŭ milde ondiĝinta pejzaĝo ĉirkaŭ la rivero prezentis nenian naturan obstaklon. Kvankam en la urbo estas kelkaj montetoj, kiel ekzemple [[Parliament Hill]] (la monteto de la parlamento) aŭ [[Primrose Hill]], ili estas ne tre ampleksaltaj kaj prezentis nenian malhelpon al la evoluo de la urbo. Danke al tiuj ĉi faktoj Londono havas preskaŭ rondan bazplanon. [[Dosiero:Thames Barrier London.jpg|eta|maldekstra|220px|[[Barieroj sur la Tamizo]], la plej grandaj reguligeblaj bariloj kontraŭ [[inundo]]j en la mondo.]] La Tamizo estis foje multe pli larĝa kaj malpli profunda ol ĝi estas nuntempe. La rivero, kiu trafluas tra la urbo nuntempe, estis kunpremita inter artefaritajn bordojn. Multaj alfluoj ĝis la Tamizo trafluas tra la londona [[subterejo]]. La Tamizo estas alflusa rivero kaj Londono tial estis kaj senĉese estas endanĝerigita pro inundoj. Tiu ĉi minaco en la paso de tempo fariĝis senĉese pli reala pro malrapida ascendo de la nivelo de la rivero kaj ankaŭ pro malrapida ''kliniĝo'' de la tuta insulo Granda Britio (norde okazas altiĝo kaj sude malaltiĝo), kaŭzita pro post-[[Glaĉero|glaĉera]] izostaza leviĝo. Kiel ŝirmilo kontraŭ eblaj inundoj estis konstruitaj [[bariero]]j sur la Tamizo ĉe [[Woolwich]] (vidu la foton maldekstre), sed komence de la jaro [[2005]] aperis spekulacioj, ke tiuj ĉi barieroj povus ne esti sufiĉaj kaj estis rekomendite konstrui pliajn, 16-kilometrojn longajn barierojn laŭlonge de la riverfluo. === Klimato === Londono havas mildan klimaton. Someroj estas varmaj, sed nur malofte varmegaj, vintroj malvarmaj, sed malofte frostas, kaj [[pluvo]]j estas regulaj, sed ne tro densaj. Someraj temperaturoj nur de tempo al tempo superas {{GdC|33}}, kvankam tiuj ĉi altaj someraj temperaturoj lastatempe fariĝis pli kutimaj. La plej alta temperaturo iam notita en Londono estas {{GdC|37,9}}. Ĝi estis mezurita sur la [[flughaveno Heathrow]] dum la varmega somero de la jaro [[2003]]. Densaj neĝofaloj estas preskaŭ nekonata fakto en Londono. Dum la lastaj jaroj [[neĝo]] aperis proksimume dufoje jare kaj ĝi falis ĝis alteco de proksimume 25&nbsp;mm. Proksimumaj jaraj pluvoj en Londono (sub 600&nbsp;mm) estas pli malaltaj ol en [[Romo]] aŭ en [[Sidnejo]]. La londona konstruita areo, kun varme hejtitaj konstruaĵoj, kreas [[mikroklimato]]n, kiu de tempo al tempo plialtigas la temperaturon interne de Londono je {{GdC|5}} kontraŭe al la ĉirkaŭaĵo. == Historio == === Malnovepoko === [[Dosiero:Map Londinium 400 AD-de.svg|eta|220px|maldekstre|Mapo de la antikva ''Londinium''.]] Ne pruveblis ekzisto de antaŭ-romia setlejo de [[keltoj]] en la loko de la [[city (Londono)|urbocentro de Londono]]. Verŝajne do la [[romio|romianoj]] fondis la urbon [[Londinium]] en la jaro [[47]]. En la jaro [[60]] aŭ [[61]] la [[icenoj]] gvidataj de la reĝino [[Budiko]] detruis la setlejon. Londinium estis rekonstruita kaj iĝis komence de la [[2-a jarcento]] ĉefurbo de [[Britannia]] anstataŭ [[Camulodunum]] (la nuna [[Colchester]]). Ekde [[197]] Londinium estis la ĉefurbo de la provinco [[Britannia Superior]], ekde ĉirkaŭ [[300]] de la provinco [[Maxima Caesariensis]]. Ĉirkaŭ la urbon oni starigis fortikaĵojn. En la jaro [[410]] la romianoj retiris siajn trupojn kaj la loĝantoj senprotektaj suferis la rabadojn fare de ĝermanaj triboj. Post la konkero de [[Anglujo]] fare de la [[engloj]] kaj la [[saksoj]] Londinium iĝis ĝis la fino de la [[5-a jarcento]] neloĝata ruinaro. === Mezepoko === [[Dosiero:Siege of London (MS 1168).jpg|eta|upright|[[Lankastroj|Lankastra]] sieĝo de Londono, kiu en 1471 estas atakita de [[Jorkoj|Jorkistoj]].]] La [[anglosaksoj]] unue evitis la tujan ĉirkaŭon de la ruinigita urbo. Fine de la [[7-a jarcento]] ili fondis okcidente de ĝi la setlejon ''Lundenwic'', kiu apartenis unue al la reĝlando [[Mercia]], poste al tiu de [[Essex]]. Sub la gvidado de [[Alfredo la Granda]], reĝo de [[Wessex]], la anglosaksoj rekonkeris de la [[danoj]] la regionon ĉe la marenfluejo de la [[Tamizo]] en la jaro [[878]]. En la sekvaj jaroj la regiono ene de la romia urbomurego estis denove setlita. La novestiĝinta urbo nomiĝis ''Lundenburgh''. En [[1066]] la [[normandoj]] konkeris Anglujon. La nova reganto, [[Vilhelmo la 1-a (Anglio)|Vilhelmo la 1-a]] konfirmis la apartajn rajtojn de Londono. [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo Leonkora]] nomumis en [[1189]] la unuan [[Lordo-Urbestro de Londono|lordurbestron]], kiuj ekde [[1215]] estis elektitaj de la pli kaj pli potencaj komercistaj [[gildo]]j. En [[1209]] estis finkonstruita la unua ŝtona [[ponto de Londono]], kiu ĝis [[1750]] estis la nura ponto al la nuna urbocentro. Plurfoje la londonanoj suferis rabadojn de ribelemaj kamparanaj soldataroj. Tiel okazis en [[1381]] dum la [[Angla kamparana ribelo]] kaj en [[1450]] dum la ribelo de [[Jack Cade]]. Dum la [[militoj de rozoj]], kiuj finiĝis en [[1485]] per la kronado de Henriko Tudor al [[Henriko la 7-a (Anglio)|Henriko la 7-a]], la urbo subtenis la partion de la [[Jorkoj]]. La [[Reformacio]] rompis la potencon de la eklezio, kiu ĝis tiam posedis ĉirkaŭ duonon de la tuta grundo. La disdivido de ekleziaj bienoj ekde [[1535]] estigis epokon de ekonomia kresko kaj Londono iĝis granda komercurbo. === Moderna epoko === [[Dosiero:Westminster Abbey by Canaletto, 1749.jpg|eta|maldekstra|[[Abatejo Westminster]], en pentraĵo (de [[Canaletto]], 1749), estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] kaj unu el la plej antikvaj kaj gravaj konstruaĵoj de Londono.]] Dum la Tudora periodo la [[Angla Reformacio|Reformacio]] produktis laŭgradan ŝanĝon al [[Protestantismo]], kaj multo de la posedaĵoj de Londono pasis el la eklezio al la privata posedo, kiu akcelis la [[komerco]]n kaj la negocojn en la urbo.<ref name="pevsner">{{Cite book|last=Pevsner|first=Nikolaus|title=London - The Cities of London and Westminster|publisher=[[Penguin Books]]|edition=2nd|volume=1|publication-date=1962-01-01|pages=48|asin=B0000CLHU5}}</ref> En 1475, la [[Hansa ligo]] kreis sian komercan bazon (''[[kontoro]]'') de Anglio en Londono, nome ''Stahlhof'' aŭ ''Steelyard''. Ĝi ekzistis ĝis 1853, kiam la urboj de la [[Hansa ligo]] nome [[Lubeko]], [[Bremeno]] kaj [[Hamburgo]] vendis siajn propraĵojn al la Sudorienta Fervojo.<ref name=EB>Chisholm, Hugh, eld. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Steelyard,_Merchants_of_the "Steelyard, Merchants of the".] [[Encyclopædia Britannica]] (11-a eld.). [[Cambridge University Press]].</ref> Teksaĵoj el [[lano]] estis enŝipigita netinkturitaj kaj nefabrikitaj en vestaĵoj el la 14a/15a jarcenta Londono al la najbaraj marbordoj de [[Nederlando]], kie ili estis konsiderataj nemalhaveblaj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=An Historical Geography of Europe 450 B.C.–A.D. 1330|familia nomo=Pounds|persona nomo=Normal J. G.|jaro=1973|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|COI=10.1017/CBO9781139163552|ISBN=9781139163552|paĝoj=430}}</ref> Sed la atingo de la anglaj marklopodoj malfacile etendiĝis trans la maroj de nordokcidenta Eŭropo. La komerca vojo al Italio kaj la [[Mediteraneo]] normale trairis [[Antverpeno]]n kaj super la [[Alpoj]]; ĉiuj ŝipoj trapasantaj tra la [[Ĝibraltara Markolo]] al aŭ el Anglio estis plej verŝajne italaj aŭ [[Respubliko Ragusa|ragusaj]]. Post la re-malfermo de Nederlando al la angla navigado en Januaro 1565, tie startis forta pinto de komerca aktiveco.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Queen's Merchants and the Revolt of the Netherlands (The End of the Antwerp Mart, Vol 2)|familia nomo=Ramsay|persona nomo=George Daniel|jaro=1986|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=9780719018497|paĝoj=1 & 62–63}}</ref> La [[Reĝa Borso de Londono|Borso]] estis fondita en la dua duono de la [[16-a jarcento]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Life and Times of Sir Thomas Gresham, Founder of the Royal Exchange: Including Notices of Many of His Contemporaries. With Illustrations, Volume 2|familia nomo=Burgon|persona nomo=John William|jaro=1839|loko=Londono|eldoninto=R. Jennings|ISBN=978-1277223903|paĝoj=80–81}}</ref> [[Merkantilismo]] kreskis, kaj monopolaj komerckompanioj kiel la [[Brita Orienthinda Kompanio]] estis establita, kaj la komerco etendiĝis al la [[Nova Mondo]]. Londono iĝis la ĉefa [[haveno]] de la [[Norda Maro]], kaj migrantoj alvenis el Anglio kaj eksterlande. La populacio kreskis el ĉirkaŭkalkulita 50 000 en 1530 al ĉirkaŭ 225 000 en 1605.<ref name=pevsner/> [[Dosiero:London - John Norden's map of 1593.jpg|eta|Mapo de Londono en 1593. Estas nur unu ponto tra la Tamizo, sed partoj de Southwark sur la suda bordo de la rivero jam estis disvolvigitaj.]] En la 16-a jarcento, [[William Shakespeare]] kaj liaj samtempuloj loĝis en Londono en epoko de malamikeco kontraŭ la disvolvigo de la [[Elizabeta teatro|teatro]]. Je la fino de la Tudora periodo en 1603, Londono estis ankoraŭ tre maletenda. Okazis murdoklopodo kontraŭ [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] en Westminster, dum la konspiro [[Gunpowder Plot]] la 5an de Novembro 1605.<ref name=london_023>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59|titolo=James I|familia nomo=Durston|persona nomo=Christopher|jaro=1993|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=978-0-415-07779-8|paĝo=[https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59 59]}}</ref> En 1637, la regado de [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]] klopodis reformi la administracion en la areo de Londono. La plano celis, ke la urbestraro etendu sian jurisdikcion kaj administradon super etendaj areoj ĉirkaŭ la urbo. Timante klopodon fare de la Krono por malpliigi la bienojn nome "liberty" de Londono, mankon de intereso por administri tiujn aldonajn areojn, aŭ rilaton kun la urbaj [[gildo]]j kiuj kunhavu povon, la urbestraro malakceptis. Poste nomata "The Great Refusal" (La Granda Malakcepto), tiu decido ege restas kiel tialo por la unika regostatuso de la [[City (Londono)|Londona Urbo]].<ref>{{cite journal | last1 = Doolittle | first1 = Ian | year = 2014 | title = 'The Great Refusal': Why Does the City of London Corporation Only Govern the Square Mile? | journal = The London Journal | volume = 39 | issue = 1| pages = 21–36 | doi = 10.1179/0305803413Z.00000000038 | s2cid = 159791907 |issn=0305-8034}}</ref> [[Dosiero:Vertue's 1738 plan of the London Lines of Communication.jpg|eta|maldekstra|Plano de Vertue de 1738 por konstrui la Liniojn de Komunikado dum la [[Angla enlanda milito]].]] Dum la [[Angla enlanda milito]] la majoritato de Londonanoj apogis la flankon de "Roundheads" (parlamentistoj). Post dekomenca antaŭeniro fare de la "Cavaliers" (monarkistoj) en 1642, kio pintis en la bataloj de Brentford (1642) kaj Turnham Green, Londono estis ĉirkaŭata per defenda perimetra murego konata kiel Linioj de Komunikado. Tiuj linioj estis konstruitaj de ĉirkaŭ 20 000 personoj, kaj estis kompletigitaj dum du monatoj.<ref>{{Cite web|last=Flintham|first=David|title=London|url=http://www.fortified-places.com/london/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|archive-date=2009-01-16|access-date=2021-03-28|website=Fortified Places|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|arkivdato=2009-01-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fortified-places.com/london/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/ |arkivdato=2009-01-16 }}</ref> Tiuj fortikaĵoj malsukcesis sian nuran pruvon kiam la "New Model Army" (Novmodela Armeo) eniris en Londono en 1647,<ref>Harrington, Peter (2003). ''English Civil War Fortifications 1642–51'', Volume 9 of Fortress, 9, Osprey Publishing, {{ISBN|1-84176-604-6}}. [https://books.google.com/books?id=dKwKIiqAnlkC&pg=PA57 p. 57]</ref> kaj ili estis reniveligitaj fare de la Parlamento tiun saman jaron.<ref>{{Cite web|last=Flintham|first=David|title=London|url=http://www.fortified-places.com/london/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|archive-date=2009-01-16|access-date=2021-03-28|website=Fortified Places|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|arkivdato=2009-01-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fortified-places.com/london/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/ |arkivdato=2009-01-16 }}{{Cite book|title=The English Civil War: A contemporary account (v. 1)|publisher=Caliban Books|others=Wencelaus Hollar (Illustrator), Christopher Hill (Introduction)|isbn=978-1850660316|editor-last=Razzell|editor-first=Peter|publication-date=1996-01-01|editor-last2=Razzell|editor-first2=Edward}}{{Cite book|last=Gardiner|first=Samuel R.|title=History of the Great Civil War, 1642-1649|publisher=Forgotten Books|isbn=978-1334658464|volume=3|publication-date=16a de Julio, 2017|pages=218}}</ref> London suferis epidemiajn malsanojn pro [[Bubona pesto|pesto]] komence de la [[17-a jarcento]],<ref name=london_024>{{cite web |url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |title=A List of National Epidemics of Plague in England 1348–1665 |publisher=Urban Rim |date=4a de Decembro 2009 |access-date=3a de Majo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508010316/http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |archive-date=8a de Majo 2009 |url-status=dead }}</ref> kio pintis en la [[Granda pesto de Londono|Granda pesto]] de 1665–1666, kiu mortigis ĝis 100 000 personojn, tio estas unu kvinono de la loĝantaro.<ref name="london_025">{{cite web|title=Story of the plague|url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/plague/story.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513041728/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/plague/story.html|archive-date=13a de Majo 2011|publisher=[[Channel 4]]}}</ref> [[Dosiero:Great Fire London.jpg|eta|La [[Granda incendio de Londono]] detruis multaj partojn de la urbo en 1666.]] La [[Granda incendio de Londono]] ekflamis en 1666 en Pudding Lane en la urbo kaj tuj forbalais la lignajn konstruaĵojn.<ref name="Samuel Pepys' Diary">{{Cite book |last=Pepys |first=Samuel |title=The Diary of Samuel Pepys, volumo 45, aŭgusto/septembro 1666 | orig-year=1893 |editor= Mynors Bright kaj Henry B. Wheatley |url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |isbn=978-0-520-22167-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813025236/http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |archive-date=13-a de aŭgusto 2013 |url-status=live}}</ref> Rekonstruado postulis ĉirkaŭ dek jarojn kaj estis kontrolita de [[Robert Hooke]]<ref name="london_026">{{Cite web|last=Schofield|first=Dr. John|date=2011-02-17|title=BBC - History - British History in depth: London After the Great Fire|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_01.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410000142/http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_02.shtml|archive-date=2009-04-10|access-date=2021-03-29|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref><ref name="london_027">{{cite web|title=Rebuilding after the fire|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Special/LondonsBurning/Themes/1405/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080201204641/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Special/LondonsBurning/Themes/1405/|archive-date=1a de Februaro 2008|access-date=27a de Aprilo 2008|publisher=[[Museum of London]]}}</ref><ref name="london_028">{{cite journal|last=Reddaway|first=Thomas Fiddian|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-229X.1940.tb00765.x|title=The Rebuilding of London After the Great Fire|journal=History|publisher=Jonathan Cape|year=1940|volume=25|issue=98|pages=97–112|doi=10.1111/j.1468-229X.1940.tb00765.x|access-date=2021-03-28}}</ref> kiel "Surveyor of London".<ref name="london_029">{{Cite book|last=Jardine|first=Lisa|title=The Curious Life of Robert Hooke: The Man Who Measured London|date=18a de Januaro 2005|publisher= Harper Perennial|isbn=978-0060538989|publication-date=2005-01-18}}</ref> En 1708 la majstroverko de [[Christopher Wren]] nome [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] estis finkompletigita. Dum la [[Georga epoko]], novaj distriktoj kiel [[Mayfair]] estis formitaj okcidente; novaj pontoj super la Tamizo kuraĝigis disvolvigon en [[Suda Londono]]. Oriente, la [[Haveno de Londono]] etendiĝis laŭrivere malsupren. La disvolvigo de Londono kiel internacia [[financa centro]] maturiĝis dum granda parto de la [[1700-aj jaroj]]. En 1762, [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] akiris [[Palaco Buckingham|Buckingham House]] kaj ĝi estis pligrandigita laŭlonge de la venontaj 75 jaroj. Dum la [[18-a jarcento]], Londono suferegis pro deliktoj kaj krimo, kaj la korpuso de policanoj kromnomita "Bow Street Runners" estis establita en 1750 kiel profesia [[polico]].<ref>{{Cite web|date=2001|title=PBS - Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street|url=https://www.pbs.org/kqed/demonbarber/madding/thieftaker.html|url-status=live|access-date=2021-03-28|website=www.pbs.org}}</ref> Totale, pli ol 200 krimoj estis puneblaj per [[mortopuno]],<ref>{{cite news|last=Jackson|first=Peter|date=3a de Aŭgusto 2009|title=Rough justice – Victorian style|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8181192.stm|url-status=live|access-date=2021-03-28}}</ref> kiel ŝtelo de maskotoj.<ref>{{cite news|date=21a de Marto 1960|title=National Affairs: Capital Punishment: A Fading Practice|work=[[Time (gazeto)|Time]]|location=New York|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|url-status=dead|access-date=13a de Decembro 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090927163316/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|archive-date=2009-09-27|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html|arkivdato=2011-10-11}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |date=2011-10-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111011174652/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html |arkivdato=2011-10-11 }}</ref> Plej infanoj naskiĝintaj en la urbo mortis antaŭ atingi sian trian naskiĝtagon.<ref>{{Cite web|last=Harris|first=Rhian|date=2012-10-05|title=History - The Foundling Hospital|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/foundling_01.shtml|url-status=live|access-date=2021-03-28|website=[[BBC]]|language=en-GB}}</ref> [[Dosiero:Fotografi av Royal Exchange. London, England - Hallwylska museet - 105857.tif|eta|maldekstra|Vidaĵo de la [[Reĝa Borso de Londono|Reĝa Borso]] de Londona Urbo en 1886.]] La [[kafejo]]j iĝis popularaj lokoj por debati ideojn, dum kreskis la [[legoscio]] kaj la disvolvigo de la [[Presmaŝino|presarto]] faris novaĵojn amplekse disponeblaj; kaj [[Fleet Street]] iĝis la centro de la Brita gazetaro. Post la invado de Amsterdamo fare de la Napoleonaj armeoj, multaj tieaj financistoj translokiĝis al Londono kaj la unua Londona internacia kunsido estis organizita en 1817. Je la sama epoko, la [[Royal Navy]] iĝis la unua plej grava militŝiparo de la mondo, funkcianta kiel serioza opozicianto de eblaj ekonomiaj rivaloj de [[Unuiĝinta Reĝlando]]. La nuligo de la [[Grenleĝo|Maizleĝoj]] en 1846 celis specife la malfortigon de la ekonomia povo de [[Nederlando]]. Londono tiam superis Amsterdamon kiel ĉefa internacia financa centro.<ref name="auto2">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Yor4DAAAQBAJ|titolo=Finance Masters: A Brief History of International Financial Centers in the Last Millennium|familia nomo=Coispeau|persona nomo=Olivier|dato=2016|eldoninto=[[World Scientific]]|ISBN=978-981-310-884-4}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Carlos|first1=Ann M.|last2=Neal|first2=Larry|date=2011-02-11|title=Amsterdam and London as Financial Centers in the Eighteenth Century|url=https://www.cambridge.org/core/journals/financial-history-review/article/abs/amsterdam-and-london-as-financial-centers-in-the-eighteenth-century1/8B23F8D271B1BCD05594064523600E85|journal=Financial History Review|language=en|volume=18|issue=1|pages=21–46|doi=10.1017/S0968565010000338|s2cid=153626377|issn=1474-0052}}</ref> ===Lastaj jarcentoj=== [[Dosiero:British recruits August 1914 Q53234.jpg|eta|dekstre|250px|Britaj volontuloj por rekrutado por la Unua Mondmilito en Aŭgusto 1914.]] Londono estis la [[Listo de milionurboj|plej granda urbo en la mondo]] ĉirkaŭ 1831 ĝis 1925,<ref name="london_030">{{Cite web|title=London: The greatest city|url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419104109/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html|archive-date=19a de Aprill 2009|access-date=25a de Marto 2021|publisher=Channel4.com}}</ref> kun loĝdenseco de 325 personoj por hektaro.<ref name="Bertaud">{{Citaĵo el libro|titolo=Order without Design: How Markets Shape Cities|familia nomo=Bertaud|persona nomo=Alain|jaro=2018|eldoninto=The MIT Press|ISBN=978-0262038768}}</ref> Tiu troloĝado de Londono rezultis en epidemioj de [[ĥolero]],<ref>{{cite web |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |title=Hidden extras: cholera comes to Victorian London |publisher=The Science Museum |location=London |access-date=13a de Decembro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |archive-date=13a de Decembro 2011 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |arkivdato=2011-12-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |date=2011-12-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111213064834/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx |arkivdato=2011-12-13 }}</ref> kiu okazigis 14 000 mortojn en 1848, kaj 6 000 en 1866.<ref>{{cite web |author=Brown, Robert W. |url=http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |title=London in the Nineteenth Century |publisher=University of North Carolina at Pembroke |access-date=13a de Decembro 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |archive-date=30a de Decembro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |arkivdato=2011-12-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |date=2011-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |arkivdato=2011-12-30 }}</ref> Pliiĝanta [[Trafikŝtopiĝo|trafikŝtopiĝado]] kondukis al la kreado de la unua loka urba [[fervojo|fervoja]] reto en la mondo. Tio kondukis al la nova socia fenomeno konata kiel [[navedado]] por tiuj kiuj laboris en la urba centro, sed loĝis en la ĉirkaŭaĵoj kaj ĉiutage veturis tien kaj reen. La "Metropolitan Board of Works"" (Metropola Vorkoservo) kontrolis la infrastrukturan etendon en la ĉefurbo kaj en kelkaj el la najbaraj graflandoj; ĝi estis abolita en 1889 kiam estis kreita la "London County Council" (Londona Graflanda Konsilantaro) el tiuj areoj de la graflandoj ĉirkaŭ la ĉefurbo. [[Dosiero:LondonBombedWWII full.jpg|eta|maldekstre|250px|Bombardita strato de Londono dum la [[Blitz]], [[Dua Mondmilito]].]] Londono estis bombardita de Germanio dum la [[Unua Mondmilito]],<ref>{{cite journal |last1=Goebel |first1=Stefan |last2=White |first2=Jerry |year=2016 |title=London and the First World War |journal=London Journal |volume=41 |issue=3 |pages=1–20 |doi=10.1080/03058034.2016.1216758|s2cid=159584322 |url=http://kar.kent.ac.uk/56579/3/LJ_Introduction%20%2528final%20version%20for%20Kent%20repository%2529.pdf |doi-access=free }}</ref> kaj dum la [[Dua Mondmilito]]; la [[Blitz]] kaj aliaj bombardado fare de la Germana ''[[Luftwaffe]]'' mortigis ĉirkaŭ 30 000 Londonanojn, kaj detruis grandajn areojn de loĝejoj kaj aliajn konstruaĵojn tra la tuta urbo.<ref>{{cite web|date=18a de Majo 2016|title=Bomb-Damage Maps Reveal London's World War II Devastation|url=http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430155359/http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx|archive-date=2017-04-30|access-date=18a de Junio 2017|website=nationalgeographic.com.au}}</ref> La [[Somera Olimpiko 1948]] okazis en la origina Stadiono de Wembley, en epoko kiam Londono estis ankoraŭ rekuperante sin el la milito.<ref>{{cite news|last=Ronk|first=Liz|date=27a de Julio 2013|title=LIFE at the 1948 London Olympics|website=[[Time (gazeto)|Time]]|url=http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|url-status=dead|access-date=18a de Junio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|archive-date=30a de Majo 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-05-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|arkivdato=2015-05-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |date=2015-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |arkivdato=2015-05-30 }}</ref> El la [[1940-aj jaroj]] antaŭen, Londono iĝis hejmo de multaj enmigrantoj, ĉefe el landoj de la [[Komunumo de Nacioj]] kiel [[Jamajko]], [[Barato]], [[Bangladeŝo]] kaj [[Pakistano]],<ref>{{Cite book|author1=Hibbert|first=Christopher|title=The London Encyclopaedia|last2=Weinreb|first2=Ben|last3=Keay|first3=Julia|last4=Keay|first4=John|publisher= Pan Macmillan |others=Photographs by Matthew Weinreb|year=2010|isbn=9781405049252|edition=3rd|page=428}}</ref> kio faris Londonon unu el la plej diversaj urboj tutmonde. En 1951, okazis la "Festival of Britain" (Festivalo de Britio) en la [[South Bank]].<ref>{{cite news|date=2008|title=1951: King George opens Festival of Britain|website=news.bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/3/newsid_2481000/2481099.stm|url-status=live|access-date=18a de Junio 2017}}</ref> La [[Granda londona smogo de 1952|Granda Smogo]] de 1952 kondukis al la leĝo "Clean Air Act 1956", kiu finigis kun la situacio de "pea soup fogs" (fumonebuloj) pro kio Londono estis fame konata.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/opinion/sunday/the-return-of-londons-fog.html |title=The Return of London's Fog |last=CORTON |first=CHRISTINE L. |date=6a de Novembro 2015 |website=The New York Times |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> [[Dosiero:Londons Carnaby Street, 1966.jpg|eta|dekstra|Carnaby Street, Londono, 1966.]] Dekomence starte meze de la [[1960-aj jaroj]], Londono iĝis centro de la tutmonda [[junulara kulturo]] ([[d:Q621368]] kaj [[d:Q8059289]]) (vidu artikolon [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]), nome por [[muziko]], [[modo]] ktp., ekzempligita de la [[subkulturo]] en "Swinging London" (''Swinging Sixties'') ''Swinging'' aŭ Londonaj Sesdekaj jaroj <ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9288411/The-Diamond-Decades-The-1960s.html |title=The Diamond Decades: The 1960s |last=Brown |first=Mick |date=29a de Majo 2012 |website=telegraph.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> asocia kun [[King's Road]], [[Chelsea]]<ref>{{cite web |url=http://www.express.co.uk/life-style/life/708357/swinging-sixties-walk-down-chelseas-kings-road-60s |title=Swinging Sixties: Take a walk down Chelsea's King's Road in the '60s |last=Robson |first=David |date=8a de Septembro 2016 |website=express.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> kaj [[Carnaby Street]].<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/uk/london/737751/Magical-memory-tour-of-London.html |title=Magical memory tour of London |date=15a de Julio 2007 |website=telegraph.co.uk |access-date=18a de Junio 2017|last1=MacLean |first1=Rory}}</ref> La rolo de tendencejo estis revivigita dum la epoko de [[punko]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Walking Tour London: Sketches of the city's architectural treasures... Journey Through London's Urban Landscapes|aŭtoro=Bracken|persona nomo=Gregory B.|jaro=2011|eldoninto=Marshall Cavendish International|ISBN=9789814435369|paĝo=10}}</ref> En 1965 la politikaj limoj de Londono estis etenditaj por kongruigi ilin kun la kresko de la urba areo kaj estis kreita nova "Greater London Council" (Konsilantaro de la Granda Londono).<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-35716693 |title=The rise and fall of the GLC |last=Webber |first=Esther |date=31a de Marto 2016 |website=bbc.com/news |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> Dum la [[Nordirlanda konflikto]] kun fokuso en Norda Irlando, ankaŭ Londono estis celo de bombatakoj fare de la [[Provizora irlanda respublika armeo|IRA]]<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/uk-britain-security-bombings-idUKTRE74F31Q20110516 |title=Timeline – Worst IRA bomb attacks on mainland Britain |last=Cutler |first=David |date=16a de Majo 2011 |newspaper=Reuters |access-date=18a de Junio 2017 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201122192922/https://uk.reuters.com/article/uk-britain-security-bombings-idUKTRE74F31Q20110516 |date=2020-11-22 }}</ref> dum du jardekoj, starte per fama atenco en la tribunala areo de Old Bailey en 1973.<ref>{{cite web|last=Lowe|first=Josh|date=24a de Marto 2017|title=London Isn't Burning: How Britain's History With the IRA Made it Resilient in the Face of Attack|url=http://www.newsweek.com/london-attack-ira-terror-threat-severe-bomb-terrorism-573629|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=[[Newsweek]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Godoy|first=Maria|date=7a de Julio 2005|title=Timeline: London's Explosive History|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4734400|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=NPR.org}}</ref> [[Rasismo|Rasa diskriminacio]] rezultis en la tumultoj de 1981 en [[Brixton]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4854556.stm |title=The legacy of the Brixton riots |last=John |first=Cindi |date=5a de Aprilo 2006 |website=news.bbc.co.uk |access-date=18a de Junio 2017}}</ref> La loĝantaro de Granda Londono konstante malpliiĝis en la jardekoj post la Dua Mondmilito, el ĉirkaŭkalkulita pinto de 8.6 milionoj en 1939 ĝis ĉirkaŭ 6.8 milionoj en la 1980-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-31082941|titolo=London's population hits 8.6m record high|alirdato=19a de Junio 2017|dato=2a de Februaro 2015|verkaĵo=BBC News}}</ref> La ĉefaj havenoj de Londono translokiĝis malsupren laŭrivere al Felixstowe kaj Tilbury, dum la areo de la [[London Docklands]] iĝis areo por regenerado, kiel la disvolvigo de [[Canary Wharf]]. Tio ebligis pro la pliiĝanta rolo de Londono kiel grava internacia financa centro dum la [[1980-aj jaroj]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2015/jan/28/canary-wharf-timeline-london-building-docklands-thatcher |title=Canary Wharf timeline: from the Thatcher years to Qatari control |last=Zolfagharifard |first=Ellie |date=14a de Februaro 2014 |website=Guardian |access-date=19a de Junio 2017}}</ref> La [[Barieroj sur la Tamizo]] estis finkompletigitaj en la 1980-aj jaroj por protekti Londonon kontraŭ tajdaj leviĝoj el la [[Norda Maro]].<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/weather/10646439/The-Thames-Barrier-has-saved-London-but-is-it-time-for-TB2.html |title=The Thames Barrier has saved London – but is it time for TB2? |last=Hanlon |first=Michael |date=18a de Februaro 2014 |website=telegraph.co.uk |access-date=19a de Junio 2017}}</ref> [[Dosiero:2012 Olympics opening ceremony fireworks 1.jpg|eta|maldekstre|Malferma ceremonio de la [[Somera Olimpiko 2012]].]] La "Greater London Council" estis nuligita en 1986, kio lasis Londonon sen centra administracio ĝis 2000 kiam London-ampleksa registaro estis restaŭrita per la kreado de la "Greater London Authority" (Aŭtoritato de Granda Londono).<ref>{{cite news|date=2008|title=1986: Greater London Council abolished|website=news.bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/31/newsid_2530000/2530803.stm|url-status=live|access-date=20a de Junio 2017}}</ref> Por celebri la starton de la [[21-a jarcento]], estis konstruitaj la [[Kupolo de la Jarmilo]], la [[Londona Okulo]] kaj la [[Londona ponto Millennium Bridge|Ponto de la Jarmilo]].<ref>{{cite web |url=http://www.building.co.uk/millennium-projects-10-years-of-good-luck/5001637.article |title=Millennium projects: 10 years of good luck |last=Ijeh |first=Ike |date=25a de Junio 2010 |website=www.building.co.uk |access-date=20a de Junio 2017}}</ref> La 6an de Julio 2005 al Londono oni atribuis la organizadon de la [[Somera Olimpiko 2012]], kio faris Londonon la unua urbo kiu iĝis gastiganto de la [[Olimpiaj ludoj]] trifoje.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/4655555.stm|titolo=London beats Paris to 2012 Games|alirdato=28a de Septembro 2012|dato=6a de Julio 2005|verkaĵo=BBC Sport}}</ref> La 7an de Julio 2005, tri trajnoj de la [[Metroo de Londono]] kaj londontipa [[duetaĝa buso]] estis bombita en [[Teroristaj atakoj de Londono en julio 2005|serio de terorismaj atakoj]].<ref name=london_031>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/uk/05/london_blasts/what_happened/html/default.stm |title=7 July Bombings: Overview |work=BBC News |location=London |access-date=28a de Aprilo 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061225041921/http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/uk/05/london_blasts/what_happened/html/default.stm |archive-date=25a de Decembro 2006 |url-status=live}}</ref> En 2008, la gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'' nomis Londonon kun [[Novjorko]] kaj [[Hongkongo]] kiel "Nylonkong", kun la enhavo kiel la tri plej influaj [[mondurbo]]j.<ref>{{cite book|title=International Handbook of Globalization and World Cities|publisher= Edward Elgar Publishing |year=2015|isbn=9781785360688|editor-last=Derudder|editor-first=Ben|page=422|editor-last2=Hoyler|editor-first2=Michael|editor-last3=Taylor|editor-first3=Peter J.|editor-last4=Witlox|editor-first4=Frank}}</ref> En Januaro 2015, la loĝantaro de Granda Londono estis ĉirkaŭkalkulita en 8.63 milionoj, nome plej alta nivelo ekde 1939.<ref name="gla-pop-2015">{{cite web |title=Population Growth in London, 1939–2015 |url=http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219160246/http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-date=19a de Februaro 2015 |url-status=dead |website=London Datastore |publisher=Greater London Authority |access-date=7a de Julio 2015 }} [https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf Alt URL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230315011004/https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf |date=2023-03-15 }}</ref> Dum la [[Britelira referendumo de 2016|Britelira referendumo]] de 2016, la Unuiĝinta Reĝlando kiel tuto decidis forlasi la Eŭropan Union, sed majoritato de Londonaj voĉdonantoj voĉdonis por resti en la [[Eŭropa Unio]].<ref>{{cite web|last=Chandler|first=Mark|date=24a de Junio 2016|title='Wouldn't you prefer to be President Sadiq?' Thousands call on Sadiq Khan to declare London's independence and join EU|url=https://www.standard.co.uk/news/london/wouldnt-you-prefer-to-be-president-sadiq-thousands-back-campaign-for-sadiq-khan-to-declare-londons-a3280141.html|url-status=live|access-date=25a de Marto 2021|website=[[Evening Standard]]}}</ref> == Vidindaĵoj == [[Dosiero:British Museum.jpg|eta|250px|dekstre|La enira portalo de la [[Brita Muzeo]].]] La [[Brita Muzeo]] (''British Museum'') estas unu el la plej grandaj kaj bonkonataj [[muzeo]]j en la mondo, etnografia kolektaĵejo de la Unuiĝinta Reĝlando, en la distrikto Bloomsbury. La historio de la muzeo (kaj la libraro) reiras ĝis 1753, kiam la registaro aĉetis artotrezoron kaj libraron de Siro Hans Sloane (1660–1753). Ĝi malfermis la pordon en 1759 por la publiko en la tiama konstruaĵo ''Montagu Hous''. La nuna muzea konstruaĵo estis konstruita inter 1823-1852 sur loko de la ''Montagu House'', planita de Siro Robert Smirke, en klasikisma stilo. En posedo de muzeo troviĝas gravaj antikvaj kaj mezepokaj artotrezoraĵoj kaj artobjektoj. Oni ekspozicias la ortografiajn kolektaĵojn en la ''Museum of Mankind'', en alia parto de Londono. La libraro de ''British Museum'' kuniĝis en 1973 kun aliaj gravaj kolektaĵoj kaj estiĝis la [[British Library]]. [[Dosiero:Buckingham palace london 2004-09-05.JPG|eta|350px|maldekstre|Palaco Buckingham.]] [[Palaco Buckingham]] estas la oficiala Londona sidejo de la brita monarko. Origine konstruita por la Duko de Buckingham en 1703. La Reĝo Georgo la 3-a aĉetis la palacon en 1772 por la [[brita reĝa familio]]. Ekster la ĉefpordejo staras statuo de la Reĝino Viktoria (1819 – 1901), reĝino inter 1837 kaj 1901. La nomo de la strato kiu kondukas al la palaco estas ''[[The Mall]]'' [de mol]. Aŭtoj estas tie malpermesataj dimanĉe. La palaco estas grava loko por ŝtatceremonioj kaj tie oni povas vidi la mondfaman ceremonion “ŝanĝado de la gvardioj”. La [[Ĝardeno de la Palaco Buckingham]] (angle ''Buckingham Palace Garden'') estas granda privata parko najbara al la Londona loĝejo de la brita monarko. Situanta en Westminster, malantaŭ Palaco Buckingham kaj kovranta areon de 42 akreoj (17 ha), la parko havas 2.5 mejlojn da gruzvojoj. [[Dosiero:Tower bridge 01.jpg|eta|dekstra|250px|[[Tower Bridge]].]] [[Dosiero:Mill.bridge.from.tate.modern.arp.jpg|eta|250px|dekstra|[[Londona ponto Millennium Bridge]].]] ''Trafalgar Square'' ([[Placo Trafalgar]], en Esperanto) estas placo de la centro de Londono (Britio), konstruita por rememorigi la Batalon de Trafalgar en kiu la brita ŝiparmeo venkis super la ŝiparmeoj franca kaj hispana ĉe la marbordoj de [[Kadizo]], Hispanio. La origina nomo estis placo de Vilhelmo la 4-a, sed George Ledwell Taylor sugestis la nomŝanĝon. En la norda zono de la placo situis la realaj staloj de la epoko de Eduardo la 1-a, dum sude troviĝis la [[Charing Cross]] origina. Oni nuntempe konsideras la Charing Cross kiel la kerno de Londono kaj de ĝi oni mezuras ĉiujn distancojn. La placo estas kutima loko por [[manifestacio]]j politikaj kaj estas loko kie staras la kolono de [[Horatio Nelson]]. [[Piccadilly Circus]] ( prononcita [ ˌpɪkədɪli ˈsɜːkəs ]) estas stratintersekciĝo kaj publika placo en Okcidenta Kvartalo de Londono. Ĝi estis kompletigita en 1819 por ligi Regent Street kun Piccadilly. En arkitektura signifo, "cirko" estas ronda, publika areo ĉe stratkruciĝo aŭ speco de trafikcirklo, sed sen konstruita centra "insulo". Ekde 1886, Piccadilly Circus jam ne estis rekonebla kiel tia. Hodiaŭ ĝi ligas Shaftesbury Avenue, la Haymarket, Coventry Street (direkte al Leicester Square), Regent Street kaj Lower Regent Street, Piccadilly kaj malgrandan flankan straton, Glasshouse Street. La Cirko estas proksima al multaj komercaj kaj distraj areoj. La fakto ke ĝi estas krucvojo de kelkaj el la plej gravaj stratoj de Londono igas ĝin vigla kunvenejo. [[Green Park]] (oficiale {{Lang-en|The Green Park}}, signifante La Verda Parko) estas unu el la reĝaj parkoj en Londono. La [[parko]] kovras areon de 16 [[hektaro]]j <ref>{{cite web|url=https://www.royalparks.org.uk/parks/green-park/|title=The Green Park|publisher=The Royal Parks|access-date=2018-12-02|archive-date=7a de Julio 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707162933/http://www.royalparks.org.uk/parks/green-park|url-status=dead}}</ref> kaj formas gravan ligon inter [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]] (nordokcidente) kaj [[Sanktajakoba Parko]] (oriente). Kune kun [[Kensington Gardens]], tiuj parkoj formas kvar-kilometran longan verdan strion en [[centra Londono]], interrompitan nur per kelkaj stratoj. * [[Turo de Londono]] kaj [[Tura ponto]] * [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]] * [[Palaco de Westminster]], sidejo de la [[parlamento]] de la Unuiĝinta Reĝlando * [[Palaco Buckingham]], loĝejo de la [[Elizabeto la 2-a (Britio)|reĝino]] * [[Londona Okulo]], la plej granda [[spektoradego]] en [[Eŭropo]] * [[Sanktajakoba Palaco]] * [[Muzeo Petrie de Egipta Arkeologio]] * Muzeo [[Tate Modern]] * [[Muzeo Viktoria kaj Alberto]] * [[Muzeo de Dezajno (Londono)|Muzeo de Dezajno]] * [[Scienca Muzeo de Londono]] * [[Admiralitata Arko]] * [[Cenotafo (Londono)|La Cenotafo de Londono]] * ''[[The Mall (Londono)|The Mall]]'' * ''[[Barbican Center]]'' * ''[[Barbican Estate]]'' * [[Muro de Londono]] * [[Parko Grenviĉo]] == Servoj == * [[Brita Akademio]] * [[Instituto de strukturaj inĝenieroj]] * [[Internacia Afrika Instituto]] * [[Kolekto Wellcome]] dediĉita al la ligoj inter medicino, vivo kaj arto * [[Londona Akademio de Muziko kaj Drama Arto]] * [[Londona Freud-muzeo]] * [[Londona Kina Lernejo]] * [[Reĝa Akademio de Muziko]] * [[Reĝa Akademio de Inĝenierio]] * [[Reĝa Borso de Londono|Reĝa Borso]] * [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en [[Kensington]] * [[Universitato de la Artoj ĉe Londono]] * [[Universitato de Grenviĉo]] * [[Universitato de Londono]] kun [[Universitato-Kolegio de Londono]], [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] kaj [[Imperia Kolegio Londona]] * [[Urbo-Universitato de Londono]] * [[Londona Metropola Universitato]] * [[Lernejo de Orientaj kaj Afrikaj Studoj]] * [[Zoo de Londono]] == Administra divido == Londono estas dividita en distriktojn kaj kvartalojn. [[Dosiero:LondonCity.png|eta|dekstre|200px|''City''.]] Kvartaloj, distriktoj aŭ ĉefurboj de Londono estas: {{Div col|cols = 3}} * [[Bethnal Green]] * [[Camden Town]] * [[Centra Londono]] * [[Chadwell Heath]] * [[Chelsea]] * [[Chiswick]] * [[City (Londono)]] * [[Croydon]] * [[Fulham]] * [[Greenwich]] * [[Hackney]] * [[Islington]] * [[Kensington]] * [[Kensington kaj Chelsea]] * [[Royal Borough of Kingston upon Thames|Kingston]] * [[Notting Hill]] * [[Southwark]] * [[West End]] * [[Westminster]] {{Div col end}} == Politiko == Ekde 2016 la urbestro de Londono estis [[Sadiq Khan]], de la Laborista Partio, pakistandevena, nome unua islama urbestro de Londono. El 2008 al majo 2016 urbestro estis [[Boris Johnson]], konservisma, kiu poste iĝis [[ĉefministro]]. [[Ken Livingstone]], de la Laborista Partio, estis la urbestro inter la jaroj 2000 kaj 2008. == Ekonomio == [[Barclays]] (IFA: /ˈbɑːrkliz, -leɪz/) estas internacia financa servo kompanio, bazita en Londono. Laŭ Forbes revuo, en 2010, la firmao estis la 10-a plej granda banko en la mondo, kaj la 21-a en la mondo en liverado de financaj servoj.<ref name=":2">{{cite web|title=Our Firm|url=http://www.barcap.com/About+Barclays+Capital/Our+Firm|publisher=Barclays Capital}}</ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:London Landsat.jpg|eta|dekstra|250px|Okcidenta Londono sur satelita foto de [[Sputniko]] [[Landsat 7]]. La verda loko en la centro estas [[Hyde Park]].]] [[Dosiero:Greater london outline map bw.png|eta|dekstra|220px|Granda Londono.]] La nombro de loĝantoj en Londono en la jaro [[1801]] estis proksimume 860 000 homoj, kontraŭ proksimume 670 000 loĝantoj en [[Parizo]] en la jaro [[1802]]. Londono estis la tutmonde plej dense loĝata urbo ekde la jaro [[1825]] kaj restis tia ĝis [[1925]], kiam ĝi estis superita de [[Novjorko]]. Por la loĝantoj de Londono oni iam uzas la vorton ''Cockney''. La urbo kaj ties 32 antaŭurboj (1.579&nbsp;km²) havas oficiale 7 421 228 loĝantojn, kio envicigas ĝin kune kun [[Moskvo]] al plej dense loĝataj urboj de [[Eŭropo]]. Sekvantaj kontroloj precizigis tiun nombron je 7,29 milionoj. La oficiala nombro de loĝantoj de Londono en la jaro [[2003]] estis laŭ la ofico por naciaj statistikoj ([[angle]] ''Office for National Statistics'') 7 387 900. === Etnoj === Dum [[popolnombrado]] en la jaro [[2001]] la loĝantoj de Londono klasifikis siajn etnajn grupojn jene: * 76 % da blankuloj („brita blankulo“, „irlanda blankulo“ aŭ „alia blankulo“), * 10 % da [[hindoj]], [[bangladeŝo|bangladeŝanoj]] aŭ [[pakistano|pakistananoj]], * 5 % da afrikanoj, * 5 % da karibianoj, * 3 % da hibridoj, * 1 % da [[ĉinoj]]. Proksimume 21,8 % de la loĝantaro indikis naskiĝejon ekster la [[Eŭropa Unio]]. Irlandanoj estis pro nombro de proksimume 200 000 la plej grandnombra grupo de homoj naskiĝintaj ekster Granda Britio. === Religio === Apartenas laŭ la [[popolnombrado]] de [[2001]] 58,25 % al iu [[eklezio]] [[kristanismo|kristana]], 15,8 % estas senreligiaj. == Transporto == Londono ludas kernan rolon en la transportosistemo de Britio. La urbo estas nabo por hejma transporto, tiel kiel esti la pordego al Eŭropo kaj pretere. === Flughaveno === Londono estas grava internacia aviada transporto nabo. Ĝia primara flughaveno, nome [[flughaveno Heathrow]], estas la plej aktiva flughaveno en Eŭropo por persona trafiko. Krom Heathrow, la urbo estas servita fare de pluraj aliaj malpli grandaj flughavenoj. === Fervojo === [[Dosiero:Eurostar at St Pancras Jan 2008.jpg|eta|250px|dekstra|[[Eurostar]] trajnoj en stacio St Pancras.]] ==== La Tubo, Supertera, kaj DLR ==== La [[Metroo de Londono]], komune simple nomita la Tubo, estas la plej malnova subtera urba fervojo en la mondo, malfermiĝis en 1863. Ĝi havas dek unu itinerojn, kiuj servas ducent sepdek stacidomojn, kaj portas proksimume kvin milionojn da pasaĝeroj ĉiutage. Krom la Tubo, TfL ankaŭ havas la [[Londona Surgrundo|Londonan Surgrundan]] fervojon, kiu malkiel la Tubo iras sur la naciajn fervojojn, kaj la DLR ([[Docklands Light Railway]]), tute aŭtomatigita urba fervojo, kiu servas orientan Londonon. ==== Antaŭurbaj Fervojoj ==== Densa reto de navedantaj fervojoj servas al Londono, precipe sude de la Tamizo, kie la Tubo ne alvenas. Preskaŭ ĉiuj de la fervojaj itineroj finiĝas ĉe finstacio ĉirkaŭ la urbocentro, kaj krome trajnoj iras el nordo al sudo kaj inverse, per la ''Thameslink''. Post 2018 trajnoj ankaŭ povos iri el oriento al okcidento kaj inverse, per la ''Crossrail'' tunelo. ==== Interurbaj kaj Internaciaj Fervojoj ==== Trajnoj el Londono al la aliaj urboj de Britio forveturas de pluraj stacidomoj, laŭ sia direkto. Ekzemple, al okcidenta parto de Anglio kaj [[Suda Kimrio]] trajnoj forveturas de stacio ''{{stacidomo|Paddington}}''; al sudorienta kaj sudokcidenta parto de Anglio de ''Waterloo''; de ''Victoria'' al suda bordregiono kaj [[Brajtono]]; de ''Euston'' al okcidenta parto de Anglio, [[Norda Kimrio]] kaj al [[Glasgovo]]; de ''King's Cross'' al nordorienta parto kaj al [[Leeds]] kaj [[Edinburgo]]; de ''Liverpool Street'' al orienta Anglio. [[Eurostar]]-trajnoj foriras de la stacio de St Pancras al [[Parizo]] (''Gare du Nord'') aŭ [[Bruselo]] (''Midi/Zuid'') tra la Manika Tunelo. ==== Tramoj ==== [[London Trams]] ekfunkciis en 2000, la unua tramsistemo en la Londona regiono ekde 1952. == Amaskomunikiloj == ''[[London Evening Standard]]'' estas loka anglalingva tag-[[gazeto]], aperanta en Londono, ĉiutage de lundo ĝis vendredo. Ĝi estas la plej grava loka respektive regiona vespera gazeto por Londono kaj la ĉirkaŭa areo; kovras novaĵojn pri naciaj kaj internaciaj temoj, kaj ankaŭ pri la financa distrikto de Londono. Ekde 2014, [[.london]] estas aparta [[domajno de plej alta nivelo]] por asocioj kaj individuoj de la urbo. == Sporto == La [[Stadiono Emirates]] (angle ''Emirates Stadium'', sed en UEFA-konkuradoj ''Arsenal Stadium'') estas stadiono de la futbalteamo [[Arsenal]]. == Famuloj == [[Dosiero:Dickens Gurney head.jpg|eta|dekstre|250px|[[Charles Dickens]] priskribis en siaj romanoj la vivo de la londona areo de sia tempo.]] * [[Geoffrey Chaucer]] (1340-1400) poeto kaj verkisto * [[Henriko la 8-a (Anglio)]] (1491-1547) reĝo de Anglio ekde 1509 ĝis 1547 * [[Edmond Halley]] (1656-1742) astronomo, geofizikisto, matematikisto, meteologiisto kaj fizikisto * [[Daniel Defoe]] (1660-1731), [[verkisto]] * [[Alexander Pope]] (1688-1744) verkisto kaj tradukisto de la epoko de novklasikismo * [[Henry Fielding]] (1707-1754) verkisto * [[Horace Walpole]] (1717-1797), politikisto kaj verkisto * [[Edward Gibbon]] (1737-1794), verkisto * [[William Godwin]] (1756-1836), politika [[filozofo]], ĵurnalisto kaj romanverkisto * [[William Blake]] (1757–1827), poeto, belartisto, kaj mistikulo, profesie gravuristo * [[Mary Wollstonecraft]] (1759-1797) verkistino, filozofino kaj frutempa feministino * [[Georgo la 4-a (Britio)]] (1762-1830) ekde 1820 ĝis 1830 reĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Irlando * [[Vilhelmo la 4-a (Britio)]] (1765-1837) ekde 1830 ĝis 1837 reĝo de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Irlando * [[George Byron]], Lord Byron, (1788-1824), verkisto * [[Michael Faraday]] (1791-1867) sciencisto (fizikisto kaj kemiisto) * [[Benjamin Disraeli]] (1804-1881) konservativa politikisto, verkisto * [[William Makepeace Thackeray]] (1811-1863), verkisto * [[Charles Dickens]] (1812-1870) verkisto kaj socia kritikisto * [[Robert Browning]] (1812-1889), poeto kaj dram-verkisto [[Dosiero:Queen Victoria 1887.jpg|eta|200px|Reĝino Viktoria en 1887.]] * [[George Eliot]] (1819-1880), verkistino * [[John Ruskin]] (1819-1900), socialisto kaj verkisto * [[Viktoria (Britio)|Reĝino Viktoria]] (1819-1901) brita reĝino de 1837 ĝis 1901 * [[Henry Gray]] (1826-1861), kirurgo kaj kuracisto, aŭtoro de [[La Anatomio de Gray]] * [[Edward Tylor]] (1832-1917), antropologo * [[Joseph Chamberlain]] (1836-1914) politikisto kaj ŝtatisto * [[Thomas Hardy]] (1840-1928) romanisto kaj poeto * [[Arthur Sullivan]] (1842-1900) komponisto, muziksciencisto, orgenisto kaj dirigento * [[Marie von Bunsen]] (1860-1941), verkistino kaj pentristino * [[David Lloyd George]] (1863-1945), politikisto * [[William Somerset Maugham]] (1874-1965), verkisto * [[Sylvia Pankhurst]] (1882-1960), feministino kaj kampanjisto por la Virina Sufrageta Movado * [[Boris Karloff]] (1887-1969) aktoro * [[Charlie Chaplin]] (1889-1977) reĝisoro, produktoro, aktoro, scenaristo kaj humuristo * [[Enid Blyton]] (1897-1968) verkistino de porinfana literaturo * [[George Orwell]] (1903-1950) aŭtoro, kiu verkis malĝojigajn romanojn pri politiko [[Dosiero:Keira Knightley 2005.jpg|eta|dekstre|250px|Keira Knightley en 2005, nuntempa fama londonanino.]] * [[Kingsley Amis]] (1922-1995) verkisto kaj poeto * [[David Attenborough]] (1926) dokument-[[filmo|filmisto]] pri [[bestoj]], [[naturo]] kaj [[antropologio]] * [[Harold Pinter]] (1930-2008) verkisto de teatraĵoj kaj teatra reĝisoro * [[Michael Caine]] (1933) aktoro * [[Vanessa Redgrave]] (1937) aktorino * [[Ken Livingstone]] (1945), politikisto * [[Keith Moon]] (1946-1978 muzikisto kiu famiĝis kiel drumisto de la rokgrupo [[The Who]] * [[Helen Shapiro]] (1946), kantistino * [[David Bowie]] (1947-2016) aŭtoro, komponisto kaj kantisto de [[rokmuziko]] * [[Tony Blair]] (1953), politikisto * [[Siouxsie Sioux]] (1957), [[ĉefkantistino]] de anglaj rokgrupoj [[Siouxsie and the Banshees]] * [[Patsy Kensit]] (1968) aktorino kaj muzikistino * [[Kate Moss]] (1974) fotomodelino, tipo de magraj modeloj * [[David Beckham]] (1975) profesia futbalisto * [[Amy Winehouse]] (1983-2011) kantistino de ritmenbluso, soulo, ĵazo, rokenrolo, kaj [[skao]], krom kantaŭtoro * [[Keira Knightley]] (1985), aktorino * [[Alice Eve]] (1992), aktorino * Naskiĝis en Londono: ** [[Robert Murray]] ** [[hungara]] [[aktoro]] [[Dániel Baki]] ** hungara arthistoriisto [[Károly Pulszky]] ** hungara [[lingvisto]] [[Oszvald Szemerényi]] ** hungara olimpika ĉampiono [[Michelle Gulyás]] ** hungardevena operetkantisto [[Irén Ambrus]] ** hungardevena pentristo [[Sámuel Havadtőy]] ** hungara sociologo [[Gábor Havas (sociologo)|Gábor Havas]]. * Mortis en Londono: ** [[John Buchanan]] ** hungara [[Béla Rácz (advokato)]] ** hungaraj [[aktoro]]j [[Emmi Buttykay]], [[Etelka Dán]] kaj [[Bella Nagy]] ** hungardevenaj aktoroj [[Eva Bartok]] kaj [[Sandor Elès]] ** hungara-brita [[aristokrato]] [[Tivadar Zichy]] ** hungaraj [[arkitekto]]j [[Ferenc Domány]] kaj [[Ernő Goldfinger]] ** hungardevena [[arthistoriisto]] [[Frigyes Antal]] ** hungardevena [[ekonomikisto]] [[Péter Tamás Bauer]] ** hungaraj [[filozofo]]j [[Imre Lakatos (filozofo)|Imre Lakatos]] kaj [[Károly Mannheim]] ** hungardevena filmodekoraciisto [[Vince Korda]] ** hungardevena [[fizikisto]] [[Dennis Gabor]] ** hungardevena [[fotisto]] [[Péter Fischer]] ** hungaraj [[inĝeniero]]j kaj [[inventisto]]j [[György Jendrassik]] kaj [[Ferenc Okolicsányi]] ** hungara internisto [[Lajos Lévy]] ** hungaraj ĵurnalistoj [[Károly Kecskeméti (ĵurnalisto)|Károly Kecskeméti]] kaj [[György Kemény (ĵurnalisto)|György Kemény]] ** hungardevena memuaristo [[Lily Ebert]] ** serbdevena hungara [[ministro]] [[Sebő Vukovics]] ** hungara ministro [[Mihály Teleki (ministro)|Mihály Teleki]] ** hungara-brita [[oftalmologo]] [[József Dallos]] ** hungardevenaj [[operkantisto]]j [[Margit Angerer]] kaj [[Vera Rózsa]] ** hungardevenaj [[pentristo]]j [[Jakab Bogdány]], [[László Péri]], [[Fülöp Elek László]] kaj [[Ágoston Schöfft]] ** hungaraj pentristoj [[József Árpád Murmann]] kaj [[Jenő Szervánszky]] ** hungaraj [[pianisto]]j [[Ilonka Kabos]] ** hungaraj [[psikologo]]j [[Lajos Kardos]], [[Lajos Kentner]] kaj [[Lilla Wagner]] ** hungardevena [[tradukisto]] [[Edit Hajós]] ** hungaraj [[verkisto]]j [[George Mikes]] kaj [[Pál Ignotus]] ** hungara verkisto kaj [[scenaristo]] [[Lajos Bíró (verkisto)|Lajos Bíró]] ** [[Béla Katona (violonisto)]], hungara violoninstruisto ** [[Tibor Serly]], hungara-usona violonisto ** [[Agnes Zimmermann]], pianistino kaj komponistino [[dosiero:Thames Panorama, London - June 2009.jpg|eta|600px|{{center|Panorama bildo de la [[Tamizo]] en centra Londono}}]] == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Alĝerio.svg|20px|border]] [[Alĝero]], [[Alĝerio]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Berlino]], [[Germanio]] (ekde 2000) * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20px]] [[Moskvo]], [[Rusio]] (ekde 2002) * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Nov-Jorko]], [[Usono]] (ekde 2001) * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Parizo]], [[Francio]] (ekde 2001) * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20px|border]] [[Tokio]], [[Japanio]] (ekde 2006) * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Pekino]], [[Ĉinio]] (ekde 2006) * [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|20px|border]] [[Karaĉio]], [[Pakistano]] (ekde 2005) * [[Dosiero:Flago-de-Kroatio.svg|20px]] [[Zagrebo]], [[Kroatio]] (ekde 2009) Krome interalie la urbopartoj [[Lewisham]] kaj [[Sutton]] (ekde 1968) aparte havas partnerajn rilatojn kun * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] de [[Berlino]] en [[Germanio]] == Londono kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵojn el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el [[Eŭropo]]. Jen kiel oni prezentas Londonon kun tri grandaj vidindaĵoj nome la [[Londona Fortreso]], la [[Ponto de la Ĉefturo]] kaj la [[Vestminstera Abatejo]]: :Super la Atlantiko nun al urbego vojaĝas :Uttu kaj Fidiaso: -Jen la [[Londona Fortreso]], :la Ponto de l'Ĉefturo super rivero Tamiza. :Jen Vestminstere brilas subvide nun l'Abatejo, :kiu de l'tuta lando reĝhistorion ilustras.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 119.</ref> == Esperanto en Londono == Vidu [[Londona Esperanto-Klubo]] Historie, [[Mary L. Blake]] gvidis unuan Esperanto-kurson en Londono komence de la [[20-a jarcento]]. {{Citaĵo|Grava [[biblioteko]] kaj arkivo de Esperanto: 36 Penrhyn Road en Kingston. Parolado de Zamenhof en 1907 en [[Guildhall]] (Urbodomo). - 10-a kongreso de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] 3-7 de aŭgusto [[1930]], ĉ. 340 partoprenantoj el 16 landoj. [[SEU]] bojkotas la kongreson per intenca neĉeesto de sovetianoj. Diskuta batalo inter komunistaj partianoj unuflanke kaj la SAT-gvidantoj kun ĝiaj aprobantoj aliflanke. - Postkongreso 9-11 de aŭgusto [[1930]] kun plimulto de la partoprenantoj de la [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]] en [[Oksfordo]].|''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ([[1934]]).}} {{EdE|L}} === Londonaj esperantistoj === * [[William Francis Lawrence]] * [[Florence Harriet Hanbury]] * [[Frederic William Hipsley]] * [[Londona Esperantista Junularo]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=London|revizio=723701335}} ==Literaturo== * Ackroyd, Peter (2001). ''London: The Biography''. London: Vintage. p.&nbsp;880. ISBN 978-0-09-942258-7. * Mills, David (2001). ''Dictionary of London Place Names''. Oxford Paperbacks. ISBN 978-0-19-280106-7. OCLC 45406491. * Francis Sheppard, London: A History, Oxford, Oxford University Press,‎ 2000 (ISBN 978-0-19-285369-1, lire en ligne) * John Stow, Philip Temple: Survey of London. 47 Bde. London 1894–2008. ISBN 0-404-51670-X, ISBN 0-300-13937-3 * Stephen Inwood: A History Of London. Papermac, London 2000. ISBN 0-333-67154-6 * Norbert Kohl (Eld.): London. Eine europäische Metropole in Texten und Bildern. 2. Aufl. Insel, Frankfurt am Main 1980. ISBN 3-458-32022-9 * Ingrid Nowel: London. Biographie einer Weltstadt. Architektur und Kunst, Geschichte und Literatur. DuMont-Reiseverlag, Ostfildern 2005. ISBN 3-7701-4382-5 * Andreas Zimmer: Und wohin jetzt? London. 2. Auflage, Verlag Books on Demand, Norderstedt 2012. ISBN 978-3-8482-0445-8 * Ben Weinreb, Christopher Hibbert (Eld.): The London Encyclopaedia. Macmillian, London 1995 ISBN 0-333-57688-8. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commonscat=London |wikinewscat=Londono |ReVo=london }} * [[Greater London|Londona regiono (granda Londono)]] * [[Brita Muzeo]] * [[Centra Londono]] * [[Palaco Buckingham]] * [[Londona Okulo]] * [[Londona gastronomio]] * [[Londona metroo]] * [[Granda incendio de Londono]] * [[Universitato de Londono]] * [[Universitato de Westminister - London]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ nombro de loĝantoj) * ''[[Rakonto pri Du Urboj]]'' * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1960]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1963]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1968]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1977]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Metropoloj}} {{Leginda|2022|08|13}} {{Havenda artikolo|Londono}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Londono| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] p7b7dqnjhd758y254jt9ow2htdupdp1 0 9624 9416595 9328051 2026-06-29T02:03:22Z Nvss132 224431 Jaro 9416595 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Jakob David Applebaum''' (prononco {{prononco|APLbaŭm}}, [[hebree]] kaj [[jide]] יעקב דוד אפלבאום) naskiĝis la [[14-an de novembro]] [[1877]] en [[Mszczonów]], [[Rusia Imperio]], nun en [[Pollando]], kaj mortis la [[7-an de januaro]] [[1964]] en [[Sheffield]], [[Britio]]. Li estis juda [[Esperanto-verkisto]], tradukisto, komercisto, [[Rotario|rotariano]] kaj [[Pacismo|pacifisto]]. En 1900 li, 22-jara, translokiĝis al [[Britio]] kaj sekve ricevis britan civitanecon.<ref name="plumo">Josip Pleadin, Ordeno de Verda Plumo: Leksikono pri Esperantlingvaj Verkistoj, Đurđevac, Grafokom, 2006, 272 p. (ISBN 953-96975-5-7).</ref> En [[1909]] li esperantistiĝis. Li estis prezidanto de la Esperanto-Federacio [[Lankaŝiro]] kaj [[Ĉeŝiro]] inter 1915 kaj 1920, el kio poste ekestis la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]], kaj ankaŭ poste havis multajn oficojn en la [[BEA|Brita Esperanto-Asocio]] (BEA). Dum la [[UK 1921|Universala Esperanto-Kongreso de 1921]] en Prago, li voĉdonis por la konstruado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|monumento]] sur la tombo de [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]] en la [[juda tombejo de Varsovio]]. Li estis elektita honora sekretario de tiu ĉi projekto kaj sukcesis plenumi ĝin post kvin jaroj. La monumento estas skulptita en Skotlando kaj en [[1926]] transportiĝis al Varsovio.<ref name="plumo"/> ==Verkoj== *''Kvar infanaj kantoj/Four songs for children''. Esperanta teksto de J. D. Applebaum, angla teksto de [[Charles Ballantine Mabon]], 1919. * ''Jozefo'', drama poemo en 4 aktoj kaj epilogo, bazita sur la biblia rakonto : [libro originale verkita en Esperanto] (''Bel-literatura Eldon-serio,'' 1957) * ''A short history of the Lancashire and Cheshire Esperanto Federation'', 1908 - 1933 ===Recenzoj=== Pri ''Kvar infanaj kantoj/Four songs for children'' {{citaĵo|Kun plezuro mi vidas ĉi tiun aldonon al la Esperanta [[kantaro]]; La vortoj estas simplaj kaj kompreneblaj — afero ne sufiĉe ofta ĉe esperantaj versoj. La muziko ankaŭ estas tute agrabla; tamen la lastaj du kantoj ŝajnas iom malfacilaj por infano ordinara. Eble ili estas intencitaj pli por la infana orelo, ol por la infana buŝo. La unua kanto almenaŭ estas ĉarme simpla kaj infaneca; kaj tre plaĉas al mi. La kvar kantoj estas tiel aranĝitaj, ke oni povas kanti ilin senhalte unu post alia. Tre laŭdinde estas ke oni aldonis super la ordinara liniara skribo la arion ankaŭ tonik-solfeĝe, kio ebligas la kantadon por-multaj, por kiuj 1a liniara skribo estas plena mistero. Mi kore rekomendas la. verkon.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 179, Novembro (1919)}} ---- Pri ''A short history of the Lancashire and Cheshire Esperanto Federation, 1908 - 1933'' {{citaĵo|Feliĉa estas la Federacio, havante sian [[James Boswell]], kiu enbildigas ĝin tiel solide kaj bontrajte, ke de nun la du graflandoj ne povos eviti la devon indi la portreton. Feliĉaj ankaŭ ili estas, havante Universitaton, kiu kontaktas praktike la vivon de la Federacio, pro la faktoj ke profesoro Collinson estas lerta kaj agema Esperantisto, kaj ke la Universitato mem donas la okazon studi la lingvon kaj ĝin uzi alilande. Entute la tre interesa kaj detala historio de la dudek-kvinjara agado de la Federacio estas kroniko pri sindona klopodado de individuaj Esperantistoj, kiuj gvidas kursojn, starigas grupojn, kaj alcele propagandas. Ni aŭdas pri la enkonduko de Esperanto en popol-lernejon, pri ĝia instruado en vesperaj kursoj, pri la intereso de inspektoroj kaj eminentuloj, pri la malfermo de Esperanta domo en [[Burnley]]. Ĉiuj estas notindaj faktoj. Sed jen la sola kritikaĵo ! Ni ne aŭdas ĉiam pri la sekvoj, kiuj ankaŭ estas historie interesaj, kaj povas instrui al ni kial ne ĉiam realiĝas la idealoj de la entuziasmaj pioniroj. La libreto montras, ke nia movado ampleksas homojn kaj simplajn kaj klerajn, kaj ke la unue menciitaj ofte formas la fundamenton de la konstruaĵo. Grupoj sporade naskiĝas kaj mortas. Proksimume dek tri montras historion longan kaj daŭran. lIugrade la bildo spegulas la movadon en la tuta lando ; kaj rigardante ĝin, ni pripensas, kaj demandas “Kio mankas?” Certe la mono! Sed ankaŭ necesas komuna agado — bone elpensita, daŭra, kaj alcela. Ni esperu, ke ĉi tiu ŝatinda norda Federacio gvidos nin antaŭen al nova epoko !|V.C.N.[[La Brita Esperantisto]] - Numero 348, Aprilo (1934) }} ==Tradukoj== * [[Heinrich Hoffmann (verkisto)|Hoffmann, Heinrich]]: La [[Struvelpetro]] (1921) * [[Rudolf Erich Raspe]]: [[La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen]] (1927) == Referencoj == {{projektoj|s=Aŭtoro:Jakob David Applebaum}} {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Applebaum, J}} [[Kategorio:Polaj judoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:judaj esperantistoj]] ckoobjk4sl9t92r4p6zjf93c4yim1a1 0 10241 9416734 9329423 2026-06-29T09:30:25Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9416734 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Ne konfuzenda kun la [[moderna hebrea lingvo]] kiu estas la oficiala norma kaj nuntempa hebrea lingvo de Israelo}} {{Informkesto lingvo |sen banderolo= jes |Lingvo=Hebrea lingvo |Propra_nomo=עברית |Landoj=[[Israelo]] |Parolantoj = {{#invoke:Wikidata|claim|P1098}} |Klasifiko=[[Afrikazia lingvaro|Afrikazia]] |Fam2=[[Ŝemida lingvaro]] |Fam3=[[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] |Fam4=[[Kanaana lingvaro]] |Fam5='''Hebrea lingvo''' |Koloro=Afrikazia |Oficiala lingvo={{Israelo}} |Reguligita de=[[Akademio de la Hebrea Lingvo]] ({{rtl|האקדמיה ללשון העברית}}) HaAqademia LaLashon Ha‘Ivrit |Skribo=[[hebrea alfabeto]] |ISO1=he |ISO2=heb |ISO3=hbo (antikva),<br />heb (moderna),<br />smp (samaria)<br />kaj aliaj |SIL= |vikipedio=he | Mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P1846}} }} [[Dosiero:Frank-ruehl.png|eta|[[Hebrea alfabeto]].]] [[Dosiero:Annava165.jpg|eta|350ra|Hebreaj, [[Araba]]j kaj Anglaj multlingvaj signaloj en Israela ŝoseo.]] [[Dosiero:Sefer-torah-vayehi-binsoa.jpg|eta|Hebrea skribaĵo uzata por verkado de Toraha rulaĵo. Notu ornamajn "kronojn" super la pintoj de kelkaj literoj.]] [[Dosiero:Rashiscript.PNG|eta|350ra|Raŝia [[skribmaniero]].]] La '''hebrea lingvo''' (hebree: עברית, ''ivrit'' {{Prononco|iv''R''IT|ʔiv'ʁit}})<ref>Terminologio "Ivrita": En la hebrea lingvouzo, '''Ivrit''' signifas la hebrean, t.e. kaj la antikvan hebrean kaj la modernan hebrean, sen distingo inter la du. Aliflanke en nombro de aliaj lingvoj, ekzemple la germana Ivrit ĉiam signifas la modernan hebrean.</ref> estas okcidenta [[Ŝemida lingvaro|ŝemida lingvo]] el la [[Afrikazia lingvaro]], nome la antikva lingvo de la [[hebreoj]] aŭ [[izraelidoj]]<!-- (kaj ties prauloj){{mankas fonto}}--> en la [[Biblio]], kvankam la lingvo mem ne estas aludita per la nomo Hebrea en la [[Tanaĥo]].<ref>En la [[Tanaĥo]] (Juda Biblio), la lingvo estis aludita kiel Jehudit "la juda" aŭ səpaṯ kəna‘an "la lingvo de Kanaano". "A History of the Hebrew Language". google.co.uk. [https://books.google.es/books?id=EZCgpaTgLm0C&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 2an de Februaro 2016. Rick Aschmann, “Hebrew” in Genesis [http://aschmann.net/BibleChronology/HebrewInGenesis.pdf] Alirita la 2an de Februaro 2016. Postaj Helenismaj verkistoj kiaj Jozefo kaj la Evangelio de Johano uzis la terminon ''Hebraisti'' por aludi kaj al Hebreo kaj kaj al Arameo."A History of the Hebrew Language". google.co.uk. Samloke</ref> La plej fruaj ekzemploj de verkita pra-hebrea datas el la 10a jarcento a.K.<ref>"Most ancient Hebrew biblical inscription deciphered". Physorg.com. [http://phys.org/news/2010-01-ancient-hebrew-biblical-inscription-deciphered.html] Alirita la 2an de Februaro 2016.</ref> Ĝi estas la komuna lingvo de la [[judoj]], kaj nuntempe oficiala lingvo en [[Israelo]]. Entute kaj nuntempe, la hebrea estas parolata de totalo de 9 milionoj da personoj tutmonde.<ref>Nachman Gur, Behadrey Haredim. "Kometz Aleph – Au• How many Hebrew speakers are there in the world?". [http://www.bhol.co.il/article_en.aspx?id=52405] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131104025104/http://www.bhol.co.il/article_en.aspx?id=52405|date=2013-11-04}} Alirita la 2an de Februaro 2016.</ref> Oni kredas ke iam inter la jaroj [[200]] kaj [[400]] de nia erao en la sekvoj de la [[Bar-Koĥba-ribelo]], ĝi iom post iom ĉesis esti lingvo parolata, dum en la regiono la [[Aramea lingvo|aramea]] kaj je malpli etendo la [[Greka lingvo|greka]] estis jam en uzado kiel internaciaj lingvoj, ĉefe inter elitoj kaj enmigrantoj.<ref>"Se vi ne povus paroli la grekan ĉirkaŭ la tempon de la komenca kristanismo vi ne povus havi postenon. Vi ne povus havigi al vi bonan postenon, profesian laborpostenon. Vi devis koni la grekan aldone al vi propra lingvo. Kaj tiele vi venus al punkto kie Judoj... la Juda komunumo en onidiru Egipton kaj en grandaj urboj kiaj Aleksandrio vi ne konur Hebrean pli ol ili konas nur la Grekan. Kaj tiel vi bezonos Grekan version en la sinagogo." -- Josheph Blankinsopp, Professor of Biblical Studies [[University of Notre Dame]] in A&E's ''Who Wrote the Bible''</ref>. La hebrea tamen restadis, dum la tuta historio, la ĉefa skriblingvo de la judoj, ne sole por [[religio]] kaj studado, sed ankaŭ por ĉiutagaj dokumentoj, interjuda [[komerco]], [[literaturo]], [[filozofio]], [[medicino]] kaj [[scienco]]. La Jud-Germana kaj poste la orienteŭropa movado de la "Haskala" ĝin modernigis kaj preparis por laika uzo. La moderna nacia movado ([[cionismo]]) ĝin revigligis kiel verkitan kaj parolatan lingvon en [[Otomana Imperio|Otomana]] [[Palestino]] en la du lastaj jardekoj de la 19-a jarcento. La [[Britio|Brita]] Mandato de [[Palestino]] rekonis la hebrean kiel unu el la tri oficialaj lingvoj de la nova ŝtato (nome la [[angla]], la [[araba]] kaj la hebrea). La hebre-parolanta [[komunumo]] en Palestino rapide kreskis kaj jam post la [[unua mondmilito]], ekde la jaroj 1920-aj, la hebrea fariĝis la ĉefa lingvo, skribe kaj parole, de la juda komunumo. Ĝi nature fariĝis la ĉefa lingvo de la nova ŝtato [[Israelo]] en [[1948]]. Hodiaŭ ĝi estas la ĉefa lingvo de ĉirkaŭ 5 milionoj da israelaj judoj kaj almenaŭ la dua lingvo de unu miliono da israelaj araboj. Laŭ [[Etnologiisto]], ĉirkaŭ 1998, la hebrea estis iĝanta la lingvo de 5 milionoj da personoj tutmonde.<ref>Moderna Hebrea ĉe Ethnologue (18a eld., 2015) Classical Hebrew (liturgical) at Ethnologue (18a eld., 2015), Samaria Hebrea (liturgia) ĉe Ethnologue (18a eld., 2015), Amonia (formortinta) ĉe Ethnologue (18a eld., 2015), Moabia (formortinta) ĉe Ethnologue (18a eld., 2015), Edomia (formortinta) ĉe Ethnologue (18a eld., 2015)</ref> [[Usono]] estis la dua plej granda hebreparolanta loĝantaro, kun 220,000 fluaj parolantoj,<ref name="2009 survey">{{Citation|url=http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/ancestry_language_spoken_at_home.html|title=Table 53. Languages Spoken At Home by Language: 2009|work=The 2012 Statistical Abstract|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2011-12-27}}</ref> ĉefe el Israelo. La moderna [[hebrea]] estas unu el la du [[Oficiala lingvo|oficialaj lingvoj]] de Israelo (dum la alia estas la moderna normiga [[araba]]), dum antaŭmoderna hebrea estas uzata por preĝado aŭ studado en [[Judoj|Judaj]] komunumoj ĉirkaŭ la tuta mondo nuntempe. Antikva hebrea estas ankaŭ la liturgia lingvo de [[Samarianoj]], dum la moderna hebrea aŭ la araba estas ties gepatra lingvo. Kiel fremda lingvo, ĝi estas studata ĉefe de Judoj kaj studentoj de [[Judismo]] kaj de Israelo, kaj de arkeologoj kaj de lingvistoj specializiĝantaj en [[Mezoriento]] kaj ties civilizacioj, same kiel de teologoj en [[Kristanismo|kristanaj]] [[seminario]]j. == Trajtoj == [[Dosiero:Aleppo Codex Joshua 1 1.jpg|eta|[[Kodekso de Aleppo]]: 10a-jarcenta [[Hebrea Biblio]] kun [[Masoretoj|Masoreta]] interpunkcio (Joŝua 1:1).]] {{Ĉefartikolo|Hebrea alfabeto}} La hebrea estas skribata per la [[hebrea alfabeto]], kiu devenas de la internacia aramea alfabeto, kies origino estas la hebrea-fenica antikva alfabeto, uzata de ĉiuj variantoj de la hebrea-fenica lingvo kaj ankaŭ la origino de la greka, etruska kaj [[latina alfabeto]]j. Tiu malnova hebrea-[[fenica alfabeto]] tamen ne malaperis komplete ĝis la ribelo kontraŭ la romanoj en [[125]] kaj la [[Bar-Koĥba-ribelo]]. La nova hebrea alfabeto ankaŭ estis uzata por skribi multajn aliajn "judajn" lingvojn, kiel la [[Jida lingvo|jud-germanan]], la [[Judhispana lingvo|jud-hispanan]], la jud-araban, la jud-persan, la jud-ĉeĥan, ktp. La hebrea alfabeto konsistas ĉefe el [[konsonanto]]j, sed eblas aldoni strekojn kaj punktojn por montri [[vokalo]]jn, sed tio estas kutima nur en la vortaroj, en eldonoj de la [[Biblio]], en libroj por infanoj kaj en poezio. Precipe en post-bibliaj verkoj, estas emo uzi kelkajn literojn ankaŭ kiel vokalojn. Hebreaj vortoj, kiel la vortoj de ĉiuj ŝemidaj lingvoj, baziĝas sur trikonsonantaj radikoj. Rilatajn ideojn eblas formi per aldono aŭ ellaso de prefiksoj kaj finaĵoj, kaj ŝanĝo de internaj [[vokalo]]j. Ekzemple, la vorto ''sefer'' signifas «libro». Ĝia radiko estas ''s-f-r'', kaj per aldonoj al tiu radiko eblas formi ''sifrija'' («biblioteko»), ''sifrut'' («literaturo»), kaj ''sipur'' («rakonto»; la konsonantoj {{Prononco|f}} kaj {{Prononco|p}} estas unu sama [[fonemo]] en la hebrea). Oni legas hebreajn tekstojn de dekstro al maldekstro, kiel la arameajn kaj la arabajn. En la hebrea lingvo la [[kromsignoj de la hebrea skribo]] estas kombinaĵoj da punktetoj kaj strekoj sub, super kaj en tekstaj linioj, indikantaj [[vokalo]]jn (vd [[vokalizo (de konsonanta skribo)|vokalizo]]) kaj [[diakrito]]jn, precizigantaj la sonvaloron de [[litero]]j. Hebree tio nomiĝas {{lang|he|נְקֻדּוֹת}} (/nikudót/, «punktoj») aŭ {{lang|he|נִקּוּד}} (/nikúd/, «punktado») — ne tute ĝuste, ĉar krom la punktoj estas uzataj ankaŭ strekoj. == Lingva familio == La hebrea apartenas al la nordokcidenta grupo de la [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]] kaj al la [[Kanaana lingvaro|Kanaana subgrupo]]. Tiu subgrupo inkludas ankaŭ lingvomanierojn kiel la [[Fenica lingvo|fenic-punika]], la [[Moaba lingvo|moaba]] kaj la [[Amona lingvo|amona]]. Al alia subgrupo de la ŝemidaj lingvoj nordokcidentaj apartenas la [[Aramea lingvo|aramea]], kies similecoj kun la hebrea kaj la fenica estas ege evidentaj. Eble kelkaj variaĵoj de fenica kaj kelkaj de hebrea estis reciproke [[Dialekta komplekso|interkompreneblaj]] altgrade. La vorto hebrea (ivrît) ne estis fakte uzata en la lingvo ĝis la periodo asiria. En la [[Biblio]] estas menciata «la lingvo de Kanaano» en [[Libro de Jesaja]] 19:18.<ref> "En tiu tempo estos kvin urboj en la tero de Egipto kiuj parolas la lingvon de Kanaano" ([[Libro de Jesaja]] 19:18). </ref> Sed en [[2-a libro de la Reĝoj]] 18: 26, 28 estas specifa referenco al la hebrea lingvo dum la asira periodo.<ref> "Bonvolu, parolu en aramea por ni bone komprenu. Ne parolu en hebrea, ĉar oni aŭdos la homojn kiuj estas sur la murego" ([[2-a libro de la Reĝoj]] 18: 26, 28). </ref> La [[Libro de Neĥemja]], aliflanke, memoras, ke la [[Jerusalemo|jerusalemanoj]] parolas yehûdît (la lingvo de Judeo, laŭvorte «judea lingvo»).<ref> "Vidis mi ankaŭ en tiuj tagoj, ke kelkaj judoj estis geedziĝintaj kun virinoj el Asdod, Amono kaj Moab; kaj la duono de ties filoj parolas la lingvon de Asdod aŭ de aliaj nacioj, sed ili ne scipovis paroli la lingvon de la judoj" ([[Libro de Neĥemja]] 13:24-25). </ref> La [[Libro de Jesaja]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko]] referencas al la hebrea kiel «la lingvo de Judao».<ref> [[Libro de Jesaja]] 36:11, 13; [[2-a libro de la Kroniko]] 32:18. Arkivita la 4an de marto 2016 en la Wayback Machine.</ref> La simileco inter la Biblia hebrea kaj la fenica, same kiel tiu de kelkaj kanananaj vortoj kiuj aperas en la [[Amarna-leteroj|leteroj]] de [[Amarna]] el la [[14-a jarcento a.K.]], montras, ke la lingvo de la israelidoj ne estis multe diferenca disde tiu de la kanaanoj. Kelkaj karakteroj estas komunaj al la hebrea kaj al la kanaana. La vortoj de [[Readmono]] 26:5, «mortonta arameo estis mia patro» eble sugestas, ke kelkaj prauloj de la israelidoj parolis aramean kaj poste adoptos la lingvon de la kanaanoj, kio poste estos konata kiel hebrea.<ref>[https://web.archive.org/web/20150729143900/http://bibliaparalela.com/deuteronomy/26-5.htm «Readmono 26:5».] Arkivita el la originalo la 29an de julio 2015. Konsultita la 7an de julio 2015. </ref> Tamen, ne klaras ĉu tiu fragmento alportas informaron pri lingva historio. Tamen, la simileco de la hebrea kun la kanaana lingvo povus esti klarigitaj per la hipotezo ke la israelidoj kaj ties prauloj jam estis parolantaj lingvon tre forte rilatan kun tiu de la [[Kanaano|kanaananoj]]. == Historio == [[Dosiero:Silwan-inscr.jpg|dekstre|eta|420ra|La lintelo de Ŝebna, apartenanta al la tombo de reĝa servisto. Siloa, 7-a jarcento a.K.]] [[Dosiero:Pesher Habakkuk Scroll.JPG|eta|Rulaĵo de la Mortinta Maro: Profeteco de [[Ĥabakuk (profeto)|Ĥabakuk]], Kumran, ĉirkaŭ 75 a.K.]] La hebrea estas lingvo kun tridek tri jarcentoj de verkita historio.<ref name="CT" >[https://cafetorah.com/produto/curso-de-hebraico-biblico-avancado-modulo-1/ Cafetorah.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210419223116/http://cafetorah.com/produto/curso-de-hebraico-biblico-avancado-modulo-1/ |date=2021-04-19 }} Arkivita la 18an de aprilo 2015 en la Wayback Machine. (en portugala), 20an de aŭgusto 2011 (konsultita la 16an de aŭgusto 2020).</ref> La hebrea tradicio havas radikojn el la [[Torao]] kaj la epoko de [[Moseo]].<ref name="CT" /> En periodo tiom etenda, la lingvo kompreneble suferis diversajn procezojn de [[lingvoŝanĝiĝo]], kaj ekzistas diferencoj inter la antikva kaj la moderna hebrea: ambaŭ lingvoj kompreneble estas tre parencaj, sed foje diferencas laŭ prononco, gramatiko kaj vortotrezoro.<ref>Analoge, ankaŭ la [[latino]] kaj la diferencaj latinidaj lingvoj estas tre parencaj lingvoj, sed diferencas en granda nombro de aspektoj, tiel ke la parolantoj de la latinidaj ne necese povas kompreni la latinan sen antaŭa lernado de tiu.</ref> === Klasigoj laŭ historiaj etapoj === Konsiderante la periodojn en kiu la hebrea lingvo estis uzata kaj disvolvigita, estas establita diferenco inter la antikva hebrea parolata, nome la hebrea de la [[Antikveco]], kaj la moderna hebrea, nome la formo de lingvo uzata post ties renaskigo en la modernaj tempoj. En multaj aferoj la du formoj estas tre diferencaj, partikulare la moderna hebrea, kiu enhavas nombrajn pruntojn de aliaj lingvoj, kio helpas la fakton, ke la israelidoj estas tre toleremaj kun la eksterlandaj akĉentoj. Tiu moderna hebrea estas bazita sur gramatikaj reguloj relative facilaj, kio rezultas en lingvo facile lernebla. Ekzistas aldona klasigo kiu starigas distingon inter la tri historiaj periodoj plej gravaj por la hebrea antaŭ-moderna lingvo: * Antikva hebrea ** [[Torao|Biblia aŭ klasika hebrea]].<ref>[http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Biblico-Hebraico-Classico klasika hebrea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150706231728/http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Biblico-Hebraico-Classico |date=2015-07-06 }} {{Wayback|url=http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Biblico-Hebraico-Classico# |date=20150706231728 }}, Cafetorah.com, 2011 (konsultita la 6an de julio 2015).</ref> ** [[Miŝno|Miŝna hebrea]].<ref>[http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Mishnaico Miŝna hebrea] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150707000049/http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Mishnaico |date=2015-07-07 }} {{Wayback|url=http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Mishnaico# |date=20150707000049 }}, Cafetorah.com, 2011 (konsultita la 6an de julio 2015).</ref> * [[Mezepoka hebrea]].<ref>[http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Medieval Mezepoka hebrea], Cafetorah.com, 2011 (konsultita la 6an de julio 2015). {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150706231114/http://www.cafetorah.com/portal/Hebraico-Medieval |date=2015-07-06 }}</ref> * Moderna hebrea === Antikva hebrea === [[Dosiero:Aleppo Codex (Deut).jpg|eta|[[Kodekso de Halepo]].]] En la [[Steleo de Tel Dan]], verkita en hebrea meze de la [[8-a jarcento a.K.]], rememoras la venkojn de la siria reĝo Hazael super Ĥoram, filo de [[Aĥabo]], reĝo de Israelo, kaj super Oĥozio de Judao, filo de Ĥoram, reĝo de [[Reĝlando de Judujo|Judujo]], de la dinastio de [[Davido]]. Estas la skriba mencio plej antikva rilate al tiu dinastio. Ĉar la antikva hebrea estis tre uzita dum periodo de preskaŭ dekkvar jarcentoj, en tiu periodo la hebrea lingvo suferis ŝanĝojn, pro kio la plej antikva hebrea diferencas en kelkaj aspektoj de la pli malfrua hebrea; el tio proksimuma periodigo de la antikva hebrea estus la jena: * Biblia arkaika hebrea, de la 10-a al la 6-a jarcento a.K. koresponda al la monarkia periodo ĝis la ekzilo en Babilono. * Biblia malfrua hebrea, de la 5-a al la 3-a jarcento a.K. koresponda al la persa dominado. * Hebrea de la [[Manuskriptoj de la Morta Maro|rulaĵoj de la Morta Maro]], atestita inter la 3-a jarcento a.K. kaj la 1-a jarcento p.K. koresponda al la [[helenisma periodo]] kaj la [[Orienta Romia Imperio|romia epoko]] antaŭ la detruado de la templo de Jerusalemo. Estas el stadio de la lingvo uzata en la [[Manuskriptoj de la Morta Maro]] (Kumrano). * Hebrea de la Miŝno, atestita inter la 1-a jarcento kaj la 3-a al la 4-a jarcentoj. La hebrea jam ne plu estis parolita ĉirkaŭ la 4-a jarcento, kvankam plue estis uzita en [[literaturo]] kaj, ĉefe, en [[liturgio]] kaj kun akademiaj celoj. En [[Palestino]] ĝi estis anstataŭita kiel parola lingvo ĉefe fare de la [[aramea lingvo|aramea]]. Pri la diasporo de judoj, iliaj gepatraj lingvoj estis historie ĉefe du nome la jenaj: la [[Jida lingvo|jida]] inter la judoj nomitaj [[aŝkenazoj]] (centro kaj oriento de Eŭropo) kaj "ladino" aŭ [[judhispana lingvo]] inter la judoj nomitaj [[sefardoj]], devenaj de la [[Iberia Duoninsulo]]. === Moderna hebrea === {{Ĉefartikolo|Moderna hebrea lingvo‎‎}} [[Dosiero:Ha savuja ha palestini title.gif|300ra|eta|Latinliterumita hebrelingva gazeto ''ha Savuja ha Palestini'', montras parton de la latinliterumiga metodo de la esperantisto Itamar Ben-Avi. 1929.]] La renaskigo de la hebrea kiel moderna lingvo estis grandparte iniciatitaj per la klopodoj fare de [[Eliezer Ben-Jehuda]], arda revoluciulo en la [[Rusia Imperio|cara Rusio]] en siaj komencoj, kiu, poste, unuiĝis al la Nacia Juda Movado, ĝermo de la [[cionismo|cionisma movado]], kaj elmigris en 1881 al la tiam [[Palestino]], nome provinco de la [[otomana imperio]]. Motivita de la idealoj de renovigo kaj malakcepto de la juda vivostilo en la diasporo, [[Eliezer Ben-Jehuda|Ben-Jehuda]] dediĉis sin al disvolvigo de nova lingvo kiun la israelidoj povu uzi por la ĉiutaga komunikado. Kvankam dekomence lia laboro estis malaprezita, la neceso por komuna lingvo ekestis komprenita de multaj. Tuj oni formos la Komitaton de la Hebrea Lingvo kun [[David Yellin]], Chaim Hirschensohn, Ze'ev Yavetz, Abraham Moses Luncz, Yaakov Meir kaj Yechiel Michael Pines.. Poste tiu iĝos la [[Akademio de la Hebrea Lingvo]], nome organizo ankoraŭ ekzistanta. La rezultoj de lia laboro kaj de la komitato estis publikigitaj en vortaro (La Kompleta Vortaro de Antikva kaj Moderna Hebrea). La verko de Ben-Jehuda trovis finfine fekundan terenon kaj komence de la 20a jarcento, la hebrea estis fariĝinta la ĉefa lingvo de la judaj loĝantaroj, kaj en la teritorioj de la tiama otomana Palestino kaj en la cionisma movado de la diasporo.<ref>Tribuna Israelita (eld.). [https://www.tribuna.org.mx/israel/705-sionismo-origenes-del-movimiento-nacional-judio.html «Sionismo: orígenes del Movimiento Nacional Judío» (en hispana).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200726175340/https://www.tribuna.org.mx/israel/705-sionismo-origenes-del-movimiento-nacional-judio.html |date=2020-07-26 }} Konsultita la 16a de aŭgusto 2020.</ref> Ĉar, dekomence, la majoritato de parolantoj de moderna hebrea havis eŭropajn praulojn, kaj dum jarcentoj la hebrea estis lingvo de liturgia kaj akademia uzado, kaj estis [[morta lingvo]] de tipo [[liturgia lingvo|liturgia]], la renaskigo de la hebrea kiel [[gepatra lingvo]] de komunumo estis akompanata de forta influo de [[Subtavolo (lingvoscienco)|subtavolo]] de eŭropaj lingvoj, kaj tiel perdiĝis la [[Faringalo|faringalaj]] kaj kelkaj [[frikativa]]j. Tamen, post la ondoj de judaj rifuĝintoj, elpelitaj de islamaj landoj el 1948, laŭ nombroj kiuj dekomence egalis kaj, pro la tempopaso, iliaj posteuloj, superis laŭnombre tiujn de eŭropa deveno, oni restaŭris, grandnombre, la tradician prononcmanieron. Ankaŭ en gramatiko la uzado de la lingvo kiel [[vehikla lingvo]] en Israelo aperigis novajn uzojn ne ekzistantajn en la biblia hebrea. === Fontoj === [[Dosiero:Gezer tablet - original.jpg|eta|170ra|Agrikultura kalendaro de Gezer, kun arkaikaj hebreaj karaktroj, 10-a jarcento a.K. [[Muzeo de Israelo]].]] La [[Biblio]] estas la ĉefa fonto por la klasika hebrea kaj tiu lingvo estis uzata ankaŭ en variaj surskriboj de la Antikveco.<ref>Kiel atestas nombraj ekzemploj konservitaj en la [[Muzeo de Israelo|Muzeo de Israelo en Jerusalemo]].</ref> Inter la famaj surskriboj elstaras tiuj de la kalendaro de Gezer (10-a jarcento a.K.), nome listo de monatoj difinitaj per la agrikultura laboro karaktera de ĉiu monato; la surskriboj de Kuntillet 'Ajrud kaj Ĥirbe el-Kom (de fino de la 9-a jarcento aŭ komenco de la 8-a jarcento a.K.), kiuj mencias la [[Biblia Tetragramo|Tetragramon]] kaj ties Aŝerah; la ''Ostraka de Samario'' (8-a jarcento a.K.) listigas pagojn de [[vino]], [[oleo]], ktp.; la surskribo de la tunelo de Silŭan (fino de la 8-a jarcento a.K.), trovita en la tunelo konstruita de [[Ĥizkija]] sub la urbo de [[Davido]] por alporti [[akvo]]n de la fonto de Gihon ĝis la rezervejo de Silŭan; la surskriboj en la ''Ostraka de Laĉiŝ'' (komenco de la 6-a jarcento a.K.) kun militaj mesaĝoj de antaŭ la invado fare de babilonianoj; la [[Ostrako|Ostrako de Arad]] (de la sama periodo) kiu listigas la provizoj liveritaj al la soldatoj; kaj la [[Meŝa-steleo]] (ĉirkaŭ 830 a.K.), en kiu la reĝo [[Moabo|moaba]] Meŝa fanfaronas pri siaj venkoj super la israelidoj, kun enhavo redaktita en lingvaĵo praktike identa al la biblia hebrea. === Historiaj dialektaj aspektoj === La antikva hebrea ne estis lingvo tute homogena. Estas bone konata ke estis diferencoj dialektaj inter la israelanoj. [[Juĝistoj]] 12:5-6 rakontas, ke la efraimaj fuĝintoj estis malkapablaj diri "*ŝibboleth" kaj anstataŭe ili diris "sibboleth" kaj pro tio ili mem konfesis sian devenon al siaj galaadidaj malamikoj. La hebrea [[Biblio]] estis transmitita fare de la homoj de [[Reĝlando de Judujo|Judujo]], sed restoj de alia dialekto - eble norda - estis konservitaj en la [[Biblio]]. La [[Debora (Biblio)|Kanto de Debora]] ([[Juĝistoj]] 5), kiu ŝajne estas de norda deveno, uzas la malinan pluralon kun finaĵo en ''-în'' en la v. 10 kaj la partiklon relativan ''sa-'' en la v. 7, kie la [[dialekto]] de Judujo estus uzinta ''-îm'' kaj ''aser'', respektive. Estis aliaj diferencoj inter la norda kaj suda hebrea, kiel en la dua persono de la singulara ino de la [[pronomo]] kaj en la [[sufikso]] pronoma. Ankaŭ rakonto kiel tiu de [[2-a libro de la Reĝoj]] (en kiu la profeto de la nordo Eliŝa aperas)<ref>[[2-a libro de la Reĝoj]] 4</ref> retenis ion de la norda dialekto. Poste, kelkaj nordaj skribaĵoj montras dialektajn diferencojn. Por ekzemplo, la vorto de la hebrea Biblio por "domo" estas ''bayit'', sed la nordaj skribaĵoj montras '''bt''', kio kongruas probable kun prononco [bet], kaj "jaro" estas ''st'' kontraste kun la suda ''snh''. La ''[[Libro de Hoŝea]]'' enhavas multajn lingvajn kaj tekstajn malfacilaĵojn, kaj kelkaj el ili povas esti eble klarigitaj kiel rezulto de la norda dialekto de la respektiva [[profeto]]. === Historia evoluo === [[Dosiero:Beit alfa01.jpg|eta|Juda arto. Marianos kaj Janina, [[Mozaiko]] de [[bizanca arto]] de la [[Sinagogo]] Beit Alfa, [[6-a jarcento]]. La komponaĵo montras la [[zodiako|dek du zodiakajn bildojn]] kiel koincidaj kun la dek du monatoj de la [[hebrea kalendaro]].<ref>R. Errell kaj D. Pegaz: "''The floor mosaic of the ancient Bet Alpha synagogue showing an allegorical illustration of the sun surrounded by the twelve signs of the Zodiac''" ([https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stamps_of_Israel_-_Souvenir_Sheet_-_Tabil.jpg Israeli Postage Stamp Catalog]).</ref> La apero de la centra bildo de la suno havas tie justigon de astronomia tialo (kaj ne religia).<ref>En [[astronomio]], la [[zodiako]] (de la [[antikva greka|greka]] "zoon-diakos" kiu signifas radon de la animaloj) estas bendo kiu ĉirkaŭas la ĉielan sferon kaj kiu estas sufiĉe larĝa por enhavi la sunon.</ref> La kvar figuroj de la anguloj reprezentas la kvar pintojn de la jaro,<ref>{{lang-he|תקופות|t=''Tkufot''}}.</ref> nome solsticoj kaj ekvinocoj, nomumitaj en hebrea laŭ la monato en kiu ĉiu el ili okazas: nome Tiŝrei, [Tevet], Ni[san] kaj Tamuz. [[Kibuco]] Beit Alfa, [[Israelo]].]] La hebrea ŝanĝis laŭlonge de la tempopaso. La lingvo de la libro de la [[1-a libro de la Kroniko|Kronikoj]], por ekzemplo, estas diferenca disde tiu de [[1-a libro de la Reĝoj|Reĝoj]]. La aramea iĝis la lingvo dominanta en la regiono Siri-Palestina kaj influis super la hebrea kaj, finfine, anstataŭis ĝin en kelkaj areoj. ''[[Libro de Neĥemja|Neĥemja]]'' 13.24 plendas, ke kelkaj infanoj de miksaj geedzoj jam ne povis paroli en la lingvo de [[Reĝlando de Judujo|Judujo]] sed male ili parolis en "la lingvo de Aŝdod". Eble tio estas referenco ne al restaĵo de la [[Filiŝtoj|filiŝta lingvo]] (kvankam tio estas io kiu povus ebli) sed al la aramea lingvo. La lingvo de la [[Kohelet]] diferencas klare disde tiu de la tekstoj de antaŭ la ekzilo, kaj la lingvaj pekuliarecoj de la [[Kantaro de Salomono]] estas ofte atribuitaj al malfrua dato. Kelkaj tamen povus ankoraŭ verki en la primitiva stilo, kiel videblas en la juĝo de Jesuo ben Sira, verkita ĉirkaŭ la jaro 180 a.K. kaj en la parta skribaĵo de [[Kumrano]]. Ĉiuokaze, tiaj provoj de kompono en klasika hebrea estis nur klopodoj arkaiki. Ankaŭ la prologo al la greka traduko de Siraĉ enhavas la primitivan uzon de la henrea termino por la lingvo de la antikva [[Israelo]]. La rabena [[skribmaniero]] de la unuaj jarcentoj de la komuna erao uzas formon de la hebrea kiu estas kutime konata kiel ''miŝna hebrea'' (de la kolekto de juraj traktadoj konata kiel [[Miŝno]], de ĉirkaŭ la jaro 200). Tiam ĝenerale oni kredis, ke tiu lingvo neniam estis uzata de la popolo sed ke temas pri lingvo de saĝuloj kreita sub la influo de la aramea. Nuntempe ĝenerale oni komprenas, ke la [[rabeno]]j ne prilaboris lingvon de saĝuloj sed ke ili uzis formon de la hebrea kiu estis disvolvigita en la lastaj jarcentoj a.K. Tiu konkludo aperas el la profunda studado de la naturo de la lingvo kaj de la referencoj en la rabenaj tekstoj ĝis ties uzado fare de la popolo, kaj tiu popola uzado sendube sugestas ties restadon en la fundo de la [[Skribrulaĵo|rulaĵoj]] Copper de [[Kumrano]] kaj en kelkaj leteroj de la [[Bar-Koĥba-ribelo]] (132-135). Kvankam la hebrea estis uzita en [[Reĝlando de Judujo|Judujo]] en la unua jarcento kiel popola lingvo, estis tie parolata ankaŭ la [[aramea]] kaj la [[greka]], kaj estas pruvoj ke la aramea estis dominanta norde de [[Galileo]]. La historia [[Jesuo]] venis el Galileo kaj, probable, parolis aramee. Kelkaj el liaj supozitaj vortoj cititaj en la [[Evangelio]]j estas en aramea, kvankam kelkaj (kiel "*abba" kaj "ephphatta") povus esti same hebreaj kiel arameaj. Ne estas malprobable ke li ankaŭ parolis hebree, speciale dum siaj vizitoj al [[Judujo]]. Kelkaj studoj indikas, ke plej probable estas ke Jesuo parolis hebrean kun "akĉento de Galileio". Kelkaj versetoj en la [[Nova Testamento]] ŝajnas dekomence referenci al la hebrea lingvo, kaj la greka vorto tradukita kiel ''hebrea'' (hebraisti) estus referenco al tiu lingvo en [[Apokalipso de Johano]] 9,11; 10,16. Sed ankaŭ oni uzas de la aramea vortojn kiel Gabbatha en Golgoto en Johano 19,13-17 kaj tio, probable, indikas ŝemidan lingvon (diferenca de la greka) parolatan de la judoj, inkludante kaj la hebrean kaj la aramean, pli ol referenci al la hebrea distinge de la aramea. Same, la aramea termino ''Akeldema'' estas dirita en ''[[Agoj de la Apostoloj|Agoj]]'' 1.19 en "sia lingvo", tio estas, la lingvo de la homoj de [[Jerusalemo]]. Iom post la [[Bar-Koĥba-ribelo]], la hebrea mortis kiel popola lingvo en Palestino, probable fine de la 2-a aŭ 3-a jarcentoj. Tamen ĝi plue estis uzata de la judoj kiel religia, akademia kaj literatura lingvo, kaj eĉ parolata en precizaj cirkonstancoj. Ĝi estis revivigita kiel popola lingv nur fine de la 19a jarcento, kaj nuntempe estas la unua oficiala kaj popola lingvo de la ŝtato [[Israelo]]. == Akademio de la Hebrea Lingvo == [[Dosiero:Academy of the Hebrew Language.JPG|eta|220ra|Akademio de la Hebrea Lingvo.]] [[Dosiero:1735 Grammar of Hebrew by Judah Monis.jpg|eta|200ra|Anglalingva gramatiko de la hebrea fare de Judah Monis, publikigita la unuan fojon en [[1735]] por la lernantoj de Harvardo.]] {{Ĉefartikolo|Akademio de la Hebrea Lingvo}} La '''Akademio de la Hebrea Lingvo''' ({{lang-he|הַאֲקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הַעִבְרִית|t=''Ha'Akademja La'Laŝón Ha'Ivrít''}}), kreita laŭ leĝo de la [[Kneset]] de [[1953]] kiel la supera institucio por la hebrea lingvo, difinas la normigon de la [[gramatiko]], la [[ortografio]], la reguloj de la transskribado kaj hebreaj interpunkciaj diakritoj, bazitaj sur la historia evoluo de la lingvo. La Akademio konsistas el 23 membroj, inter ili lingvistoj, profesoroj de [[Judismo|judaj studoj]] kaj [[Biblio|bibliaj]], kaj ankaŭ fakuloj en aliaj kampoj, poetoj, verkistoj, tradukistoj kaj aliaj. La decidoj de la Akademio pri lingvistiko, leksiko kaj idiomaĵo estas devigaj por ĉiuj oficialaj instancoj de [[Israelo]]. == Diversaj variantoj == [[Biblia Hebrea]] ({{lang-he|עִבְרִית מִקְרָאִית|t=''Ivrit Miqra'it''}} aŭ {{lang-he|לְשׁוֹן הַמִּקְרָא|t=''Leshon ha-Miqra''}}), nomita ankaŭ Klasika Hebrea, estas arkaika formo de [[Hebrea]], nome [[Kanaano|kanaana]] [[zŝemida lingvaro|ŝemida lingvo]] parolata de [[judoj]] en la [[Izraela Lando]], iome okcidente de la [[rivero Jordano]] kaj oriente de la [[Mediteranea Maro]]. La termino "Hebrea" ne estis uzata por la lingvo de la Biblio,<ref name=Barton>[https://books.google.co.uk/books?id=LtD4Xomh4XgC&pg=PA7#v=onepage&q&f=false The Biblical World, John Barton, Taylor & Francis, 2004, p7] Quote: "Interestingly, the term 'Hebrew' (ibrit) is not used of the language in the biblical text"</ref> kiu estis referencata kiel Kanaana aŭ Judaha,<ref name=Barton/> sed la nomo estis uzata en tekstoj en [[Greka]] kaj [[Miŝno|Miŝna Hebrea]].<ref name=Barton/> La Miŝna Hebrea estis parolata ĝis la dua jarcento a.K. La [[aŝkenaza hebrea prononco]] aŭ aŝkenaza hebrea estas la prononca sistemo de liturgia uzado kaj studado de la hebrea, kiun tradicie preferis [[aŝkenazoj]]. Ĝi supervivas hodiaŭ kiel aparta religia dialekto ene de kelkaj partoj de la ĥareda komunumo, eĉ apud la moderna hebrea en Israelo, kvankam ĝia uzado inter neĥaredaj kaj neisraelanaj aŝkenazaj judoj draste malpliiĝis favore de la moderna hebrea prononco, kiu baziĝas sur la [[sefarda hebrea prononco|sefarda tradicio]]. La [[sefarda hebrea prononco]] estas la prononca sistemo por la antaŭmoderna hebrea lingvo, preferita de [[sefardoj]] (striktasence) por studado kaj preĝado. Ties fonologio influiĝis de kontaktaj lingvoj kiel la hispana, la judhispana ([[Ladino]]), la araba, la portugala kaj la moderna greka. La [[jemena hebrea prononco]] estis multe studata de lingvaj sciencistoj, multaj el kiuj opinias, ke ĝi retenas malnovajn fonetikajn kaj gramatikajn kvalitojn aliloke perditajn. Jemenaj parolantoj de la hebrea ricevis konsiderindan laŭdadon de lingvaj puristoj pro sia uzo de gramatikaj kvalitoj de la klasika hebrea. La tunizia rabeno kaj erudiciulo Meir Mazuz iam diris pri jemenanoj, ke ili estas bonaj gramatikistoj. == Literaturo == La [[Hebrelingva poezio]] ({{lang-he|שירה עברית|t=''Ŝira Ivrit''}}) estas la plej antikva ĝenro de la hebrea literaturo. Ĝi estas komponita kaj verkita en hebrea lingvo fare de [[Verkisto|verkistoj]] kaj hebreaparolanta kaj [[Judoj|judaj]] el la [[Diasporo|diasporoj]], kies gepatra lingvo ne estis la hebrea sed ili uzis ĝin kiel [[liturgia lingvo]]. La plej fruaj montroj de poezio verkita en la hebrea datas el la [[Biblio]], kaj specife la [[Malnova Testamento]] kaj la [[Tanaĥo|kvin libroj de Moseo]], kvankam oni supozas, ke la parola poezio estis kultivata ekde multe antaŭe. Tiu poezio estis klasita en du grandaj tipoj, kun [[rimo]] kaj kun [[metriko]], el kiuj estas pli antikva la unua ol la dua. Hebrea poezio estis verkita ekde [[Tanaĥo|bibliaj tempoj]] kaj daŭre estas verkita ĝis hodiaŭ. Tra la generacioj, la stilo de [[poezio]] estis formita kaj perfektigita, kaj poetoj de pli postaj periodoj inkludis en sia poezio referencon al la poemoj de la periodoj kiuj antaŭis ilin. == Hebrea influo en Esperanto == [[Dosiero:Targum.jpg|eta|235ra|Paĝo el 11a-jarcenta [[Aramea lingvo|aramea]] ''[[Targum]]'', nome manuskripto de la Hebrea Biblio.]] La uzo de la hebrea lingvo kiel lingvo de la Biblio kaŭzis, ke pluraj hebreaj [[etimo]]j estis adoptataj en la fontolingvoj de Esperanto (same kiel en multaj aliaj lingvoj), kaj de tie en [[Esperanto]]. Ekzemple: [[Javeo]], [[Kabalo]], [[Mesio]], [[rabeno]], [[Pasko]], [[sabato]], [[ŝemidoj]]. Ofta eraro estas la senpensa transpreno de la angla transskribado de la hebreaj nomoj al Esperanto. Se la angla teksto skribas ''sh'', tie plej verŝajne devas stari en Esperanto ''ŝ'' (ekzemple angle ''Sharon'', en Esperanto ''Ŝaron''). Multaj [[persona nomo|personaj nomoj]] de la [[okcidenta civilizo]] estas origine hebreaj: ekzemple [[Ana (nomo)|Ana]], [[Davido]], [[Johano]], [[Jozefo]], [[Lazaro]], [[Luko]], [[Marko]], [[Mateo]], [[Miĥaelo]], [[Raĥel]], [[Jesuo]], [[Maria]], ktp. Pluraj vortoj venis rekte el la hebrea : [[aŝkenazo]]j, [[gojo]], [[koŝera]], [[Pesaĥo]], [[sefardoj]], [[ŝabato]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Alphabet Hebrew.svg|La hebrea alfabeto interpretita laŭ la [[stelo de Davido]]. Dosiero:Hebrew Pentateuch (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate VIII).jpg|Folio de la hebrea [[Pentateŭko]] (El. 20,1-5). Dosiero:Hebrew vowel chart.svg|La vokaloj (fonemoj) de moderna (israela) Hebreo. Dosiero:Hebkeyboard.JPG|Dulingva Hebre-latina [[klavaro]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Antologio de la hebrea poezio]] * [[Hebreisto]] * [[Hebreoj]] * [[Israelo]] * [[Jida lingvo]] * [[Judoj]] * [[Hans-Peter Stähli]] * [[Latinigo de hebrea skribo]] * [[Projekto Ben-Jehuda]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Hoffman, Joel M. ''In the Beginning: A Short History of the Hebrew Language''. New York: NYU Press. ISBN 0-8147-3654-8. * Izre'el, Shlomo (2001). Benjamin Hary, eld. "The Corpus of Spoken Israeli Hebrew". (CoSIH): Working Papers I. [https://humanities.tau.ac.il/~cosih/english] Alirita la 2an de Februaro 2016. * Klein, Reuven Chaim (2014). "Lashon HaKodesh: History, Holiness, & Hebrew". Mosaica Press. ISBN 978-1937887360. [http://www.amazon.com/Lashon-HaKodesh-History-Holiness-Hebrew/dp/1937887367/] Alirita la 2an de Februaro 2016. * Kuzar, Ron (2001). Hebrew and Zionism: A Discourse Analytic Cultural Study. Berlin & New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-016993-2. * Laufer, Asher (1999). Hebrew Handbook of the International Phonetic Association. Cambridge University Press. ISBN 0-521-65236-7. * Sáenz-Badillos, Ángel (1993). A History of the Hebrew Language. Tradukita de John Elwolde. Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 0-521-55634-1. * [[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]] (2003). [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695) === en Esperanto === * HAMMING, G. ''La aspigo de la hebrea lingvo''. En: Scienca Revuo, vol. 2, n-ro 6 (1950), pp. 43-58 ([https://scienca-revuo.info/article/view/1934/1913 online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170912234146/https://scienca-revuo.info/article/view/1934/1913 |date=2017-09-12 }}) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hebrew.ecott.ch/ Hebrea lingvo moderna] Fonto de perinterretaj lerniloj pri la lingvo * [http://hebrew-academy.huji.ac.il retejo de la akademio pri la hebrea lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040524115718/http://hebrew-academy.huji.ac.il/ |date=2004-05-24 }} * [http://foundationstone.com.au/HtmlSupport/FrameSupport/onlineHebrewTutorialFrame.html reta studejo pri la hebrea] {{Projektoj |commonscat=Hebrew language |wikinewscat=Hebrea lingvo |wiktionary =Kategorio:HE |q=Hebrea lingvo |ReVo=hebre.0alingvo}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Idioma hebreo |revizio=128516864 }} {{Havenda artikolo|Hebrea lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hebrea lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Israelo]] [[Kategorio:Judismo]] gvwpxivvr9cdholj18lvljsfgmqwojh 0 11147 9416256 9135202 2026-06-28T14:53:03Z Stefangrotz 91903 /* Vidu ankaŭ */ ligilo: Esperanta literaturo en la skotgaela 9416256 wikitext text/x-wiki {{PorA|la [[ĝermanida grupo|ĝermanida]] skota lingvo|Skota lingvo}}{{Informkesto lingvo}} La '''skotgaela lingvo''' (skotgaele: ''Gàidhlig'' [GA-lik], [[ISO 639|ISO]]-kodo ISO 639-2: ''gla'', ISO 639-1:''gd'') estas [[Gaela lingvaro|gaela]] [[Kelta lingvaro|kelta]] lingvo, kiu estas parolata en [[Skotlando]]. La skotgaela (same kiel la irlanda) estas lingvo de la speco VSO (verbo-subjekto-objekto). Tiu karakterizaĵo estas tre utila ĉe samtempa interpretado, ĉar plejofte la interpretisto pli rapide ol ĉe aliaj lingvoj scias pri kio la gaela parolado temas. Ĉi tiu artikolo estas pri la gaela lingvo de Skotlando. La skotgaela estas membro de la gaela lingvaro de la familio de keltaj idiomoj, kiu konsistas el la irlanda, la skotgaela (ofte sole nomita la gaela), kaj la manksa, lingvo de la Mankŝa Insulo. La alia membro de tiu familio estas la britona (kimra, kornvala kaj bretona). La skotgaela estas parolata en norda kaj okcidenta Skotlando, kaj en [[Nova Skotio|Nova Skotlando]] (Kanado). Skotaj loknomoj montras, ke iam la gaela estis parolata preskaŭ en la tuta lando, krom la sudorienta parto. Dum la lasta popolnombrado de Skotlando en 1991, proksimume 66 000 homoj anoncis sin parolantoj de la skotgaela, t.e. 1.34% de la skota loĝantaro, sed lastatempe iom pli da homoj anoncis sin kiel parolantoj, verŝajne pro la fakto, ke de post la restaŭro de la skota parlamento, ĝi estas nun pli agnoskita kaj instruata. La plej granda koncentriĝo de gaelaparolantoj estas en la okcidentaj insuloj, kie ili konsistigas du trionojn de la loĝantaro. Nun ekzistas norma unueca 'televida' versio de la gaela, sed ekzistas tri ĉefaj lokaj dialektoj el kiuj la plej aparta estas tiu de [[Lewis]], laǔdire tre influita de Skandinavio, kaj kun apartaj eroj en la vortprovizo, ekzemple 'burn' tie estas la vorto por 'akvo' anstataǔ la norma gaela vorto 'uisge'. Pli kompleta informo pri la lingvo kaj ĝia historio troviĝas sur la retpaĝoj de la [[Esperanto-Asocio de Skotlando]], ĉe la rubriko "La Lingvoj de Skotlando", kaj sur la anglalingvaj paĝoj de Wikipedia. == [[Skotgaela literaturo]] == La gaela posedas riĉan buŝan (''beul aithris'') kaj skribitan tradicion, kiu devenas de la barda kulturo de la malaltejaj klanoj. Multo estas de antikva irlanda origino (legendoj, mitoj, proverboj, ktp). La unua skotgaela traduko de la Biblio estis farita en 1767. La manko de pli frua gaela versio malhelpis la disvolvon de moderna literaturo en la lingvo. Tamen, en la 19ª jarcento, kaj precipe dum la 20ª okazis riĉa florado de literaturo, kaj poezia (kiu ĉiam abundis), kaj proza. Nun verkiĝas kaj eldoniĝas en Skotlando publikigaĵoj de ĉiuj specoj: historio, biografio, poezio, noveloj, romanoj. La plej glora gaela poeto de la 20ª jarcento estas sendube [[Somhairle MacGill-Eain]] (angligita: [[Sorley MacLean]]), kiu – same kiel la samnacia Esperanta poeto ''[[William Auld]]'' (Vidu apartan vikipedian rubrikon) – estis proponita por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premio por literaturo]]. Nuntempe, eble la plej elstara gaellingva romanisto estas [[Aonghas Pàdraig Caimbeul]]. Kvankam la nombro da denaskaj gaelparolantoj daŭre ŝrumpas, paradokse, la produktado de originala literaturo presita en la gaela neniam estis pli abunda. Estis eldonitaj kelkaj gaelaj tradukoj de Esperantaj verkoj. Tiuj inkludas la tutan tekston de ''La infana raso,'' kiu povas esti legata kaj elverŝata de la retpaĝoj de la Esperantlingva verkista asocio [http://www.everk.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231206104758/http://www.everk.it/ |date=2023-12-06 }}. Du gaelaj versioj de Esperantaj poemoj de [[Kálmán Kalocsay]] estas inkluditaj en la kompilaĵo [[En nacia vesto]] redaktita de [[Ada Csiszár]]. Preskaŭ ĉiuj eldonitaj libroj en la gaela estas obteneblaj de ''Comhairle nan Leabhraichean Gàidhlig'' (Konsilantaro de gaelaj libroj) en Glasgovo. (Vidu ties retejon [http://www.gaelicbooks.net www.gaelicbooks.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211224207/http://www.gaelicbooks.net/ |date=2021-02-11 }}). == Vidu ankaŭ == * ''[[Chì mi na mòrbheanna]]'' * [[Kanada gaela]] * [[Skotgaela Lingva Konsilio]] * [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.iol.ie/~carsfrn/Gaela%20Lingvo.htm La gaela lingvo en Skotlando: hodiaŭ kaj hieraŭ] - Esperantlingva studaĵo pri la skotgaela * [https://web.archive.org/web/20080517214021/http://www.skotlando.org/En%20Esperanto/lingvoj_en_skotlando.htm'' Lingvoj de Skotlando''] == Bildaro == <gallery> Dosiero:BookDeerMattCh1vv18 21Fol05r.jpg|<!-- thumb|maldekstre|180ra|La [[10-a jarcento|10-a-jarcento]] [[Libro de Cervedoj]] enhavas la plej malnova sciata Gaela teksto de Skotlando, ĉi tie vidita en la (marĝenoj, marĝenas) de paĝo de la La Evangelio laŭ Sankta Mateo. --> Dosiero:ScotlandGaelic2001.gif|<!-- thumb|maldekstre|180ra|Geografia Distribuo de Gaela (lingvanoj, lingvanas) en Skotlando (2001) --> </gallery> [[Dosiero:gaela en Skotlando.jpg]] (Fonto de la ilustraĵo: Aŭtoro de la libro. Uzata kun lia permeso.) == Literaturo == * MacAoidh, Garbhan, ''La gaela lingvo en Skotlando - hodiaŭ kaj hieraŭ'', eld. Esperanto-Asocio de Skotlando, Motherwell, Skotlando, 2005. ISBN 0-9540252-0-3. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Lingva familio]] * ''[[Sabhal Mòr Ostaig]]'' {{Ĝermo|lingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kelta lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj de Britio]] [[Kategorio:Skotlando]] [[Kategorio:Lingvoj de Skotlando]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvaj minoritatoj]] 1zp2n1b2epu8jsivbu0k3b0lwmpoyk1 0 11190 9416397 8491990 2026-06-28T19:25:01Z Sj1mor 12103 9416397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Dictionnaire Français-Espéranto | aŭtoro = Roger Léger | aŭtoro2 = André Albault | eldonjaro = 1961 | eldonurbo = Marmande | eldoninto = Esperantaj Francaj Eldonoj | paĝoj = 672 | isbn = | bildo = 1961 Dictionnaire Français-Espéranto.jpg }} '''''Dictionnaire Français-Espéranto''''' (Franca Esperanto vortaro) '''Léger-Albault''', verkita de [[Roger Léger]] kaj [[André Albault]] aperis en 1961 (16x13&nbsp;cm 672, LVI, [2]&nbsp;p.). Ĝi enhavas suplementon de sciencaj kaj teknikaj terminoj kaj geografiaj kaj propraj nomoj. Post la Franca-Esperanto vortaro de [[%C3%89mile_Grosjean-Maupin|Grosjean-Maupin]] (ses eldonoj 1912-1947) ĝi estis la gvida konsultverko siaspeca ĝis apero de la ''[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]]'' (1992). == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-franca vortaro]] == Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Lingvo|Esperanto}} * [http://www.ipernity.com/blog/onagrino/230546 Teksto pri la vortaro]. [[iarchive:Dictionnaire_francais-esperanto_Leger-Albault|PDF en Internet Archive]]. * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Andre%20Albault&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14506805/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/10920342/details/245029740 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' [[Kategorio:Esperanto-vortaroj]] [[Kategorio:Libroj de André Albault]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] j3wzwvs6mj9i41jsp3owttekiq4egk5 0 15179 9416708 9272829 2026-06-29T09:03:50Z Kani 670 /* Servoj */ 9416708 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kairo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ar|القاهرة|t=Al-Qāhira}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = القاهرة | moto = | kromnomo = La urbo de mil minaretoj, Ĉefurbo de araba mondo | kromnomo_tipo = Kromnomoj <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cairo Montage.png | dosiero_grandeco = 300px <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag_of_Cairo.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Egiptio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Provinco Kairo]] | regiono_tipo = Provinco | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Antikva Egiptio | histregiono1 = Malnova Imperio | histregiono2 = Nova Imperio | histregiono3 = Fatima kaliflando | histregiono_tipo = | urbo = Granda Kairo | urbo_noto = [[Gizo]] | urbo_tipo = Kunurbejo <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Nilo | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Moskeo de Ibn Tulun | memorindaĵo1 = Egipta muzeo en Kairo | memorindaĵo2 = Al-Azhar-universitato | memorindaĵo3 = Suda urbo de mortintoj | memorindaĵo4 = Norda urbo de mortintoj | memorindaĵo5 = Ĥan al-Ĥalili | memorindaĵo6 = Piramidoj de Gizo | memorindaĵo7 = [[Babilono (Egiptio)|Babilono]] | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kairo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 68 | lat_d = 30 | lat_m = 03 | lat_s = 29 | lat_NS = N | long_d = 31 | long_m = 13 | long_s = 44 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 453 | areo_urbo = 6.640 | areo_metropolo = 86.369 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_urbo = 17290000 | loĝantaro_metropolo = 19439541 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo_denseco = auto | loĝantaro_metropolo_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 969 | establita_tipo = Fondo | establita1 = antikvo | establita1_tipo = loĝigita | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = Khaled Abdel-Aal Abdel-Hafez<br> (ekde la 30an de aŭgusto 2018) | ĉefulo_tipo = Guberniestro <ref>https://www.reuters.com/article/us-egypt-governors/egypt-names-six-provincial-governors-mostly-ex-generals-idUSKCN11D285</ref> | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orient-Eŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orient-Eŭropa tempo|OEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Islama Kairo <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situa mapo de Kairo | mapo_lokumilo = Kairo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de la urba areo de Kairo | mapo1_lokumilo = Kairo (urba areo) | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Egiptio | mapo2_lokumilo = Egiptio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.cairo.gov.eg/default.aspx www.cairo.gov.eg] | commons = Cairo <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} {{Heredaĵo de UNESKO}} [[Dosiero:Kairo 001.jpg|eta|Kairo kun Nilo]] '''Kairo''' ({{lang-ar|القاهرة|t=''al-Qāhirah''}}, [al-KA-hi-ra], aŭ en la [[dialekto]] de ĝiaj loĝantoj '''مصر''', ''Masr'', [masr]) estas la [[ĉefurbo]] de [[Egiptio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kun ĉirkaŭ 16 milionoj da loĝantoj en la metropola areo (aglomeraĵo) ĝi estas la plej granda urbo en Afriko kaj la plej granda kaj grava urbo de [[Proksima Oriento]]. Efektive, ĝia metropola areo estas la 16-a plej granda en la mondo. Situanta proksime de la [[Nildelto]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prlog.org/10332580-cairo-alqahira-is-egypts-capital-and-the-largest-city-in-the-middle-east-and-africa.html|titolo=Cairo - "Al-Qahira"- is Egypt's capital and the largest city in the Middle East and Africa.|alirdato=10a de Decembro 2011|aŭtoro=Santa Maria Tours|dato=4a de Septembro 2009|eldoninto=PRLog}}</ref><ref name="forbes1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-ĉ_rm_1221congested_slide.html|titolo=World's Densest Cities|alirdato=6a de Marto 2010|dato=21a de Decembro 2006|eldoninto=Forbes}}{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ĝi estis prafondita en la mezo de la 7-a jarcento fare de [[Amr ibn al-As]], nomita Fustat ('''فسطاط''') en tiu tempo. Ĝi estas kromnomita "la grandurbo de mil minaretoj" por ĝia tropezo de islama arkitekturo, Kairo longe estis centro de la politika kaj kulturvivo de la regiono. Kairo estis fondita fare de la Fatimida dinastio en la 10-a jarcento p.K., sed la terkomponado de la aktuala grandurbo estis la loko de naciaj ĉefurboj kies restoj restas videblaj en partoj de Malnova Kairo. Kairo ankaŭ estas asociita kun [[antikva Egipto]] ĉar ĝi estas proksima al la pratempaj urboj de [[Memfiso]], [[Gizo]] kaj Fustat kiuj estas proksime de la Granda Sfinkso kaj la grandaj [[piramido]]j de Gizo. [[Egiptoj]] hodiaŭ ofte nomas Kairon Maṣr ([mɑsˤɾ] , مصر), la [[Egipt-araba lingvo|egiptaraba]] elparolo de la nomo por [[Egiptio]] mem, emfazante la daŭran rolon de la grandurbo en egipta influo.<ref>Behrens-Abouseif 1992, p. 8</ref><ref>Golia 2004, p. 152</ref> Ĝia oficiala nomo estas القاهرة al-Qāhirah , kio signifas laŭvorte "la venkanto" aŭ "la konkerinto"; egiptaraba elparolo: [elqɑ (ː) ˈheɾɑ], foje ĝi estas neformale ankaŭ referita kiel كايرو Kayro [ˈkæjɾo].<ref>'''Good News for Me''': [http://www.gn4me.com/gn4me/details.jsp?artId=3885468 بلال فضل يتفرغ لـ"أهل اسكندرية" بعد "أهل كايرو"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305042411/http://www.gn4me.com/gn4me/details.jsp?artId=3885468 |date=2016-03-05 }}&rlm; arabe (Belal Fadl estas libera [por skribi] ''Ahl Eskendereyya'' (la popolo de Aleksandrio) laŭ ''Ahl Kayro'' (la popolo de Kairo))</ref> Ĝi ankaŭ estas nomita Umm al-Dunja, kun la signifo "la patrino de la mondo".<ref>Hedges, Chris. [http://www.nytimes.com/1995/01/08/travel/what-s-doing-in-cairo.html "What's Doing in Cairo,"] ''New York Times.'' 8a de Januaro, 1995.</ref> Kairo havas la plej malnovan kaj plej grandan kinan kaj muzikan industriojn en la [[araba mondo]], la duan plej aĝan institucion de pli alta lernado, nome [[Universitato al-Azhar]]. Multaj internaciaj amaskomunikilaroj, [[entrepreno]]j, kaj organizoj havas regionan ĉefsidejon en la grandurbo; la [[Araba Ligo]] havis sian ĉefsidejon en Kairo por la plej granda parto de sia ekzisto. Kun pli ol 6.76 milionoj da loĝantoj<ref name="Capmas2006">{{Citation |url=http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |publisher=Central Agency for Public Mobilisation and Statistics |title=Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex |format=xls |accessdate=9a Julio 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |arkivdato=2009-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |archivedate=2009-01-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |arkivdato=2009-01-24 }}. Adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.</ref> disigitaj trans 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.), Kairo estas senkompare la plej granda grandurbo en Egiptio. Kun pliaj 10 milionoj da loĝantoj tuj ekster la grandurbo, Kairo kuŝas en la centro de la plej granda metropola areo en Afriko kaj en la araba mondo same kiel la deka plej granda urba areo en la mondo. Kairo, kiel multaj aliaj mega-urboj, suferas pro altaj niveloj de [[poluo]] kaj [[trafiko]]. La [[metroo de Kairo]] - unu el nur du metrooj sur la afrika kontinento (la alia estas la [[Metroo de Alĝero]]) - rangas inter la dek kvin plej okupataj en la mondo,<ref>[http://www.meed.com/supplements/2012/tunnelling/cairos-third-metro-line-beats-challenges/3134558.article Cairo's third metro line beats challenges| Supplement | MEED<!-- Bot generated title -->]</ref> kun pli ol 1 milo da milionoj<ref>{{Cite web |url=http://cairometro.gov.eg/uipages/Statistics.aspx |title=Cairo Metro Statistics |accessdate=4a de Septembro 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181226085058/http://cairometro.gov.eg/uipages/Statistics.aspx%20 |arkivdato=2018-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085058/http://cairometro.gov.eg/uipages/Statistics.aspx%20 |archivedate=2018-12-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://cairometro.gov.eg/uipages/Statistics.aspx%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181226085058/http://cairometro.gov.eg/uipages/Statistics.aspx%20 |arkivdato=2018-12-26 }}</ref> da ĉiujaraj pasaĝerveturoj. La ekonomio de Kairo unue estis vicigita en la [[Meza Oriento]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html|titolo=The 150 Richest Cities in the World by GDP in 2005|alirdato=11a de Novembro 2010}}</ref> kaj 43-a tutmonde fare de la indico de [[mondurbo]]j fare de la [[gazeto]] ''Foreign Policy'' en 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/node/373401|title=The 2010 Global Cities Index|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-08|arkivurl=https://www.webcitation.org/659S16ErP?url=http://www.foreignpolicy.com/node/373401|arkivdato=2012-02-02|accessdate=2014-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216124800/http://www.foreignpolicy.com/node/373401|archivedate=2011-02-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.foreignpolicy.com/node/373401 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110309015912/http://www.foreignpolicy.com/node/373401 |arkivdato=2011-03-09 }}</ref> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Kairo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Geografio == [[Dosiero:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|eta|maldekstra|La fokuso de Kairo nome la [[Nilo]], najbara al la eŭrop-inspiritaj distriktoj proksime de la centro de la grandurbo|alt=A sharp blue river divides the cityscape, which is primarily greenery and sparse low-rise buildings in the foreground, and dense with several modern high-rises in the background]] [[Dosiero:Cairo Nile River.jpg|eta|maldekstra|La rivero [[Nilo]] fluas tra Kairo, ĉi tie komparante antikvan kutimaron de ĉiutaga vivo al la moderna grandurbo de hodiaŭ.]] [[Dosiero:Zamalek Arial.jpg|eta|dekstra|Aerfoto rigardante suden, kun la Zamalek kaj Gezira distriktoj sur [[Gezira Insulo]], ĉirkaŭita de Nilo.]] Kairo situas en norda Egiptio, konata kiel Malsupra Egiptio, 165 kilometroj (100 mejl.) sude de [[Mediteranea Maro]] kaj 120 kilometroj (75 mejl.) okcidente de la [[Sueza Golfo]] kaj de la [[Sueza Kanalo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=cairo+to+suez|titolo=Cairo to Suez|alirdato=10a de Septembro 2009|verko=WolframAlpha|eldoninto=Wolfram Research}}</ref> La grandurbo estas laŭ la rivero [[Nilo]], tuj sude de la punkto kie la rivero forlasas sian dezert-malliberan valon kaj disbranĉigas en la malaltan [[Nildelto|Nildelta regiono]]. Kvankam la Kaira metropolo etendiĝas for de Nilo en ĉiuj direktoj, la grandurbo Kairo kuŝas nur sur la orienta bordo de la rivero kaj sur du [[insulo]]j ene de ĝi sur suma areo de 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.).<ref>{{Cite web|url=http://www.cairo.gov.eg/C17/C8/Cairo%20Maps/default.aspx|publisher=Cairo Governorate|accessdate=10a de Septembro 2009|title=Cairo Maps|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-07-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090419130737/http://www.cairo.gov.eg/C17/C8/Cairo%20Maps/default.aspx|arkivdato=2009-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419130737/http://www.cairo.gov.eg/C17/C8/Cairo%20Maps/default.aspx|archivedate=2009-04-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cairo.gov.eg/C17/C8/Cairo%20Maps/default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090419130737/http://www.cairo.gov.eg/C17/C8/Cairo%20Maps/default.aspx |arkivdato=2009-04-19 }}</ref><ref name="citypop">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.citypopulation.de/Egypt.html|titolo=Egypt: Governorates & Cities|alirdato=12a de Septembro 2009|familia nomo=Brinkhoff|persona nomo=Thomas|eldoninto=City Population}}</ref> Ĝis la mezo de la [[19-a jarcento]], kiam la rivero estis malsovaĝigita per digoj, baraĵoj, kaj aliaj kontroloj, Nilo en la najbareco de Kairo estis tre sentema al ŝanĝoj en kurso kaj surfacnivelo. Tra la jaroj, Nilo iom post iom ŝanĝiĝis okcidenten, disponigante la ejon inter la orienta rando de la rivero kaj la Mokattam altebenaĵoj sur kiuj la grandurbo nun kuŝas. La tero sur kiu Kairo estis establita en 969 (aktuala islama Kairo) situis subakve iom pli ol tri cent jarojn pli frue, kiam Fustat unue estis konstruita.<ref>Collins 2002, p. 125</ref> [[Nova Kairo]] ({{lang-ar|القاهرة الجديدة|d= al-Qāhira al-Ǧadīda}}) estas laŭplana urbo en la metropola areo de Kairo kun karaktero de antaŭurbo. La urbo situas ĉe la sudorienta rando de la Provinco Kairo, 25 kilometrojn de [[Maadi]]. Maadi aŭ al-Ma'ad ({{lang-ar|المعادى}}) estas prospera, verda antaŭurbo sude de Kairo ĉe la orienta bordo de Nilo ĉ. 12 km kontraŭrivere de la centro de Kairo. [[Helŭano]], laŭ egipta arabe حلوان, kopte ϩⲁⲗⲟⲩⲁⲛ estas antaŭurbo (laŭ nombro de loĝantoj metropolo) de Kairo. Inter 2008-2011 ĝi estis provinca ĉefurbo de jam ne ekzistanta provinco. La '''Kaira metropola regiono''', ankaŭ [[Granda Kairo]] ({{lang-ar|القاهرة الكبرى|t=''al-Qāhira al-Kubrā''}}) estas la plej granda [[Metropolaj regionoj|metropola regiono]] en [[Egiptio]] <ref name="demographia">{{citation|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas & Population Projections|publisher=Demographia|date=April 2009|access-date=9 July 2009}}</ref>, la plej granda urba regiono en [[Afriko]] kaj la [[araba mondo]] kaj estas la 13-a plej granda metropola regiono en la mondo <ref>R.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, [http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf "Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100531000000/https://web.archive.org/web/20100531212605/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |date=2010-05-31 }}, City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, July 2004) – Table 5 (p.34)</ref>. Ĝi konsistas el ĉiuj [[Urbego|urbegoj]] en [[Āl-Qāhirah|al-Qahira]] gubernio same kiel [[Gizo]], Madinat al-Shaykh Zayed kaj [[Urbo Sesa de Oktobro|Madinat as-Sadis min Uktubar]] en [[Provinco Gizo|al-Jizah governorato]] kaj [[Ŝubra al Ĥejma|Shubra al-Khaimah]] kaj [[Ubur|al-Ubur]] en [[Provinco Kaljubija|al-Qalyubiyya governorato]] <ref name="wb">{{Cite book|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/319701468262749728/Egypt-Greater-Cairo-Urban-Development-Project|title=Egypt - Greater Cairo Urban Development Project (English)|publisher=World Bank Group|year=1982|location=Washington, D.C.|pages=4}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Sims|first=David|url=https://academic.oup.com/cairo-scholarship-online/book/23147/chapter-abstract/184014364?redirectedFrom=fulltext|title=Understanding Cairo: The Logic of a City Out of Control|publisher=American University in Cairo Press|year=2011|location=Cairo and New York|pages=6–7|language=en}}</ref>. === [[Klimato]] === Kairo havas sekan tropikan (dezertan) klimaton. [[Ŝtormo]]j estas oftaj, alportanta [[polvo]]n dum [[marto]] kaj [[aprilo]]. La [[temperaturo]]j estas dum [[vintro]] tage 13-{{GdC|19}}, dum [[nokto]] falas ĝis {{GdC|5}}. En [[somero]] tio estas inter 20-{{GdC|40}}. Jare pluvas nur malpli, ol 30&nbsp;mm, nur inter [[novembro]]-[[marto]] pluvetas. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Egiptio}} La areo ĉirkaŭ la nuntempa Kairo, speciale [[Memfiso (Egiptio)|Memfiso]] kiu estis la malnova ĉefurbo Egipto, estis delonge fokusa punkto de [[Antikva Egipto]] pro sia strategia loko ĝuste supre la areo de la [[Nila Delto]]. Tamen, la originoj de la moderna urbo estas ĝenerale atribuitaj al serio de setlejoj en la unua jarmilo. Ĉirkaŭ la fino de la 4-a jarcento,<ref>{{harvnb|Hawass|Brock|2003|p=456}}</ref> dum Memfiso plue malgraviĝis,<ref>{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Memphis (Egypt) |encyclopedia=Encarta |publisher=Microsoft |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573551/memphis_(egypt).html |accessdate=24a de Julio 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006040551/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573551/memphis_(egypt).html |archive-date=6a de Oktobro 2009 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091006040551/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573551/memphis_(egypt).html |arkivdato=2009-10-06 }}</ref> la [[Romia Imperio|romianoj]] establis fortikan urbon laŭlonge de la orienta bordo de [[Nilo]]. Tiu fortikaĵo, konata kiel Babilona Fortikaĵo, estis la kerno de la romia kaj poste de la [[Bizanca Imperio|bizanca]] urbo kaj estas la plej antikva strukturo en la urbo nuntempe. Ĝi estas situa en la kerno de la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Kopta Komunumo]], kiu separiĝis el la Roma kaj Bizanca eklezioj fine de la 4-a jarcento. Multaj el la plej malnovaj koptaj preĝejoj de Kairo, kiel la [[Pendo-preĝejo]], estas laŭlonge de la fortikaj muregoj en parto de la urbo konata kiel Kopta Kairo. [[Dosiero:Fostat-329.jpg|eta|maldekstre|Bildo de [[Fustat]] el la verko de A. S. Rappoport nome ''History of Egypt''.]] Post la islama konkero en la jaro 640, la konkeristo [[Amr ibn As]] setliĝis norde de Babilona Fortikaĵo en areo kiu estis konata kiel [[al-Fustat]]. Origine tendumejo (''Fustat'' signifas "Urbo de Tendoj") Fustat iĝis permanenta setlejo kaj la unua ĉefurbo de Islama Egipto. En 750, post la elpovigo de la [[Omajada kaliflando]] fare de [[Abasidoj]], la novaj regantoj kreis sian propran setlejon en la nordoriento de Fustat kiu iĝis ties ĉefurbo. Tio estis konata kiel [[al-Askar]] (nome urbo de partoj, aŭ kantonmentoj) ĉar ĝi estis konstruita kiel militista kampadejo. Ribelo en 869 fare de [[Ahmad ibn Tulun]] kondukis al la abandono de Al Askar kaj al konstruo de alia setlejo, kiu iĝis la sidejo de la registaro. Tiu estis al-Katta'i ("la kvartaloj"), norde de Fustat kaj pli proksime al la rivero. Al Katta'i estis centrita al la [[palaco]] kaj al la ceremonia [[moskeo]], nune konata kiel la [[Moskeo de ibn Tulun]]. En 905, la Abasidoj reprenis la kontrolon de la lando kaj ties guberniestro revenis al Fustat, detruinte al-Katta'i tute. ===Fondo kaj etendo=== En 969, la Fatimidoj konkeris Egiption el sia bazo en [[Ifrikio]] kaj nova fortikaĵa urbo nordoriente de [[Fustat]] estis establita. Dum kvar jaroj oni konstruis la urbon, dekomence konata kiel al-Manṣūriyyah,<ref name="glsm96">{{harvnb|Glassé|Smith|2003|p=96}}</ref> kio utilis kiel nova ĉefurbo de la kaliflando. Dum tiu tempo, la konstruo de la [[Al-Azhar-moskeo]] estis komisiita laŭ ordono de la kalifo, kiu disvolviĝis en la tria plej antikva universitato en la mondo. Kairo eventuale iĝis centro de lernado, kun la biblioteko de Kairo kiu enhavas centojn da miloj de libroj.<ref>{{harvnb|Meri|Bacharach|2006|p=451}}</ref> Kiam la kalifo [[Al-Mu'izz li-Din Allah|al-Mu'izz li Din Allah]] alvenis el la iama fatimida ĉefurbo [[Mahdia]] en [[Tunizio]] en 973, li havigis al la urbo ties nuntempan nomon, ''Qāhirat al-Mu'izz'' ("la venkinto al-Mu'izz").<ref name="glsm96"/> Dum preskaŭ 200 jaroj post Kairo estis establita, la administracia centro de Egipto restis en [[Fustat]]. Tamen, en 1168 la fatimida [[veziro]] [[Ŝaŭar]] incendiigis Fustat por eviti ties konkeron fare de [[Amalriko la 1-a de Jerusalemo|Amalriko]], nome [[Krucmilitoj|krucmilitista]] reĝo de [[Jerusalema reĝlando|Jerusalemo]].<ref>{{harvnb|Daly|Petry|1998|p=213}}</ref> La ĉefurbo de Egiptio estis porĉiame translokigita al Kairo, kiu eventuale etendiĝis ĝis inkludi la ruinojn de Fustat kaj la iamajn ĉefurbojn [[al-Askar]] kaj al-Katta'i. Dum al Kahira etendiĝis tiuj pli fruaj setlejoj estis enkadritaj tie, kaj ekde tiam ili iĝis parto de la urbo Kairo dum ties etendo kaj disvastiĝo; ili estas nuntempe kolektive konata kiel "[[Malnova Kairo]]". [[Dosiero:Cairo-citadel-1800s.jpg|eta|maldekstra|La [[Kaira Citadelo]], vidita fine de la 19-a jarcento, estis konstruigita fare de [[Saladino]] inter 1176 kaj 1183.|alt=A multi-domed mosque dominates the walled Citadel, with ruined tombs and a lone minaret in front.]] Kvankam la incendio de Fustat sukcese protektis la urbon Kairon, kontinua povolukto inter Ŝaŭar, la reĝo Amalriko kaj la Zengida generalo Ŝirkuh kondukis al la falo de la fatimida setlejo.<ref>{{harvnb|Daly|Petry|1998|pp=213–15}}</ref> En 1169, [[Saladino]] estis nomumita nova veziro de Egiptio fare de la fatimidoj kaj du jarojn poste li kaptis la povon el la familio de la lasta fatimida kalifo, nome [[al-Adid]].<ref>{{harvnb|Daly|Petry|1998|p=215}}</ref> Kiel unua [[Sultano de Egipto]], Saladino establis la [[Ajubida dinastio|Ajubidan dinastion]], kun sidejo en Kairo, kaj aliancigis Egiption kun la [[Abasida Kaliflando|Abasidoj]], kiuj havis sidejon en [[Bagdado]].<ref>{{harvnb|Shillington|2005|p=438}}</ref> Dum sia regado, Saladino konstruigis la [[Kaira Citadelo|Kairan Citadelon]], kiu utilis kiel sidejo de la egiptia registaro ĝis la mezo de la 19-a jarcento. En 1250, slavaj soldatoj, konataj kiel [[Mamlukoj]], ekhavis kontrolon de Egiptio kaj, kiel multaj el ties antaŭuloj, establis Kairon kiel la ĉefurbo de sia [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|nova dinastio]]. Kontinuante praktikon startitan de Ajubidoj, multo de la lando okupita de iamaj fatimidaj palacoj estis vendita kaj anstataŭita per pli novaj konstruaĵoj.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|p=122}}</ref> Konstruprojektoj iniciatitaj de Mamlukoj pelis la urbon eksterlimen kaj samtempe oni metis novajn infrastrukturojn centren de la urbo.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=120–28}}</ref> Dume, Kairo floris kiel centro de islamaj studoj kaj kiel vojkruciĝo de la [[spickomerco]] inter civilizoj de [[Afrik-Eŭrazio]]. Ĉirkaŭ 1340, Kairo havis loĝantaron de preskaŭ duono de miliono, kio faris ĝin la plej granda urbo okcidente de [[Dinastio Yuan|Ĉinio]].<ref name="sh199">{{harvnb|Shillington|2005|p=199}}</ref> [[Dosiero:قلعة محمد على.jpg|eta|La [[Kaira Citadelo]] nuntempe.|alt=]] La historia veturisto<ref>Ibn Battuta. The Travels of Ibn Battuta, p. 13, 225. Trad. Samuel Lee. Cosimo, 2009. Print.</ref> [[Ibn Batuta]] veturis milojn da mejloj dum la tuto de sia veturado. Unu el la urboj en kiuj li haltis estis Kairo, Egiptio. Unu grava noto kiun Ibn Batuta faris estas ke Kairo estis la ĉefa distrikto de Egiptio, kio indikis, ke Kairo estis la plej grava kaj influa urbo de Egiptio (Ibn Batuta, 2009). Ibn Batuta agnoskis ankaŭ la gravon de la rivero Nilo por la tuta Egiptio, inklude Kairon, ĉar li ofte veturis perboate por alveni al Kairo kaj por eliri pluigi sian veturadon. Nilo ne estis nur transportrimedo, ĝi estis ankaŭ la fonto de enorma riĉeco. La plej grava havigo de Nilo estis la kapablo elteni riĉan grundon por agrikulturo. Parto de la [[Agrikultura Revolucio]] okazis en Egiptio, ĉefe ĉe Nilo. Nilo ankaŭ utilis kiel nutrofonto kaj komercvojo. Sen tiu nek Egiptio nek Kairo, kiel oni konas ilin nuntempe, estus estintaj la samaj. Unu el la plej detalhavaj rakontoj fare de Ibn Batuta pri Kairo temas pri [[plago]] kiu ruinigis la urbon. Nuntempe, tiu plago estas konata kiel [[Bubona pesto]], aŭ Nigra Morto. Oni supozas, ke ĝi alvenis en Egipton en 1347, kaj kiel Ibn Batuta rememoras, la Bubona pesto estis responsa pri la morto de inter 1 kaj 20 000 personoj tage en Kairo<ref>The Travels of Ibn Battuta. UC Berkeley: Berkeley ORIAS, 2018. Electronic.</ref> Tiu plago originiĝis en Azio kaj etendiĝis per puloj en roduloj, kiel ratoj. ===Otomana regado=== [[Dosiero:Georg Macco Kairo.jpg|eta|maldekstre|Bildo de Kairo en la 19-a jarcento.]] Kvankam Kairo evitis la stagnadon kiu okazis ekzemple en [[Eŭropo]] dum la [[Fina Mezepoko]], ĝi ne povis eviti la [[Nigra morto|Nigran morton]], kiu frapegis la urbon pli ol kvin dek fojojn inter 1348 kaj 1517.<ref>{{harvnb|Shoshan|2002|p=4}}</ref> Dum ties dekomencaj, kaj plej mortigaj tajdoj, proksimume 200 000 personoj estis mortigitaj de la plago,<ref>{{harvnb|Byrne|2004|pp=104–05}}</ref> kaj, je la 15-a jarcento, la loĝantaro de Kairo estis malpliigita al inter 150 000 kaj 300 000.<ref>{{harvnb|Shoshan|2002|p=1}}</ref> La graveco de la urbo ege malpliiĝis post [[Vasco da Gama]] malkovris marvojon ĉirkaŭ la [[Kabo de Bona Espero]] inter 1497 kaj 1499, kio ebligis, ke la spickomercistoj ne venis al Kairo.<ref name="sh199"/> Ankaŭ la politika influo de Kairo ege malpliiĝis post la [[Otomana Imperio|Otomanoj]] anstataŭis la [[Mamlukoj|mamlukan]] povon super [[Egiptio]] en 1517. Regante el [[Konstantinopolo]], [[Listo de osmanidaj imperiestroj|Sultano]] [[Selim la 1-a]] malaltigis Egiption al statuso de simpla provinco "ejalet", kun precize Kairo kiel ties ĉefurbo.<ref name="sh447">{{harvnb|Shillington|2005|p=447}}</ref> Pro tiu tialo, la historio de Kairo en la otomanaj tempoj estis ofte priskribita kiel malgraviga, speciale kompare kun aliaj tempoperiodoj.<ref name="sh199"/><ref>{{cite web |url=http://menic.utexas.edu/cairo/history/ottoman/ottoman.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606231911/http://menic.utexas.edu/cairo/history/ottoman/ottoman.html |url-status=dead |archive-date=6a de Junio 2007 |publisher=The University of Texas Centre for Middle Eastern Studies |title=Ottoman Cairo |year=1995 |last=Rose |first=Christopher |author2=Linda Boxberger |work=Cairo: Living Past, Living Future |accessdate=30a de Julio 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070606231911/http://menic.utexas.edu/cairo/history/ottoman/ottoman.html |arkivdato=2007-06-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://menic.utexas.edu/cairo/history/ottoman/ottoman.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070606231911/http://menic.utexas.edu/cairo/history/ottoman/ottoman.html |arkivdato=2007-06-06 }}</ref><ref name="wi225">{{harvnb|Winter|1992|p=225}}</ref> Tamen, dum la 16a kaj 17a jarcentoj, Kairo restis grava ekonomia kaj kultura centro. Kvankam jam ne plu sur la spickomerca vojo, la urbo faciligis la transportadon de [[kafo]] el [[Jemeno]] kaj de [[tekstilo]]j el [[Hindio]], ĉefe al [[Anatolio]], [[Nordafriko]], kaj la [[Balkanoj]]. Kairanaj komercistoj ludis gravan rolon en la alporto de varoj al la okcidenta araba regiono [[Heĝazo]], speciale dum la ĉiujara [[Haĝo]] al [[Mekko]].<ref name="wi225"/><ref>{{harvnb|İnalcık|Faroqhi|Quataert|McGowan|1997|pp=507–09}}</ref> Estis dum tiu sama periodo kiam la Universitato al-Azhar atingis hegemonion inter la islamaj lernejoj kiu pluas ĝis nuntempe;<ref>{{harvnb|Winter|2004|p=115}}</ref><ref>{{harvnb|Daly|Petry|1998|pp=94–95}}</ref> pilgrimantoj survoje al Haĝo ofte atestis la superecon de tiu institucio, kiu asociiĝis kun la aro de egiptaj [[Ulema|islamaj fakuloj]].<ref>{{harvnb|Winter|2004|pp=115–7}}</ref> Ĉirkaŭ la 16-a jarcento, Kairo jam havis [[Turdomo|altajn]] [[apartamento|apartamentarojn]] en kiuj la du plej malaltaj etaĝoj estis planitaj por komercaj kaj stokejaj celoj dum multaj etaĝoj super ili estis luitaj al loĝantoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Traditional Islamic principles of built environment|familia nomo=Mortada|persona nomo=Hisham|jaro=2003|eldoninto=Routledge|ISBN=978-0-7007-1700-2|paĝo=viii}}</ref> [[Dosiero:Louis Comfort Tiffany - On the Way between Old and New Cairo, Citadel Mosque of Mohammed Ali, and Tombs of the Mamelukes - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|[[Louis Comfort Tiffany]] (1848–1933). ''Survoje inter Malnova kaj Nova Kairo, Citadela Moskeo de Mohammed Ali, kaj Tomboj de Mamlukoj,'' 1872. Oleo surtola. [[Broklina Muzeo]].]] Dum regado de Otomanoj, Kairo etendiĝis suden kaj okcidenten el sia kerno ĉirkaŭ la [[Kaira Citadelo|Citadelo]].<ref>{{harvnb|Winter|1992|p=226}}</ref> La urbo estis la dua plej granda en la imperio, malantaŭ Konstantinopolo, kaj, kvankam migrado ne estis la plej grava fonto de la kresko de Kairo, du dek procento de ties loĝantaro fine de la 18a jarcento konsistis el religiaj minoritatoj kaj eksterlandanoj el la tuta [[Mediteranea Maro|Mediteraneo]].<ref name="wi2267">{{harvnb|Winter|1992|pp=226–27}}</ref> Kiam [[Napoleono la 1-a|Napoleono]] alvenis en Kairon en 1798, la loĝantaro de la urbo estis de malpli ol 300 000, kvar dek procento pli malalta ol tiu de la pinto de la epoko de la Mamlukoj meze de la 14-a jarcento.<ref name="sh199"/><ref name="wi2267"/> La [[Franca militiro al Egiptio|franca okupacio]] estis mallongdaŭra ĉar [[Brita Imperio|Britaj]] kaj Otomanaj fortoj, inklude grandan soldataron de [[Albanoj]], rekonkeris la landon en 1801. Kairo mem estis sieĝita de brit-otomana forto kio finis per la franca kapitulaco de la 22a de Junio 1801.<ref>{{harvnb|Sicker|2001|p=103}}</ref> La britoj foriris el Egiptio du jarojn poste, lasante Otomanojn, Albanojn kaj delonge malfortigitajn [[Mamlukoj]]n baraktantaj por akiri kontrolon de la lando.<ref>{{harvnb|Sicker|2001|p=104}}</ref><ref>{{harvnb|Afaf Lutfi Sayyid-Marsot|1984|p=39}}</ref> Kontinua [[enlanda milito]] ebligis, ke albano nomita [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali Paŝao]] ascendu al la rolo de [[komandanto]] kaj finfine, kun la aprobo de la [[ulema|religia hierarkio]], vicreĝo de Egiptio en 1805.<ref>{{harvnb|Sicker|2001|pp=104–05}}</ref> ===Moderna epoko=== [[Dosiero:كوبري قصر النيل القاهرة.jpg|eta|maldekstra|Ponto Kasr El Nil.]] Ĝis sia morto en 1848, [[Muhammad Ali (paŝao)|Muhammad Ali Paŝao]] instituciigis nombrajn socialajn kaj ekonomiajn reformojn kiuj havigis al li la titolon de fondinto de moderna Egiptio.<ref>{{harvnb|Afaf Lutfi Sayyid-Marsot|1984|p=1}}</ref><ref>{{harvnb|McGregor|2006|p=53}}</ref> Tamen, kvankam Muhammad Ali iniciatis la konstruadon de publikaj konstruaĵoj en la urbo,<ref>{{harvnb|Shillington|2005|p=437}}</ref> tiuj reformoj havis minimuman efikon dur la Kaira pejzaĝo.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=291, 302}}</ref> Pli grandaj ŝanĝoj okazis en Kairo dum la regado de [[Ismail-Paŝao]] (r. 1863–1879), kiu pluigis la modernigajn procezojn startitajn fare de sia avo.<ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, USA, 2013, p. 76</ref> Uzante inspiradon el [[Parizo]], Ismail imagis urbon de [[Tahrir|placoj]] kaj larĝaj avenuoj; pro financaj limigoj, nur kelkaj el ili, en la areo kiu nuntempe komponas la areon de la Kaira Urbocentro, estis kompletigitaj.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=313–4}}</ref> Ismail klopodis ankaŭ modernigi la urbon, kiu estis jam arigante najbarajn setlejojn, establante ministerion por [[publikaj vorkoj]], metante [[natura gaso|gason]] kaj lumigon en la urbon, kaj malfermante teatron kaj operejon.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=311–3}}</ref><ref>{{harvnb|Abu-Lughod|1965|pp=436–44}}</ref> La enorma [[ŝuldo]] rezultanta el la projektoj de Ismail havigis pretekston por pliigi la kontrolon fare de eŭropanoj, kio rezultis en la brita invado de 1882.<ref name="sh199"/> La ekonomia urbocentro tuj translokiĝis okcidenten al [[Nilo]], for el la historia Islama Kairo kaj al la nuntempecaj, eŭrop-stilaj areoj konstruitaj de Ismail.<ref>{{harvnb|Abu-Lughod|1965|pp=429–31, 455–57}}</ref><ref name="hokhwi317">{{harvnb|Hourani|Khoury|Wilson|2004|p=317}}</ref> Eŭropanoj estis kvin procento de la loĝantaro de Kairo fine de la 19-a jarcento, ĉar tiam ili havis plej el la pintaj registaraj postenoj.<ref>{{harvnb|Abu-Lughod|1965|p=431}}</ref> En 1905 la entrepreno ''Heliopolis Oasis Company'' estrita de la [[Belgoj|belga]] industriisto Édouard Empain kaj de Boghos Nubar, filo de la egiptia ĉefministro Nubar Paŝao konstruis ĉeurbon nomitan Heliopolis, dek kilometrojn el la centro de Kairo. Tiu estis la unua grandskala klopodo promocii sian propran arkitekturon, konata nuntempe kiel la Heliopolisa stilo. [[Dosiero:CH-NB Photoglob-Wehrli EAD-WEHR-32043-B.tiff|eta|Elaera vido de 1904 farita el balono kie la [[Egipta muzeo en Kairo|Egipta Muzeo]] aperas dekstre.]] La brita okupacio estis intencita por esti portempa, sed ĝi daŭris ĝis la 20-a jarcento. Naciistoj organizis grandskalajn manifestaciojn en Kairo en 1919,<ref name="sh199"/> kvin jarojn post Egiptio estis deklarita brita [[protektorato]].<ref name=autogenerated1>{{harvnb|Hourani|Khoury|Wilson|2004|p=12}}</ref> Ĉiuokaze, tio kondukis al Unuflanka Deklaracio de Egiptia Sendependigo en [[1922]]. ==== La Kaira Korano de 1924 ==== La eldono de la reĝo Fuad la 1-a de la [[Korano]]<ref>Brill, "<http://dx.doi.org/10.1163/1875-3922_q3_intro> Supplement II - Qurʾān Concordance", en: Encyclopaedia of the Qurʾān, Jane Dammen McAuliffe, Georgetown University, Washington DC. Konsultita rete la {{Daton|10|07|2020}}</ref> estis por la unua fojo publikigita la {{Daton|10|07|1924}} en Kairo sub patronado de la reĝo [[Fuad la 1-a]].<ref>Brockett, Adrian Alan, ''[https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/2770 Studies in two transmissions of the Qur'an]''</ref><ref name=malay>Peter G. Riddell, [https://books.google.com/books?id=Tq1v_V4haj4C&pg=PA164&dq=nafi%27+al+madani&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=nafi'%20al%20madani&f=false Early Malay Qur'anic exegical activity], p. 164. El ''Islam and the Malay-Indonesian World: Transmission and Responses''. London: C. Hurst & Co., 2001. {{ISBN|9781850653363}}</ref> La celo de la registaro de la ĵus formita [[Egipta Reĝlando]] ne estis mallegitimi la aliajn variantajn tekstojn de la Korano ("kira'at"), sed elimini erarojn trovitajn en Koranaj tekstoj uzataj en ŝtataj lernejoj. Komitato de instruistoj elektis konservi unusolan el la kanonaj kira’at "legaĵoj", nome tiu de la versio "Ḥafṣ",<ref name=GBRRCQ2008:74>[[#GBRRCQ2008|Böwering, "Recent Research on the Construction of the Quran", 2008]]: p.&nbsp;74</ref> nome kufa deklamado el la 8-a jarcento. Tiu eldono iĝis la normigo por modernaj presaĵoj de la Korano<ref name="rippin">{{cite book|last=Rippin, Andrew|url=https://archive.org/details/blackwellcompani00ripp_0|title=The Blackwell companion to the Qur'an|publisher=Blackwell|year=2006|isbn=978140511752-4|edition=[2a repr.]|display-authors=etal}} * Por la historio de kompilado oni vidu ''Introduction'' de Tamara Sonn pp. 5–6 </ref><ref name=melchert2>{{cite journal|last=Melchert|first=Christopher|title=Ibn Mujahid and the Establishment of Seven Qur'anic Readings|journal=Studia Islamica|year=2000|issue=91|pages=5–22|doi=10.2307/1596266|jstor=1596266 | issn=0585-5292}}</ref> por multo de la [[Islama mondo]].<ref>Aisha Geissinger, [https://books.google.com/books?id=7lPFCQAAQBAJ&pg=PA79&dq=warsh+quran&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=warsh&f=false Gender and Muslim Constructions of Exegetical Authority: A Rereading of the Classical Genre of Qurʾān Commentary], p. 79. Leiden: Brill Publishers, 2015. {{ISBN|9789004294448}}</ref> La publikaĵo estis nomita "terura sukceso", kaj la eldono estis priskribita kiel versio "nune amplekse vidata kiel la oficiala teksto de la Korano", tiom populara inter kaj Sunaistoj kaj Ŝijaistoj ke la komuna kredo inter malpli bone informitaj islamanoj estas "ke la Korano havas unusolan, neambiguan interpretadon". Minoraj amendoj estis faritaj poste en 1924 kaj en 1936 - nome "Faruka eldono" honore al la tiama reganto, la reĝo [[Faruk la 1-a]].<ref name=GSRQSaIC2008:2>[[#GSRQSaIC2008|Reynolds, "Quranic studies and its controversies", 2008]]: p.&nbsp;2</ref> ====Brita okupacio ĝis 1956==== Britaj trupoj restis en la lando ĝis 1956. Dum tiu epoko, urba Kairo, dotita per novaj pontoj kaj transportrimedoj, plue etendiĝis ĝis inkludi kvartalojn Ĝardenurbo, Zamalek kaj Heliopolis.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=326–29}}</ref> Inter 1882 kaj 1937, la loĝantaro de Kairo pli ol triobliĝis el 347 000 ĝis 1.3 milionoj<ref>{{harvnb|Raymond|2000|p=319}}</ref>—kaj ties areo pliiĝis el 10 ĝis 163&nbsp;km².<ref>{{harvnb|Raymond|2000|p=322}}</ref> {{Ĉefartikolo|Konferenco de Kairo|Dua Konferenco de Kairo}} [[Dosiero:Cairo conference.jpg|eta|250px|maldekstre|[[Ĉiang Kai-ŝek]], [[Franklin Roosevelt]] kaj [[Winston Churchill]] en la konferenco de Kairo, la 25an de novembro 1943.]] La '''Konferenco de Kairo''' (nomita ankaŭ "SEXTANT") okazis en la egipta ĉefurbo Kairo de la 22a al la 26a de novembro [[1943]]. En tiu oni difinis la aliancan sintenon kontraŭ [[Japanio]] dum la [[Dua Mondmilito]] kaj oni faris decidojn pri la estonteco de [[Azio]] en la postmilito. Al tiu kunsido alvenis la prezidento [[Franklin Roosevelt]] de la konto de Usono, la ĉefministro [[Winston Churchill]] de la konto de [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj [[Ĉiang Kai-ŝek]] de la konto de la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]]. La '''Dua Konferenco de Kairo''' de 4a al 6a de decembro [[1943]] okazis en Kairo, [[Egiptio]], kaj celis la eblan kontribuon de [[Turkio]] al la flanko de la [[Aliancanoj]] en la [[Dua Mondmilito]].<ref name=Matloff>U.S. Army: [https://history.army.mil/books/wwii/sp1943-44/chapter16.htm "Strategic Planning for Coalition Warfare, 1943-1944"] de Maurice Matloff, Chapter XVI, pp. 379-380. Center of Military History, United States Army, Washington D.C., 1990. Library of Congress Catalog Card Number 53-61477. First Printed 1959-CMH Pub 1-4. Alirita la 23an de januaro 2019.</ref> Partoprenis la [[Usona Prezidento]] [[Franklin D. Roosevelt]], [[Winston Churchill]], [[Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando]], kaj la Prezidento [[İsmet İnönü]] de la Respubliko Turkio.<ref name=Matloff/> [[Dosiero:View of the Nile from Hilton.jpg|eta|Vido de la Ponto 6a de Oktobro kaj konturo de Kairo.]] [[Dosiero:Nile view from Marriott.jpg|eta|dekstra|Nila vidaĵo el la Hotelo Cairo [[Marriott]].]] La urbo estis ruinigita dum la tumultoj de [[1952]] konataj kiel Kaira Incendio aŭ Nigra Sabato proteste pro la mortigo de 50 egiptaj policaoj fare de la britaj okupaciaj fortoj, dum kiuj oni detruis preskaŭ 700 vendejojn, kinejojn, kazinojn kaj hotelojn en la Kaira Urbocentro.<ref>{{Cite journal |url=http://www.ahram.org.eg/433/2011/02/04/457/55/Malafat.aspx |script-title=ar:خسائر الحريق |date=12a de Majo 2010 |journal=[[Al-Ahram]] |trans-title=The Fire Damage |language=ar |accessdate=4a de Februaro 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512021201/http://www.ahram.org.eg/433/2011/02/04/457/55/Malafat.aspx |archive-date=12a de Majo 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110512021201/http://www.ahram.org.eg/433/2011/02/04/457/55/Malafat.aspx |arkivdato=2011-05-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ahram.org.eg/433/2011/02/04/457/55/Malafat.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110512021201/http://www.ahram.org.eg/433/2011/02/04/457/55/Malafat.aspx |arkivdato=2011-05-12 }}</ref> La britoj foriris el Kairo post la Egipta Revolucio de 1952, sed la rapida kresko de la urbo tute ne montris de signojn de malpliigo. Klopode al loĝigo de la pliiĝanta loĝantaro, la Prezidento [[Gamal Abdel Nasser]] redisvolvigis [[Tahrir|Maidan Tahrir]] kaj la Nilaj [[Kornico]]n, kaj plibonigis la urban reton de pontoj kaj aŭtoŝoseoj.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|p=349}}</ref> Dume, aldonaj kontroloj de Nilo helpis disvolvigon ene de la [[Gezira Insulo]] kaj laŭlonge de la urba akvobordo. La metropolo eketendiĝis al la fekunda [[Nila Delto]], kio kondukis la registaron al konstruigo de endezertaj [[sateliturbo]]j kaj starigi spronojn por ke urbanoj translokiĝu tien.<ref>{{harvnb|Raymond|2000|pp=343–45}}</ref> ====1960-aj jaroj==== La loĝantaro de Kairo duobliĝis el la [[1960-aj jaroj]], atingante preskaŭ sep milionojn (kun aldonaj dek milionoj en ties [[urba areo]]). Krome, Kairo establiĝis kiel politika kaj ekonomia kerno por [[Nordafriko]] kaj la [[Araba mondo]], kaj multaj multnaciaj negocoj kaj organizoj, kiel la [[Araba Ligo]], funkciantaj el la urbo. En 1992, Kairo estis frapita per [[tertremo]] kiu okazigis 545 mortojn, kaj vundis 6 512 kaj senhejmigis ĉirkaŭ 50 000 personojn.<ref name="NGDC">{{cite web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=5339&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|title=NGDC page on the Cairo earthquake|accessdate=9a de Junio 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901120521/http://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/results?eq_0=5339&t=101650&s=13&d=22,26,13,12&nd=display|archive-date=1a de Septembro 2013|url-status=live}}</ref> ====Egipta revolucio de 2011==== {{Ĉefartikolo|Egipta revolucio de 2011}} [[Dosiero:The lion of Egyptian revolution (Qasr al-Nil Bridge)-edit2.jpg|maldekstra|eta|upright|Protestanto svingante la [[flago de Egiptio|flagon de Egiptio]] dum la [[Egipta revolucio de 2011|protestoj]] kiuj startis la 25an de Januaro 2011.]] La Kaira placo [[Tahrir]] estis la kerna loko de la [[Egipta revolucio de 2011]] kontraŭ la tiama prezidento [[Hosni Mubarak]].<ref>{{cite news |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12289475 |title=Egypt protests: Anti-Mubarak demonstrators arrested |date=26a de Januaro 2011 |accessdate=26a de Januaro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126195024/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12289475 |archive-date=26a de Januaro 2011 |url-status=live}}</ref> Ĉirkaŭ 2 milionoj da protestantoj estis en la Kaira placo Tahrir. Pli ol 50 000 protestantoj por la unua fojo okupis la placon la 25an de Januaro, dum kiu la senkablaj servoj de la areo ŝajne estis paneiigitaj.<ref name="Egyptians report poor communication services on Day of Anger">{{cite web|url=http://www.almasryalyoum.com/en/news/egyptians-report-poor-communication-services-day-anger-1 |title=Egyptians report poor communication services on Day of Anger |publisher= Almasry Alyoum |date=25a de Januaro 2011 |accessdate=25a de Januaro 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130064424/http://www.almasryalyoum.com/en/news/egyptians-report-poor-communication-services-day-anger-1 |archive-date=30a de Januaro 2011 }}</ref> En la postaj tagoj la placo Tahrir plue estis la unuaranga celo por protestantoj en Kairo<ref>{{cite news |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12312330 |title=Egypt protests: curfew defied in Cairo and other cities |date=29a de Januaro 2011 |accessdate=29a de Januaro 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110129055957/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12312330 |archive-date=29a de Januaro 2011 |url-status=live}}</ref> ĉar ĝi okazis post popola ribelo kiu startis la 25an de Januaro 2011 kaj pluis ĝis Junio 2013. La insurekcio konsistis ĉefe el kampanjo de ne-violenta civila rezistado, de serio de manifestacioj, marŝoj, agoj de civila malobeo, kaj labor-[[striko]]j. Milionoj de protestantoj el vario de soci-ekonomiaj kaj religiaj devenoj postulis la elpostenigon de la reĝimo de la egipta prezidento Hosni Mubarak. Spite la fakton, ke temas pri ĉefe paca nature, la revolucio rezultis en violentaj perfortoj inter sekurecaj fortoj kaj protestantoj, kaj en almenaŭ 846 personoj mortintaj kaj ĉirkaŭ 6000 vunditaj. La ribelo fakte okazis en Kairo, sed ankaŭ en Aleksandrio kaj en aliaj urboj de Egiptio, post la [[Tunizia ribelo en 2010-2011|Tunizia revolucio]] kiu rezultis en la elpostenigo de la longdaŭra [[Prezidento]] de [[Tunizio]] [[Zine El Abidine Ben Ali]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/14/tunisian-president-flees-country-protests|website=The Guardian|title=Zine al-Abidine Ben Ali forced to flee Tunisia as protesters claim victory|last1=Chrisafis|first1=Angelique|date=15a de Januaro 2011|access-date=23a de Aprilo 2018|last2=Black|first2=Ian|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115053940/http://www.guardian.co.uk/world/2011/jan/14/tunisian-president-flees-country-protests|archive-date=15a de Januaro 2011|url-status=live}}</ref> La 11an de Februaro, post semajnoj de kuraĝa popolaj protestoj kaj premo Hosni Mubarak rezignis el la posteno. ====Post-revolucia Kairo==== Dum la regado de la Prezidento [[Abdel Fattah el-Sisi|el-Sisi]], en Marto 2015 planoj estis anoncitaj por la starigo de alia ankoraŭ nenomita planita urbo konstruota oriente de la satelita urbo Nova Kairo, intence por servi kiel nova ĉefurbo de Egiptio.<ref name="BBC: new capital">{{cite news|title=Egypt unveils plans to build new capital east of Cairo|url=https://www.bbc.com/news/business-31874886|work=BBC News|date=13a de Marto 2015|accessdate=14a de Marto 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313202550/http://www.bbc.com/news/business-31874886|archive-date=13a de Marto 2015|url-status=live}}</ref> El 2016 estis ekkonstruita la [[Nova egipta ĉefurbo]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Museu do Cairo.jpg|eta|dekstre|250px|Egipta Muzeo.]] [[Dosiero:Khan El Khalili bazar.jpg|eta|dekstre|220px|Ĥan al-Ĥalili.]] * [[Piramidoj de Gizo]] (la ununura de la [[Sep mirindaĵoj de la antikva mondo|sep mondmirakloj]], ankoraŭ ekzistanta) * [[Egipta Muzeo]] (unu el la plej gravaj muzeoj en la mondo [http://www.egyptianmuseum.gov.eg/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121153223/http://www.egyptianmuseum.gov.eg/ |date=2008-11-21 }}) * [[Moskeo al-Azhar]] kaj [[Al-Azhar-universitato|samnoma universitato]] (inter la plej prestiĝaj en islamaj landoj kaj la plej malnova universitato de la mondo). La '''Al-Azhar-moskeo''' ([[Araba lingvo|arabe]] الجامع الأزهر‎, latinliterigo laŭ sistemo [[Deutsche Morgenländische Gesellschaft|DMG]] ''al-Gāmi' al-Azhar'') troviĝas en Kairo. ''Al-Mu'izz li-Din Allah'', la kvara kalifo de la [[fatima kaliflando]], komisiis ĝian konstruon por la nove establita ĉefurbo de la regno en 970. La moskea nomo aludas al [[Fatima bint Muhamad]], la plej juna filino de la islama profeto [[Mohamedo]], respektata persono en islamo kiu ricevis la titolon ''az-Zahra'' ("la brila aŭ brilega"). Temis pri la unua moskeo establita en Kairo, urbo kiu poste gajnis la kromnomon "la Urbo de Mil [[Minareto]]j."<ref>La ''moskeo de Amr'', konstruita en la jaro 642 de nia erao, estas la plej malnova moskeo en la nuna teritorio de la urbo Kairo samkiel la plej malnova moskeo en Afriko). Tamen, la Moskeo de Amr, tiel kiel pluraj aliaj en hodiaŭa Kairo, kiuj estas pli malnovaj ol al-Azhar, estis konstruitaj en la urbo [[Fustat]] kiu nur multe pli poste iĝis parto de la moderna urbo Kairo.</ref> * [[Moskeo de Ibn Tulun]] en [[Malnova Kairo]] * [[Pendo-preĝejo]] * [[Kaira Citadelo]] * Placo [[Tahrir]] * [[Universitato de Kairo]] kun ĉefa kampuso en [[Gizo]], tuj trans la Nilo el Kairo * [[Ĥan al-Ĥalili]] (unu el la plej famaj kaj la plej grandaj tradiciaj islamkulturaj [[bazaro]]j en la mondo) * [[Nacia biblioteko kaj nacia arkivo de Egiptio]] * [[Urbo de la Mortintoj]] * [http://www.cairo.yatb.info/ Kairo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070221124548/http://www.cairo.yatb.info/ |date=2007-02-21 }} * [http://aegypten-reisen.botrostours.at/ Egipta Informaro] == Servoj == * [[Al-Azhar-universitato]] * [[Instituto de Egipto]] * [[Kaira Internacia Stadiono]] * [[Universitato Ain Ŝams]] * [[Universitato de Kairo]] * [[Usona universitato en Kairo]] == Amaskomunikiloj == * ''[[Al-Masry Al-Youm]]'' == Transporto == La [[Internacia Flughaveno Kairo]] (arabe مطار القاحرة الدولي, Maṭār al-Qāhira ad-duwalī‎, angle ''Cairo International Airport'', IATA: CAI, ICAO: HECA) estas la plej granda kaj plej grava flughaveno en Egiptio, kaj funkcias kiel ĝia ĉefa aerpordego. Ĝi estas la hejmbazo de la ŝtata aviadkompanio [[Egypt Air]] kaj de pluraj aliaj malgrandaj aviadkompanioj. La flughaveno estas proksimume 15 kilometrojn nordoriente de Kairo, kaj estas la dua plej granda en Afriko. En 2009, pli ol 14 milionoj da pasaĝeroj estis pritraktitaj en preskaŭ 150 000 flugoj. == Rilataj temoj == [[Dosiero:Necip Mahfuz.jpg|eta|upright|[[Naguib Mahfouz]] estas unu el plej tutmonde konataj kairanoj kaj certe unu el plej "kairaj" el egiptaj verkistoj, kiuj majstre priskribis la vivon de popolaj kairanoj.]] * [[Fatima kaliflando]] * [[Kaira kvinlatera kahelaro]] == Personoj == * [[Al-Hakim bi-Amr Allah]] * [[Al-Mansur Ali]] * [[Al-Mustansir Billah]] * [[Jaser Arafat]] * [[Bassem Youssef]] * [[Butros Butros-Gali]] * [[Dalida]] * [[Faruk la 1-a]] * [[Artúr Horn]] * [[Ismail-Paŝao]] * [[Naguib Mahfouz]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Abu-Lughod, Janet (Julio 1965). "Tale of Two Cities: The Origins of Modern Cairo". Comparative Studies in Society and History 7 (4). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISSN 0010-4175. * Afaf Lutfi Sayyid-Marsot (1984). Egypt in the Reign of Muhammad Ali (illustrated, reprint ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-28968-8. * Beattie, Andrew (2005). Cairo: A Cultural History (illustrated ed.). New York: [[Oxford University Press]]. ISBN 0-19-517893-9. * Butler, Alfred J. (2008). The Arab Conquest of Egypt—And the Last Thirty Years of the Roman Dominion. Portland, Ore: Butler Press. ISBN 1-4437-2783-0. * Behrens-Abouseif, Doris (1992). Islamic Architecture in Cairo (2nd ed.). Brill. ISBN 978-90-04-09626-4. [http://books.google.com/?id=INsmT6zjAl8C&printsec=frontcover] * Byrne, Joseph Patrick (2004). The Black Death (illustrated, annotated ed.). Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-32492-1. * Collins, Robert O. (2002). The Nile (ilustrita eld.). New Haven, Conn.: Yale University Press. ISBN 0-300-09764-6. * Daly, M. W.; Petry, Carl F. (1998). The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640-1517. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-47137-0. * Glassé, Cyril; Smith, Huston (2003). The New Encyclopedia of Islam (2nd revised ed.). Singapore: Tien Wah Press. ISBN 0-7591-0190-6. * Golia, Maria (2004). Cairo: city of sand. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-187-7. [http://books.google.com/?id=ZFRRkvmtSOIC&printsec=frontcover] * Hawass, Zahi A.; Brock, Lyla Pinch (2003). Egyptology at the Dawn of the Twenty-First Century: Archaeology (2nd ed.). Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-424-674-8. * Hourani, Albert Habib; Khoury, Philip Shukry; Wilson, Mary Christina (2004). The Modern Middle East: A Reader (2nd ed.). London: I.B. Tauris. ISBN 1-86064-963-7. * İnalcık, Halil; Faroqhi, Suraiya; Quataert, Donald; McGowan, Bruce; Pamuk, Sevket (1997). An Economic and Social History of the Ottoman Empire. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-57455-2. * McGregor, Andrew James (2006). A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-98601-2. * Meri, Josef W.; Bacharach, Jere L. (2006). Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. New York: Taylor & Francis. ISBN 0-415-96692-2. * Raymond, André (2000). Cairo. Cambridge, Mass.: [[Harvard University Press]]. ISBN 0-674-00316-0. * Sanders, Paula (2008). Creating Medieval Cairo: Empire, Religion, and Architectural Preservation in Nineteenth-Century Egypt. Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-416-095-9. * Shillington, Kevin (2005). Encyclopedia of African History. New York: Taylor & Francis. ISBN 1-57958-453-5. * Shoshan, Boaz (2002). David Morgan, ed. Popular Culture in Medieval Cairo. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-89429-8. * Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-96891-X. * Winter, Michael (1992). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-415-02403-X. * Winter, Michael (2004). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-203-16923-9. == Vidu ankaŭ == * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro) * [[Nova egipta ĉefurbo]] (neoficiale Wedian aŭ Al-Masa) * [[Metroo de Kairo]] * [[Tramtransporto en Kairo]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.cairo.gov.eg/ Kaira Urbestraro] * [http://st-takla.org/Links/Coptic-Links-02-Churches-a-Egypt.html#Cairo%20&%20Giza: Koptaj preĝejoj de Kairo] * [http://beta.nli.org.il/en/maps/NNL_ALEPH002370085/NLI Mapo de Kairo, 1914.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190724013332/http://beta.nli.org.il/en/maps/NNL_ALEPH002370085/NLI |date=2019-07-24 }} * [http://historic-cities.huji.ac.il/egypt/cairo/cairo.html Mapoj de Kairo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211018215105/http://historic-cities.huji.ac.il/egypt/cairo/cairo.html |date=2021-10-18 }} * [http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html Historic Cities Research Project.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220325051637/http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html |date=2022-03-25 }} * [http://www.cairo360.com/ Kairaj 360-gradaj bildoj] * [https://web.archive.org/web/20141009050058/http://egypt.travel-photo.org/cairo/ Fotoj] de Kairo publikigitaj laŭ [[Creative Commons]] License {{Metropoloj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Cairo|revizio=994497996}} {{Havenda artikolo|Kairo}} {{Projektoj|ReVo=kair}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Kairo| ]] ay8kxav26ordqrxu8dx0987nyq8o1rl 0 16057 9416372 9415820 2026-06-28T18:16:34Z Goren 4701 /* Specioj */ 9416372 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Silviedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia atricapilla male 2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''[[Sylvia atricapilla]]'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Silviedoj''' '''''Sylviidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]] |subdivizio2 = Vidu tekston. |sinonimo = Paradoxornithidae |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Archibald_Thorburn_Warbler_and_Wrens_1913.jpg|eta|Ilustraĵo pri diversaj silvedoj el biologia atlaso de jaro [[1913]]]] '''Silviedoj''' (''Sylviidae''), iam nomata '''veraj silvioj''' aŭ simple '''silvioj''', estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj, [[insektovora]]j kaj plejparte nebrilkoloraj [[paseroformaj birdoj]]. Ili renkonteblas en vastaj areoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Afriko]], sed la plej grandan specian diversecon la familio havas en [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. Laŭ la plej freŝa [[sistematiko]], la familio havas du tre proksime parencajn [[genro (biologio)|genrojn]]: ''[[Sylvia]]'' kaj ''[[Curruca]]'', kiujn oni ĝis tre antaŭnelonge konsideris la sama genro. == Sistematiko == La familion ''Sylviidae'' unuafoje nomis (kiel ''Sylviadæ'') angla zoologo [[William Elford Leach]] en la gvidlibro pri enhavo de [[Brita Muzeo]], kiun li kunverkis kaj publikigis en [[1820]].<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1820 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | volume=17 | place=London | publisher=British Museum | edition=17th| pages=66–67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/55257927 }} The name of the author is not specified in the document.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | year=1994 | title=History and nomenclature of avian family-group names| series= Bulletin of the American Museum of Natural History Issue 222 | pages=152, 245 | hdl=2246/830 }}</ref> Al la fino de la [[20a jarcento]] la familio iĝis "rubuja taksono", kien oni metis ĉiujn malgrandajn insektovorajn [[kantobirdo]]jn, kaj rezulte ĝi kreskis ĝis pli ol 70 genroj kaj pli ol 400 [[specio]]j.<ref name=hbw>{{cite book| last1=Bairlein | first1=F. | last2=Bonan | first2=A. | chapter=Old World Warblers (Sylviidae) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.sylvii1.01 | s2cid=216447126 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/52320 | access-date=15 December 2016 }}</ref> Novaj esploroj en sistematiko, kaj aparte [[molekula filogenetiko]], helpis poiome disigi tiun ĉi gigantan taksonon je kelkaj apartaj familioj. Nuntempe oni konsideras [[Timaliedoj]]n la plej parenca familio al Silviedoj.<ref>{{cite web |url=http://creagrus.home.montereybay.com/sylvids.html |title=SYLVIDS ''Sylviidae'' |publisher=Bird Families of the World|access-date=6 March 2017}}</ref> Molekulfilogenetika esploro de [[mitoĥondria DNA]] el jaro [[2011]] montris, ke specioj de Silviedoj formas du distingajn [[klado]]jn.<ref>{{ cite journal | last1=Voelker | first1=Gary | last2=Light | first2=Jessica E. | year=2011 | title=Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in ''Sylvia'' warblers | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=11 | issue=163 | pages= 163| doi=10.1186/1471-2148-11-163 | doi-access=free | pmid=21672229 | pmc=3123607}}</ref> Surbaze de tiu ĉi rezulto la ornitologoj [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[Leslie Christidis]] en la 4-a eldono de ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' disigis la genron ''Sylvia'', tiam la solan en la familio, kaj movis pliparton de ĝiaj specioj al rekreita genro ''[[Curruca]]''. El la originala ''[[Sylvia]]'' en la genro restis nur [[nigraĉapa silvio]] kaj [[ĝardensilvio]], kaj ili ankaŭ movis tien {{N|Afrika montetosilvio}} kaj {{N|Principea silvio}}.<ref>{{ cite book | author=[[Edward C. Dickinson|Dickinson E.C.]], [[Leslie Christidis|Christidis L.]] | year=2014 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-2-2 | pages=509–512}}</ref> Unue [[British Ornithologists' Union]] malakceptis la disigon, asertante ke "la disigo je du genroj malstabiligos la klasadon kaj donos nur malgrandan kreskon de filogenetika informenhavo",<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | author1-link=George Sangster | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322 | doi-access=free}}</ref> sed en [[2021]] ĝi akceptis ĝin.<ref name="BOURC2021">{{cite journal | title=British Ornithologists’ Union Records Committee (BOURC): 52nd Report (January 2021) | journal=Ibis | volume=163 | issue=1 | date=2021 | issn=0019-1019 | doi=10.1111/ibi.12900 | doi-access=free | pages=305–308 | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/ibi.12900 | access-date=2024-12-15}}</ref> {{Cladogram |caption=[[Kladogramo]] montranta filogenetikan pozicion de Silviedoj inter aliaj [[kantobirdo]]j, laŭ esploro far Cai k. al. de jaro [[2019]].<ref>{{Cite journal | last1=Cai | first1=T. | last2=Cibois | first2=A. | last3=Alström | first3=P. | last4=Moyle | first4=R.G. | last5=Kennedy | first5=J.D. | last6=Shao | first6=S. | last7=Zhang | first7=R. | last8=Irestedt | first8=M. | last9=Ericson | first9=P.G.P. | last10=Gelang | first10=M. | last11=Qu | first11=Y. | last12=Lei | first12=F. | last13=Fjeldså | first13=J. | date=2019 | title=Near-complete phylogeny and taxonomic revision of the world's babblers (Aves: Passeriformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=130 | pages=346–356 | doi=10.1016/j.ympev.2018.10.010 | pmid=30321696 | doi-access=free }}</ref><ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=15 April 2026 }}</ref> |align=centre |cladogram={{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%;width:500px; |1={{clade |1={{clade |1=[[Pycnonotidae]] – bulbuloj (161 specioj) |2={{clade |1={{clade |1=[[Paradoxornithidae]] – paradoksornitedoj (38 specioj) |2='''Sylviidae''' – silvioj (32 specioj) }} |2={{clade |1=[[Zosteropidae]] – zosteropedoj (147 specioj) |2={{clade |1=[[Timaliidae]] – timalioj (58 specioj) |2={{clade |1=[[Pellorneidae]] – pelorneedoj (65 specioj) |2=[[Leiothrichidae]] – lejotriĥedoj (143 specioj) }} }} }} }} }} }} }} }} == Specioj == La familio Silviedoj estis plurfoje reviziita kaj antaŭ, kaj post la apero de la ĉi-supra filogenetiko. Multaj specioj estis movigitaj al aliaj gamilioj, interalie al [[Timaliedoj]], [[Cistikoledoj]], [[Akrocefaledoj]], [[Bernieredoj]], [[Megaluredoj]], [[Ĉetiedoj]], [[Paradoksornitedoj]] k. al. Laŭ la nuna sistematiko de [[International Ornithological Committee]] (IOC), la familio enhavas 32 [[specio]]jn en 2 [[genro (biologio)|genroj]].<ref name=IOC14.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/sylvias/ |title=Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes |website=IOC World Bird List |version =v 14.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2024 |access-date=August 20, 2024 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva listo estas defaŭlte ordigita laŭ la sekvenco, in kiu IOC donas la speciojn en sia klasado, sed povas esti reordigita laŭ ĉiu kolumno: {|class="wikitable sortable" !Genro!!Kutima nomo!!Scienca nomo!!data-sort-typan"number" |IOC-sekvenco |- ! rowspan="7" style="text-align:center;"| {{bt|[[Sylvia]]|Scopoli, 1769}}<br>[[File:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|175px]] ||[[Nigraĉapa silvio]]||''Sylvia atricapilla''||1 |- |[[Ĝardena silvio]]||''Sylvia borin''||2 |- |[[Principea silvio]]||''Sylvia dohrni''||3 |- |[[Etiopia silvio]]||''Sylvia galinieri''||4 |- |[[Nigrakaska silvio]]||''Sylvia nigricapillus''||5 |- |[[Abisenia silvio]]||''Sylvia abyssinica''||6 |- |[[Ruvenzoria silvio]]||''Sylvia atriceps''||7 |- ! rowspan="27" style="text-align:center;"| {{bt|[[Curruca]]|Bechstein, 1802}}<br>[[File:Sylvia curruca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|175px]] ||[[Nizosilvio]]||''Curruca nisoria''||8 |- |[[Karua silvio]]||''Curruca layardi''||9 |- |[[Benda silvio]]||''Curruca boehmi''||10 |- |[[Fursubpuga silvio]]||''Curruca subcoerulea''||11 |- |[[Babilema silvio]]||''Curruca curruca''||23 |- |[[Bruna silvio]]||''Curruca lugens''||13 |- |[[Jemena silvio]]||''Curruca buryi''||14 |- |[[Arabia silvio]]||''Curruca leucomelaena''||15 |- |[[Orfea silvio]]||''Curruca hortensis''||16 |- |[[Orfeeca silvio]]||''Curruca crassirostris''||17 |- |[[Dezerta silvio]]||''Curruca deserti''||18 |- |[[Nana silvio]]||''Curruca nana''||19 |- |[[Atlasa silvio]]||''Curruca deserticola''||20 |- |[[Tamarika silvio]]||''Curruca mystacea''||21 |- |[[Nigragorĝa silvio]]||''Curruca ruppeli''||22 |- |[[Kipra silvio]]||''Curruca melanothorax''||23 |- |[[Nigrakapa silvio]]||''Curruca melanocephala''||24 |- |[[Iberia silvio]]||''Curruca iberiae''||25 |- |[[Liguria silvio]]||''Curruca subalpina''||26 |- |[[Balkania silvio]]||''Curruca cantillans''||27 |- |[[Blankagorĝa silvio]]||''Curruca communis''||28 |- |[[Okulvitra silvio]]||''Curruca conspicillata''||29 |- |[[Sardia silvio]]||''Curruca sarda''||30 |- |[[Provenca silvio]]||''Curruca undata''||31 |- |[[Baleara silvio]]||''Curruca balearica''||32 |} == Referencoj == {{Referencoj}} : ''Oligura'' :[[Filoskopoj]] ''Phylloscopus'' ::[[Fitisofiloskopo]] ''Phylloscopus trochilus'' ::[[Frua filoskopo]] aŭ Ĉifĉafo ''Phylloscopus collybita'' ::[[Arbarfiloskopo]] (kantante per trilo plirapidiĝanta) ''Phylloscopus sibilatrix'' ::Bruna filoskopo ''Phylloscopus fuscatus'' ::Salikfiloskopo ''Phylloscopus schwarzi'' ::Montfitiso ''Phylloscopus bonelli'' ::Flavbrova filoskopo ''Phylloscopus inornatus'' ::Norda filoskopo ''Phylloscopus borealis'' ::Verda filoskopo ''Phylloscopus trochiloides'' ::Regolfiloskopo ''Phylloscopus proregulus'' : ''Seicercus'' : ''Leptopoecile'' : ''Sphenoeacus'' : ''Sylvietta'' : ''Hemitesia'' : ''Graueria'' : ''Macrosphenus'' : ''Randia'' : ''Amaurocichla'' : ''Eremiornis'' : ''Trichocichla'' : ''Stenostira'' : ''Hyliota'' == Karakteroj == Plej parto de silviedoj estas ĝenerale de nedistinga aspekto, kvankam kelkaj aziaj specioj estas tre markataj. Ambaŭ seksoj estas plej ofte identaj, sed ankaŭ povas esti klare distingaj, ĉefe en la genro ''[[Sylvia]]'' kie estas evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ili estas malgrandaj al mezgrandaj, varie el 9 al 16&nbsp;cm longaj, kun mallongaj, pintafinaj bekoj. Preskaŭ ĉiuj specioj estas ĉefe [[insektovora]]j, kvankam kelkaj manĝas ankaŭ fruktojn, nektaron, aŭ malgrandajn semojn.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Perrins, C.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=192–194|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> Plej parto de la specioj estas [[monogama]]j kaj konstruas simplan, tasforman neston en densa vegetaĵaro. La inoj demetas el 2 al 6 ovojn je ĉiu ovodemetado, depende de la specio. Ambaŭ gepatroj kutime helpas en zorgado de idoj, kiuj ekflugas post ĉirkaŭ du semajnoj.<ref name=EoB/> <gallery> Dosiero:Świstunka.jpg| Dosiero:Acrocephalus schoenobaenus 1 (Marek Szczepanek).jpg| Dosiero:Sylvia atricapilla.jpg| </gallery> {{Projektoj|ReVo=silvie}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Silviedoj| ]] 7z2bxb8lp93buyvdf6vgtsr4jhx8ipt 9416374 9416372 2026-06-28T18:16:59Z Goren 4701 /* Referencoj */ 9416374 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Silviedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia atricapilla male 2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''[[Sylvia atricapilla]]'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Silviedoj''' '''''Sylviidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]] |subdivizio2 = Vidu tekston. |sinonimo = Paradoxornithidae |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Archibald_Thorburn_Warbler_and_Wrens_1913.jpg|eta|Ilustraĵo pri diversaj silvedoj el biologia atlaso de jaro [[1913]]]] '''Silviedoj''' (''Sylviidae''), iam nomata '''veraj silvioj''' aŭ simple '''silvioj''', estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj, [[insektovora]]j kaj plejparte nebrilkoloraj [[paseroformaj birdoj]]. Ili renkonteblas en vastaj areoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Afriko]], sed la plej grandan specian diversecon la familio havas en [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. Laŭ la plej freŝa [[sistematiko]], la familio havas du tre proksime parencajn [[genro (biologio)|genrojn]]: ''[[Sylvia]]'' kaj ''[[Curruca]]'', kiujn oni ĝis tre antaŭnelonge konsideris la sama genro. == Sistematiko == La familion ''Sylviidae'' unuafoje nomis (kiel ''Sylviadæ'') angla zoologo [[William Elford Leach]] en la gvidlibro pri enhavo de [[Brita Muzeo]], kiun li kunverkis kaj publikigis en [[1820]].<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1820 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | volume=17 | place=London | publisher=British Museum | edition=17th| pages=66–67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/55257927 }} The name of the author is not specified in the document.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | year=1994 | title=History and nomenclature of avian family-group names| series= Bulletin of the American Museum of Natural History Issue 222 | pages=152, 245 | hdl=2246/830 }}</ref> Al la fino de la [[20a jarcento]] la familio iĝis "rubuja taksono", kien oni metis ĉiujn malgrandajn insektovorajn [[kantobirdo]]jn, kaj rezulte ĝi kreskis ĝis pli ol 70 genroj kaj pli ol 400 [[specio]]j.<ref name=hbw>{{cite book| last1=Bairlein | first1=F. | last2=Bonan | first2=A. | chapter=Old World Warblers (Sylviidae) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.sylvii1.01 | s2cid=216447126 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/52320 | access-date=15 December 2016 }}</ref> Novaj esploroj en sistematiko, kaj aparte [[molekula filogenetiko]], helpis poiome disigi tiun ĉi gigantan taksonon je kelkaj apartaj familioj. Nuntempe oni konsideras [[Timaliedoj]]n la plej parenca familio al Silviedoj.<ref>{{cite web |url=http://creagrus.home.montereybay.com/sylvids.html |title=SYLVIDS ''Sylviidae'' |publisher=Bird Families of the World|access-date=6 March 2017}}</ref> Molekulfilogenetika esploro de [[mitoĥondria DNA]] el jaro [[2011]] montris, ke specioj de Silviedoj formas du distingajn [[klado]]jn.<ref>{{ cite journal | last1=Voelker | first1=Gary | last2=Light | first2=Jessica E. | year=2011 | title=Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in ''Sylvia'' warblers | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=11 | issue=163 | pages= 163| doi=10.1186/1471-2148-11-163 | doi-access=free | pmid=21672229 | pmc=3123607}}</ref> Surbaze de tiu ĉi rezulto la ornitologoj [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[Leslie Christidis]] en la 4-a eldono de ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' disigis la genron ''Sylvia'', tiam la solan en la familio, kaj movis pliparton de ĝiaj specioj al rekreita genro ''[[Curruca]]''. El la originala ''[[Sylvia]]'' en la genro restis nur [[nigraĉapa silvio]] kaj [[ĝardensilvio]], kaj ili ankaŭ movis tien {{N|Afrika montetosilvio}} kaj {{N|Principea silvio}}.<ref>{{ cite book | author=[[Edward C. Dickinson|Dickinson E.C.]], [[Leslie Christidis|Christidis L.]] | year=2014 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-2-2 | pages=509–512}}</ref> Unue [[British Ornithologists' Union]] malakceptis la disigon, asertante ke "la disigo je du genroj malstabiligos la klasadon kaj donos nur malgrandan kreskon de filogenetika informenhavo",<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | author1-link=George Sangster | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322 | doi-access=free}}</ref> sed en [[2021]] ĝi akceptis ĝin.<ref name="BOURC2021">{{cite journal | title=British Ornithologists’ Union Records Committee (BOURC): 52nd Report (January 2021) | journal=Ibis | volume=163 | issue=1 | date=2021 | issn=0019-1019 | doi=10.1111/ibi.12900 | doi-access=free | pages=305–308 | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/ibi.12900 | access-date=2024-12-15}}</ref> {{Cladogram |caption=[[Kladogramo]] montranta filogenetikan pozicion de Silviedoj inter aliaj [[kantobirdo]]j, laŭ esploro far Cai k. al. de jaro [[2019]].<ref>{{Cite journal | last1=Cai | first1=T. | last2=Cibois | first2=A. | last3=Alström | first3=P. | last4=Moyle | first4=R.G. | last5=Kennedy | first5=J.D. | last6=Shao | first6=S. | last7=Zhang | first7=R. | last8=Irestedt | first8=M. | last9=Ericson | first9=P.G.P. | last10=Gelang | first10=M. | last11=Qu | first11=Y. | last12=Lei | first12=F. | last13=Fjeldså | first13=J. | date=2019 | title=Near-complete phylogeny and taxonomic revision of the world's babblers (Aves: Passeriformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=130 | pages=346–356 | doi=10.1016/j.ympev.2018.10.010 | pmid=30321696 | doi-access=free }}</ref><ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=15 April 2026 }}</ref> |align=centre |cladogram={{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%;width:500px; |1={{clade |1={{clade |1=[[Pycnonotidae]] – bulbuloj (161 specioj) |2={{clade |1={{clade |1=[[Paradoxornithidae]] – paradoksornitedoj (38 specioj) |2='''Sylviidae''' – silvioj (32 specioj) }} |2={{clade |1=[[Zosteropidae]] – zosteropedoj (147 specioj) |2={{clade |1=[[Timaliidae]] – timalioj (58 specioj) |2={{clade |1=[[Pellorneidae]] – pelorneedoj (65 specioj) |2=[[Leiothrichidae]] – lejotriĥedoj (143 specioj) }} }} }} }} }} }} }} }} == Specioj == La familio Silviedoj estis plurfoje reviziita kaj antaŭ, kaj post la apero de la ĉi-supra filogenetiko. Multaj specioj estis movigitaj al aliaj gamilioj, interalie al [[Timaliedoj]], [[Cistikoledoj]], [[Akrocefaledoj]], [[Bernieredoj]], [[Megaluredoj]], [[Ĉetiedoj]], [[Paradoksornitedoj]] k. al. Laŭ la nuna sistematiko de [[International Ornithological Committee]] (IOC), la familio enhavas 32 [[specio]]jn en 2 [[genro (biologio)|genroj]].<ref name=IOC14.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/sylvias/ |title=Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes |website=IOC World Bird List |version =v 14.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2024 |access-date=August 20, 2024 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva listo estas defaŭlte ordigita laŭ la sekvenco, in kiu IOC donas la speciojn en sia klasado, sed povas esti reordigita laŭ ĉiu kolumno: {|class="wikitable sortable" !Genro!!Kutima nomo!!Scienca nomo!!data-sort-typan"number" |IOC-sekvenco |- ! rowspan="7" style="text-align:center;"| {{bt|[[Sylvia]]|Scopoli, 1769}}<br>[[File:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|175px]] ||[[Nigraĉapa silvio]]||''Sylvia atricapilla''||1 |- |[[Ĝardena silvio]]||''Sylvia borin''||2 |- |[[Principea silvio]]||''Sylvia dohrni''||3 |- |[[Etiopia silvio]]||''Sylvia galinieri''||4 |- |[[Nigrakaska silvio]]||''Sylvia nigricapillus''||5 |- |[[Abisenia silvio]]||''Sylvia abyssinica''||6 |- |[[Ruvenzoria silvio]]||''Sylvia atriceps''||7 |- ! rowspan="27" style="text-align:center;"| {{bt|[[Curruca]]|Bechstein, 1802}}<br>[[File:Sylvia curruca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|175px]] ||[[Nizosilvio]]||''Curruca nisoria''||8 |- |[[Karua silvio]]||''Curruca layardi''||9 |- |[[Benda silvio]]||''Curruca boehmi''||10 |- |[[Fursubpuga silvio]]||''Curruca subcoerulea''||11 |- |[[Babilema silvio]]||''Curruca curruca''||23 |- |[[Bruna silvio]]||''Curruca lugens''||13 |- |[[Jemena silvio]]||''Curruca buryi''||14 |- |[[Arabia silvio]]||''Curruca leucomelaena''||15 |- |[[Orfea silvio]]||''Curruca hortensis''||16 |- |[[Orfeeca silvio]]||''Curruca crassirostris''||17 |- |[[Dezerta silvio]]||''Curruca deserti''||18 |- |[[Nana silvio]]||''Curruca nana''||19 |- |[[Atlasa silvio]]||''Curruca deserticola''||20 |- |[[Tamarika silvio]]||''Curruca mystacea''||21 |- |[[Nigragorĝa silvio]]||''Curruca ruppeli''||22 |- |[[Kipra silvio]]||''Curruca melanothorax''||23 |- |[[Nigrakapa silvio]]||''Curruca melanocephala''||24 |- |[[Iberia silvio]]||''Curruca iberiae''||25 |- |[[Liguria silvio]]||''Curruca subalpina''||26 |- |[[Balkania silvio]]||''Curruca cantillans''||27 |- |[[Blankagorĝa silvio]]||''Curruca communis''||28 |- |[[Okulvitra silvio]]||''Curruca conspicillata''||29 |- |[[Sardia silvio]]||''Curruca sarda''||30 |- |[[Provenca silvio]]||''Curruca undata''||31 |- |[[Baleara silvio]]||''Curruca balearica''||32 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Karakteroj == Plej parto de silviedoj estas ĝenerale de nedistinga aspekto, kvankam kelkaj aziaj specioj estas tre markataj. Ambaŭ seksoj estas plej ofte identaj, sed ankaŭ povas esti klare distingaj, ĉefe en la genro ''[[Sylvia]]'' kie estas evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ili estas malgrandaj al mezgrandaj, varie el 9 al 16&nbsp;cm longaj, kun mallongaj, pintafinaj bekoj. Preskaŭ ĉiuj specioj estas ĉefe [[insektovora]]j, kvankam kelkaj manĝas ankaŭ fruktojn, nektaron, aŭ malgrandajn semojn.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Perrins, C.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=192–194|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> Plej parto de la specioj estas [[monogama]]j kaj konstruas simplan, tasforman neston en densa vegetaĵaro. La inoj demetas el 2 al 6 ovojn je ĉiu ovodemetado, depende de la specio. Ambaŭ gepatroj kutime helpas en zorgado de idoj, kiuj ekflugas post ĉirkaŭ du semajnoj.<ref name=EoB/> <gallery> Dosiero:Świstunka.jpg| Dosiero:Acrocephalus schoenobaenus 1 (Marek Szczepanek).jpg| Dosiero:Sylvia atricapilla.jpg| </gallery> {{Projektoj|ReVo=silvie}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Silviedoj| ]] b30ffembjfodtt1m9d62euwkidkkwib 9416375 9416374 2026-06-28T18:18:12Z Goren 4701 9416375 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Silviedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia atricapilla male 2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''[[Sylvia atricapilla]]'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Silviedoj''' '''''Sylviidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]] |subdivizio2 = Vidu tekston. |sinonimo = Paradoxornithidae |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Archibald_Thorburn_Warbler_and_Wrens_1913.jpg|eta|Ilustraĵo pri diversaj silvedoj el biologia atlaso de jaro [[1913]]]] '''Silviedoj''' (''Sylviidae''), iam nomata '''veraj silvioj''' aŭ simple '''silvioj''', estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj, [[insektovora]]j kaj plejparte nebrilkoloraj [[paseroformaj birdoj]]. Ili renkonteblas en vastaj areoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Afriko]], sed la plej grandan specian diversecon la familio havas en [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. Laŭ la plej freŝa [[sistematiko]], la familio havas du tre proksime parencajn [[genro (biologio)|genrojn]]: ''[[Sylvia]]'' kaj ''[[Curruca]]'', kiujn oni ĝis tre antaŭnelonge konsideris la sama genro. == Sistematiko == La familion ''Sylviidae'' unuafoje nomis (kiel ''Sylviadæ'') angla zoologo [[William Elford Leach]] en la gvidlibro pri enhavo de [[Brita Muzeo]], kiun li kunverkis kaj publikigis en [[1820]].<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1820 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | volume=17 | place=London | publisher=British Museum | edition=17th| pages=66–67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/55257927 }} The name of the author is not specified in the document.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | year=1994 | title=History and nomenclature of avian family-group names| series= Bulletin of the American Museum of Natural History Issue 222 | pages=152, 245 | hdl=2246/830 }}</ref> Al la fino de la [[20a jarcento]] la familio iĝis "rubuja taksono", kien oni metis ĉiujn malgrandajn insektovorajn [[kantobirdo]]jn, kaj rezulte ĝi kreskis ĝis pli ol 70 genroj kaj pli ol 400 [[specio]]j.<ref name=hbw>{{cite book| last1=Bairlein | first1=F. | last2=Bonan | first2=A. | chapter=Old World Warblers (Sylviidae) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.sylvii1.01 | s2cid=216447126 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/52320 | access-date=15 December 2016 }}</ref> Novaj esploroj en sistematiko, kaj aparte [[molekula filogenetiko]], helpis poiome disigi tiun ĉi gigantan taksonon je kelkaj apartaj familioj. Nuntempe oni konsideras [[Timaliedoj]]n la plej parenca familio al Silviedoj.<ref>{{cite web |url=http://creagrus.home.montereybay.com/sylvids.html |title=SYLVIDS ''Sylviidae'' |publisher=Bird Families of the World|access-date=6 March 2017}}</ref> Molekulfilogenetika esploro de [[mitoĥondria DNA]] el jaro [[2011]] montris, ke specioj de Silviedoj formas du distingajn [[klado]]jn.<ref>{{ cite journal | last1=Voelker | first1=Gary | last2=Light | first2=Jessica E. | year=2011 | title=Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in ''Sylvia'' warblers | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=11 | issue=163 | pages= 163| doi=10.1186/1471-2148-11-163 | doi-access=free | pmid=21672229 | pmc=3123607}}</ref> Surbaze de tiu ĉi rezulto la ornitologoj [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[Leslie Christidis]] en la 4-a eldono de ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' disigis la genron ''Sylvia'', tiam la solan en la familio, kaj movis pliparton de ĝiaj specioj al rekreita genro ''[[Curruca]]''. El la originala ''[[Sylvia]]'' en la genro restis nur [[nigraĉapa silvio]] kaj [[ĝardensilvio]], kaj ili ankaŭ movis tien {{N|Afrika montetosilvio}} kaj {{N|Principea silvio}}.<ref>{{ cite book | author=[[Edward C. Dickinson|Dickinson E.C.]], [[Leslie Christidis|Christidis L.]] | year=2014 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-2-2 | pages=509–512}}</ref> Unue [[British Ornithologists' Union]] malakceptis la disigon, asertante ke "la disigo je du genroj malstabiligos la klasadon kaj donos nur malgrandan kreskon de filogenetika informenhavo",<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | author1-link=George Sangster | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322 | doi-access=free}}</ref> sed en [[2021]] ĝi akceptis ĝin.<ref name="BOURC2021">{{cite journal | title=British Ornithologists’ Union Records Committee (BOURC): 52nd Report (January 2021) | journal=Ibis | volume=163 | issue=1 | date=2021 | issn=0019-1019 | doi=10.1111/ibi.12900 | doi-access=free | pages=305–308 | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/ibi.12900 | access-date=2024-12-15}}</ref> {{Cladogram |caption=[[Kladogramo]] montranta filogenetikan pozicion de Silviedoj inter aliaj [[kantobirdo]]j, laŭ esploro far Cai k. al. de jaro [[2019]].<ref>{{Cite journal | last1=Cai | first1=T. | last2=Cibois | first2=A. | last3=Alström | first3=P. | last4=Moyle | first4=R.G. | last5=Kennedy | first5=J.D. | last6=Shao | first6=S. | last7=Zhang | first7=R. | last8=Irestedt | first8=M. | last9=Ericson | first9=P.G.P. | last10=Gelang | first10=M. | last11=Qu | first11=Y. | last12=Lei | first12=F. | last13=Fjeldså | first13=J. | date=2019 | title=Near-complete phylogeny and taxonomic revision of the world's babblers (Aves: Passeriformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=130 | pages=346–356 | doi=10.1016/j.ympev.2018.10.010 | pmid=30321696 | doi-access=free }}</ref><ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=15 April 2026 }}</ref> |align=centre |cladogram={{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%;width:500px; |1={{clade |1={{clade |1=[[Pycnonotidae]] – bulbuloj (161 specioj) |2={{clade |1={{clade |1=[[Paradoxornithidae]] – paradoksornitedoj (38 specioj) |2='''Sylviidae''' – silvioj (32 specioj) }} |2={{clade |1=[[Zosteropidae]] – zosteropedoj (147 specioj) |2={{clade |1=[[Timaliidae]] – timalioj (58 specioj) |2={{clade |1=[[Pellorneidae]] – pelorneedoj (65 specioj) |2=[[Leiothrichidae]] – lejotriĥedoj (143 specioj) }} }} }} }} }} }} }} }} == Specioj == La familio Silviedoj estis plurfoje reviziita kaj antaŭ, kaj post la apero de la ĉi-supra filogenetiko. Multaj specioj estis movigitaj al aliaj gamilioj, interalie al [[Timaliedoj]], [[Cistikoledoj]], [[Akrocefaledoj]], [[Bernieredoj]], [[Megaluredoj]], [[Ĉetiedoj]], [[Paradoksornitedoj]] k. al. Laŭ la nuna sistematiko de [[International Ornithological Committee]] (IOC), la familio enhavas 32 [[specio]]jn en 2 [[genro (biologio)|genroj]].<ref name=IOC14.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/sylvias/ |title=Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes |website=IOC World Bird List |version =v 14.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2024 |access-date=August 20, 2024 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva listo estas defaŭlte ordigita laŭ la sekvenco, in kiu IOC donas la speciojn en sia klasado, sed povas esti reordigita laŭ ĉiu kolumno: {|class="wikitable sortable" !Genro!!Kutima nomo!!Scienca nomo!!data-sort-typan"number" |IOC-sekvenco |- ! rowspan="7" style="text-align:center;"| {{bt|[[Sylvia]]|Scopoli, 1769}}<br>[[File:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|175px]] ||[[Nigraĉapa silvio]]||''Sylvia atricapilla''||1 |- |[[Ĝardena silvio]]||''Sylvia borin''||2 |- |[[Principea silvio]]||''Sylvia dohrni''||3 |- |[[Etiopia silvio]]||''Sylvia galinieri''||4 |- |[[Nigrakaska silvio]]||''Sylvia nigricapillus''||5 |- |[[Abisenia silvio]]||''Sylvia abyssinica''||6 |- |[[Ruvenzoria silvio]]||''Sylvia atriceps''||7 |- ! rowspan="27" style="text-align:center;"| {{bt|[[Curruca]]|Bechstein, 1802}}<br>[[File:Sylvia curruca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|175px]] ||[[Nizosilvio]]||''Curruca nisoria''||8 |- |[[Karua silvio]]||''Curruca layardi''||9 |- |[[Benda silvio]]||''Curruca boehmi''||10 |- |[[Fursubpuga silvio]]||''Curruca subcoerulea''||11 |- |[[Babilema silvio]]||''Curruca curruca''||23 |- |[[Bruna silvio]]||''Curruca lugens''||13 |- |[[Jemena silvio]]||''Curruca buryi''||14 |- |[[Arabia silvio]]||''Curruca leucomelaena''||15 |- |[[Orfea silvio]]||''Curruca hortensis''||16 |- |[[Orfeeca silvio]]||''Curruca crassirostris''||17 |- |[[Dezerta silvio]]||''Curruca deserti''||18 |- |[[Nana silvio]]||''Curruca nana''||19 |- |[[Atlasa silvio]]||''Curruca deserticola''||20 |- |[[Tamarika silvio]]||''Curruca mystacea''||21 |- |[[Nigragorĝa silvio]]||''Curruca ruppeli''||22 |- |[[Kipra silvio]]||''Curruca melanothorax''||23 |- |[[Nigrakapa silvio]]||''Curruca melanocephala''||24 |- |[[Iberia silvio]]||''Curruca iberiae''||25 |- |[[Liguria silvio]]||''Curruca subalpina''||26 |- |[[Balkania silvio]]||''Curruca cantillans''||27 |- |[[Blankagorĝa silvio]]||''Curruca communis''||28 |- |[[Okulvitra silvio]]||''Curruca conspicillata''||29 |- |[[Sardia silvio]]||''Curruca sarda''||30 |- |[[Provenca silvio]]||''Curruca undata''||31 |- |[[Baleara silvio]]||''Curruca balearica''||32 |} == Priskribo == Plej parto de silviedoj estas ĝenerale de nedistinga aspekto, kvankam kelkaj aziaj specioj estas tre markataj. Ambaŭ seksoj estas plej ofte identaj, sed ankaŭ povas esti klare distingaj, ĉefe en la genro ''[[Sylvia]]'' kie estas evidentaj kazoj de [[seksa duformismo]]. Ili estas malgrandaj al mezgrandaj, varie el 9 al 16&nbsp;cm longaj, kun mallongaj, pintafinaj bekoj. Preskaŭ ĉiuj specioj estas ĉefe [[insektovora]]j, kvankam kelkaj manĝas ankaŭ fruktojn, nektaron, aŭ malgrandajn semojn.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Perrins, C.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=192–194|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> Plej parto de la specioj estas [[monogama]]j kaj konstruas simplan, tasforman neston en densa vegetaĵaro. La inoj demetas el 2 al 6 ovojn je ĉiu ovodemetado, depende de la specio. Ambaŭ gepatroj kutime helpas en zorgado de idoj, kiuj ekflugas post ĉirkaŭ du semajnoj.<ref name=EoB/> <gallery> Dosiero:Świstunka.jpg| Dosiero:Acrocephalus schoenobaenus 1 (Marek Szczepanek).jpg| Dosiero:Sylvia atricapilla.jpg| </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=silvie}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Silviedoj| ]] dtsypkoojoqqt6l831yjkaxonuiimv5 9416440 9416375 2026-06-28T20:34:28Z Goren 4701 /* Priskribo */ 9416440 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Silviedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia atricapilla male 2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''[[Sylvia atricapilla]]'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Silviedoj''' '''''Sylviidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]] |subdivizio2 = Vidu tekston. |sinonimo = Paradoxornithidae |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Archibald_Thorburn_Warbler_and_Wrens_1913.jpg|eta|Ilustraĵo pri diversaj silvedoj el biologia atlaso de jaro [[1913]]]] '''Silviedoj''' (''Sylviidae''), iam nomata '''veraj silvioj''' aŭ simple '''silvioj''', estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj, [[insektovora]]j kaj plejparte nebrilkoloraj [[paseroformaj birdoj]]. Ili renkonteblas en vastaj areoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Afriko]], sed la plej grandan specian diversecon la familio havas en [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. Laŭ la plej freŝa [[sistematiko]], la familio havas du tre proksime parencajn [[genro (biologio)|genrojn]]: ''[[Sylvia]]'' kaj ''[[Curruca]]'', kiujn oni ĝis tre antaŭnelonge konsideris la sama genro. == Sistematiko == La familion ''Sylviidae'' unuafoje nomis (kiel ''Sylviadæ'') angla zoologo [[William Elford Leach]] en la gvidlibro pri enhavo de [[Brita Muzeo]], kiun li kunverkis kaj publikigis en [[1820]].<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1820 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | volume=17 | place=London | publisher=British Museum | edition=17th| pages=66–67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/55257927 }} The name of the author is not specified in the document.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | year=1994 | title=History and nomenclature of avian family-group names| series= Bulletin of the American Museum of Natural History Issue 222 | pages=152, 245 | hdl=2246/830 }}</ref> Al la fino de la [[20a jarcento]] la familio iĝis "rubuja taksono", kien oni metis ĉiujn malgrandajn insektovorajn [[kantobirdo]]jn, kaj rezulte ĝi kreskis ĝis pli ol 70 genroj kaj pli ol 400 [[specio]]j.<ref name=hbw>{{cite book| last1=Bairlein | first1=F. | last2=Bonan | first2=A. | chapter=Old World Warblers (Sylviidae) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.sylvii1.01 | s2cid=216447126 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/52320 | access-date=15 December 2016 }}</ref> Novaj esploroj en sistematiko, kaj aparte [[molekula filogenetiko]], helpis poiome disigi tiun ĉi gigantan taksonon je kelkaj apartaj familioj. Nuntempe oni konsideras [[Timaliedoj]]n la plej parenca familio al Silviedoj.<ref>{{cite web |url=http://creagrus.home.montereybay.com/sylvids.html |title=SYLVIDS ''Sylviidae'' |publisher=Bird Families of the World|access-date=6 March 2017}}</ref> Molekulfilogenetika esploro de [[mitoĥondria DNA]] el jaro [[2011]] montris, ke specioj de Silviedoj formas du distingajn [[klado]]jn.<ref>{{ cite journal | last1=Voelker | first1=Gary | last2=Light | first2=Jessica E. | year=2011 | title=Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in ''Sylvia'' warblers | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=11 | issue=163 | pages= 163| doi=10.1186/1471-2148-11-163 | doi-access=free | pmid=21672229 | pmc=3123607}}</ref> Surbaze de tiu ĉi rezulto la ornitologoj [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[Leslie Christidis]] en la 4-a eldono de ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' disigis la genron ''Sylvia'', tiam la solan en la familio, kaj movis pliparton de ĝiaj specioj al rekreita genro ''[[Curruca]]''. El la originala ''[[Sylvia]]'' en la genro restis nur [[nigraĉapa silvio]] kaj [[ĝardensilvio]], kaj ili ankaŭ movis tien {{N|Afrika montetosilvio}} kaj {{N|Principea silvio}}.<ref>{{ cite book | author=[[Edward C. Dickinson|Dickinson E.C.]], [[Leslie Christidis|Christidis L.]] | year=2014 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-2-2 | pages=509–512}}</ref> Unue [[British Ornithologists' Union]] malakceptis la disigon, asertante ke "la disigo je du genroj malstabiligos la klasadon kaj donos nur malgrandan kreskon de filogenetika informenhavo",<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | author1-link=George Sangster | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322 | doi-access=free}}</ref> sed en [[2021]] ĝi akceptis ĝin.<ref name="BOURC2021">{{cite journal | title=British Ornithologists’ Union Records Committee (BOURC): 52nd Report (January 2021) | journal=Ibis | volume=163 | issue=1 | date=2021 | issn=0019-1019 | doi=10.1111/ibi.12900 | doi-access=free | pages=305–308 | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/ibi.12900 | access-date=2024-12-15}}</ref> {{Cladogram |caption=[[Kladogramo]] montranta filogenetikan pozicion de Silviedoj inter aliaj [[kantobirdo]]j, laŭ esploro far Cai k. al. de jaro [[2019]].<ref>{{Cite journal | last1=Cai | first1=T. | last2=Cibois | first2=A. | last3=Alström | first3=P. | last4=Moyle | first4=R.G. | last5=Kennedy | first5=J.D. | last6=Shao | first6=S. | last7=Zhang | first7=R. | last8=Irestedt | first8=M. | last9=Ericson | first9=P.G.P. | last10=Gelang | first10=M. | last11=Qu | first11=Y. | last12=Lei | first12=F. | last13=Fjeldså | first13=J. | date=2019 | title=Near-complete phylogeny and taxonomic revision of the world's babblers (Aves: Passeriformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=130 | pages=346–356 | doi=10.1016/j.ympev.2018.10.010 | pmid=30321696 | doi-access=free }}</ref><ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=15 April 2026 }}</ref> |align=centre |cladogram={{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%;width:500px; |1={{clade |1={{clade |1=[[Pycnonotidae]] – bulbuloj (161 specioj) |2={{clade |1={{clade |1=[[Paradoxornithidae]] – paradoksornitedoj (38 specioj) |2='''Sylviidae''' – silvioj (32 specioj) }} |2={{clade |1=[[Zosteropidae]] – zosteropedoj (147 specioj) |2={{clade |1=[[Timaliidae]] – timalioj (58 specioj) |2={{clade |1=[[Pellorneidae]] – pelorneedoj (65 specioj) |2=[[Leiothrichidae]] – lejotriĥedoj (143 specioj) }} }} }} }} }} }} }} }} == Specioj == La familio Silviedoj estis plurfoje reviziita kaj antaŭ, kaj post la apero de la ĉi-supra filogenetiko. Multaj specioj estis movigitaj al aliaj gamilioj, interalie al [[Timaliedoj]], [[Cistikoledoj]], [[Akrocefaledoj]], [[Bernieredoj]], [[Megaluredoj]], [[Ĉetiedoj]], [[Paradoksornitedoj]] k. al. Laŭ la nuna sistematiko de [[International Ornithological Committee]] (IOC), la familio enhavas 32 [[specio]]jn en 2 [[genro (biologio)|genroj]].<ref name=IOC14.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/sylvias/ |title=Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes |website=IOC World Bird List |version =v 14.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2024 |access-date=August 20, 2024 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva listo estas defaŭlte ordigita laŭ la sekvenco, in kiu IOC donas la speciojn en sia klasado, sed povas esti reordigita laŭ ĉiu kolumno: {|class="wikitable sortable" !Genro!!Kutima nomo!!Scienca nomo!!data-sort-typan"number" |IOC-sekvenco |- ! rowspan="7" style="text-align:center;"| {{bt|[[Sylvia]]|Scopoli, 1769}}<br>[[File:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|175px]] ||[[Nigraĉapa silvio]]||''Sylvia atricapilla''||1 |- |[[Ĝardena silvio]]||''Sylvia borin''||2 |- |[[Principea silvio]]||''Sylvia dohrni''||3 |- |[[Etiopia silvio]]||''Sylvia galinieri''||4 |- |[[Nigrakaska silvio]]||''Sylvia nigricapillus''||5 |- |[[Abisenia silvio]]||''Sylvia abyssinica''||6 |- |[[Ruvenzoria silvio]]||''Sylvia atriceps''||7 |- ! rowspan="27" style="text-align:center;"| {{bt|[[Curruca]]|Bechstein, 1802}}<br>[[File:Sylvia curruca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|175px]] ||[[Nizosilvio]]||''Curruca nisoria''||8 |- |[[Karua silvio]]||''Curruca layardi''||9 |- |[[Benda silvio]]||''Curruca boehmi''||10 |- |[[Fursubpuga silvio]]||''Curruca subcoerulea''||11 |- |[[Babilema silvio]]||''Curruca curruca''||23 |- |[[Bruna silvio]]||''Curruca lugens''||13 |- |[[Jemena silvio]]||''Curruca buryi''||14 |- |[[Arabia silvio]]||''Curruca leucomelaena''||15 |- |[[Orfea silvio]]||''Curruca hortensis''||16 |- |[[Orfeeca silvio]]||''Curruca crassirostris''||17 |- |[[Dezerta silvio]]||''Curruca deserti''||18 |- |[[Nana silvio]]||''Curruca nana''||19 |- |[[Atlasa silvio]]||''Curruca deserticola''||20 |- |[[Tamarika silvio]]||''Curruca mystacea''||21 |- |[[Nigragorĝa silvio]]||''Curruca ruppeli''||22 |- |[[Kipra silvio]]||''Curruca melanothorax''||23 |- |[[Nigrakapa silvio]]||''Curruca melanocephala''||24 |- |[[Iberia silvio]]||''Curruca iberiae''||25 |- |[[Liguria silvio]]||''Curruca subalpina''||26 |- |[[Balkania silvio]]||''Curruca cantillans''||27 |- |[[Blankagorĝa silvio]]||''Curruca communis''||28 |- |[[Okulvitra silvio]]||''Curruca conspicillata''||29 |- |[[Sardia silvio]]||''Curruca sarda''||30 |- |[[Provenca silvio]]||''Curruca undata''||31 |- |[[Baleara silvio]]||''Curruca balearica''||32 |} == Priskribo == Silviedoj estas malgrandaj aŭ mezgrandaj (9–16&nbsp;cm longaj) [[paseroformaj birdoj]], kiuj havas relative maldikajn kaj akrajn [[beko]]jn kun [[aristo|arist]]-similaj plumoj ĉe la bazo, kiuj servas kiel [[vibriso]]j dum furaĝado. Sur la flugiloj ili havas po 10 primarajn [[ĉefplumo]]jn, kiuj estas pli rimarkeblaj ĉe migrantaj specioj kaj iĝas mallongaj kaj rondecaj ĉe la nemigrantaj.<ref name=hbw/> Plejparto de silviedoj havas maldikajn korpojn kaj nedistingan girzan aŭ grizece-brunan [[plumaro]]n, kvankam kelkaj aziaj specioj estas pli markataj. [[Seksa duformismo]] aŭ tute mankas, aŭ estas relative subtila. Preskaŭ ĉiuj specioj estas ĉefe [[insektovora]]j, kvankam kelkaj fortigas sian [[dieto (biologio)|dieton]] per [[frukto]]j, [[nektaro]], aŭ malgrandaj [[semo]]j.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Perrins, C.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=192–194|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> Plej parto de la specioj estas sezone [[monogama]]j kaj konstruas simplan, tasforman neston en densa vegetaĵaro. La inoj demetas el 2 al 6 ovojn je ĉiu ovodemetado, depende de la specio. Kutime ambaŭ gepatroj partoprenas je [[kovado]] de ovoj kaj prizorgo de idoj. Kutime la idoj eloviĝas post ĉirkaŭ 2 semajnoj kaj elnestiĝas post la 2 pluaj.<ref name=EoB/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=silvie}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Silviedoj| ]] tptgrmnkpa0qxjwyz82z4pt9nhm03ck 9416441 9416440 2026-06-28T20:39:52Z Goren 4701 9416441 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Silviedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia atricapilla male 2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''[[Sylvia atricapilla]]'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Silviedoj''' '''''Sylviidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1825]] |specioj de subdivizio = [[Genro]] |subdivizio2 = Vidu tekston. |sinonimo = Paradoxornithidae |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Archibald_Thorburn_Warbler_and_Wrens_1913.jpg|eta|Ilustraĵo pri diversaj silvedoj el biologia atlaso de jaro [[1913]]]] '''Silviedoj''' (''Sylviidae''), iam nomata '''veraj silvioj''' aŭ simple '''silvioj''', estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj, [[insektovora]]j kaj plejparte nebrilkoloraj [[paseroformaj birdoj]]. Ili renkonteblas en vastaj areoj de [[Eŭrazio]] kaj [[Afriko]], sed la plej grandan specian diversecon la familio havas en [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. Laŭ la plej freŝa [[sistematiko]], la familio havas du tre proksime parencajn [[genro (biologio)|genrojn]]: ''[[Sylvia]]'' kaj ''[[Curruca]]'', kiujn oni ĝis tre antaŭnelonge konsideris la sama genro. == Sistematiko == La familion ''Sylviidae'' unuafoje nomis (kiel ''Sylviadæ'') angla zoologo [[William Elford Leach]] en la gvidlibro pri enhavo de [[Brita Muzeo]], kiun li kunverkis kaj publikigis en [[1820]].<ref>{{ cite book | last=Leach | first=William Elford | author-link=William Elford Leach | year=1820 | chapter=Eleventh Room | title=Synopsis of the Contents of the British Museum | volume=17 | place=London | publisher=British Museum | edition=17th| pages=66–67 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/55257927 }} The name of the author is not specified in the document.</ref><ref>{{cite book | last=Bock | first=Walter J. | year=1994 | title=History and nomenclature of avian family-group names| series= Bulletin of the American Museum of Natural History Issue 222 | pages=152, 245 | hdl=2246/830 }}</ref> Al la fino de la [[20a jarcento]] la familio iĝis "rubuja taksono", kien oni metis ĉiujn malgrandajn insektovorajn [[kantobirdo]]jn, kaj rezulte ĝi kreskis ĝis pli ol 70 genroj kaj pli ol 400 [[specio]]j.<ref name=hbw>{{cite book| last1=Bairlein | first1=F. | last2=Bonan | first2=A. | chapter=Old World Warblers (Sylviidae) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | doi=10.2173/bow.sylvii1.01 | s2cid=216447126 | chapter-url=http://www.hbw.com/node/52320 | access-date=15 December 2016 }}</ref> Novaj esploroj en sistematiko, kaj aparte [[molekula filogenetiko]], helpis poiome disigi tiun ĉi gigantan taksonon je kelkaj apartaj familioj. Nuntempe oni konsideras [[Timaliedoj]]n la plej parenca familio al Silviedoj.<ref>{{cite web |url=http://creagrus.home.montereybay.com/sylvids.html |title=SYLVIDS ''Sylviidae'' |publisher=Bird Families of the World|access-date=6 March 2017}}</ref> Molekulfilogenetika esploro de [[mitoĥondria DNA]] el jaro [[2011]] montris, ke specioj de Silviedoj formas du distingajn [[klado]]jn.<ref>{{ cite journal | last1=Voelker | first1=Gary | last2=Light | first2=Jessica E. | year=2011 | title=Palaeoclimatic events, dispersal and migratory losses along the Afro-European axis as drivers of biogeographic distribution in ''Sylvia'' warblers | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=11 | issue=163 | pages= 163| doi=10.1186/1471-2148-11-163 | doi-access=free | pmid=21672229 | pmc=3123607}}</ref> Surbaze de tiu ĉi rezulto la ornitologoj [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] kaj [[Leslie Christidis]] en la 4-a eldono de ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' disigis la genron ''Sylvia'', tiam la solan en la familio, kaj movis pliparton de ĝiaj specioj al rekreita genro ''[[Curruca]]''. El la originala ''[[Sylvia]]'' en la genro restis nur [[nigraĉapa silvio]] kaj [[ĝardensilvio]], kaj ili ankaŭ movis tien {{N|Afrika montetosilvio}} kaj {{N|Principea silvio}}.<ref>{{ cite book | author=[[Edward C. Dickinson|Dickinson E.C.]], [[Leslie Christidis|Christidis L.]] | year=2014 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-2-2 | pages=509–512}}</ref> Unue [[British Ornithologists' Union]] malakceptis la disigon, asertante ke "la disigo je du genroj malstabiligos la klasadon kaj donos nur malgrandan kreskon de filogenetika informenhavo",<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | author1-link=George Sangster | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322 | doi-access=free}}</ref> sed en [[2021]] ĝi akceptis ĝin.<ref name="BOURC2021">{{cite journal | title=British Ornithologists’ Union Records Committee (BOURC): 52nd Report (January 2021) | journal=Ibis | volume=163 | issue=1 | date=2021 | issn=0019-1019 | doi=10.1111/ibi.12900 | doi-access=free | pages=305–308 | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/ibi.12900 | access-date=2024-12-15}}</ref> {{Cladogram |caption=[[Kladogramo]] montranta filogenetikan pozicion de Silviedoj inter aliaj [[kantobirdo]]j, laŭ esploro far Cai k. al. de jaro [[2019]].<ref>{{Cite journal | last1=Cai | first1=T. | last2=Cibois | first2=A. | last3=Alström | first3=P. | last4=Moyle | first4=R.G. | last5=Kennedy | first5=J.D. | last6=Shao | first6=S. | last7=Zhang | first7=R. | last8=Irestedt | first8=M. | last9=Ericson | first9=P.G.P. | last10=Gelang | first10=M. | last11=Qu | first11=Y. | last12=Lei | first12=F. | last13=Fjeldså | first13=J. | date=2019 | title=Near-complete phylogeny and taxonomic revision of the world's babblers (Aves: Passeriformes) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=130 | pages=346–356 | doi=10.1016/j.ympev.2018.10.010 | pmid=30321696 | doi-access=free }}</ref><ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=15 April 2026 }}</ref> |align=centre |cladogram={{Clade| style=font-size:100%;line-height:100%;width:500px; |1={{clade |1={{clade |1=[[Pycnonotidae]] – bulbuloj (161 specioj) |2={{clade |1={{clade |1=[[Paradoxornithidae]] – paradoksornitedoj (38 specioj) |2='''Sylviidae''' – silvioj (32 specioj) }} |2={{clade |1=[[Zosteropidae]] – zosteropedoj (147 specioj) |2={{clade |1=[[Timaliidae]] – timalioj (58 specioj) |2={{clade |1=[[Pellorneidae]] – pelorneedoj (65 specioj) |2=[[Leiothrichidae]] – lejotriĥedoj (143 specioj) }} }} }} }} }} }} }} }} == Specioj == La familio Silviedoj estis plurfoje reviziita kaj antaŭ, kaj post la apero de la ĉi-supra filogenetiko. Multaj specioj estis movigitaj al aliaj gamilioj, interalie al [[Timaliedoj]], [[Cistikoledoj]], [[Akrocefaledoj]], [[Bernieredoj]], [[Megaluredoj]], [[Ĉetiedoj]], [[Paradoksornitedoj]] k. al. Laŭ la nuna sistematiko de [[International Ornithological Committee]] (IOC), la familio enhavas 32 [[specio]]jn en 2 [[genro (biologio)|genroj]].<ref name=IOC14.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/sylvias/ |title=Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes |website=IOC World Bird List |version =v 14.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=August 2024 |access-date=August 20, 2024 }}</ref><ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> La ĉi-sekva listo estas defaŭlte ordigita laŭ la sekvenco, je kiu IOC listas la speciojn en sia klasado, sed povas esti reordigita laŭ ĉiu kolumno: {|class="wikitable sortable" !Genro!!Kutima nomo!!Scienca nomo!!data-sort-typan"number" |IOC-sekvenco |- ! rowspan="7" style="text-align:center;"| {{bt|[[Sylvia]]|Scopoli, 1769}}<br>[[File:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|175px]] ||[[Nigraĉapa silvio]]||''Sylvia atricapilla''||1 |- |[[Ĝardena silvio]]||''Sylvia borin''||2 |- |[[Principea silvio]]||''Sylvia dohrni''||3 |- |[[Etiopia silvio]]||''Sylvia galinieri''||4 |- |[[Nigrakaska silvio]]||''Sylvia nigricapillus''||5 |- |[[Abisenia silvio]]||''Sylvia abyssinica''||6 |- |[[Ruvenzoria silvio]]||''Sylvia atriceps''||7 |- ! rowspan="27" style="text-align:center;"| {{bt|[[Curruca]]|Bechstein, 1802}}<br>[[File:Sylvia curruca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|175px]] ||[[Nizosilvio]]||''Curruca nisoria''||8 |- |[[Karua silvio]]||''Curruca layardi''||9 |- |[[Benda silvio]]||''Curruca boehmi''||10 |- |[[Fursubpuga silvio]]||''Curruca subcoerulea''||11 |- |[[Babilema silvio]]||''Curruca curruca''||23 |- |[[Bruna silvio]]||''Curruca lugens''||13 |- |[[Jemena silvio]]||''Curruca buryi''||14 |- |[[Arabia silvio]]||''Curruca leucomelaena''||15 |- |[[Orfea silvio]]||''Curruca hortensis''||16 |- |[[Orfeeca silvio]]||''Curruca crassirostris''||17 |- |[[Dezerta silvio]]||''Curruca deserti''||18 |- |[[Nana silvio]]||''Curruca nana''||19 |- |[[Atlasa silvio]]||''Curruca deserticola''||20 |- |[[Tamarika silvio]]||''Curruca mystacea''||21 |- |[[Nigragorĝa silvio]]||''Curruca ruppeli''||22 |- |[[Kipra silvio]]||''Curruca melanothorax''||23 |- |[[Nigrakapa silvio]]||''Curruca melanocephala''||24 |- |[[Iberia silvio]]||''Curruca iberiae''||25 |- |[[Liguria silvio]]||''Curruca subalpina''||26 |- |[[Balkania silvio]]||''Curruca cantillans''||27 |- |[[Blankagorĝa silvio]]||''Curruca communis''||28 |- |[[Okulvitra silvio]]||''Curruca conspicillata''||29 |- |[[Sardia silvio]]||''Curruca sarda''||30 |- |[[Provenca silvio]]||''Curruca undata''||31 |- |[[Baleara silvio]]||''Curruca balearica''||32 |} == Priskribo == Silviedoj estas malgrandaj aŭ mezgrandaj (9–16&nbsp;cm longaj) [[paseroformaj birdoj]], kiuj havas relative maldikajn kaj akrajn [[beko]]jn kun [[aristo|arist]]-similaj plumoj ĉe la bazo, kiuj servas kiel [[vibriso]]j dum furaĝado. Sur la flugiloj ili havas po 10 primarajn [[ĉefplumo]]jn, kiuj estas pli rimarkeblaj ĉe migrantaj specioj kaj iĝas mallongaj kaj rondecaj ĉe la nemigrantaj.<ref name=hbw/> Plejparto de silviedoj havas maldikajn korpojn kaj nedistingan grizan aŭ grizece brunan [[plumaro]]n, kvankam kelkaj aziaj specioj estas pli markataj. [[Seksa duformismo]] aŭ tute mankas, aŭ estas relative subtila. Preskaŭ ĉiuj specioj estas ĉefe [[insektovora]]j, kvankam kelkaj fortigas sian [[dieto (biologio)|dieton]] per [[frukto]]j, [[nektaro]], aŭ malgrandaj [[semo]]j.<ref name=EoB>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopaedia of Animals: Birds|aŭtoro=Perrins, C.|jaro=1991|loko=Londono|eldoninto=Merehurst Press|ISBN=1-85391-186-0|paĝoj=192–194|redaktinto=Forshaw, Joseph}}</ref> Plej parto de la specioj estas sezone [[monogama]]j kaj konstruas simplan, tasforman neston en densa vegetaĵaro. La inoj demetas el 2 al 6 ovojn je ĉiu ovodemetado, depende de la specio. Kutime ambaŭ gepatroj partoprenas je [[kovado]] de ovoj kaj prizorgo de idoj. Kutime la idoj eloviĝas post ĉirkaŭ 2 semajnoj kaj elnestiĝas post la 2 pluaj.<ref name=EoB/> == Distribuo == La familio estas distribuita tra tuta [[Malnova mondo]], apartaj specioj troveblas kaj en [[Eŭropo]], kaj en [[Azio]], kaj en [[Afriko]]. Se oni konsideru nur la nestajn [[arealo]]jn, Azio estas la plej riĉa je silviedaj specioj. Plimultaj migrantaj silviedoj, tamen, vintrumas en Afriko. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=silvie}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Silviedoj| ]] ktns9h8ds7knjk2czt72ldmraqrkc43 0 17388 9416793 9281647 2026-06-29T10:07:02Z Kani 670 /* Sportoj */ 9416793 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guadalajara}} {{Informkesto urbo |sen banderolo= jes |bildo={{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Guadalajara_montagee.jpg | dosiero2 = Collageguadalajara.jpg | dosiero3 = MIXGDL.jpg | dosiero4 = | piedlinio = Fotomuntaĵo |sen banderolo= jes }} |bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=MX-JAL|Mapo en angulo=|tipo1=reliefo|situo sur mapo2=Gvadalaharo|situo de2=Situa mapo de Gvadalaharo|zomo=9}} '''Gvadalaharo''' aŭ '''Gvadalaĥaro'''{{mankas fonto}} (''Guadalajara'' en la [[hispana lingvo]], el [[araba lingvo|araba]] origino, laŭ la samnoma [[Guadalajara (Hispanio)|hispana urbo]]) estas la ĉefurbo de la subŝtato [[Ĥalisko]] (Jalisco), en Meksiko. Guadalajara situas en la pacifika regiono de la lando, je 20,67º [[nordo|N]], 103,35º [[okcidento|O]]. Ĝi estas la dua plej granda urbo en Meksiko, kun ĉirkaŭ 1.600.984 loĝantoj en [[2005]], sen enkalkuli la [[aglomeraĵo]]n. Ĝi posedas gravan kolonian monumentan patrimonion, kaj estas la sidejo de multnombraj [[Teknologio|teknologiaj]] [[firmao]]j. <gallery> Dosiero:Guadalajara México Rotonda Hombres Jalicienses Ilustres noche.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_Rotonde_ _des_ _Grands_ _Hommes_ _de_ Jalisco _la_ nokto --> Dosiero:Catedral de Guadalajara.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Katedralo nokte --> </gallery> == Historio == <!--[[Dosiero: Blazono de la Nova Regno de Galegio.svg | eta|maldekstre |malnova ŝildo de nova galicio.]] [[Dosiero: Guadalajara Foundation.jpg | eta|maldekstre|Guadalajara Foundation. Bronzo de Rafael Zamarripa kie Kristoforo de Oñate montriĝas akompanata de konkerantoj, indianoj kaj monaĥoj ĉe la fondo.]] {{Ĉefartikolo| Historio de Gvadalaharo (Jalisco)}}--> Post la venko de Tonalá (okazinta la 25an de marto 1530), Nuño de Guzmán ĝuis la omaĝon kaj omaĝon de ĉiuj komunumoj de la valo Atemajac, kie hodiaŭ sidas la ĉefurbo Jalisco. La konkeranto eĉ aspiras esti nomumita de Karolo la 5-a kiel la unua markizo de la Valo de Tonalá. La urbo havis kvar loĝlokojn antaŭ ol ekloĝi en menciita ĉefurbo, unue ĝi estis en [[Nochistlán]] en la loko konata kiel el zapote, hodiaŭ konata kiel San-Juano. Ĝi estis fondita de [[Kristoforo de Oñate]] la 5-an de januaro, 1532, kiu estis komisiita de [[Nuño de Guzmán]]. Li volis havi urbon, kiu servos lin por certigi liajn konkerojn. Inter La Villa de Guadalajara ĝi estis fondita de 42 najbaroj; La nomo de Gvadalaharo estis prenita memore al la [[Gvadalaharo (Hispanio)|samnoma hispana urbo]], la naskiĝloko de Nuño de Guzmán. La Vilao ne daŭris longe sur ĉi tiu retejo, kun la konsento de Guzmán, [[Juan de Oñate]] (filo de Kristoforo de Oñate), Miguel de Ibarra kaj Sancho Ortiz, la 19-an de majo, 1533, ili planis movi ĝin. Tiel, la 8-an de aŭgusto, [[1533]], Gvadalaharo estis en sia dua sidejo. La nova urbo estis atakita la 28-an de septembro, 1535, de la aborigenoj, kiuj partoprenis la [[Militon Mixtón]]. Kristoforo de Oñate, tiama guberniestro de la urbo, organizis batalon kontraŭ la aborigenoj, de kiuj venkis la novaj loĝantoj de Gvadalaharo. Ili tiam pensis movi ĝin al la valo de Atemajac, tra ĉi tiu valo kuris la rivero [[Juan de Dios|San Juan de Dios]] kaj ĝi estis pli sekura loko defendenda kontraŭ ĉia atako de la indiĝenoj. Iuj translokiĝis de Tlacotán al Tonalá kaj aliaj al Tetlán kie la 9-an de oktobro 1541 estis proklamita la registro de la novaj najbaroj. Kristoforo de Oñate, la 5-an de februaro, 1542, nomumis la membrojn de la nova urbestraro, kiu regos la destinon de la nova urbo. Fine, la 14-an de februaro, 1542, la urbo Gvadalaharo estis fondita sur la loko, kie ĝi nuntempe staras; loĝigante, krom Kristoforo de Oñate, 63 hispanajn familiojn (inkluzive Portugalion tiutempe). La unua urbestraro de la nuna Gvadalaharo estis instalita, prezidita de Bizkaia de Miguel de Ibarra. Ĝis la monato aŭgusto 1542, la reĝaj atestiloj eldonitaj de la imperiestro Karolo la 1-a de Hispanio kaj [[Karolo la 1-a (Hispanio)|5a de la Sankta Romia Imperio]], en novembro 1539, en kiuj li donis Gvadalaharon la urba titolo kaj blazono. Tiun saman monaton ambaŭ atestiloj estis proklamitaj en la ĉefa placo de la nova kaj definitiva Gvadalaharo. En 1560 la papo [[Paulo III]] rajtigis la starigon de la episkopejo de Nova Galegio en Gvadalaharo, kaj en tiu sama jaro la aŭdienco de la regado ankaŭ estis translokigita al tiu urbo, kiu tiutempe gastigis ĉirkaŭ 500 hispanojn, kiel multaj nigraj sklavoj kaj ĉirkaŭ 2200 indiĝenaj familioj disiĝis en areo de kvin km ĉirkaŭ la unuaj fundamentoj de la Katedralo. La 18-an de novembro, 1791, fondiĝis la [[Universitato de Gvadalaharo]] en la samnoma urbo, ĉefurbo de la Nova Regno de Galegio. La inaŭguro de ĉi tiu kultura centro okazis la 3-an de novembro 1792, kun la sidejo de la iama Colegio de Santo Tomás. Por la Sendependeca Milito, Gvadalaharo ludis gravan rolon, ĉar ĝi estis en ĉi tiu urbo kie la pastro Miguel [Hidalgo kaj Costilla] deklaris la abolicion de [[sklaveco]]. Ankaŭ ĉi tie li publikigis la ĵurnalon "The American Alarm Clock" kie li publikigis siajn ideojn. En la ĉirkaŭaĵo de la loko, sur la ponto Calderón, okazis la batalo, kie la ribelantoj estis venkitaj. Gvadalaharo ankaŭ atestis la morton de la ribelulo José Antonio "El Amo Torres", kiu helpis al hidalgo preni la urbon. Fine de la sendependeca milito, kaj kun la proklamo de la libera kaj suverena ŝtato Jalisco, Gvadalaharo fariĝis la ĉefurbo de la ŝtato. === De Sendependeco ĝis la Revolucio === === Postrevolucia periodo === La [[Porfiriato]] finiĝis kaj la Meksika Revolucio eksplodis. Tiam Guadalajara ŝajne estis trankvila (ĉar la konflikto koncentriĝis en la ĉefurbo). Post la konflikto Cristero, paco revenis al Gvadalaharo. Dum longa periodo la urbo floris kaj ĉar ĝi komencis kreski ekde la kolonio, novaj arkitekturaj konceptoj naskiĝis, kiuj ornamus la urbon per stiloj de la 1920-aj ĝis la 1980-aj jaroj. === 20-a jarcento === Gvadalaharo kreskis rapide por okupi lokon kiel meksika industria, turisma kaj servo metropolo kaj kiel la dua ekonomio en Meksiko post [[Meksikurbo]]. Kun la Revolucio de 1910, Gvadalaharo fariĝis la dua plej loĝata urbo en la lando, sed dum la sekvaj jardekoj ekestis regionaj militoj en la ŝtatoj [[Jalisco]], [[Michoacán]] kaj [[Guanajuato]]. Same, la sekvo de la tielnomata "kraŝo de 29"<sup><small>[??]</small></sup> havis multe pli da efiko ol dezirata. La 1940-aj jaroj estis de socia kaj politika trankvilo, kaj konsiderinda kresko en komerco, industrio kaj demografio. Dum ĉiu registara periodo, la urbo trapasis strukturajn planojn, kun kiuj naskiĝis novaj areoj kaj komercaj centroj kaj kun kiuj transnaciaj kompanioj kaj internaciaj industrioj alvenis en la urbon. La urbo komencis disetendiĝi ĝis ĝi trovis la teritorian union kun la municipo Zapopan. Inter la evoluoj kreitaj dum ĉi tiu periodo estas la Internacia Ekspozicio Gvadalaharo, la malpeza fervojo, la ekspansio de stratoj kaj avenuoj. La unua komerca centro en Latin-Ameriko,<!-- ref>{{interreta rendevuo | url = http: //plazadelsol.com/home.html | titolo = Plaza del Sol | urlarfile = https: // retejo, aperis en la urbo .archive.org / web / 20070421062751 / http: //plazadelsol.com/home.html | filedate = 21 aprilo 2007}}</ref --> la unua urba elektra trajnosistemo en Latin-Ameriko,<!-- ref>{{ interreta rendevuo | url = http: //siteur.jalisco.gob.mx/org.htm | title = Siteur Jalisco | urlarchivo = https: //web.archive.org/web/20070331145627/http: //siteur.jalisco. gob.mx/org.htm|archivedate = 31 marto 2007}}</ref --> kaj la unua aŭtonoma universitato en Meksiko.<!-- ref>{{retejo rendevuo | url = http: //www.uag.mx/ | titolo = Aŭtonoma Universitato de Gvadalaharo}}</ref --> == Geografio == La urbo Gvadalaharo situas en la ŝtato Jalisco kaj situas en la [[Valle de Atemajac]], kiu en [[naŭatla]] signifas "loko, kie akvo biforiĝas", en la [[Neovulkana Akso]] . Ĝi havas mezan altecon de 1570&nbsp;[[alteco|masl]], plej multaj el kiuj estas malaltaj montetoj, kies plej alta punkto estas la [[Cerro del Cuatro]] ({{Koord| 20 | 36 | 3.97 | N | 103 | 21 | 47.52 | W | tajpu: urbo}}). La komunumo havas la riveron San Juan de Dios, kiu estas fluebla, norde kun la rivero Santiago kaj la rivero Arroyo Atemajac kaj sude de la komunumo. La fontoj de [[Blua Akva Parko|Blua Akvo]]. La komunumo Guadalajara estas la plej loĝata en la ŝtato Jalisco, ĝia teritoria etendo estas 187,91&nbsp;km² (komunumo), kaj pli ol 850&nbsp;km² en aglomeraĵo. La grundo estas [[vulkana]] ica origino kaj de la [[Kvaternara Periodo|Kvaternara]] kaj [[Terciara Epoko|Terciara]] periodo de la [[Kenozoika Epoko]], plejparte de urba uzo. La sisma agado estas modera ĝis intensa kaj la vulkana agado reduktiĝas al la Primavera Vulkano, en la [[Sierra Primavera]]. === Klimato === La urba klimato estas humida temperita subtropika kun pluvoj somere de meza humideco kaj plejparte seka vintro (''Cwa'') laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen]]. Printempaj tagoj estas la plej sekaj kaj plej varmaj de la jaro. Estante dum majo kaj komence de junio, la plej varma de ĉi tiu tempo kaj do de la jaro, kun maksimumoj, kiuj foje superas 35[[Grado de Celsio|° C]], kaj kun minimumoj, kiuj varias inter 13° kaj 20° C dum plej multaj noktoj. varma. Poste (somere) venas la pluvsezono, kiu okazas post la unua dekkvino de junio ĝis la fino de oktobro, prezentante [[ŝtormo]]n intensan elektran agadon, fortajn ventojn kaj kelkfoje hajlorojn, sekve de tio la temperaturoj Maksimumoj falas al averaĝe 26,5° C en ĉi tiu tempo de la jaro. De ĉi tiu sezono, la monato julio elstaras pro esti la plej malseka, pluva kaj kun la plej nubaj tagoj tra la jaro, tial ĝi kutime estas la plej reprezenta de la sezono. Al aŭtuno kaj vintro la pluvoj malpliigas kaj cedas al sunaj tagoj kaj malvarmaj ventoj de la nordo. Vintre la averaĝa minimuma temperaturo estas 5° C, sed fojaj frostoj povas okazi, precipe en la ĉirkaŭaĵoj de la urbo proksime al la komunumo [[Zapopan]], kun temperaturoj kiuj ili povas fali sub −2° C dum la plej malvarmaj noktoj. Malgraŭ tio, estas relative ofte, ke la temperaturo ene de Gvadalaharo malpliiĝas je tagiĝo (ĉirkaŭ 8:00 matene) ĝis 1 aŭ 0° C, almenaŭ kvar fojojn, inter decembro, januaro kaj februaro. Dumtagaj temperaturoj (vintre) povas varii, inter 12 kaj 26° C, laŭ tio, ĉu ili estas pluvaj, sunplenaj tagoj aŭ malvarma fronto. Tamen la varmaj tagoj estas multaj, povante registriĝi eĉ en februaraj posttagmezoj kun 28-30° C. En la [[pluvsezono]] tornadoj okazis. La plej detrua estis la tiel nomata "Tornado de Talpita" registrita la 27-an de junio 2018 je la 20:30, <formita de funela nubo kun intensa pluvo akompanata de hajlo kaj ventoj ĝis 120&nbsp;km / h> kaŭzitaj damaĝoj en la orienta parto de la urbo, sed precipe en la samnoma kvartalo (Talpita), kie estis preskaŭ tuta detruo, kaj kiel aparta konsekvenco, pli ol 200 falintaj arboj estis taksitaj en la urbo. === Naturaj rimedoj === [[Dosiero:Barranca de Huentitan.jpg|eta|Huentitan Canyon.]] La natura riĉeco de Gvadalaharo estas reprezentata de la Printempa Arbaro, Los Colomos, kaj la Barranca de Huentitán. La flaŭro elstaras pro mikaokaj pinoj, diversaj specioj de kverkoj, dolĉgumo, fraksenoj, salikoj; kaj enkondukis arbojn kiel tabakinojn, jakarandojn kaj fikojn, same kiel orkideojn, rozojn kaj diversajn speciojn de fungoj. La faŭno reduktiĝas al la tipa urba faŭno, krom 106 specioj de mamuloj, 19 specioj de reptilioj kaj ses specioj de fiŝoj.<ref>{{citaĵo el la reto| url = http: //www.guadalajara.gob.mx/relacionesinternacionales /ubicacion.htm| titolo = relaciones internacia| urlarfile = https: //web.archive.org/web/20140503222148/http: //www.guadalajara.gob.mx/relacionesinternacionales/ubicacion.htm| dato = 3-a de majo 2014| alirdato = 2021-12-19| arkivurl = https://web.archive.org/web/20100419011804/http://www.guadalajara.gob.mx/relacionesinternacionales/| arkivdato = 2010-04-19}}</ref> La Barranca de Huentitán (ankaŭ konata kiel Barranca de Oblatos) situas norde de la komunumo Gvadalaharo. Ĝi mezuras ĉirkaŭ 1.136 hektarojn kaj havas mezan profundon de 600 metroj aparte. La diferenco en altecoj de la plej alta ĉirkaŭlinio (1520 msm) kaj la plej malalta (1000 msm) estas 520 metroj ĉe la punkto de la fonikula relo. Ĉi tiu kanjono ankaŭ nomiĝas Oblatos-Huentitán ĉar ĝi transiras 2 regionojn de la urbo nomataj Oblatos kaj Huentitán respektive. La Akvofalo Cola de Caballo: ĝi situas ĉe la aŭtovojo Gvadalaharo al Zacatecas (km 15) kelkajn kilometrojn de la norda Periférico tuj post pasado de la urbo San Esteban. La akvofalo estas formita de rivereto venanta de la valo Atemajac sed nun, ĉar ĝi estas tiel proksima al Gvadalaharo kaj kvartalo kun tre malmulta evoluo, ĝi estas tre poluita. Urba arbaro aŭ arbaro Colomos, kie situas la japana ĝardeno, situanta en la nordokcidenta parto de Gvadalaharo. Ĝi estis unu el la ĉefaj provizoj de la urbo, kaj hodiaŭ ĝi daŭre provizas ĉi tiun esencan likvaĵon al iuj ĉirkaŭaj kvartaloj. Nuntempe ĉi tiu arbaro havas 92 hektarojn da arbara maso, en kiuj elstaras pino, eŭkalipto kaj cedroj. Ĝi havas diversajn allogojn kiel: lagetoj, ludejoj kaj kampadejoj. Inter aliaj lokoj estas ankaŭ: Parque natural Acuático Camachos. Barranca de Huentitlán La nogalera. Barranca de Oblatos, Barranca Colimilla aŭ Rio Grande, Japana Ĝardeno en la arbaro de kolonianoj. == Sportoj == La urbo havas du futbalajn teamojn en la unua divizio, la Klubo Deportivo Gvadalaharo, populare konata kiel Chivas aŭ la Sankta Rebaño kaj la Atlasa Klubo aŭ [[Atlas Fútbol Club]] konata sub la kromnomoj de Rojinegros del Atlas. aŭ Vulpoj. En la Dua Divizio de Meksiko la Klubo Deportivo Oro kaj la Black Lions Club de la Universitato de Gvadalaharo; en la tria divido estas la legenda Nacia Sporta Klubo, kaj en la pasinteco ĝi havis aliajn teamojn kiel Jalisco-Socia kaj Sporta Klubo, ĉi-lasta jam malaperis. En basbalo, la Charros de Jalisco ludis la Meksikan Basballigon de 1949 ĝis 1952, la Pacifika Marborda Ligo de 1952 ĝis 1955, denove la Ligo Meksikano de 1964 ĝis 1975, kaj nuntempe la Meksika Pacifika Ligo ekde 2014. En Basketbalo, la Astros de Jalisco partoprenas en la Nacia Profesia Basketbala Ligo ekde 2019. La ŝtato Jalisco estas landa gvidanto en la olimpika sportejo, ĉar ĝi gajnis la nacian olimpiadon 18 sinsekvajn fojojn, ĝi ankaŭ gajnis la plej altan nombron da medaloj en ĉiuj fakoj de la naciaj olimpikoj en 9 okazoj.<ref>https://web.archive.org/web/20061220164858/http://code.jalisco.gob.mx/index1.html</ref> == Politiko kaj registaro == Urba Palaco de Gvadalaharo, sidejo de la urbestraro de menciita komunumo. Kiel la cetero de la municipoj en Meksiko, Gvadalaharo estas regata de urba prezidanto , kiu ekzercas plenuman povon dum tri sinsekvaj jaroj. Leĝdona povo estas posedata de la konsilio, konsistigita de la nomlisto elektita de la urbestra kandidato, konsistigita de konsilanoj, kiuj ne estas elektitaj de la civitanoj per rekta aŭ nerekta voĉdono, sed la nomlisto pasas aŭtomate se la urbestro venkas. La komunumo estas dividita en kvin elektodistriktojn por elekti urbajn reprezentantojn en la federacia leĝdona povo. Ĉi tiuj distriktoj estas la VIII, IX, XI, XIII kaj XIV de la ŝtato === Administra divido === Sektoroj, en kiuj dividiĝas la Gvadalahara metropola areo. Pro la kresko de la urba areo, la metropola areo konsistas el la jenaj komunumoj: Gvadalaharo, Zapopan, Tonalá, Tlaquepaque, Tlajomulco de Zúñiga, El Salto, Juanacatlan, Ixtlahuacán de los Membrillos kaj Zapotlanejo. Ĉiu municipo estas regata de populare elektita urbestro kun trijara oficperiodo. La urbestroj, kune kun grupo de konsilistoj nomataj Cabildo, formas Urbestraron. Tiusence ĉiu urba kaj antaŭurba komunumo estas aŭtonoma, kaj tio, kio kunigas ilin serĉante la metropolitenan areon, estas la Metropola Konsilio, kiu konsistas el la menciitaj municipoj kaj estas regata de la subŝtata guberniestro. La funkcio de ĉi tiu grupo estas vidi la problemojn kaj solvojn de la urba areo kaj ĉefe solvi ilin kune. Ĉiu komunumo estas dividita en zonojn,Ĉi tiuj havas la funkcion de la ordigado de urba planado ĝenerale, Gvadalaharo havas la jenajn sep areojn: Centro, Minerva, Huentitán, Oblatos, Olímpica, Tetlán kaj Cruz del Sur.Same la metropola areo dividiĝas en kvar sektorojn: Juárez, Hidalgo, Libertad kaj Reforma. == Religio == La urbo estas la sidejo de la dua plej grava katolika ĉefepiskopujo en Meksiko, la Arkidiocezo de Gvadalaharo , nur malantaŭ la Ĉefepiskopujo Primada de México . Ĝi ankaŭ havas la seminarion kun la plej granda nombro da studentoj, ne nur en Meksiko sed tutmonde kun 622 seminarianoj en la ĉefa seminaria stadio. La Arkidiocezo de Gvadalaharo raportis en 2009 la jenajn nombrojn: 432 paro parishoj, 1.100 diocezaj pastroj, 341 religiemaj pastroj, 25 diocezaj pastraj preskriboj kaj 21 pastraj preskriboj de religiaj parokanaroj. Tiutempe en la Arkidiocezo de Gvadalaharo estis unu dioceza pastro por po 6454 loĝantoj de la paŝtista teritorio. [ 37 ](...) Gvadalaharo estas hejmo de granda nombro da kristanaj anoj de aliaj filioj; Protestantoj , anglikanoj , ortodoksuloj , mormonoj kaj atestantoj de Jehovo . Ĝi ankaŭ havas establitan judan komunumon. Ĉi tiu ĉeesto devenas de la unuaj jardekoj de la 20a jarcento, kiam la komunumo estis dividita inter judoj de Aŝkenazo kaj judoj de Sefarda origino.. Meze de la 1960-aj jaroj ambaŭ komunumoj decidis kunfandi kaj labori kune. Sub ĉi tiu kuniĝo, la judoj de la urbo vivis ĉirkaŭ 40 jarojn. La nova jarcento alportis al la juda vivo de la urbo la rompon de la unuigita organizo, generante la disiĝon inter la Israela Komunumo de Gvadalaharo, [ 38 ] kun ortodoksa rito, kaj la Hebrea Komunumo de Gvadalaharo , [ 39 ] kun konservativa rito. . Estas ankaŭ signifa nombro da kredantoj en la doktrinoj de budhismo, hinduismo kaj "novaj religioj" ( ĉielarko , rastafaria , nova epoko , kaj aliaj). La urbo estas la monda centro de la preĝejo La Luz del Mundo == Katolika partio kaj tradicio == Kvankam la Patronoj de Gvadalaharo estas Sankta Mikaelo Arkianĝelo, Sankta Jakobo la Apostolo kaj la Virgulino de Gvadalupo, la plej granda religia festo en Gvadalaharo okazas la 12-an de oktobro, la tago en kiu la bildo de la Virgulino de Zapopan trairas la vojon, kiu iras de la Metropola Katedralo de Gvadalaharo al la Baziliko de Nia Sinjorino de Atendo en Zapopan. Ĉi tiu evento estas konata kiel " La Romería " kaj estas la alta punkto de religia festo, kiu konsistas el la vizito farita de la bildo de Nia Sinjorino de Atendo de Zapopan al la kapeloj kaj parokoj de Gvadalaharo. Oficiale la vizitoj komenciĝas en majo kaj la lasta vizitota templo estas la Metropola Katedralo, kie ĝi restas ĝis la mateno de la 12a, kiam ĝi komencas sian revenon al la baziliko Zapopan, ĝia sanktejo. Domoj kaj stratoj estas ornamitaj per papero picado, luzerno kaj floraj aranĝoj tra kiuj la bildo pasas antaŭ ol atingi la paro parishon aŭ kapelon de ĉiu kvartalo. Ĉi tiu sindediĉo estas tre aparta al Gvadalaharo kaj havas neniun paralelon en Meksiko, nek en siaj formoj nek en sia historio, historio intime ligita al la fondo mem de Gvadalaharo en 1542, ĉar jam en 1531 Fray Antonio de Segovia vojaĝis tra la valo de Atemajac kaj Zapopan, evangelizante la originalojn de ĉi tiuj landoj, akompanataj de la bildo de la Virgulino de Atendo, kiu estas la originala bildo, kiu faras la turneon ĉiun 12an de oktobro. == Publika servo sistemo == Gvadalaharo havas ampleksan gamon de publikaj servoj dediĉitaj al civitanoj. Plej multaj estas financataj de la ŝtata registaro de Jalisco, kaj aliaj per privata iniciato. La Ministerio pri Publika Sekureco estas rekta dependeco de la federacia registaro. Gvadalaharo nuntempe havas propran filian agentejon pri publika sekureco de la ŝtata sekretario pri publika sekureco. La Unuiĝo de Gvatado de Verdaj Areoj kaj Sportaj Centroj, ofte konata kiel Arbaraj Gardistoj, estas subunuo de la Ministerio pri Publika Sekureco, kaj zorgas pri prizorgado de gvatado en parkoj, arbaroj kaj verdaj areoj. La fajrobrigado estas agentejo zorge de la ŝtata registaro, kiu estas konsiderata unu el la plej gravaj agentejoj en la gvadalahara krizosistemo. Civila protekto estas urĝa sistemo, kiun kunordigas la fajrobrigada Gvadalaharo. Ĝi ankaŭ havas krizan numeron 066. Telefonante ĉi tiun numeron de iu ajn loka, publika aŭ poŝtelefono, telefonisto respondos kaj respondecos oferti telefonan helpon. La [[Universitato de Gvadalaharo]] (hispane ''Universidad de Guadalajara'') estis fondita en 1792 en la samnoma urbo Gvadalaharo. La universitato havas plurajn bakalaŭrajn kaj postdiplomajn kampusojn same kiel plurajn institutojn, kiuj estas distribuitaj ĉie en la subŝtato Ĥalisko. == Urboplanado == La urba ordigo ene de la municipo de Gvadalaharo povas esti konsiderata varia, ĉar ene de ĝi ekzistas diversaj formoj de stratoj, avenuoj, kvartaloj kaj subsekcioj, kiuj havas malsamajn liniojn kiel ortogonalaj , kun horizontalaj kaj vertikalaj linioj, kiuj kruciĝas, kaj neregulaj , tio estas sensencaj stratoj kaj avenuoj, sed ĝenerale ni povas diri, ke Gvadalaharo havas stelan spuron, kiuj estas kvin elirejoj, kun pluraj vojringoj ĉirkaŭ ĝi kaj transirantaj ilin. Komence de Gvadalaharo, ĝi havis ortogonalan spuron, t.e., kun horizontalaj kaj vertikalaj linioj, kiuj intersekcas, tamen tra la jaroj kaj dum ĝi kreskis direkte al la rivero San-Juano de Dios, ĉi tiu spuro klinis kvankam ĝi daŭris. kun la sama tendenco, male al la norda, okcidenta kaj suda flanko, kie la samaj stratlinioj estis sekvitaj. Ĉi tio ŝanĝiĝus kiam la fervojo al Gvadalaharo estis enkondukita en 1888, ĉar en la dudeka jarcento kiam urbanizita en la sudo, ĝi spertis alian inklinon, la saman kazon kiel en San-Juano. Kun la paso de la tempo kaj la aneksado de urboj, unue Analco, Mexicaltzingo, Mezquitan kaj San Juan de Dios, kaj poste ili igis Gvadalahararon havi diversan spuron, al tio aldoniĝas ĝia akcelita kresko en la 20a jarcento, kiu generis la spuro menciita en la unua alineo. Dum la registaro de José de Jesús González Gallo, inter 1947 kaj 1953, Gvadalaharo estis la temo de gravaj publikaj verkoj, kiuj parte ŝanĝis la urban pejzaĝon de la historia centro de la urbo. Elstaras la etendaĵoj de la avenuoj Alcalde-16 de Septiembre kaj Juárez, kiuj ne plu sufiĉis por la kreskanta nombro da aŭtoj, kiuj, tagon post tago, cirkulis tra la urbocentro. Tiel, por pligrandigi la avenuojn necesis malkonstrui konstruaĵojn kaj kongrui kun la strato. Tiuj malkonstruoj ne ĉesis generi diskutadon, ĉar, kvankam oni provis modernigi kaj pliefikigi la centron de Gvadalaharo, la neriparebla perdo de multaj malnovaj konstruaĵoj kun arkitektura kaj historia valoro ankoraŭ bedaŭras. Iuj aliaj konstruaĵoj ĉirkaŭ la gvadalahara katedralo estis malkonstruitaj kun la celo lasi grandajn liberajn spacojn ĉe la kvar flankoj de la episkopa sidejo, formante grandan latinan krucon en kies centro elstaras la katedralo. La Kruco de Placoj estis formita de la ekzistanta Placo de Armiloj, sur la suda flanko de la preĝejo. Malkonstruoj ne necesis en ĉi tiu spaco. Aliflanke, antaŭ la ĉefa fasado de la katedralo, necesis malfermi la spacon por la Placo de la Komunumo (poste konata kiel Placo de la Fundamento, Placo de la Laŭroj kaj Placo Gvadalaharo, sinsekve). Same, norde, malnova preĝejo de la 17-a jarcento anstataŭiĝis per la Placo de la Rotondo de la Homoj Ilustraj (maŭzoleo, kie estas deponitaj la restaĵoj de elstaraj loĝantoj de Jalisco). Fine, por kompletigi la krucon en ĝia plej longa parto, la malnovaj domegoj, kiuj okupis la du blokojn inter la malantaŭa fasado de la katedralo kaj la antaŭa fasado de la Teatro Degollado, estis tute detruitaj.estigante la Placon de la Liberigo (ankaŭ nomata Placo de la Tri Poderoj, kaj pli konata kiel Placo de la Du Kopoj).[ 42 ] En sia klopodo fari Gvadalaharon daŭrigebla urbo, la Meksika koridoro (VENIU) estis konstruita de la avenuo López Mateos ĝis Juan Palomar kaj Arias, kun la intenco vastigi la infrastrukturon de la bicikla vojo laŭ la avenuo Meksiko kun 1,8% km kaj la plibonigo kaj plibeligo kun ĝardenoj kaj la starigo de Pura Punkto === colonias (kvartaloj) === Gvadalaharo konsistas el pli ol 2300 kvartaloj, en kiuj etendiĝas la Metropola Areo, la unua placo de la urbo konsistas el domoj plejparte de pli ol 2 niveloj kun arkitekturaj stiloj, kiuj iras de ĉurrigereska, baroka kaj eŭropa stiloj de la 19-a jarcento. , la unua placo de la urbo konsistas el la centraj areoj kaj iliaj ĉirkaŭaĵoj, kiel la kvartaloj Santuario, Mezquitan, Analco, San Juan de Dios kaj Colonia Centro. Direkte al la okcidento de la unua pentraĵo, la domegoj de la 19-a jarcento komencas leviĝi, loĝejo de eminentaj karakteroj en la historio de la grandurbo, novklasikaj strukturoj kaj grandaj domoj de la Porfiriato, tiu pentraĵo konsistas el kolonioj kiel Lafayette, Americana, Moderna, Arcos Vallarta, en Las. kiu iliaj respektivaj ekspansioj respondas al konstruoj de la jaroj 1920,1930, 1940 kaj 1950. Al ĝia ĉirkaŭaĵo Gvadalaharo plivastiĝas en dua kadro, kie la florado de la novaj arkitekturaj tendencoj de la jaroj 1960 kaj 1970 lasos la spuron de kolonioj kiel Kolonio. Americana , Vallarta Poniente , Modern, Providencia, Vallarta San Jorge, Jardines del Bosque, Chapalita, ktp. Inter kiuj estas de postmodernismaj linioj, 1925-stilo ĝis la arkitektura heredaĵo de unu el la mondaj ikonoj de meksika arkitekturo: Luis Barragán . La urbo havas loĝajn evoluojn kaj privatajn komunumojn. Ĉi tiuj kolonioj situas kaj en la komunumo Guadalajara, kiel en ĝia najbara komunumo Zapopan kaj iuj en la sudo de la urbo, en la komunumo Tlajomulco. Iuj el ĉi tiuj kolonioj estas: Colinas de San Javier, Puerta de Hierro, Providencia, Chapalita, Jardines de San Ignacio, Ciudad del Sol, Valle Real, Lomas del Valle, Santa Rita, Monraz, Santa Anita Club de Golf, El Cielo, Santa Isabel, Virreyes, Bugambilias, Las Cañadas, La Estancia, ktp. == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de {{paĝonomo}} estas * {{flago|Rusio}} [[Magadan]] en [[Rusio]] * {{flago|Peruo}} [[Limo]] en [[Peruo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cronicajalisco.com/notas/2013/3637.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210128042718/https://www.cronicajalisco.com/notas/2013/3637.html |arkivdato=2021-01-28 }}</ref> == Konataj urbanoj == * [[Antonio Ortuño]] * [[Guillermo del Toro]] == Vidu ankaŭ == * [[Baĥiaj sekaj arbaroj]] * [[Granda Gvadalaharo]] * [[Meksika Altebenaĵo]] * [[SITEUR (Gvadalaharo)]] * [[Trolebusa transporto en Gvadalaharo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * [http://www.fil.com.mx retejo de la iunternacia foiro de libroj en Gvadalaharo] ({{es}}) * [http://www.jalisco.gob.mx oficiala retejo de la subŝtato Ĥalisko] ({{es}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvadalaharo (Meksiko)]] bwkrd6bsh1xh9dgzn0r623k9cly2cii 0 17730 9416507 9414435 2026-06-28T22:15:42Z Kani 670 /* Specilisto en taksonomia ordo */ 9416507 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Meropedoj |koloro = pink |dosiero = Bee eater in Selous Game Reserve.jpg |priskribo de dosiero = [[Blankfrunta abelmanĝulo]], (''Merops bullockoides'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Nyctyornis]]'' *''[[Meropogon]]'' *''[[Merops]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Abelmanĝuloj''' aŭ '''meropoj''' estas [[birdo]]j el la ordo de [[koracioformaj]], manĝantaj [[insekto]]jn kaj havantajn okulfrape koloran plumaron<ref>[[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref>. La vorto "meropo" devenas el la sciencnoma latinlingva ''Merops'', kaj pro tio pli akurate uzendas por la specioj de tiu genro, sed ankaŭ uzeblas por la tre konata specio [[Eŭropa abelmanĝulo]]. Por la birdoj de la tuta familio plie taŭgas la nomo '''Meropedoj'''. Ĉar [[meropo]] aŭ "meropedo" estas tro scienca nomo, populariĝis la nomo [[abelmanĝulo]], ĉar kvankam ne estas tio la ununura manĝaĵo de la familio, tradicie multaj popoloj rilatigis la familion kun tiu familio de insektoj. == Priskribo == Plej parto de specioj troviĝas en [[Afriko]], sed aliaj ĉeestas en suda [[Eŭropo]], kiel la [[Eŭropa abelmanĝulo]] ''Merops apiaster'', [[Aŭstralio]] kaj [[Novgvineo]]. Ili karakteriĝas pro tre riĉkolora plumaro, sveltaj korpoj kaj ofte longaj centraj vostoplumoj. Ĉiuj estas kolorplenaj kaj havas longajn subenturnitajn bekojn kaj pintajn flugilojn, kiuj donas al ili aspekton hirundecan kiam vidataj de malproksime. == Manĝo == Kiel tiu nomo sugestas, abelmanĝuloj ĉefe manĝas flugantajn [[insekto]]jn, ĉefe [[abelo]]jn, [[vespo]]jn, kiuj estas predataj enaere el malferma gvatejo. Kvankam ili persekutas ĉiujn ajn flugantajn insektojn, [[mielabelo]]j ĉefas en ties dieto. La monda teritorio de abelmanĝuloj estas preskaŭ identa al la indiĝena teritorio de la kvar plej oftaj specioj de mielabeloj. Fry et al. asertas, ke "en 20 apartaj studioj pri la dieto de 16 tipoj de abelmanĝuloj, himenopteroj (formikoj, abeloj kaj vespoj) konsistigis el 20% al 96% el ĉiu insekto manĝita, kaj mielabeloj formis averaĝe ĉirkaŭ unu trionon el la himenopteroj". Antaŭ engluti la predaĵon, abelmanĝulo forigas la predopikilon per ripeta frapado de la insekto sur malmola surfaco, ekzemple branĉo de ripozejo. Dum tiu procezo, la birdo premas la insekton por forigi plej parton de la veneno. Notinde, tiuj birdoj predas nur flugantajn insektojn dum tiuj flugas kaj ne atentas samajn insektojn dum tiuj surteras. == Konduto == Abelmanĝuloj estas gregemaj. Ili formas koloniojn kaj nestumas en tuneloj en sablaj riverbordoj. La ovoj estas blankaj kaj ili ĝenerale produktas 2-9 ovojn ĉiun ovodemetadon (depende de la specio). Ĉar ili loĝas en kolonioj, oni vidas kune ofte grandajn nombrojn de tiuj truoj kun antaŭaj blankecaj markoj ĉe ties enirejoj kaŭzitaj de akumulitaj ekskrementaĵoj. Plej parto de la specioj de tiu familio estas monogamaj, kaj ambaŭ gepatroj zorgas la idaron. La familio de abelmanĝuloj konsistas el du subfamilioj - la barbaj abelmanĝuloj '''Nyctyornithinae''' (levitaj al la familia nivelo kiel '''Niktiornitedoj''' fare de Charles Sibley en pli ĵusaj versioj de sia komputila mondolisto), kaj '''Meropinae''', la tipaj abelmanĝuloj aŭ meropoj. [[Dosiero:Merops_apiaster_(Marek_Szczepanek).jpg|eta|250px|dekstra|Eŭropa abelmanĝulo]] == Specilisto en taksonomia ordo == * genro ''[[Nyctyornis]]'' ** [[Ruĝbarba abelmanĝulo]], ''Nyctyornis amictus'' ** [[Blubarba abelmanĝulo]], ''Nyctyornis athertoni'' * genro ''[[Meropogon]]'' ** [[Purpurbarba abelmanĝulo]] aŭ [[Sulavesa abelmanĝulo]], ''Meropogon forsteni'' * genro ''[[Merops]]'' ** [[Nana abelmanĝulo]], ''Merops pusillus'' ** [[Persia abelmanĝulo]], ''Merops persicus'' ** [[Orienta abelmanĝulo]], ''Merops orientalis'' ** [[Verda abelmanĝulo]], ''Merops viridissimus'' ** [[Blubrova abelmanĝulo]], ''Merops cyanophrys'' ** [[Blankagorĝa abelmanĝulo]], ''Merops albicollis'' ** [[Hirundovosta abelmanĝulo]], ''Merops hirundinaeus'' ** [[Filipina abelmanĝulo]] aŭ [[Bluvosta abelmanĝulo]], ''Merops philippinus'' ** [[Nigra abelmanĝulo]], ''Merops gularis'' ** [[Blukapa abelmanĝulo]], ''Merops muelleri'' ** [[Bluliphara abelmanĝulo]], ''Merops mentalis'' ** [[Ruĝgorĝa abelmanĝulo]], ''Merops bulocki'' ** [[Blankfrunta abelmanĝulo]], ''Merops bullockoides'' ** [[Blubrusta abelmanĝulo]], ''Merops variegatus'' ** [[Etiopia abelmanĝulo]], ''Merops lafresnayii'' ** [[Cinambrusta abelmanĝulo]], ''Merops oreobates'' ** [[Nigrakapa abelmanĝulo]], ''Merops breweri'' ** [[Somalia abelmanĝulo]], ''Merops revoilii'' ** [[Boema abelmanĝulo]] aŭ [[Okragorĝa abelmanĝulo]], ''Merops boehmi'' ** [[Blugorĝa abelmanĝulo]], ''Merops viridis'' ** [[Rufkrona abelmanĝulo]], ''Merops americanus'' ** [[Madagaskara abelmanĝulo]], ''Merops superciliosus'' ** [[Ĉielarka abelmanĝulo]], ''Merops ornatus'' ** [[Eŭropa abelmanĝulo]], ''Merops apiaster'' ** [[Brunkapa abelmanĝulo]], ''Merops leschenaulti'' ** [[Roza abelmanĝulo]], ''Merops malimbicus'' ** [[Skarlata abelmanĝulo]], ''Merops nubicus'' ** [[Karmina abelmanĝulo]], ''Merops nubicoides'' ==Bildaro== <gallery> Dosiero:SL Yala NP BlockV asv2020-01 img01.jpg|''Merops orientalis'' Dosiero:Merops apiaster 001.jpg|Eŭropa abelmanĝulo (''Merops apiaster'') Dosiero:Cinnamon-chested bee-eater.jpg|''Merops oreobates'' </gallery> {{-}} == Referencoj == * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.camacdonald.com/birding/Sampler2a-Bee-eaters.htm Camacdonald Bildaro de ĉiu specio] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=91 Filmoj de abelmanĝulo] ĉe Interreta Birdokolekto * [http://montereybay.com/creagrus/bee-eaters.html Meropedoj, Birdofamilioj de la Mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090204114732/http://montereybay.com/creagrus/bee-eaters.html |date=2009-02-04 }} * [http://www.fotocommunity.de/pc/pc/mypics/370/display/1490759] {{-}} {{Projektoj|commonscat=Meropidae}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] 4zr2axyuk2xnjvyddn1523ucpinvrai 0 21593 9416645 9400763 2026-06-29T06:08:07Z Wheatley2 216749 9416645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = US }} '''Annapolis''' (Esperantigite: [[Anapolizo (Marilando)|Anapolizo]]) estas la ĉefurbo de federacia ŝtato [[Marilando]], [[Usono]]. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la ŝtata Kantono Anne Arundel. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĉi-tiu urbo estas parto de la ''Metropola Areo Vaŝingtono-Baltimore''. En Annapolis situas la [[Usona Mararmea Altlernejo]] kaj [[Kolegio de Sankta Johano]]. == Historio == Ĝin fondis jam en 1649 britaj setlistoj el [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], kiuj establis inter la alfluejo de [[Severn]] kaj [[South River]] havenon, nomatan ''Arundel Town''. La registara estro [[Francis Nicholson]] en 1704 translokigis la registaran sidejon de [[St. Mary's City]] al tiu loko kaj alinomis tion laŭ estimo al reĝino [[Anna (Britio)|Anna]] al Annapolis. Post finiĝo de la usona enlanda milito, la havenurbo estis eĉ dum 9 monatoj ĉefurbo de [[Usono]]. === Aktuala historio === En Annapolis okazas la 27-an de novembro 2007 internacia packongreso, organizita de Usono. == Servoj == * [[Usona Mararmea Akademio]] == Famuloj == * verkisto [[James M. Cain]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Annapolis, Maryland}} * [http://www.ci.annapolis.md.us oficiala paĝo de la urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070201105547/http://www.ci.annapolis.md.us/ |date=2007-02-01 }} * [http://www.visitannapolis.org oficiala turisma paĝo] {{Ĝermo|Usono}} {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Marilando]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] mrmkson0zcrj4h6kzif4iz1odilkkw2 9416646 9416645 2026-06-29T06:09:07Z Wheatley2 216749 9416646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = US }} '''Annapolis''' (Esperantigite: [[Anapolo (Marilando)|Anapolo]]) estas la ĉefurbo de federacia ŝtato [[Marilando]], [[Usono]]. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la ŝtata Kantono Anne Arundel. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĉi-tiu urbo estas parto de la ''Metropola Areo Vaŝingtono-Baltimore''. En Annapolis situas la [[Usona Mararmea Altlernejo]] kaj [[Kolegio de Sankta Johano]]. == Historio == Ĝin fondis jam en 1649 britaj setlistoj el [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], kiuj establis inter la alfluejo de [[Severn]] kaj [[South River]] havenon, nomatan ''Arundel Town''. La registara estro [[Francis Nicholson]] en 1704 translokigis la registaran sidejon de [[St. Mary's City]] al tiu loko kaj alinomis tion laŭ estimo al reĝino [[Anna (Britio)|Anna]] al Annapolis. Post finiĝo de la usona enlanda milito, la havenurbo estis eĉ dum 9 monatoj ĉefurbo de [[Usono]]. === Aktuala historio === En Annapolis okazas la 27-an de novembro 2007 internacia packongreso, organizita de Usono. == Servoj == * [[Usona Mararmea Akademio]] == Famuloj == * verkisto [[James M. Cain]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Annapolis, Maryland}} * [http://www.ci.annapolis.md.us oficiala paĝo de la urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070201105547/http://www.ci.annapolis.md.us/ |date=2007-02-01 }} * [http://www.visitannapolis.org oficiala turisma paĝo] {{Ĝermo|Usono}} {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Marilando]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] 5vxnxa74kffuahr4retoxb7k51eegrm 0 22503 9416564 8986380 2026-06-28T23:26:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416564 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = José Bové | dosiero = José Bové - Meeting in Toulouse for the 2007 French presidential election 0188 2007-04-18 cropped.jpg| priskribo = Franca eŭropdeputito, sindikatisto kaj famulo en alimondisma movado | grandeco de dosiero = 200 | dato de naskiĝo = [[11-a de junio]] [[1953]] | loko de naskiĝo = [[Talence]], [[Gironde]], [[Akvitanio]], [[Francio]] }} '''José BOVÉ''' [Ĵoze Bove] (propranome: '''Joseph BOVÉ''') estis ĝis 2004 parolperanto kaj inter la estruloj de franca agrikulturista sindikato ''[[Confédération paysanne]]'' ("Kamparana konfederacio", ano internaciskale de [[Via Campesina]]). En [[decembro]] de [[1999]], Li iĝis fama mondskale kritikante la politikon de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] dum la [[Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle]]. Li estas inter la fondintoj de la unue franca, nun internacia asocio [[ATTAC]]. Li rezignis el siaj sindikataj respondecoj en [[2004]] por ne personigi la agadon de sia sindikato, ĉar li estis iĝinta intertempe ia famulo en la amaskomunikiloj. Li nun oficas kiel parolperanto de la internacia teamo de ''Via Campesina''. Li estas precipe fama pro: * Siaj alternativaj proponoj al la [[Liberalismo|liberala]] [[tutmondiĝo]]. * Sia kontraŭstaro al la [[Genetike modifita organismo|GMO-oj]]. * Sia kontraŭstaro al tiu kiun li nomas "mismanĝo". T.e. la [[Rapidmanĝejo|hastmanĝaĵoj]]. Li estas porulo kaj efektivinto de [[Civila malobeo]] kaj pro ĝi estas regule malliberigita en Francio. Tamen, li daŭrigas sian simbolan agadon, kiel la malmunto de [[McDonald's]] aŭ la detruo de [[GMO|GMO-ajn]] kampoj, por kontraŭstari internaciajn firmaegojn kaj veki homajn konsciojn. Li anoncis sian kandidatiĝon por la [[prezidanta baloto de 2007 en Francio]] la {{daton|1|februaro|2007}} en la [[sindikato|sindikatejo]] (''Bourse du Travail'') de [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]], por esti la ''Parolportanto de la senvoĉuloj''. Li ricevis 483 008 voĉdonojn, t.e. 1,32% de la nesindetenaj voĉdonantoj en la unua baloto la {{daton|22|aprilo|2007}}. Por la dua baloto, li deklaris voĉdoni por [[Ségolène Royal]]. Malpli serioze, pro liaj lipharoj kaj lia vigleco defendi la malgrandajn kaj nesubmetiĝemajn oni foje komparis lin je [[Asteriks]]. En 2009, li estas elektita eŭropdeputito kaj kampanjas kun la movado [[Eŭropo Ekologio (Francio)|Eŭropo-Ekologio]], grupiĝo de aktoroj kaj asocioj el la civila socio kaj la verduloj. == Vidu ankaŭ == * [[Agrikulturo]] * [[Vandana Shiva]] * [[Kontraŭ-tutmondiga movado]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * http://www.unisavecbove.org ({{fr}}) * http://www.josebove2007.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070302124646/http://www.josebove2007.org/ |date=2007-03-02 }} ({{fr}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bove, Jose}} [[Kategorio:Alimondismo]] [[Kategorio:Francaj politikistoj]] [[Kategorio:Agrikultura sindikato]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2009-2014]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Francio 2014-2019]] [[Kategorio:Kandidatoj de franca prezidanta baloto]] 5fp5984vgsgcyi3goar3z2l3ho95153 0 24238 9416455 9377383 2026-06-28T21:00:24Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9416455 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Dro James Cooke Brown''' ([[21-a de julio]], [[1921]] - [[13-a de februaro]], [[2000]]) estis [[sociologio|sociologo]] kaj sciencfikcia aŭtoro, kreinto de la planlingvo [[loglano]]. Lia sciencfikcia romano estas ''The Troika Incident'' ([[Doubleday]], 1970). Doktoro Brown kreis en relative juna aĝo tabloludon "Karieroj" ("Careers"), kiu iĝis tre populara en Usono. La monenspezo de produktado de tiu ludo ebligis lian aktivan interesiĝon pri tiaj neenspezigaj aferoj kiel lingvoprojektado. En la lastaj jaroj de sia vivo li verkis malnete verkon pri [[ekonomiko]], en kiu li proponis transiron de ''labor-merkato'' al ''merkato de laborlokoj''. En la libro Brown komparas ekonomikon kun kunigo de kosmoŝipoj kaj, iom beletre, konkludas, ke komputiloj, kiuj povas precize kunigi du kosmoŝipojn, povas kunordigi ankaŭ la merkaton de laborlokoj. Li mortis en [[Tierra del Fuego]] pro subita koratako, kiam li kun sia edzino ĉirkaŭiris Sudan Amerikon en [[jaĥto]]. Ĝis la tago de sia morto li konservis klaran memoron kaj senton de humuro. {{Projekto vizaĝoj}} <!-- rompita ligilo == Eksteraj ligiloj == *[http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=james+cooke+brown&vid=ONB&fn=search Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri James Cook Brown en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} --> {{ĝermo|usona verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brown, James Cooke}} [[Kategorio:Sociologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] ngd1cbtuu0lzbcg1e4cztwmpgp34w5s 0 24509 9416369 9363864 2026-06-28T18:15:12Z ThomasPusch 1869 /* Bildaro */ 9416369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Wałbrzych | germana_nomo = [[Waldenburg]] | genitivo = Wałbrzycha | blazono = POL Wałbrzych COA.svg | flago = POL Wałbrzych flag.svg | mapo = | provinco = [[Malsupra Silezio]] | distrikto = [[Distrikto Wałbrzych]] | distrikto-rajta = | komunumo-speco = Urba | komunumo = | urba_komunumo = Jes | estro-titolo = Prezidanto de urbo | estro = Roman Szełemej | retpoŝto = um@um.walbrzych.pl | adreso-estraro = pl. Magistracki 1 | poŝtkodo-estraro = 58-300 | telefono-estraro = 74 665-51-00 | fakso-estraro = 74 665-51-18 | poŝto-estraro = um@um.walbrzych.pl | areo = 84.79 | latitudo = 50/47 | longitudo = 16/17 | zomo = 10 | alto = 350 | loĝantaro-dato= {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} <!-- Fine de 2020 estis 109 971. --> | denso={{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} | aglomeraĵo = 380000 | tel_antaŭkodo = 74 | poŝtkodo = 58-300 ĝis 58-309 kaj 58-316 | aŭtokodo = DB | TERYT = 5020121091 | SIMC = | ĝemelaj_urboj = [[Gzira]], [[Foggia]], [[Vannes]], [[Hradec Kralove]], [[Freiberg]], [[Jastarnia]], [[Tula (Rusio)]], [[Dnipro (urbo)|Dnipro]] | retpaĝaro = http://www.um.walbrzych.pl/ | fondita = [[9-a jarcento]] | urborajtoj = Proksimume [[1400]] | vikinovaĵoj = }} '''Wałbrzych''' ({{lang-de|Waldenburg}}) estas [[urbo]] en sudokcidenta [[Pollando]]. Ĝi estas urbo kun [[rajto]] de [[distrikto]] ([[eksterdistrikta urbo]]) en la provinco [[Malsupra Silezio]], kaj funkcias kiel administra centro por la samnoma [[distrikto Wałbrzych]], kiu duone ĉirkaŭas la urban komunumon. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Najbaraj vilaĝoj estas [[Świebodzice]] (''Freiburg'') norde, Lubiechów (''Liebichau'') kaj Witoszów Górny (''Oberbögendorf'') nordoriente, Bystrzyca Górna (''Oberweistritz'') kaj Zagórze Śląskie oriente, Olszyniec (''Erlenbusch'') kaj [[Jedlina-Zdrój]] (''Bad Charlottenbrunn'') sudoriente, Rybnica Leśna (''Reimswaldau'') kaj Unisław Śląski (''Langwaltersdorf'') sude, [[Boguszów-Gorce]] (''Gottesberg-Rothenbach'') okcidente kaj [[Szczawno-Zdrój]] (''Bad Salzbrunn'') nordokcidente. == Vidindaĵoj == * [[Kastelo Książ]] (germane ''Fürstenstein'') == Notindaj loĝintoj == * [[Bernhard Kötz]], germana esperantisto * [[Wolfgang Menzel]], literaturhistoriisto * Abraham Robinson, matematikisto == Esperanto en Waldenburg == Komenciĝis kurso por laboristoj tie en [[1913]]. Danke al la fervora laboro de [[GEA]]-membrino ''Frieda Schönfeld'' oni sukcesis fondi [[1921]] tie grupon sub la nomo “Esperanto-Asocio Verda Stelo“ kun 25 membroj. Ekde 2012 organizitis diversaj Esperanto-aranĝoj en la urbokvartalo [[Szczawno-Zdrój]] (la historia banloko ''Bad Salzbrunn''). == Bildaro == <gallery perrow=4> Walbrzych - szyb Matylda i Chrobry.jpg|ŝaktoj "Mathilde" (post 1946 Matylda) kaj "Bahnschächte" (Chrobry) de 1882, aktivaj ĝis 1994 PL Walbrzych Sad.JPG| Tribunalo (Amtsgericht/Sąd Rejonowy) Ksiaz- zamek.jpg| [[Kastelo Książ]] ([[Schloss Fürstenstein]]) PL Walbrzych Rynek.JPG| Urboplaco PL Walbrzych Ratusz.JPG| Urbodomo PL Walbrzych AniolStroz.JPG| Preĝejo de Sanktaj Anĝeloj Gardistoj PL Walbrzych Widok.JPG| Rigardo al la urbocentro el urba parko Castle Fürstenstein.JPG| Kastelo Książ (Fürstenstein) </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.walbrzych.info Urba retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200531050959/https://nasz.walbrzych.pl/ |date=2020-05-31 }} {{Vojevodio Malsupra Silezio}} {{ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj en Malsuprasilezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] 2l0v31c5dbg98wtpieagufhjy3yixn7 0 24972 9416685 9362735 2026-06-29T08:37:47Z Sj1mor 12103 9416685 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = | eldonisto = | titolo de la ludo = Triktrako | dosiero = [[Dosiero:Backgammon lg.jpg|250ra]] | priskribo de dosiero = Kompleto de triktrako: tabulo, po 15 diskoj, po 2 ĵetkuboj kaj ĵetkubujoj kaj duobliga kubo | nombro de ludantoj = 2 | aĝa rekomendo = De 4-5 jaroj aŭ pli | daŭro de preparo = 30 sekundoj | daŭro de ludo = 5-60 minutoj | komplekseco de reguloj = meza | elementoj de strategio = | hazardo = meza (dependo de la ĵetkuboj) | necesaj kapabloj = strategia kaj taktika pensado, kalkulado, probablokalkulo | estiĝo = antaŭ {{Ĉirkaŭ|5000}} jaroj | noto = }} '''Triktrako''' (ankaŭ '''Bakgamono'''<ref>[http://ludanto.org Ludanto.org]</ref>) (angle ''Backgammon'', france ''Tric trac'', turke ''Tavla'', pole ''Tryktrak'') estas populara [[tabulludo]] por du ludantoj, unu el la plej malnovaj. Ekzistas pluraj variantoj de ĝi, sed ĉiuj bazas sur la samaj principoj. Kvankam ĝi estas parte [[hazardo|hazarda]] ludo, en kiu la rezulto dependas de [[ĵetkubo]]j, tre grava estas [[strategio]]: elekto de bona movo, efika blokado, reago al movoj de la kontraŭulo kaj [[probablokalkulo]]. == La nomo == La nomo ''triktrako'' devenas de la franca ludo ''trictrac'', ''tricque-trac'', ''trique-trac'' aŭ ''triquetrac''. La nomo estas [[onomatopeo]] kiu redonas la sonon de "senĉesa movado de diskoj, kiu aspektas simila al trik-trak"<ref>Promé, Jean:''L’Excellent Jeu du tricque-trac''</ref>, "ĵetkuboj, ĵetkubujoj kaj diskoj"<ref>Giffart: ''Le Grand Trictrac''</ref> aŭ "bruoj farataj dum ĉasado por forpeli ĉasbestojn"<ref>''Dictionnaire de L’Académie française''</ref>. Gravas rimarki, ke la originala franca ''trictrac'' havas alian regularon ol la moderna ludo prezentata ĉi tie<ref>Komparu al la [http://fr.wikipedia.org/wiki/Trictrac franca Trictrac]</ref>,<ref>Anglalingvaj informoj, regularo kaj programo por la malnova ludo ''Trictrac'' troveblas ĉe [http://pages.sbcglobal.net/david.levy/trictrac/]</ref>, kiu kutime nomiĝas ''backgammon'' en aliaj lingvoj. Netute klarigita estas deveno de tiu dua (kaj pli internacia) nomo, ''backgammon'' por la similaspekta moderna ludo. Laŭ la plej kredindaj klarigoj ĝi venas el la [[meza angla lingvo]] kaj signifas "la ludo malantaŭen" (el la vortoj ''baec'' - malantaŭ kaj ''gamen'' - ludo). Tio klarigas ĝian esencon: aŭ retroiradon hejmen, aŭ senĉesan komencadon de veturo ekde la sama punkto. Aliaj klarigoj diras i.a. pri la [[kimra lingvo|kimra]] signifo "malgranda batalo"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://backgammon-directory.info/articles/53/Backgammon-Name-Origin.php |titolo=Backgammon Directory |alirdato=2010-04-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101104100053/http://www.backgammon-directory.info/articles/53/Backgammon-Name-Origin.php |arkivdato=2010-11-04 }}</ref>. En Esperanto la formo ''triktrako'' pli ofte ol ''bakgamono'' aperas en vortaroj kiel [[PIV]]; esperanta [[Bildvortaro]]; kvar anglaj-Esperantaj vortaroj de Wells, Butler, Benson, McLinen; ktp. Tamen ŝajnas temi pri laika konfuzo inter la originala malnova ludo ''trictrac'' kaj la similaspekta moderna ludo ''backgammon'', do argumenteble laŭ la [[16 reguloj de gramatiko de Esperanto|15a regulo]], ''bakgamono'' estus pli taŭga internacia nomo en Esperanto. Inter la multaj alilingvaj artikoloj en la [http://fr.wikipedia.org/wiki/Backgammon franca artikolo "Backgammon"] pri ĉi tiu ludo, 25 aliaj lingvoj uzas radikon baze de ''Backgammon'' sed nur 5 lingvoj uzas radikon baze de ''trictrac'' inter ili kaj Esperanto kaj Ido, kaj alia, la [http://pl.wikipedia.org/wiki/Tryktrak pola artikolo Tryktrak], mencias ke en realo pli da poloj efektive uzas la nomon "Backgammon". == La reguloj == [[Dosiero:Bg-movement.svg|eta|250ra|Komenca situo de la diskoj. La sagoj montras direkton, al kiu iras la ruĝaj kaj la nigraj peonoj.]] Modernan triktrakan tabulon kovras 24 longaj trianguloj (kies koloroj alternas), en kvar grupoj kun po ses. Kutime la trianguloj estas numeritaj de 1 ĝis 24. Centre vertikale la tabulon dividas baro. Ambaŭ ludantoj komencas la ludon kun 15 diskoj je sia propra koloro (kutime [[nigra]] kaj [[ruĝa]], eventuale aliaj malsamaj koloroj). Tipe, ili ambaŭ havas propran paron de [[ĵetkubo]]j kaj ĵetkubujon. Ankaŭ, ofte estas uzata "duobliga kubo", kiu estas kubo kun la edroj 2, 4, 8, 16, 32, kaj 64. La diskoj de la ludantoj iras laŭ malsamaj direktoj, kaj la celo de la ludo estas forigi ĉiujn proprajn diskojn el la tabulo antaŭ ol la kontraŭulo forigos la siajn. === Starigo kaj komenco === La 15 diskoj estas metataj sur la tabulon laŭ la skemo (la bildo dekstre). La trianguloj de 1 ĝis 6 estas la hejmo de la nigra ludanto, kiun ĉiuj liaj diskoj devas atingi por komenci forlasadon de la tabulo. La trianguloj de 19 ĝis 24 estas la hejmo de la ruĝa ludanto. Ambaŭ ludantoj ĵetas unu kubon, kaj la ludanto kun la pli granda numero havos la unuan vicon. Tiu ludanto uzas la rezulton de tiuj ĵetkuboj dum la unua vico.<ref name="Bell"/> === Vico === [[Dosiero:Giulio Rosati 18.jpg|eta|maldekstra|200ra|Giulio Rosati: ''Araboj ludas triktrakon''.]] Escepte de la unua vico, la ludanto ĵetas siajn proprajn ĵetkubojn. La ludanto devas movi siajn diskojn sur la tabulo (dekstren por la ruĝa, maldekstren por la nigra - laŭ la skemo) laŭ la numeroj montritaj de la ĵetkuboj. Ekzemple, se la ĵetkuboj montras 5 kaj 2, la ludanto devas movi la unuan diskon je 5 lokoj kaj la duan diskon je 2 lokoj. Se la ĵetkuboj montras du samajn ciferojn, tiam la ludanto faras 4 movojn anstataŭ kutimaj 2. Ekzemple, se la ĵetkuba rezulto estas 3 kaj 3, oni devas movi disko(j)n je 3 lokoj kvarfoje. Ĉiuokaze oni rajtas movi ankaŭ la saman diskon plurfoje, aŭ elekti movi malsamajn diskojn. Ne gravas kiu ĵetkubo estas uzata unue. Oni ne rajtas movi diskon sur lokon, kiun okupas pli ol unu disko de la kontraŭulo. Se ludanto movas diskon sur unuopan diskon de la kontraŭulo, tiu disko estas forbatita kaj forlasas la triangulon kiun okupis kaj estas metata sur la "baron" meze de la tabulo. Se iu(j) disko(j) de la ludanto troviĝas sur la baro, li devas movi ilin antaŭ movado de la aliaj diskoj. La disko rekomencas sian veturon el la hejmo de la kontraŭulo. Ekz. se la nigra ludanto kies disko troviĝas sur la baro ĵetis 1, la disko iras sur la 24-an triangulon, se 2 - sur la 23-an ktp. Se ĉiuj diskoj de ludanto estas en ties hejmo (la lasta kvarono), tiu ludanto rajtas movi ilin for el la tabulo, laŭ la numeroj de la ĵetkuboj. Ekz. la diskon, kiu troviĝas sur la 6-a triangulo la nigra ludanto rajtas forigi ĵetinte 6, tiun el sur la 5-a triangulo - ĵetinte 5 ktp. Oni rajtas forigi diskon ĵetinte pli grandan numeron ol necese nur tiam, kiam ne plu estas diskoj forigeblaj per la preciza bezonata numero. Se ekz. la nigra ludanto havas po unu disko sur la trianguloj 1, 2, 3, kaj la ĵetkuboj montras la numerojn 6 kaj 1, li rajtas forigi la diskon el la 3-a triangulo (per la rezulto 6, ĉar post la 3-a triangulo ne plu estas diskoj) kaj el la 1-a triangulo (per la rezulto 1). === La fina rezulto === Kiam unu el la ludantoj forigis ĉiujn siajn diskojn el la tabulo, li gajnas kaj ricevas '''1 poenton'''. Se lia kontraŭulo forigis neniun el siaj diskoj, tiam la gajno nomiĝas ''gamono'' ("gammon") kaj valoras '''du poentojn'''. Kaj se iuj el la diskoj de la kontraŭulo troviĝas sur la baro aŭ en la hejmo de la gajninto, tiam la gajno nomiĝas ''bakgamono'' ("backgammon") kaj valoras '''tri poentojn'''. === La duobliga ĵetkubo === [[Dosiero:Backgammon DoublingCube.jpg|eta|100ra|Duobliga ĵetkubo]] Oni ofte uzas duobligan ĵetkubon en turniroj kaj [[Hazardludo|monludoj]] por ĝin plirapidigi aŭ plialtigi la rezulton. Antaŭ ol ludanto ĵetas siajn ĵetkubojn, li rajtas proponi duobligi la ludrezulton. Se la kontraŭulo malkonsentas, tiam la proponinto tuj gajnas la aktualan rezulton (1, 2 aŭ 3 poentojn, depende de la situo de la kontraŭulaj diskoj). Oni rajtas proponi alterne - ludanto ne rajtas proponi duobligon se li estis la lasta, kiu tion proponis. Kaze de akcepto pri la duobligo oni metas la duobligan ĵetkubon en videblan lokon, kutime sur la baron, kaj ĝia supra numero montras obligon en la ludo. Poste la kontraŭulo rajtas proponi kvarobligon ktp. ĝis sesdekkvarobligo de la rezulto. La obligado kutime okazas tiam, kiam unu el la ludantoj vidas sian superon en la ludo. Kutime oni obligas ne pli ol du-tri fojojn. == Strategio == La plej ĝenerala strategio de triktrako estas formovi siajn diskojn hejmen kiel eble plej rapide, samtempe kreante obstaklojn al la kontraŭulo. Ĉar oni ne rajtas forbati diskojn kiuj grupe okupas triangulon, valoras krei "ĉenojn" da tiaj grupoj: se en kelkaj trianguloj unu apud la alia troviĝos pluraj samkoloraj diskoj, estos por la kontraŭulo tre malfacile tion transsalti. === Teorio pri malfermo === Simile al teorioj pri la plej valora komenca movo en [[ŝako]], ekzistas ili ankaŭ en triktrako. La teorioj bazas sur multjara esplorado de fakuloj kaj [[komputilo|komputila]] kalkulado de [[probablo]]. Malsupre troviĝas tabelo, kiu montras la plej preferatajn komencajn movojn por ĉiuj eblaj ĵetoj. En la tabelo ne troviĝas duoblaj ciferoj, ĉar en la komenco ĉiu ludanto ĵetas po unu kubo por montri, kiu komencos la ludon. Kaze de egala rezulto ili reĵetas. Foje estas kelkaj preferataj ĵetoj - dum pluraj jaroj ŝanĝiĝis teorioj, kaj oni ne estas certaj pri valoro de iuj el la ĵetoj. La preferataj movoj estas markitaj laŭ la tradicia triktraka skemo, t.e. 13/8 signifas movi diskon el la triangulo 13 sur la triangulon 8. [[Dosiero:Bg-start.svg|eta|300ra|La komenca situacio; ciferoj sur la tabulo ebligas sekvi preferatajn komencajn movojn de la nigraj diskoj.]] {|class=wikitable !Ĵeto||Preferata movo||colspan=3|Alternativaj movoj |- |2-1|| — || 13/11, 6/5|| 13/11, 24/23 || — |- |3-1|| 8/5, 6/5 || — || — || — |- |4-1|| 13/9, 24/23 || 13/8 || — || — |- |5-1|| 13/8, 24/23 || 13/8, 6/5|| — || — |- |6-1|| 13/7, 8/7 || — || — || — |- |3-2|| 13/11, 24/21 || 13/10, 13/11|| — || — |- |4-2|| 8/4, 6/4 || —|| — || — |- |5-2|| 13/8, 24/22 || 13/8, 13/11|| — || — |- |6-2|| 13/11, 24/18 || —|| — || — |- |4-3|| — ||13/10, 13/9 || 13/10, 24/20 || 13/9, 24/21 |- |5-3|| 8/3, 6/3 || —|| — || — |- |6-3|| 24/18, 13/10 || 24/15|| — || — |- |5-4|| 13/8, 24/20 || 13/8, 13/9 || — || — |- |6-4|| — || 8/2, 6/2 || 24/14 || 24/18, 13/9 |- |6-5|| 24/13 || —|| — || — |} == Historio == [[Dosiero:Xii scripta ephesus.jpg|eta|maldekstra|200ra|''Ludus duodecim scriptorum'', muzeo en [[Efezo]].]] [[Dosiero:Wurfzabel.jpg|eta|maldekstra|200ra|''Tabula''-ludantoj, 13-a jc.]] [[Dosiero:Old Backgammon Vasa Edit.jpg|eta|maldekstra|200ra|Triktrako el la 17-a jc. trovita sur la ŝipo [[Vasa (ŝipo)|Vasa]].]] Triktrako estas la ĉefa, moderna ekzemplo de ludoj, kiuj havas komunajn ecojn kun la antikva ludo ''tabula''. Ĉiuj ''tabula''-ludoj estas destinitaj por nur du ludantoj, uzas kvaronigitan tabulon kun multaj luddiskoj, tipe 15. La celo de la ludoj estas forigi la proprajn diskojn antaŭ ol la kontraŭulo faros tion.<ref name="Parlett">Parlett, David. ''The Oxford History of Board Games''. Novjorko: Oxford University Press, 1999.</ref> La plej frua ilia praulo estas ludo trovita en reĝaj [[tombo]]j en [[Ur (urbo)|Ur]] en [[Mezopotamio]] el [[3-a jarmilo a.K.]].<ref name="Bell">Bell, R. C. Board and Table Games from Many Civilizations. Revised ed. Toronto: Oxford University Press, 1979.</ref> Pluraj historiistoj opinias, ke unu el la prauloj de triktrako estas ankaŭ la ludo de [[faraono]]j, [[seneto]]. Ĝia tabulo estas tre simila al tiu en la ludo de dekdu linioj (vidu sube). En sia verko ''"Fedro"'' platono priskribis ĝin kaj aliajn ludojn, kiuj venis el [[Egiptujo]]. Probable seneto populariĝis ekster Egiptujo danke al komercaj rilatoj, pri ĝia uzado de grekaj soldatoj ĉe [[Troja milito|Trojo]] raportis [[Homero]].<ref name="Glonnegger">Glonnegger, Erwin. ''Das Spiele-Buch''.</ref> Tamen, malgraŭ multaj pentraĵoj en faraonaj tomboj, oni neniam trovis la regularon de seneto kaj ĝia ligo kun moderna triktrako ne estas tutcerta. Inter [[-200]] kaj [[-100]] aperis nova ''tabula''-ludo kiu havas ecojn de seneto, nome ''ludus duodecim scriptorum'' ("ludo de dekdu linioj" aŭ "ludo de dekdu signoj"). Ĝia tabulo konsistis el 36 kampoj en 3 vicoj, ofte dekoritaj per proverboj kaj citaĵoj. Ĝi kaj ''tabula'' mem estas la plej probablaj prauloj de triktrako. En [[Persio]] estis kreita 24-kampa versio de la ludo - ''nard'' aŭ ''nardŝir''. La plej fruaj informoj pri ĝi troviĝas en babilona [[talmudo]]. En la [[8-a jarcento]] oni provis sensukcese malpermesi la ludon en islamaj landoj pro [[Korano|koranaj]] principoj.<ref name="Glonnegger"/> Ĝi populariĝis poste en la tuta [[Azio]] sub diversaj nomoj.<ref>Inter alie Tshu-pu kaj Swan Liu en Ĉinio, Sugoroku en Japanio kaj Ssang Ryouk en Koreio/</ref> ''Tabula'' estis ofte menciata de gravuloj. Skribis pri ĝi la imperiestro [[Klaŭdio]]. Ĝi estis ludata de [[Julio Cezaro]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Nerono]] kaj [[Diokleciano]]. Ĝi populariĝis en Eŭropo en mezepoko, menciis ĝin ''La libro de ludoj'' de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]] en la [[13-a jarcento]]. Ĝiajn kvalitojn laŭdis [[Lutero]]. Dum postaj jarcentoj ĝi populariĝis kaj inter altklasuloj (en siaj kolektoj havis la ludtabulojn [[Romanovidoj]], [[Hohencolernoj]] kaj aliaj reĝoj), kaj inter ĉiuj aliaj homoj. Ĝi ekestis ludata sub pluraj nomoj kaj laŭ pluraj regular-variantoj, ekz. en [[Germanio]] ĝi populariĝis ĉirkaŭ la jaro [[1700]] sub la nomo ''puff''. En [[1743]], [[Edmond Hoyle]] verkis mallongan regulareton priskribantan la ludon. Dum kiam en la regiono de Mediteraneo triktrako estis daŭre ludata, en okcidenta Eŭropo komence de la [[20-a jarcento]] oni preskaŭ tute forgesis pri ĝi. Nur post la [[2-a mondmilito]] ĝi regajnis sian popularecon, precipe danke al ĉiujaraj, grandaj turniroj de triktrako en [[Lasvegaso]] en [[Usono]]. Tie estis aldonita la duobliga kubo.<ref name="Glonnegger"/><ref name="Origin">"The Origin of Backgammon", http://perso.wanadoo.fr/bckg/english/accueil.htm, 2004.</ref> == Programaro == [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|eta|GNU Backgammon]] Ludi triktrakon per komputilo ebligas multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]] kaj [[retpaĝo]]j. La unua interreta servo, kiu ekzistas ĝis nun kaj per kiu eblas ludi triktrakon kun aliaj uzantoj, estas ''First Internet Backgammon Server'' kreita en julio 1992<ref>{{en}} [https://groups.google.com/forum/?hl=en#!original/rec.games.backgammon/Unh8BQc5WPE/f5YZKeEKU5AJ Schneider, Andeas: "Backgammon server available NOW"]</ref>. Krom multaj fermitaj programoj kiel ekz. Snowie<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bgsnowie.com/ |titolo=Backgammon Snowie |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110202213616/http://bgsnowie.com/ |arkivdato=2011-02-02 }}</ref> kaj eXtreme Gammon<ref>[http://www.extremegammon.com/default.aspx Extreme Gammon]</ref>, ekzistas ankaŭ [[Libera programaro|libera]] GNU Backgammon<ref>[http://www.gnubg.org/ GNU Backgammon]</ref>. Triktrako-programoj ofertas ne nur la eblon ludi, sed ankaŭ enhavas ilojn por analizi la ludon kaj detale kompari unuopajn movojn. == Triktrako en kulturo == En la [[17-a jarcento]] triktrako atingis pinton de sia populareco. Ĝi fariĝis fama distraĵo kaj de nobeloj, kaj de kamparanoj, ĉefe en la okcidenta Eŭropo. Tial multaj pentristoj desegnis triktrako-ludantojn en palacoj, parkoj kaj tavernoj. Inter ili estis Jan Steen, Dirck Hals, Frederick William Fairholt, Johann Wilhelm Hoffnas, [[Louis Le Nain]], Judith Leyster, Léonard Defrance kaj aliaj. Triktrako aperis ankaŭ en filmoj kaj en televido. Foje la ludo estis distraĵo sen influo al la rakontata historio, foje ĝi estis esenca: * en la filmo "Octopussy" (''Polpo'') [[James Bond]] ludas triktrakon en hotelo. Li uzas falsajn ĵetkubojn de sia kontraŭulo, plurfoje ĵetas duoblajn sesojn kaj gajnas. * en la televidserio [[Lost (televida serio)|"Lost"]] John Locke rakontas pri mistera historio de la ludo kaj komparas ĝin al mistereco de la insulo. Luktado de du kontraŭuloj estas komparita al du flankoj de homa personeco. La nomo de la ludo troviĝas ankaŭ en titoloj de pluraj filmoj, inter alie [[mallonga filmo|mallonga]] ''Backgammon'' (1998)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.raminbahrani.com/films/backgammon.html |titolo=Filmo en la paĝo de Ramin Bahrani |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130908015055/http://www.raminbahrani.com/films/backgammon.html |arkivdato=2013-09-08 }}</ref>, ''Emotional Backgammon'' (2003)<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0260878/ "Emotional Backgammon" en IMDb]</ref> kaj du samtitolaj ''Backgammon'' (usona-meksika<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.backgammonfilm.com/ |titolo=Retpaĝo de la filmo "Backgammon" |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140517010104/http://backgammonfilm.com/ |arkivdato=2014-05-17 }}</ref> kaj dana<ref>[http://www.imdb.com/title/tt3664528/ "Backgammon" en IMDb]</ref>, ambaŭ de la jaro 2014). <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Pieter de Hooch 022.jpg|''Triktrak-ludantoj.'' Pieter de Hooch, ĉ. 1652-1654 Dosiero:Trictrac lenain.jpg|''Ludantoj de triktrako.'' Louis le Nain Dosiero:Gentlemen Smoking and Playing Backgammon in a Tavern, Dirck Hals 1627.png|''Sinjoroj fumas kaj ludas triktrakon interne.'' Dirck Hals, 1627 Dosiero:Jan Steen 015.jpg|''En taverno.'' Jan Steen, {{Ĉirkaŭ|1667}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=triktrak}} * {{en}} [http://www.world-backgammon-association.com/ Tutmonda Triktrako-Asocio] * {{en}} [http://www.gnubg.org/ GNU Backgammon - libera triktraka programo] * {{eo}} [http://www.ludanto.org/bakgamono/bakgamono.shtml paĝo pri "Bakgamono" ĉe Ludanto.org]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{havenda artikolo|Triktrako}} [[Kategorio:Tabulludoj]] 4im1lvk92bct490wjxx86b1lgs7q5y4 9416687 9416685 2026-06-29T08:38:59Z Sj1mor 12103 /* Triktrako en kulturo */ 9416687 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = | eldonisto = | titolo de la ludo = Triktrako | dosiero = [[Dosiero:Backgammon lg.jpg|250ra]] | priskribo de dosiero = Kompleto de triktrako: tabulo, po 15 diskoj, po 2 ĵetkuboj kaj ĵetkubujoj kaj duobliga kubo | nombro de ludantoj = 2 | aĝa rekomendo = De 4-5 jaroj aŭ pli | daŭro de preparo = 30 sekundoj | daŭro de ludo = 5-60 minutoj | komplekseco de reguloj = meza | elementoj de strategio = | hazardo = meza (dependo de la ĵetkuboj) | necesaj kapabloj = strategia kaj taktika pensado, kalkulado, probablokalkulo | estiĝo = antaŭ {{Ĉirkaŭ|5000}} jaroj | noto = }} '''Triktrako''' (ankaŭ '''Bakgamono'''<ref>[http://ludanto.org Ludanto.org]</ref>) (angle ''Backgammon'', france ''Tric trac'', turke ''Tavla'', pole ''Tryktrak'') estas populara [[tabulludo]] por du ludantoj, unu el la plej malnovaj. Ekzistas pluraj variantoj de ĝi, sed ĉiuj bazas sur la samaj principoj. Kvankam ĝi estas parte [[hazardo|hazarda]] ludo, en kiu la rezulto dependas de [[ĵetkubo]]j, tre grava estas [[strategio]]: elekto de bona movo, efika blokado, reago al movoj de la kontraŭulo kaj [[probablokalkulo]]. == La nomo == La nomo ''triktrako'' devenas de la franca ludo ''trictrac'', ''tricque-trac'', ''trique-trac'' aŭ ''triquetrac''. La nomo estas [[onomatopeo]] kiu redonas la sonon de "senĉesa movado de diskoj, kiu aspektas simila al trik-trak"<ref>Promé, Jean:''L’Excellent Jeu du tricque-trac''</ref>, "ĵetkuboj, ĵetkubujoj kaj diskoj"<ref>Giffart: ''Le Grand Trictrac''</ref> aŭ "bruoj farataj dum ĉasado por forpeli ĉasbestojn"<ref>''Dictionnaire de L’Académie française''</ref>. Gravas rimarki, ke la originala franca ''trictrac'' havas alian regularon ol la moderna ludo prezentata ĉi tie<ref>Komparu al la [http://fr.wikipedia.org/wiki/Trictrac franca Trictrac]</ref>,<ref>Anglalingvaj informoj, regularo kaj programo por la malnova ludo ''Trictrac'' troveblas ĉe [http://pages.sbcglobal.net/david.levy/trictrac/]</ref>, kiu kutime nomiĝas ''backgammon'' en aliaj lingvoj. Netute klarigita estas deveno de tiu dua (kaj pli internacia) nomo, ''backgammon'' por la similaspekta moderna ludo. Laŭ la plej kredindaj klarigoj ĝi venas el la [[meza angla lingvo]] kaj signifas "la ludo malantaŭen" (el la vortoj ''baec'' - malantaŭ kaj ''gamen'' - ludo). Tio klarigas ĝian esencon: aŭ retroiradon hejmen, aŭ senĉesan komencadon de veturo ekde la sama punkto. Aliaj klarigoj diras i.a. pri la [[kimra lingvo|kimra]] signifo "malgranda batalo"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://backgammon-directory.info/articles/53/Backgammon-Name-Origin.php |titolo=Backgammon Directory |alirdato=2010-04-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101104100053/http://www.backgammon-directory.info/articles/53/Backgammon-Name-Origin.php |arkivdato=2010-11-04 }}</ref>. En Esperanto la formo ''triktrako'' pli ofte ol ''bakgamono'' aperas en vortaroj kiel [[PIV]]; esperanta [[Bildvortaro]]; kvar anglaj-Esperantaj vortaroj de Wells, Butler, Benson, McLinen; ktp. Tamen ŝajnas temi pri laika konfuzo inter la originala malnova ludo ''trictrac'' kaj la similaspekta moderna ludo ''backgammon'', do argumenteble laŭ la [[16 reguloj de gramatiko de Esperanto|15a regulo]], ''bakgamono'' estus pli taŭga internacia nomo en Esperanto. Inter la multaj alilingvaj artikoloj en la [http://fr.wikipedia.org/wiki/Backgammon franca artikolo "Backgammon"] pri ĉi tiu ludo, 25 aliaj lingvoj uzas radikon baze de ''Backgammon'' sed nur 5 lingvoj uzas radikon baze de ''trictrac'' inter ili kaj Esperanto kaj Ido, kaj alia, la [http://pl.wikipedia.org/wiki/Tryktrak pola artikolo Tryktrak], mencias ke en realo pli da poloj efektive uzas la nomon "Backgammon". == La reguloj == [[Dosiero:Bg-movement.svg|eta|250ra|Komenca situo de la diskoj. La sagoj montras direkton, al kiu iras la ruĝaj kaj la nigraj peonoj.]] Modernan triktrakan tabulon kovras 24 longaj trianguloj (kies koloroj alternas), en kvar grupoj kun po ses. Kutime la trianguloj estas numeritaj de 1 ĝis 24. Centre vertikale la tabulon dividas baro. Ambaŭ ludantoj komencas la ludon kun 15 diskoj je sia propra koloro (kutime [[nigra]] kaj [[ruĝa]], eventuale aliaj malsamaj koloroj). Tipe, ili ambaŭ havas propran paron de [[ĵetkubo]]j kaj ĵetkubujon. Ankaŭ, ofte estas uzata "duobliga kubo", kiu estas kubo kun la edroj 2, 4, 8, 16, 32, kaj 64. La diskoj de la ludantoj iras laŭ malsamaj direktoj, kaj la celo de la ludo estas forigi ĉiujn proprajn diskojn el la tabulo antaŭ ol la kontraŭulo forigos la siajn. === Starigo kaj komenco === La 15 diskoj estas metataj sur la tabulon laŭ la skemo (la bildo dekstre). La trianguloj de 1 ĝis 6 estas la hejmo de la nigra ludanto, kiun ĉiuj liaj diskoj devas atingi por komenci forlasadon de la tabulo. La trianguloj de 19 ĝis 24 estas la hejmo de la ruĝa ludanto. Ambaŭ ludantoj ĵetas unu kubon, kaj la ludanto kun la pli granda numero havos la unuan vicon. Tiu ludanto uzas la rezulton de tiuj ĵetkuboj dum la unua vico.<ref name="Bell"/> === Vico === [[Dosiero:Giulio Rosati 18.jpg|eta|maldekstra|200ra|Giulio Rosati: ''Araboj ludas triktrakon''.]] Escepte de la unua vico, la ludanto ĵetas siajn proprajn ĵetkubojn. La ludanto devas movi siajn diskojn sur la tabulo (dekstren por la ruĝa, maldekstren por la nigra - laŭ la skemo) laŭ la numeroj montritaj de la ĵetkuboj. Ekzemple, se la ĵetkuboj montras 5 kaj 2, la ludanto devas movi la unuan diskon je 5 lokoj kaj la duan diskon je 2 lokoj. Se la ĵetkuboj montras du samajn ciferojn, tiam la ludanto faras 4 movojn anstataŭ kutimaj 2. Ekzemple, se la ĵetkuba rezulto estas 3 kaj 3, oni devas movi disko(j)n je 3 lokoj kvarfoje. Ĉiuokaze oni rajtas movi ankaŭ la saman diskon plurfoje, aŭ elekti movi malsamajn diskojn. Ne gravas kiu ĵetkubo estas uzata unue. Oni ne rajtas movi diskon sur lokon, kiun okupas pli ol unu disko de la kontraŭulo. Se ludanto movas diskon sur unuopan diskon de la kontraŭulo, tiu disko estas forbatita kaj forlasas la triangulon kiun okupis kaj estas metata sur la "baron" meze de la tabulo. Se iu(j) disko(j) de la ludanto troviĝas sur la baro, li devas movi ilin antaŭ movado de la aliaj diskoj. La disko rekomencas sian veturon el la hejmo de la kontraŭulo. Ekz. se la nigra ludanto kies disko troviĝas sur la baro ĵetis 1, la disko iras sur la 24-an triangulon, se 2 - sur la 23-an ktp. Se ĉiuj diskoj de ludanto estas en ties hejmo (la lasta kvarono), tiu ludanto rajtas movi ilin for el la tabulo, laŭ la numeroj de la ĵetkuboj. Ekz. la diskon, kiu troviĝas sur la 6-a triangulo la nigra ludanto rajtas forigi ĵetinte 6, tiun el sur la 5-a triangulo - ĵetinte 5 ktp. Oni rajtas forigi diskon ĵetinte pli grandan numeron ol necese nur tiam, kiam ne plu estas diskoj forigeblaj per la preciza bezonata numero. Se ekz. la nigra ludanto havas po unu disko sur la trianguloj 1, 2, 3, kaj la ĵetkuboj montras la numerojn 6 kaj 1, li rajtas forigi la diskon el la 3-a triangulo (per la rezulto 6, ĉar post la 3-a triangulo ne plu estas diskoj) kaj el la 1-a triangulo (per la rezulto 1). === La fina rezulto === Kiam unu el la ludantoj forigis ĉiujn siajn diskojn el la tabulo, li gajnas kaj ricevas '''1 poenton'''. Se lia kontraŭulo forigis neniun el siaj diskoj, tiam la gajno nomiĝas ''gamono'' ("gammon") kaj valoras '''du poentojn'''. Kaj se iuj el la diskoj de la kontraŭulo troviĝas sur la baro aŭ en la hejmo de la gajninto, tiam la gajno nomiĝas ''bakgamono'' ("backgammon") kaj valoras '''tri poentojn'''. === La duobliga ĵetkubo === [[Dosiero:Backgammon DoublingCube.jpg|eta|100ra|Duobliga ĵetkubo]] Oni ofte uzas duobligan ĵetkubon en turniroj kaj [[Hazardludo|monludoj]] por ĝin plirapidigi aŭ plialtigi la rezulton. Antaŭ ol ludanto ĵetas siajn ĵetkubojn, li rajtas proponi duobligi la ludrezulton. Se la kontraŭulo malkonsentas, tiam la proponinto tuj gajnas la aktualan rezulton (1, 2 aŭ 3 poentojn, depende de la situo de la kontraŭulaj diskoj). Oni rajtas proponi alterne - ludanto ne rajtas proponi duobligon se li estis la lasta, kiu tion proponis. Kaze de akcepto pri la duobligo oni metas la duobligan ĵetkubon en videblan lokon, kutime sur la baron, kaj ĝia supra numero montras obligon en la ludo. Poste la kontraŭulo rajtas proponi kvarobligon ktp. ĝis sesdekkvarobligo de la rezulto. La obligado kutime okazas tiam, kiam unu el la ludantoj vidas sian superon en la ludo. Kutime oni obligas ne pli ol du-tri fojojn. == Strategio == La plej ĝenerala strategio de triktrako estas formovi siajn diskojn hejmen kiel eble plej rapide, samtempe kreante obstaklojn al la kontraŭulo. Ĉar oni ne rajtas forbati diskojn kiuj grupe okupas triangulon, valoras krei "ĉenojn" da tiaj grupoj: se en kelkaj trianguloj unu apud la alia troviĝos pluraj samkoloraj diskoj, estos por la kontraŭulo tre malfacile tion transsalti. === Teorio pri malfermo === Simile al teorioj pri la plej valora komenca movo en [[ŝako]], ekzistas ili ankaŭ en triktrako. La teorioj bazas sur multjara esplorado de fakuloj kaj [[komputilo|komputila]] kalkulado de [[probablo]]. Malsupre troviĝas tabelo, kiu montras la plej preferatajn komencajn movojn por ĉiuj eblaj ĵetoj. En la tabelo ne troviĝas duoblaj ciferoj, ĉar en la komenco ĉiu ludanto ĵetas po unu kubo por montri, kiu komencos la ludon. Kaze de egala rezulto ili reĵetas. Foje estas kelkaj preferataj ĵetoj - dum pluraj jaroj ŝanĝiĝis teorioj, kaj oni ne estas certaj pri valoro de iuj el la ĵetoj. La preferataj movoj estas markitaj laŭ la tradicia triktraka skemo, t.e. 13/8 signifas movi diskon el la triangulo 13 sur la triangulon 8. [[Dosiero:Bg-start.svg|eta|300ra|La komenca situacio; ciferoj sur la tabulo ebligas sekvi preferatajn komencajn movojn de la nigraj diskoj.]] {|class=wikitable !Ĵeto||Preferata movo||colspan=3|Alternativaj movoj |- |2-1|| — || 13/11, 6/5|| 13/11, 24/23 || — |- |3-1|| 8/5, 6/5 || — || — || — |- |4-1|| 13/9, 24/23 || 13/8 || — || — |- |5-1|| 13/8, 24/23 || 13/8, 6/5|| — || — |- |6-1|| 13/7, 8/7 || — || — || — |- |3-2|| 13/11, 24/21 || 13/10, 13/11|| — || — |- |4-2|| 8/4, 6/4 || —|| — || — |- |5-2|| 13/8, 24/22 || 13/8, 13/11|| — || — |- |6-2|| 13/11, 24/18 || —|| — || — |- |4-3|| — ||13/10, 13/9 || 13/10, 24/20 || 13/9, 24/21 |- |5-3|| 8/3, 6/3 || —|| — || — |- |6-3|| 24/18, 13/10 || 24/15|| — || — |- |5-4|| 13/8, 24/20 || 13/8, 13/9 || — || — |- |6-4|| — || 8/2, 6/2 || 24/14 || 24/18, 13/9 |- |6-5|| 24/13 || —|| — || — |} == Historio == [[Dosiero:Xii scripta ephesus.jpg|eta|maldekstra|200ra|''Ludus duodecim scriptorum'', muzeo en [[Efezo]].]] [[Dosiero:Wurfzabel.jpg|eta|maldekstra|200ra|''Tabula''-ludantoj, 13-a jc.]] [[Dosiero:Old Backgammon Vasa Edit.jpg|eta|maldekstra|200ra|Triktrako el la 17-a jc. trovita sur la ŝipo [[Vasa (ŝipo)|Vasa]].]] Triktrako estas la ĉefa, moderna ekzemplo de ludoj, kiuj havas komunajn ecojn kun la antikva ludo ''tabula''. Ĉiuj ''tabula''-ludoj estas destinitaj por nur du ludantoj, uzas kvaronigitan tabulon kun multaj luddiskoj, tipe 15. La celo de la ludoj estas forigi la proprajn diskojn antaŭ ol la kontraŭulo faros tion.<ref name="Parlett">Parlett, David. ''The Oxford History of Board Games''. Novjorko: Oxford University Press, 1999.</ref> La plej frua ilia praulo estas ludo trovita en reĝaj [[tombo]]j en [[Ur (urbo)|Ur]] en [[Mezopotamio]] el [[3-a jarmilo a.K.]].<ref name="Bell">Bell, R. C. Board and Table Games from Many Civilizations. Revised ed. Toronto: Oxford University Press, 1979.</ref> Pluraj historiistoj opinias, ke unu el la prauloj de triktrako estas ankaŭ la ludo de [[faraono]]j, [[seneto]]. Ĝia tabulo estas tre simila al tiu en la ludo de dekdu linioj (vidu sube). En sia verko ''"Fedro"'' platono priskribis ĝin kaj aliajn ludojn, kiuj venis el [[Egiptujo]]. Probable seneto populariĝis ekster Egiptujo danke al komercaj rilatoj, pri ĝia uzado de grekaj soldatoj ĉe [[Troja milito|Trojo]] raportis [[Homero]].<ref name="Glonnegger">Glonnegger, Erwin. ''Das Spiele-Buch''.</ref> Tamen, malgraŭ multaj pentraĵoj en faraonaj tomboj, oni neniam trovis la regularon de seneto kaj ĝia ligo kun moderna triktrako ne estas tutcerta. Inter [[-200]] kaj [[-100]] aperis nova ''tabula''-ludo kiu havas ecojn de seneto, nome ''ludus duodecim scriptorum'' ("ludo de dekdu linioj" aŭ "ludo de dekdu signoj"). Ĝia tabulo konsistis el 36 kampoj en 3 vicoj, ofte dekoritaj per proverboj kaj citaĵoj. Ĝi kaj ''tabula'' mem estas la plej probablaj prauloj de triktrako. En [[Persio]] estis kreita 24-kampa versio de la ludo - ''nard'' aŭ ''nardŝir''. La plej fruaj informoj pri ĝi troviĝas en babilona [[talmudo]]. En la [[8-a jarcento]] oni provis sensukcese malpermesi la ludon en islamaj landoj pro [[Korano|koranaj]] principoj.<ref name="Glonnegger"/> Ĝi populariĝis poste en la tuta [[Azio]] sub diversaj nomoj.<ref>Inter alie Tshu-pu kaj Swan Liu en Ĉinio, Sugoroku en Japanio kaj Ssang Ryouk en Koreio/</ref> ''Tabula'' estis ofte menciata de gravuloj. Skribis pri ĝi la imperiestro [[Klaŭdio]]. Ĝi estis ludata de [[Julio Cezaro]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Nerono]] kaj [[Diokleciano]]. Ĝi populariĝis en Eŭropo en mezepoko, menciis ĝin ''La libro de ludoj'' de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]] en la [[13-a jarcento]]. Ĝiajn kvalitojn laŭdis [[Lutero]]. Dum postaj jarcentoj ĝi populariĝis kaj inter altklasuloj (en siaj kolektoj havis la ludtabulojn [[Romanovidoj]], [[Hohencolernoj]] kaj aliaj reĝoj), kaj inter ĉiuj aliaj homoj. Ĝi ekestis ludata sub pluraj nomoj kaj laŭ pluraj regular-variantoj, ekz. en [[Germanio]] ĝi populariĝis ĉirkaŭ la jaro [[1700]] sub la nomo ''puff''. En [[1743]], [[Edmond Hoyle]] verkis mallongan regulareton priskribantan la ludon. Dum kiam en la regiono de Mediteraneo triktrako estis daŭre ludata, en okcidenta Eŭropo komence de la [[20-a jarcento]] oni preskaŭ tute forgesis pri ĝi. Nur post la [[2-a mondmilito]] ĝi regajnis sian popularecon, precipe danke al ĉiujaraj, grandaj turniroj de triktrako en [[Lasvegaso]] en [[Usono]]. Tie estis aldonita la duobliga kubo.<ref name="Glonnegger"/><ref name="Origin">"The Origin of Backgammon", http://perso.wanadoo.fr/bckg/english/accueil.htm, 2004.</ref> == Programaro == [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|eta|GNU Backgammon]] Ludi triktrakon per komputilo ebligas multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]] kaj [[retpaĝo]]j. La unua interreta servo, kiu ekzistas ĝis nun kaj per kiu eblas ludi triktrakon kun aliaj uzantoj, estas ''First Internet Backgammon Server'' kreita en julio 1992<ref>{{en}} [https://groups.google.com/forum/?hl=en#!original/rec.games.backgammon/Unh8BQc5WPE/f5YZKeEKU5AJ Schneider, Andeas: "Backgammon server available NOW"]</ref>. Krom multaj fermitaj programoj kiel ekz. Snowie<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bgsnowie.com/ |titolo=Backgammon Snowie |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110202213616/http://bgsnowie.com/ |arkivdato=2011-02-02 }}</ref> kaj eXtreme Gammon<ref>[http://www.extremegammon.com/default.aspx Extreme Gammon]</ref>, ekzistas ankaŭ [[Libera programaro|libera]] GNU Backgammon<ref>[http://www.gnubg.org/ GNU Backgammon]</ref>. Triktrako-programoj ofertas ne nur la eblon ludi, sed ankaŭ enhavas ilojn por analizi la ludon kaj detale kompari unuopajn movojn. == Triktrako en kulturo == En la [[17-a jarcento]] triktrako atingis pinton de sia populareco. Ĝi fariĝis fama distraĵo kaj de nobeloj, kaj de kamparanoj, ĉefe en la okcidenta Eŭropo. Tial multaj pentristoj desegnis triktrako-ludantojn en palacoj, parkoj kaj tavernoj. Inter ili estis [[Jan Steen]], [[Dirck Hals]], [[Frederick William Fairholt]], [[Johann Wilhelm Hoffnas]], [[Louis Le Nain]], [[Judith Leyster]], [[Léonard Defrance]] kaj aliaj. Triktrako aperis ankaŭ en filmoj kaj en televido. Foje la ludo estis distraĵo sen influo al la rakontata historio, foje ĝi estis esenca: * en la filmo "Octopussy" (''Polpo'') [[James Bond]] ludas triktrakon en hotelo. Li uzas falsajn ĵetkubojn de sia kontraŭulo, plurfoje ĵetas duoblajn sesojn kaj gajnas. * en la televidserio [[Lost (televida serio)|"Lost"]] John Locke rakontas pri mistera historio de la ludo kaj komparas ĝin al mistereco de la insulo. Luktado de du kontraŭuloj estas komparita al du flankoj de homa personeco. La nomo de la ludo troviĝas ankaŭ en titoloj de pluraj filmoj, inter alie [[mallonga filmo|mallonga]] ''Backgammon'' (1998)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.raminbahrani.com/films/backgammon.html |titolo=Filmo en la paĝo de Ramin Bahrani |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130908015055/http://www.raminbahrani.com/films/backgammon.html |arkivdato=2013-09-08 }}</ref>, ''Emotional Backgammon'' (2003)<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0260878/ "Emotional Backgammon" en IMDb]</ref> kaj du samtitolaj ''Backgammon'' (usona-meksika<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.backgammonfilm.com/ |titolo=Retpaĝo de la filmo "Backgammon" |alirdato=2014-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140517010104/http://backgammonfilm.com/ |arkivdato=2014-05-17 }}</ref> kaj dana<ref>[http://www.imdb.com/title/tt3664528/ "Backgammon" en IMDb]</ref>, ambaŭ de la jaro 2014). <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Pieter de Hooch 022.jpg|''Triktrak-ludantoj.'' Pieter de Hooch, ĉ. 1652-1654 Dosiero:Trictrac lenain.jpg|''Ludantoj de triktrako.'' Louis le Nain Dosiero:Gentlemen Smoking and Playing Backgammon in a Tavern, Dirck Hals 1627.png|''Sinjoroj fumas kaj ludas triktrakon interne.'' Dirck Hals, 1627 Dosiero:Jan Steen 015.jpg|''En taverno.'' Jan Steen, {{Ĉirkaŭ|1667}} </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=triktrak}} * {{en}} [http://www.world-backgammon-association.com/ Tutmonda Triktrako-Asocio] * {{en}} [http://www.gnubg.org/ GNU Backgammon - libera triktraka programo] * {{eo}} [http://www.ludanto.org/bakgamono/bakgamono.shtml paĝo pri "Bakgamono" ĉe Ludanto.org]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{havenda artikolo|Triktrako}} [[Kategorio:Tabulludoj]] ql3c0fp7wefmrrkdsuslk42smc6s66g 0 25659 9416711 9356116 2026-06-29T09:10:47Z Kani 670 /* Servoj */ 9416711 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Talino | devena_nomo = Revel | alia_nomo = {{lang-et|Tallinn}} | alia_nomo1 = {{lang-de|Reval}} | alia_nomo2 = {{lang-sv|Lindanäs / Reval}} | alia_nomo3 = {{lang-ru|Таллин, Таллинн}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Tallinn | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = TallinnMontage 21.png | dosiero2 = TE-Collage Tallinn.png | dosiero3 = Tallinn Collage.png | dosiero4 = Tln3.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Tallinn.svg | blazono = Tallinn wapen.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Estonio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Distrikto Harju|Harju]] | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Balta Maro | rivero_tipo = Maro | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | urbo = Statuta urbo | urbo_tipo = Statuso de urbo <!-- *** Situo *** --> | situo = Talino | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 59 | lat_m = 26 | lat_s = 14 | lat_NS = N | long_d = 24 | long_m = 44 | long_s = 43 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 159.2 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 408831 | loĝantaro_dato = 01.04.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1536 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orient-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orient-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Malnova Urbo de Talino | unesko_jaro = 1997 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 822 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Estonio | mapo1_lokumilo = Estonio | mapo2 = Tallinna linnaosad.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Administra divido de Talino | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.tallinn.ee/ www.tallinn.ee] | commons = Tallinn <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Talino''' ({{lang-et|Tallinn}}; ĝis la 19a jarcento ankaŭ '''Revel''', {{lang-de|Reval}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Estonio]] kaj la plej granda [[urbo]] de la lando. Ĝi apartenas al la [[distrikto Harju]] kaj estas ties administra centro. Talino situas ĉe la bordo de la [[Balta maro]] kaj estas ligita kun aliaj baltaj landoj per pramlinioj. Dum la [[mezepoko]], la urbo apartenis al la komerca ligo [[Hanso]]. Proksimume 50 % el la loĝantoj estas aliaj ol etnaj estonoj. == Historio == [[Dosiero:StCatherinesPassage.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la historia Katarina strato}}]] La urbo ekestis kiel komerca posteno de la [[malaltgermanlingva]] [[Hansa Ligo]] kaj de la komenco de la 13-a ĝis mezo de la 16-a jarcentoj apartenis al la regno de la germana kavalira [[Ordeno de Glavaj Fratoj]], kies teritorio [[Livonio]] kovris grandajn partojn de la areo de la nunaj ŝtatoj Estonio kaj Latvio. Meze de la 16-a jarcento la urbo konkeris la armeo de la [[Reĝlando Danio]], komence de la 17-a jarcento la armeo de la [[Reĝlando Svedio]] kaj komence de la 18-a jarcento la armeo de la [[Rusia Imperio]]. Dum en la 19-a jarcento la neurbaj kamparanoj en norda Livlando pli kaj pli konsciiĝis pri sia antikva estona lingvo, la urbanoj de Reval, la nuna Talino same kiel la urbanoj de la dua plej granda urbo de la regiono, restis grandparte [[germanaj baltoj]]. Nur en 1918, kiam kadre de la perturboj en Rusio sekve de la [[oktobra revolucio]] sukcesis stariĝi respubliko Estonio, kiu elektis la urbon kiel respublika ĉefurbo, la urbanoj ankaŭ estoniĝis, sed jam en 1940, kiam la [[ruĝa armeo]] de Sovetunio konkeris la tri baltajn ŝtatojn kaj do ankaŭ Talinon, estis alvenigitaj multaj ruslingvaj sovetianoj, kaj la estona identeco de la urbo daŭre restis malstabila. [[Dosiero:Old Town of Tallinn, Tallinn, Estonia - panoramio (58 cropped).jpg|maldekstra|eta|352x352px]] {{-l}} == Vidindaĵoj == * [[Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Talino)|Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo]] (romkatolika) * [[Placo de Libereco (Talino)|Placo de Libereco]] * Monteto [[Toompea]] * [[Sinagogo de Talino]] * mezepoka turo [[Kiek in de Kök (Talino)|Kiek in de Kök]] ([[platgermane]]: "rigardo en la kuirejon") * [[Preĝejo de Sankta Olav]] == Servoj == * [[Estona Akademio de Arto]] * [[Talina Teĥnika Universitato]] * [[Universitato de Talino]] kaj [[Akademia Biblioteko de la Universitato de Talino]] == Esperanto en Talino == [[Dosiero:Kiek in de Kök, Tallin, Estonia, 2012-08-05, DD 01.JPG|eta|maldekstra|180ra|{{centre|[[Kiek in de Kök (Talino)]]}}]] La unuajn urbajn Esperanto-pionirojn ekde [[1892]] varbis reklamoj en estonaj gazetoj kaj propagandiloj disvastigitaj de la [[Peterburgo|Peterburga]] Esperanto-Societo Espero. [[Villem Vaher]], [[Hermann Stahlberg]], [[Jaan Tenisson]] estis tiel varbitaj. La komencon de memstara estona [[Esperanto-movado]] signis la apero de la unua Esperanto-lernilo estona kiel aldono al la populara ĵurnalo ''Postimees'' en Talino ([[1893]]). Ĝia vortaro Esperanto-Estona estis en [[1895]] represita en [[Nurenbergo]]. En [[1907]] [[J. A. Rahamagi]] aperus en Talino sur la [[scenejo]] kun gazetartikoloj kaj lernolibroj. Kune kun ''F. Krass'' kaj fraŭlino ''Marta Reichenbachen'' ankoraŭ dum [[1907]] li fondis la unuan estonan Esperanto-societon. J. A. Rahamagi en Talino aperigis kune kun kelkaj fervoruloj en [[1907]] hektografitan, en [[1908]] presitan [[Esperanto-gazeto]]n ''Estlanda Esperantisto''. La ''malvasthorizonta'' rusa [[polico]] ĵaluze ekatentis la novan movadon, kiam ekde [[1907]] komenciĝis intensa propagando per ekspozicioj, eldono de Esperantaĵoj, aranĝado de kursoj, de vesperfestoj kaj ekskursoj, precipe al [[Finnlando]], kie okazis amika akcepto de la fratgentaj samideanoj. Unua eksplicite urba Esperanto-grupo en Talino ekzistis ekde [[1919]], komence nomita Esperantista Unuiĝo "Espero" kaj fondita de V. Aro, [[Johannes Vahtkerl]] kaj [[Helmi Dresen]]. Talino estas naskiĝurbo de la tiam renomaj esperantistoj [[Elisabeth Lübek]] kaj [[Robert Gutmann]]. Tie loĝis kaj movadis [[Helmi Dresen]] kaj [[Augustin Pung]]. En la epoko de aparteno al Sovetunio la urbaj esperantistoj aparte intense kunlaboris kun la latvaj kaj litovaj movadanoj, kaj alterne en la tri sovetaj respublikoj okazis la unuaj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]. Interalie oni esperis iom pli da permeso por internaciaj kontaktoj, kiam en [[1980]] la konkursoj pri [[velado]] de la [[Somera Olimpiko 1980]] okazis en Talino, dek jarojn poste la [[Baltia Vojo]] de la [[Kantanta Revolucio]] denove proksimigis estonojn, latvojn kaj litovojn, kaj la jaroj post [[1990]] alportis plian internaciecon, kiam interalie la svisa esperantisto [[Andy Künzli]] multajn jarojn vivis kaj laboris en Talino, kaj krome tre faciliĝis vojaĝaj kontaktoj kun la relative proksimaj urboj [[Helsinko]] kaj [[Stokholmo]] kaj la tiuurbaj esperantistoj trans la [[Balta Maro]]. ===Esperantistoj=== *[[Bernardo Ojasono]]; [[Dosiero:Palacio presidencial Kadriorg, Tallinn, Estonia, 2012-08-12, DD 04.JPG|maldekstra|368x368px]] {{-l}} == Transportoj == ''[[Balti jaam]]'' (esperante ''Balta stacio'') estas la ĉefa fervoja stacio en Talino. Ĉiuj suburbaj, longdistancaj kaj internaciaj trajnoj eliras el la stacio. Talino posedas la solan [[Tramtransporto en Talino|tramreton]] en Estonio. == Gefiloj == *[[Franz Anton Schiefner]], filologo *[[Georg Dehio]], arthistoriisto *[[Liina Vahtrik]], aktorino == Vidu ankaŭ == * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2002]] * [[Tramtransporto en Talino]] * [[Trolebusa transporto en Talino]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{et}}, {{en}} kaj {{ru}}) {| |[[Dosiero:Tallinn old and new, Dec 2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|La malnova kaj la nova Talino]] |[[Dosiero:Tallin-old town wall.jpg|eta|maldekstra|250ra|Remparoj de la malnova Talino]] |[[Dosiero:Tallinn1.jpg|eta|maldekstra|205ra|Talino]] |} {{Projektoj|ReVo=talin}} {{-}} {{Ĝermo|Estonio}} {{Granda dosiero|TallinnPan.jpg|1200ra|Panoramo de la urbocentro en oktobro 2007}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Talino| ]] [[Kategorio:Hansourboj]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Estonio]] [[Kategorio:Urboj de Estonio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] baa7p3pqhxlysyz5k5t1vtvuuiy3v2q 0 25790 9416709 9395347 2026-06-29T09:05:05Z Sj1mor 12103 9416709 wikitext text/x-wiki {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Osnabrück Wappen.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Lower Saxony OS (St).svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 63 |areo = 119,8 |poŝtkodo = 49074–49090 |tel_antaŭkodo = 0541 <small>(je malgrandaj partoj ankaŭ 05402, 05406 kaj 05407</small> |aŭtokodo = OS |oficiala_kodo = 03404000 |subdivido = 23 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Natruper-Tor-Wall 2<br />49076 Osnabrück |retpaĝaro = [https://www.osnabrueck.de/ www.osnabrueck.de] |komunumestro = Katharina Pötter |komunumestro-partio = [[CDU]] }} '''Osnabrück''' (per [[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]] [{{IFA|ɔsnaˈbʁʏk}}] {{sono|De-Osnabrück2.ogg}}; platgermane/platsakse: '''Ossenbrügge''' [ɔsənˈbrʏgə], [[latine]] '''Ansibarium''', en Esperanto '''Osnabruko''') estas [[eksterdistrikta urbo]] en la [[germanio|germana]] [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. La urbo ampleksas areon de 119,80 kvadrataj kilometroj, fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03404000}}}} loĝantojn, kaj estas la tria plej granda urbo en Malsupra Saksio. Osnabruko situas en [[GMT]]+1h (+2h [[somera tempo]] de aprilo ĝis oktobro). Ĝi lokiĝas inter la montaro ''Wiehengebirge'' kaj la ''[[Teŭtoburga arbaro]]'', borde de la rivero [[Hase]]. Norde, oriente kaj sude la urbo ĉirkaŭiĝas de la samnoma [[distrikto Osnabrück]], kies administrejo troviĝas en la urbo; nur ĉe mallonga limo okcidente la urba teritorio tuŝas la [[distrikto Steinfurt|distrikton Steinfurt]] de la najbara [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Cetere la areo de la urbo kaj distrikto, kvankam ili ne apartenas al la moderna federacia lando Nordrejn-Vestfalio, historie estas parto de la kultura regiono [[Vestfalio]]. En Osnabruko kaj la iom pli suda urbo [[Münster|Monastero]] estis intertraktita la [[Traktato de Vestfalio]]. Osnabruko plurfoje troviĝas (kaŝe aŭ sub aliaj nomoj) en la romanoj de [[Erich Maria Remarque]]. == Historio == Osnabruko estis fondita ĉirkaŭ la jaro [[780]] de la franka imperiestro [[Karolo la Granda]]. Iam antaŭ [[803]], la urbo iĝis Episkopejo. Ambaŭ datoj ne certas, sed klaras, ke Osnabruko estas la plej malnova episkopejo en la teritorio de la ĝermana tribo [[Saksoj]], kiuj sub imperiestro [[Karolo la Granda]] batiĝis de la Frankoj. En [[889]] la urbo ricevis komercajn, doganajn, kaj monerfarajn privilegiojn de [[Arnulf de Karintio]]. Ĝi estas [[unua priskribo|unue priskribita]] kiel "urbo" en registro de 1147. Baldaŭ poste en 1157 Imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] permesis al la urbo privilegion konstrui fortikan urbomuron. Multaj el la turoj kiuj estis parto de la mezepoka fortikigo ankoraŭ videblas hodiaŭ. Osnabruko membriĝis en la [[Hansa Ligo]] en la [[12-a jarcento]], kaj ankaŭ en la [[Vestfalia Federacio de Urboj]]. Ankoraŭ hodiaŭ episkopejo, la urbo havas katolikan katedralon de fru-romaneca stilo. Kvankam preskaŭ neniom de la originala katedralo restis, arkeologoj malkovris ke la plej malnovaj partoj de la konstruaĵo devenas el la [[10-a jarcento]]. Tamen, plejparto de la katedralo estis konstruita en la [[12-a jarcento|12-a]] kaj [[13-a jarcento]]j, kaj la ĥorejo estas gotika aldono. Strange, la pli nova sudokcidenta turo ampleksas la kvaroblan areon kompare kun la pli malnova turo. La plano por rekonstrui la duan turon neniam efektiviĝis, do la du turoj ŝajnas misproporciaj. [[Dosiero:Brandenburgio-Prusio.png|eta|maldekstra|300ra|<small>Teritoria pligrandigo de [[Prusio]] inter 1600 kaj 1795: ● ''blue'': Margraflando [[Brandenburgio]] en 1600 ● ''verde'': [[Duklando Prusio]] en 1600 ● ''flave'': Teritorioj aneksitaj ĝis 1772: 1. Nova [[Silezio]] 2. [[Varmio]] 3. [[Pomerio]] 4. [[Antaŭpomerio]] 5. [[Magdeburgo]] 6. jen Osnabrück 7. [[Minden]] 8. [[distrikto Mark|graflando Mark]] 9. [[Kleve]] ● ''ruĝe'': [[dispartigoj de Pollando-Litovio|pluse aneksitaj]] ĝis 1795</small>]] Ĉar la civitanoj elektis sekvi la [[Reformacio|Protestantisman reformacion]], konflikto kreskis kun la Katolika episkopo kiu ne estis solvita ĝis la [[17-a jarcento]]. Eble la plej grava evento de la historio de Osnabruko estis la diplomata negocado inter la jaroj [[1643]] kaj [[1648]], kaj la rezultanta [[Traktato de Vestfalio]], kiu finis la [[Tridekjara milito|Tridekjaran militon]]. Ĉar la katolika kaj protestantisma delegacioj rifuzis renkonti persone, la katolikoj rezidis en [[Münster]] dum la Protestantoj rezidis en Osnabruko. Ĉiutage mesaĝistoj devis rajdi de Osnabruko al Münster kaj inverse por liveri la plej novajn aktojn. La traktato diktis ke la urbo estu regnita alterne de katolika kaj protestantisma episkopo. La protestantismaj episkopoj estis nomita de la Duko de [[Braunschweig-Lüneburg]]. Tial, la lasta [[princo-episkopo]] ''Princo Frederiko'' (1763-1827) estis elektita en beba aĝo de 196 tagoj por ebligi al li havi la oficon plej eble longan tempon. Hodiaŭ, estas pli-malpli same multe da protestantoj kiom da katolikoj en la urbo. Dum la sekularigo kaj la dissolvo de la Sankta Romia Imperio komence de la 19-a jarcento, la episkopa [[diocezo]] de Osnabruko dum la jaro [[1803]] enfalis en la regnon de [[Hanovro]] - tion konfirmis dum 1815 la Kongreso de Vieno. La diocezo ne estis reestabligita ĝis [[1858]]. La urbo daŭris kiel propraĵo de Hanovro, kaj tial iĝis parto de [[Prusio]] en [[1866]]. Osnabruko tre suferis pro la bombado je la fino de la [[Dua Mondmilito]], sed ampleksaj partoj de la historiaj konstruaĵoj en la malnova urbo estis rekonstruitaj. Hodiaŭ, la urbo ne estas tute originala, tamen ĝi ankoraŭ ŝajnas kiel mezepoka urbo. Osnabruko estis grava garnizono por la [[Brita Armeo]]. Tio ĉesis en 2006. [[dosiero:Statuo de S. Balkenhol en Osnabrück ekde oktobro 2025.png|eta|maldekstra|185ra|{{centre|statuo de [[Stephan Balkenhol]] antaŭ la urba ĉefstacidomoek de oktobro 2025}}]] == Partneraj urboj == Osnabruko havas partnerajn rilatojn kun pluraj urboj. Unika kampanjo en Germanio estas la kutimo, interŝanĝi "ambasadorojn de la partneraj urboj": temas pri junaj homoj el la amikaj urboj, kiuj por unu jaro laboras en la urba administrado de reciproka alia partnera urbo, respondecas pri ĉiuj laboroj rilate al la urbopartnerecoj kaj ankaŭ krome laŭeble helpas per tradukadoj. La partneraj urboj estas * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Haarlem]] ([[Nederlando]]), ekde 1961 * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Angers]] ([[Francio]]), ekde 1964 * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Derby]] ([[Britio]]), ekde 1976 * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Greifswald]] ([[Germanio]]), ekde 1988 * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20ra]] [[Tver]] ([[Rusio]]), ekde 1991 * [[Dosiero:Flago-de-Turkio.svg|20ra]] [[Çanakkale]] ([[Turkio]]), ekde 2004 * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] [[Vila Real]] ([[Portugalio]]), ekde 2005 == Rilatoj al Esperanto == Kiel en preskaŭ ĉiu pli granda urbo de Germanio kun universitato, en Osnabruko ekde la publikigo de Esperanto daŭre vivis aktivaj movadanoj. Informoj pri la Esperanto-aktivecoj en la urbo tamen ankoraŭ ne sisteme kolektiĝis. Menciindas ekzemple, ke en la [[1980-aj jaroj]] en la knabina gimnazio ''Ursulaschule'' en la pleja urbocentro laboris la instruistino [[Ursula Felhölter]], estraranino kaj de [[1982]] kaj [[1984]] ankaŭ prezidantino de [[Germana Esperanto-Junularo]], kiu regule okazigis lernejajn Esperanto-kursojn, el kiuj rezultis pluraj aktivaj kunlaborantinoj de GEJ - interalie [[Dagmar Schütte]], kiu pli poste sekvis sian instruistinon en la posteno de GEJ-prezidanto. De [[1992]] ĝis [[1997]][[Martin Haase]] plurajn jarojn estis profesoro pri [[romanidaj lingvoj]] en la universitato de Osnabrück, kaj inter la jaroj [[1997]] kaj [[2001]] [[Thomas Pusch]] kiel kuracisto vivis en la urbo - ankaŭ ili du estis antaŭaj prezidantoj de [[GEJ]] kaj estraranoj de [[GEA]]. En [[1998]], kiam en Osnabrück kaj [[Münster (Vestfalio)|Monastero]] per "jaro de paco" festiĝis la 350-jara jubileo de la [[Vestfalia Paco]], en la festaĵoj de ambaŭ urboj aktive partoprenis la esperantistoj de la regiono. Ne nur okazis informstandoj kaj kulturaj eventoj pri Esperanto, sed en Osnabrück ankaŭ ekestis aparta monumento, kiam pluretaĝa konstruaĵo la tutan jaron estis envolvita per plasta kovraĵo sur kiu grandlitere videblis la vorto "paco" en ĉiuj grandaj mondaj lingvoj, inkluzive de Esperanto. Dek jarojn poste, en [[2008]] okazis katolika konferencego de 60 000 partoprenantoj en la urbo, en kiu same aktivis esperantistoj<ref>[http://de.groups.yahoo.com/group/kirche-und-esperanto/message/38 noto ''Esperanto auf dem Katholikentag in Osnabrück, 21.-25. Mai 2008''] ne plu atingebla, kaj bedaŭrinde ne savita per web.archive.org {{de}}</ref>. Ne nur pro la komuna historio de la [[Vestfalia Paco]], sed aparte pro la geografia proksimo, tradicie fortas rilatoj de la lokaj movadanoj kun la esperantistoj en [[Münster (Vestfalio)#Esperanto|Monastero]]. En la teritorie vasta [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]], al kiu apartenas Osnabrück, la distancoj inter la Esperanto-grupoj pli grandas, tamen ankaŭ inter ili fortas kunlaboro: ekzemple en septembro [[2011]] en la urbo okazis vaste reklamita "Esperanto-kulturtago" de la federacilanda sekcio de [[Germana Esperanto-Asocio]].<ref>[http://www25.stayblue.de/Location/8/_/Event/554381- noto ''Esperanto-Kulturtag 2011, 17.09.2011'']{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ne plu atingebla, kaj bedaŭrinde ankaŭ ne sukcese savita per web.archive.org {{de}}</ref> Tiuj-ĉi informoj tamen en nuna stato estas nur mozaikeroj, facile ampleksigeblaj. == Famaj loĝintoj == Inter la famaj osnabrukanoj estas la verkisto [[Erich Maria Remarque]] kaj pentristo [[Felix Nussbaum]], por kies pentraĵoj la urbo en [[1998]] malfermis tre modernan muzeon fare de arkitekto ''[[Daniel Libeskind]]''. Reĝo [[Georgo la 1-a (Britio)|Georgo la 1-a]] de [[Britio]] naskiĝis kaj kreskis en la urbo. La poeto kaj studisto ''Johann Ernst Hanxleden'' naskiĝis ĉi-tie, kaj same la prezidanto de Germanio ĝis 2012, ''[[Christian Wulff]]'' samkiel la [[regeo|regea]] muzikisto ''Gentleman''. En Osnabrück naskiĝis ekz. la pioniro de telegrafado kaj kreanto de la nun internacie uzata morse-alfabeto [[Friedrich Clemens Gerke]], la juristo [[Georg Thieler]], la klasikaj filologoj [[Bernhard Rudolf Abeken]] kaj [[Wilhelm Ludwig Abeken]] kaj la sociologia publicisto [[Justus Möser]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germanaj aŭtovojoj]] {{vojo|GER|A|1}}, {{vojo|GER|A|30}} kaj {{vojo|GER|A|33}}, ankaŭ per la malpli vasta federacia vojo {{vojo|GER|FV|51}}, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) == Bildaro == <gallery class="center"> Dosiero:Stadttheater-OS.JPG|<center>la moderna urba teatro Dosiero:Heger-Tor-os.JPG|<center>la mezepoka pordego ''Heger Tor'' Dosiero:Osnabrück marktplatz.jpg|<center>la historia merkata placo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Neue Osnabrücker Zeitung]] * [[Zoo Osnabrück]] {{Administra divido de Malsupra Saksio}} [[Kategorio:Osnabrück| ]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Malsupra Saksio]] [[Kategorio:Hansourboj]] [[Kategorio:Vestfalio]] 26e0f3q5v7y738qb3c7nnql2x3knsxd 0 27027 9416405 9231998 2026-06-28T19:34:29Z ThomasPusch 1869 9416405 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | bildo = | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Nov-Ĵerzejo}} | titolo de administra unuo2 = [[County|Kantono]] | administra unuo2 = [[kantono Mercer (Nov-Ĵerzejo)|Mercer]] | horzono= orienta tempo: [[UTC-5]] /<br/>[[somera tempo]] [[UTC-4]] | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | regiono-ISO = US-NJ | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de Princeton en [[Nov-Ĵerzejo]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de Princeton en [[Usono]] | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- por eviti tro longan nombron de la informo el vikidatumoj --> | zomo = 10 }} [[Dosiero:Nassau Street, 2013, Princeton NJ.jpg|eta|250ra]] '''Princeton''' (PRINSten) estas [[universitata urbo]] en la [[usona subŝtato]] [[Nov-Ĵerzejo]] de [[Usono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la areo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La koordinatoj estas 40,35 N, 74,66 U. Princeton konsideratas "studenta urbo": ĝi estas plej konata pro la [[universitato Princeton]] kaj pro la privata postdiploma edukejo ''[[Institute for Advanced Study]]''. En [[1954]] tie okazis la 2-a [[Landa Kongreso de ELNA]]. [[Albert Einstein]] vivis en Princeton de [[1933]] ĝis sia morto. == Famuloj == * [[Kurt Gödel]] vivis tie de [[1940]] ĝis sia morto. * [[András Alföldi]], [[hungara]] [[historiisto]] kaj [[arkeologo]], mortis en Princeton * [[Miklós Bodánszky]] kaj [[Jenő Pacsu]], hungaraj [[kemiisto]]j, mortis en Princeton == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ĝermo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Nov-Ĵerzejo‎]] nmlbwzk6fler7zjxirxstrgd5r5x94k 0 34701 9416563 8162370 2026-06-28T23:24:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''José Antonio VERGARA''' (naskiĝis la {{daton|21|julio|1962}}) estas [[Ĉilio|ĉilia]] [[ĉiliaj esperantistoj|esperantisto]]. [[Vergara]] estas [[kuracisto]] pri [[epidemiologio]] kaj universitata instruisto. Lerninta Esperanton per koresponda kurso en [[1982]], li estas aktivulo pri [[lingva diverseco]] kaj [[homaj rajtoj]]. Li loĝas en [[Puerto Montt]], [[Ĉilio]]. == Aktivado en UEA == Jose estas dumviva membro de [[UEA]]. Post unujara kunordigo de la [[Amerika Komisiono de UEA]], inter la jaroj [[2007]] kaj [[2010]] li estis [[Estraro de UEA 2007-2010|estrarano de UEA]] pri faka kaj scienca agado, inter la jaroj [[2010]] kaj [[2013]] [[komitato de UEA 2010-2013|B-komitatano de UEA]], elektita de ties individuaj membroj. La 20-an de julio [[2013]] José Antonio VERGARA dum la komitatkunsido de la [[UK 2013|98-a UK]] en [[Rejkjaviko]] estis elektita kiel [[Estraro de UEA 2013-2016|estrarano de UEA]], ĝis la fino de la mandato en 2016. Li redaktoris la libron [[En la mondon venis nova lingvo]], festlibro por [[Ulrich Lins]]. == Internacia Scienca Asocio Esperantista == José-Antonio Vergara estas prezidanto de ISAE depost 2011<ref>''Salutas d-ro Vergara, ISAE-prezidanto ekde 2011-07-26''. José-Antonio Vergara. '''Scienca Revuo'''.vol. 62, nr-o. 227 (2011)</ref>. Li instigis la uzon de neoficiala nomo por la asocio: Internacia Scienca Asocio Esperanta (anstataŭ 'Esperantista'). Tamen, la statuto [https://www.kvk.nl/bestellen/#/57251363 registrita] en Nederlando [https://www.kvk.nl/ (Kamer van Koophandel)] sub lia prezidanteco estas [[Internacia Scienca Asocio Esperantista]], kiu do restas la oficiala nomo de la Asocio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.liberafolio.org/2005/UEA/elektoj/Document.2004-04-13.8816690871 "José Antonio Vergara emfazas lingvajn homajn rajtojn"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311022817/http://www.liberafolio.org/2005/UEA/elektoj/Document.2004-04-13.8816690871 |date=2007-03-11 }} ĉe [[Libera Folio]] (aprilo 2004) * [http://www.liberafolio.org/2009/jose-antonio-vergara-volas-havi-pli-da-debaroj-en-la-komitato "José Antonio Vergara volas havi pli da debatoj en la komitato"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130207065229/http://www.liberafolio.org/2009/jose-antonio-vergara-volas-havi-pli-da-debaroj-en-la-komitato |date=2013-02-07 }} ĉe Libera Folio (decembro 2009) * [http://sezonoj.ru/2011/11/vergara/ "Esperanto estas multe pli valora ol speco de malangla aŭ identecofonto de supozata “popolo”"] ĉe [[La Ondo de Esperanto]] (novembro 2011, aperis papere en ''La Ondo de Esperanto'', decembro 2011, №12, 206) ({{eo}}) * [https://vimeo.com/66300649 prelego de li el 2011 pri] [[aidoso]] en la retejo [[vimeo]] ({{eo}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=F4A1MZiGsFI intervjuo kun la epidemiologo José Vergara en la suda ĉilia televido tute komence de la] [[kronvirusa pandemio]] la 13-an de marto 2020 ({{es}}) * [https://youtube.com/watch?v=H3-D8e_qIIQ&feature=youtu.be distanca intervjuo kun Jose Antonio Vergara], majo 2022 ({{eo}}) == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Vergara, José Antonio}} [[Kategorio:Ĉiliaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉiliaj kuracistoj]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] 7itckwehucjyngzuzgrh3nr9jl5e6n5 0 37984 9416295 8792054 2026-06-28T15:40:56Z Prosnu 231757 9416295 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Panorámica_de_Jerusalén_desde_el_Monte_de_los_Olivos.jpg|eta|centre|777x777ra|Panoramio de la [[Templa Monto|templa monto]], inkluzive de la [[moskeo Al-Aksa]] kaj la ora [[Kupolo de la Roko|kopolo de la roko]], vide el la [[olivarba monto]].]]--> {{Informkesto monto |nomo=Templa Monto |bildo= Jerusalem-A-Quds-2013(2)-Aerial-Al-Aqsa_Mosque_Compound-(south_exposure).jpg |bildopriskribo=Templa Monto. |alteco = 743 |situo = [[Jerusalemo]], [[Israelo]] |latitudo = 31/46/35/N |longitudo = 35/14/12/E |regiono-ISO=IL-JM |zomo=14 }} [[Dosiero:Jerusalem Modell BW 2.JPG|eta|400ra|Dua Templo modelo]] [[Dosiero:Chramova_hora_v1.png|eta|350ra|Templa monto|]] '''Templa Monto''' ({{lang-he|المسجد الأقصى|t=al-Masjid al-Aqṣā}}, {{lang-he|הר הבית|t=Har haBáyit}}) Monteto en [[Jerusalemo]] sur kiu troviĝas la ruinoj de la [[Solomon]]a Templo (ja nur la [[Plora Muro]] hodiaŭ) kaj, supren de kiuj, estis konstruita la granda [[moskeo]] de Jerusalemo. Por [[judoj]] kaj [[islamanoj]], la landareo estas unu el la plej sanktaj en la mondo. [[File:View of the Temple Mount from the Mount of Olives Banner.jpg|600ra|eta|maldekstre|Panoramo de la Templa Monto, inkluzive de la [[moskeo Al-Aksa]] kaj la ora [[Kupolo de la Roko]], vide el la [[olivarba monto]]]] == Rilataj temoj == {{Projektoj}} * [[Templo de Jerusalemo]] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Templa Monto]] [[Kategorio:Monumentoj en Israelo]] [[Kategorio:Bibliaj lokoj]] [[Kategorio:Israelo]] [[Kategorio:Judismo]] k7bxjad62db38zch3gq5tfxr2b1gqk5 9416297 9416295 2026-06-28T15:41:59Z Prosnu 231757 9416297 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Panorámica_de_Jerusalén_desde_el_Monte_de_los_Olivos.jpg|eta|centre|777x777ra|Panoramio de la [[Templa Monto|templa monto]], inkluzive de la [[moskeo Al-Aksa]] kaj la ora [[Kupolo de la Roko|kopolo de la roko]], vide el la [[olivarba monto]].]]--> {{Informkesto monto |nomo=Templa Monto |bildo= Jerusalem-A-Quds-2013(2)-Aerial-Al-Aqsa_Mosque_Compound-(south_exposure).jpg |bildopriskribo=Templa Monto. |alteco = 743 |situo = [[Jerusalemo]], [[Ŝtato Palestino|Palestino]] |latitudo = 31/46/35/N |longitudo = 35/14/12/E |regiono-ISO=IL-JM |zomo=14 }} [[Dosiero:Jerusalem Modell BW 2.JPG|eta|400ra|Dua Templo modelo]] [[Dosiero:Chramova_hora_v1.png|eta|350ra|Templa monto|]] '''Templa Monto''' ({{lang-ar|المسجد الأقصى|t=al-Masjid al-Aqṣā}}, {{lang-he|הר הבית|t=Har haBáyit}}) Monteto en [[Jerusalemo]] sur kiu troviĝas la ruinoj de la [[Solomon]]a Templo (ja nur la [[Plora Muro]] hodiaŭ) kaj, supren de kiuj, estis konstruita la granda [[moskeo]] de Jerusalemo. Por [[judoj]] kaj [[islamanoj]], la landareo estas unu el la plej sanktaj en la mondo. [[File:View of the Temple Mount from the Mount of Olives Banner.jpg|600ra|eta|maldekstre|Panoramo de la Templa Monto, inkluzive de la [[moskeo Al-Aksa]] kaj la ora [[Kupolo de la Roko]], vide el la [[olivarba monto]]]] == Rilataj temoj == {{Projektoj}} * [[Templo de Jerusalemo]] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Templa Monto]] [[Kategorio:Monumentoj en Israelo]] [[Kategorio:Bibliaj lokoj]] [[Kategorio:Israelo]] [[Kategorio:Judismo]] 47a1ly3nc8yg3iu1huhmpra7n77o6x3 0 43101 9416271 9299835 2026-06-28T15:09:04Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''António Correia C<small>OIMBRA</small>''' (1930-1996), esperantisto ekde 13-jara aĝo, kiu prezidis [[Portugala Esperanto-Asocio|Portugalan Esperanto-Asocion]] en ties tre sukcesa periodo inter 1985 kaj 1989, forpasis aŭguste de 1996 en Lisbono. Kiam post 23 jaroj de malpermeso la esperanto-instruado en 1971 denove fariĝis ebla en Portugalio, li tuj lanĉis kursojn en la lingvolernejo, kiun li direktoris. {{Ĝermo|Esperantisto}} [[Kategorio:Portugalaj esperantistoj]] 997smibvkb10dq6i4ii4y6kep9ak9hk 0 44160 9416485 8978614 2026-06-28T21:38:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416485 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Josef MURĴAN''', hebree '''יוסף מורז׳אן''', aliaj transskriboj '''Yosef Murz'an''' aŭ '''Josef Murjzan''' (naskiĝis en [[1920]] en [[Pollando]]; mortis la {{daton|31|januaro|2004}} en [[Bat-Jam]] ([[Israelo]])) estis israela esperantisto, delegito kaj fakdelegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) de 1979-2001 kaj [[Esperanto-vortaristo]]. Dum [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]], forkuris oriente al [[Rusio]], kaj post la milito revenis Pollande. En 1957 enmigritis Israelen. en Israelo li laboris kiel [[teknikisto]] en la granda konstruadfirmeo de la [[Histadrut]] 'Solel Bone'.<ref>[https://www.nli.org.il/he/newspapers/mar/1987/07/29/01/article/134?&dliv=none&e=-------he-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1&utm_source=he.wikipedia.org&utm_medium=referral&utm_campaign=%22%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3+%D7%9E%D7%95%D7%A8%D7%96%27%D7%90%D7%9F%22&utm_content=itonut "אתה דובר אספרנטו? אם כן, לא נסגיר אותך לגסטאפו"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125002526/https://www.nli.org.il/he/newspapers/mar/1987/07/29/01/article/134?&dliv=none&e=-------he-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1&utm_source=he.wikipedia.org&utm_medium=referral&utm_campaign=%22%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3+%D7%9E%D7%95%D7%A8%D7%96%27%D7%90%D7%9F%22&utm_content=itonut |date=2025-01-25 }}, artikolo en Maariv, 29.07.1987 (Hebree)</ref><ref>[https://www.nli.org.il/he/newspapers/mar/1966/07/18/01/article/45?&dliv=none&e=-------he-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1&utm_source=he.wikipedia.org&utm_medium=referral&utm_campaign=%22%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3+%D7%9E%D7%95%D7%A8%D7%96%27%D7%90%D7%9F%22&utm_content=itonut דבר שלום - באספרנטו] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125002523/https://www.nli.org.il/he/newspapers/mar/1966/07/18/01/article/45?&dliv=none&e=-------he-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1&utm_source=he.wikipedia.org&utm_medium=referral&utm_campaign=%22%D7%99%D7%95%D7%A1%D7%A3+%D7%9E%D7%95%D7%A8%D7%96%27%D7%90%D7%9F%22&utm_content=itonut |date=2025-01-25 }} artikolo en Maariv, 18.07.1966 (Hebree)</ref> Murĵan lernis Esperanton en 1937 kaj instruadis ĝin en multegaj kursoj. En [[Esperanto-Ligo en Israelo]] li aktivis kiel komitatano, redaktoro de la revuo [[Nia Ligilo]] kaj membro de la Loka Kongresa Komitato ([[LKK]]) de la [[UK_2000|85-a]] Universala Kongreso ([[UK]]) en 2000 en [[Tel-Avivo]]. Li iniciatis, kompilis kaj redaktis plurajn Esperanto-eldonaĵojn, inter ili [[Antologio de Hebrea poezio]] (1987). Murĵan prilaboris ambaŭ direktojn de vortaro hebrea-Esperanta-hebrea, nome ''Praktika vortaro hebrea-Esperanta'' (1989) kaj ''Plena vortaro Esperanta-hebrea'' (2000). == Verkoj == * '''1977''': Nova praktika vortaro Hebrea-Esperanta. Tel Aviv: J. Murĵan, 1977. 161, [1] p. — 13x11 cm. ĉirkaŭ 9.000 kapvortoj. Hebrea → Esperanto * '''2000''': Plena vortaro Esperanta-hebrea. Tel-Aviv: Josef Murĵan, 2000. 170 (340), 8 p. — 25 cm. ĉirkaŭ 10.000 kapvortoj. Esperanto → hebrea == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Murjzan, Josef}} [[Kategorio:Israelaj esperantistoj|Murjzan, Josef]] [[Kategorio:Pollando|Murjzan, Josef]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1920|Murjzan, Josef]] [[Kategorio:Mortintoj en 2004|Murjzan, Josef]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] oti55k8e1w2lfgsu561jte6z0k1exia 0 49120 9416713 9049596 2026-06-29T09:11:45Z Kani 670 9416713 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo |sen banderolo=jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ĝubao | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-ar|جوبا}} | alia_nomo1 = {{lang-en|Juba}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sudan Juba overview march 2006.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Ĝubao <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = جوبا | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Sud-Sudano | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono_tipo = | regiono = Centra Ekvatorio | distrikto_tipo = Provinco | distrikto = | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Blanka Nilo | rivero1 = | montaro = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Ĝubao | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 550 | lat_d = 04 | lat_m = 51 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 31 | long_m = 36 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 508908 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 19-a jarcento | establita_tipo = Fondo | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+3 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 211-851 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Sud-Sudano | mapo_lokumilo = Sud-Sudano | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Juba <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Sudan Juba hut 30dez2005.jpg|eta|maldekstra|250ra|Tipa afrika domo en Ĝubao]] [[Dosiero:Sudan Juba cattle on street.jpg|eta|maldekstra|250ra|Bovgrego surstrate en Ĝubao]] [[Dosiero:Juba Sudan aerial view.jpg|eta|maldekstra|250ra|Elaviadila vido al Ĝubao]] '''Ĝubao'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#%C4%9Cubao_kdu Ĝuba/o Ĉefurbo de Sud-Sudano]</ref> ({{lang-en|Juba}}, {{lang-ar|جوبا|t=''ĝūbā''}}) estas [[ĉefurbo]] de [[Sud-Sudano]] kiel [[metropolo]] en [[regiono]] [[Centra Ekvatorio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Loĝantaro == Loĝantara evoluo: {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |- | [[1973]] (censo) || align="right" | 56.737 |- | [[1983]] (censo) || align="right" | 83.787 |- | [[1993]] (censo) || align="right" | 114.980 |- | [[2005]] (kalkulo) || align="right" | 163.442 |} Loĝantaro: la popolo [[barioj]] estas la plej forta grupo de Ĝubao, ĉirkaŭ duono de la urbo estas [[katolikismo|katolika]]. == Historio == La 12-an kaj 13-an de junio [[1947]] en la urbo okazis Konferenco de la Sudana Administrado, kiu historiiĝis kiel [[Ĝubao-konferenco]]. En tiu konferenco la britoj kaj la reprezentantoj de Nord-Sudano decidis pri reunuiĝo de la lando, sen partopreno de la sud-sudanaj reprezentantoj. La 8-an kaj 9-an de julio [[1965]] okazis en Ĝubao la t.n. [[Ĝubao-masakro]]. Oni tiam murdis 1400 homojn, inter ili reprezentantojn de la sud-sudana elito. La 2-an de februaro [[1977]], ribelis la registaraj trupoj en Ĝubao. Ĝis 2004 okazis tie bataloj, sed post la armistico, la regiono estis transdonita al la [[Liberiga Armeo de la Sudana Popolo]] (SPLA). Post morto de [[John Garang]], gvidanto de SPLA, la loĝantoj de la urbo murdis 13 arabojn en la urbo kaj multajn forpelis. Ĝubao estas ĉefurbo de [[2011]]. == Infrastrukturo == * [[flughaveno]] * river-[[haveno]] ĉe la [[Nilo]] == Instruado == * [[Universitato de Ĝubao]], ligita al [[Universitato de Ĥartumo]]. == Vidindaĵoj == * [[katedralo]] omaĝe al [[Ĉiuj Sanktuloj]] == Famuloj == Tie estas entombigita [[John Garang]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|n=Kategorio:Ĵubo|ReVo=jxub|ReVo titolo=Ĵubo}} [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Urboj de Sud-Sudano]] [[Kategorio:Metropoloj]] 1kopid5vmoal79hsqeq6okwf880t3ir 0 50063 9416877 9411513 2026-06-29T11:23:45Z Kani 670 /* Urboj, kuntiritaj areoj */ 9416877 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Nekonfuzenda kun '''[[Ŝjinjango]]''' kiu estas milionurbo en [[Ĉinio]]}} {{Informkesto Ĉina provinco | EsperantaNomo = Ŝinĝjango | ĈinaNomo = 新疆 | PinjinaNomo = Xīnjiāng | Mallongigo = 新 (Xīn) | LokaNomo = | LokaLingvo = | LokaTransskribo = | Mapo = China Xinjiang.svg | MapoGrandeco = 275 | MapoEtikedo = | SignifodeNomo = nova limo | AdministraSpeco = [[Administra divido de Ĉinio|Aŭtonoma regiono]] | Ĉefurbo = [[Urumĉio]] | PlejgrandaUrbo = | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Areo = 1664897 | Area kvoto = | Areaj procentoj = 16.7 | Latitudo = | Longitudo = |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | Loĝantara kvoto = | EkoJaro = | MEP = | MEPpokapo = | HDI = | HDINivelo = | HDIJaro = | Etnoj = [[Ujguroj]] (45,8%)<br />[[Hanoj]] (40,5%) | ISOMallongigo = | Retejo = |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |bildo = Ürümqi Geschäftsviertel.JPG <!-- por vikidatumoj--> |lando = {{Ĉinio}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-XJ |mapo1 lokumilo = Ŝinĝjango |kodo = CN-XJ |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Ŝinĝjango''' (laŭ [[PIV2002]]; [[Ĉina lingvo|ĉine]] 新疆 [ɕín.t͡ɕjáŋ], [[Pinjino|pinjine]] '''Xīnjiāng''', poŝtpinjine '''Sinkiang''' kaj [[Ujgura lingvo|ujgure]] شىنجاڭ [ʃinˈd͡ʒɑŋ]), plennome '''Ujgura aŭtonoma regiono Ŝinĝjango,''' estas provinco de [[Ĉinio]]. La nomo pli-malpli signifas ''nova limo, lando''. Iom malpli ol duono de la loĝantaro konsistas el [[ujguroj]], [[tjurkaj popoloj|tjurka popolo]]. Ŝinĝjango estas signifa ankaŭ strategie kaj ekonomie: en ĝi troviĝas altvaloraj rezervoj de nafto, tergaso kaj mineraloj. Krome, ĝi funkcias kiel la okcidenta enirejo de Ĉinio al aliaj partoj de [[Eŭrazio]]<ref>(angla) Elilse Anderson, ''[https://lareviewofbooks.org/article/politics-pop-rise-repression-uyghur-music-china/ The Politics of Pop: The Rise and Repression of Uyghur Music in China]'', Los Angeles Review of Books, la 31-an de majo 2020.</ref>. == Geografio == Ŝinĝjango situas de 7435 metroj super la marnivelo ĝis 155 metroj sub la marnivelo en la nordokcidento de Ĉinio, kovras 1,66 milionojn da kvadrataj kilometroj, kiuj konsistigas 1/6 de la ĉioma areo de Ĉinio kaj estas pli granda ol [[Francio]], [[Germanio]], [[Hispanio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] kune. Ĝi estas la plej granda provinc-nivela regiono en Ĉinio kaj limas al ok landoj: [[Mongolio]], [[Rusio]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Taĝikio]], [[Pakistano]], [[Afganio]] kaj [[Barato]]. == Loĝantaro == Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la regiono vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Historie, la nombro de loĝantoj estis 17,4735 milionoj (en 1998); kaj 21,8158 milionoj (en 2010), kun loĝantara kresko: 1.281% jare. Tie loĝas 10,733 milionoj da naci-malplimultanoj, kiuj konsistigas 61.42% de la totala loĝantaro de la regiono. En Ŝinĝjango vivas 6,601 milionoj da [[hanoj]]. Tie estas entute 47 nacioj kaj el ili de generacio al generacio vivas ĉefe [[ujguroj]], [[hanoj]], [[kazakoj]], [[hujoj]], [[mongoloj]], [[kirgizoj]], [[taĝikoj]], [[ŝibeoj]], [[uzbekoj]], [[manĉuroj]], [[dauroj]], [[tataroj]] kaj [[rusoj]]. === Ujguroj === Dum jarcentoj, la [[ujguroj]] konservis sian lingvon kaj restis fidelaj al islamo. Dum diversaj mongolaj superregadoj la ujguroj estis devigataj fariĝi islamanoj<ref>(nl) [[Erika Fatland]], ''De Grens'' (La landlimo), p.246, De Geus, 2019, ISBN 978 90 445 4087 1, origina titolo 'Grensen - Eine Reise Rundt Russland'. (Landlimoj - vojaĝo ĉirkaŭ Ruslando).</ref>. La usona registaro kaj homrajtaj organizaĵoj asertas, ke en la regiono loĝas 13 milionoj da islamanoj (ĉefe ujguroj) kaj ke ili estas [[:n:Ĉinio persekutas la islaman malplimulton en Ŝjinĝjiango|severe persekutataj]] de la ĉina registaro. Ili asertas, ke islamaj religiaj konstruaĵoj estas regule detruataj (10-15 mil moskeoj ekde la fino de 2016) kaj ke ekde komenco de 2017 ĝis miliono da ujguroj troviĝas en koncentrejoj, oficiale nomataj "reedukaj centroj". La ĉina registaro neas tiujn akuzojn kaj asertas, ke ĉiuj striktaj rimedoj estas aplikataj nur por malaltigi danĝeron de islama ekstremismo. Laŭ la ĉinaj aŭtoritatoj la realo estas, ke multaj junaj islamanoj, precipe en la kvar malpli evoluintaj regionoj en la suda parto de la regiono, ne ricevas sufiĉe da edukado, kio igas ilin vundeblaj de la propagando de radikala islamismo<ref>(en) ''[http://www.chinadaily.com.cn/a/201810/18/WS5bc87afaa310eff30328336e.html Reality of Xinjiang different from that portrayed by West: China Daily editorial]'', ''[[China Daily]]'', la 18-an de oktobro 2018</ref>. Darren Byler, antropologo el [[Seatlo]] ĉe la [[Universitato de Vaŝingtonio]] asertas, ke la programoj, kiel ''Malfermu la nordokcidenton'' en la [[1990-aj jaroj]] kaj la pli vasta ''Malfermu la okcidenton'' en la [[2000-aj jaroj]], permesis al hanaj terkulturaj kompanioj pretendi ujgurajn terpecojn kaj vastigi industriskalan terkultivadon en la plejparte ujgura regiono. Li konsideras tion formo de [[:n:Ĉinio ekonomie subpremas la ujgurojn en Ŝjinĝjiango|ekonomia subpremado de la uguroj]], kiuj estas diskriminaciataj, malebligante ke ili okupu plej profitajn laborpostenojn, kaj forpremataj el siaj terenoj. == Urboj, kuntiritaj areoj == * [[Urumĉio]] (ĉefurbo, distriktonivela) * [[Hami]] (prefektujnivela) * [[Karamaj]] (prefektujnivela) * [[Turfan]] (prefektujnivela) * [[Kaŝgar]] (subprefektujnivela) * [[Aral (Ĉinio)]] (subprefektujnivela) * [[Jinin (Ŝinĝango)]] (distriktonivela) * [[Kokdala]] (distriktonivela) * [[Taĉeng]] (distriktonivela urbego, [[limurbo]]) * [[Artuŝ]] (distriktonivela urbo en la pleja okcidento) * [[Ŝihezi]] (distriktonivela urbo en la pleja nordo) * [[Aksu]] (distriktonivela) == Historio == Ŝinĝjangon konkeris Ĉinio en 1757. == Agrikulturo == Tie troviĝas 68 milionoj da hektaroj da tero utiligeblaj por terkulturado, forstumado kaj paŝtado, kiuj konsistigas 41.19% de la totala areo de la regiono. La kultureblaj kampoj kovras 9.33 milionojn da hektaroj kaj nun 4 078 700 hektaroj estas kulturataj. Tie natura herbejo kovras 48 milionojn da hektaroj. Artefarita herbejo kovras 666 700 hektarojn. Ĝi estas unu el la kvin plej grandaj paŝtejoj de la lando. En Ŝinĝjango la tero utiligebla por forstumado estas 4 839 300 hektaroj (arbaroj kovras l 533 300 hektarojn), kaj la akumulita ligno-kvanto estas 250 milionoj da kubaj metroj. === Bestoj kaj vegetaĵoj === En Ŝinĝjango loĝas 699 specoj de sovaĝaj animaloj, el kiuj estas 85 specoj de fiŝoj, 7 specoj de amfibioj, 45 specoj de rampuloj kaj 137 specoj de mamuloj. Jam konstatiĝis, ke tie estas 4 000 specoj de sovaĝaj vegetaloj, el kiuj [[kanaba apocino]] kaj tarakso (''Taraxacum kok-saghyz''), kaj aliaj mil specoj de vegetaloj estas tre valoraj. == Ekonomio == * Enlanda tuta produkto-valoro: 111,667 miliardoj da juanoj (en 1998) * Po-kapa produkto-valoro: 6667 juanoj (en 1998) * Financa enspezo: 6.53928 miliardoj da juanoj (en 1998) === Ekstera komerco === Ŝinĝjango havas konstantan komercan rilaton kun pli ol 70 landoj kaj regionoj. Nun ĝi eksportas proksimume 200 specojn de varoj, sed antaŭe nur dekkelkajn specojn. La de ĝi eksportataj lokaj specialaĵoj, tekstilaĵoj kaj maŝinoj havas grandan debiton en la internacia merkato. === Fremda investo === Ŝinĝjango jam uzis 2.2 miliardojn da juanoj investitajn de alilandaj entreprenistoj. En 1998 la totala importa kaj eksporta valoro de la entreprenoj investitaj de alilandaj komercistoj atingis 115.58 milionojn da usonaj dolaroj, el kiuj la eksporta -- 84.99 milionoj kaj la importa -- 30.59 milionoj. === Ĉefaj industrioj === Petrola ekspluatado, petrola kemi-industrio, teks-industrio, gren-produktado, kemi-industrio, maŝino-industrio, elektro-produktado kaj forstuma industrio. === Minejoj === Tie jam malkovriĝis 122 specoj de minaĵoj, inter kiuj la rezervo-kvanto de perilio, muskovito, natria salpetro, kaolino kaj serpenteno okupas la unuan lokon de la tuta lando; la konstatita rezervokvanto de fererco estas 730 milionoj da tunoj. Tie subtere estas pli ol 70 specoj de ne-metalaj minaĵoj, el kiuj muskovito, gemo, asbesto kaj Hetian-jado estas famaj tra la tuta mondo. Tie la rezervo-kvanto de salo estas 318 milionoj da tunoj, tiu de soda sulfato 170 milionoj da tunoj, kaj tiu de natria salpetro 2 326 000 tunoj. === Energio === La jara forfluanta surtera akvo-kvanto de la tuta regiono estas ĉ. 88,4 miliardoj da kubaj metroj, la ekspluatebla subtera akvo estas 25.2 miliardoj da kubaj metroj kaj [[glaĉero]]j kun akva rezervokvanto de 2580 miliardoj da kubaj metroj, kovras 24 000 kvadratajn kilometrojn. En Ŝinĝjango la taga sunbrilado estas longa kaj la jara sunbrilado estas meznombre 2600-3400 horoj. La karba rezervokvanto konsistigas 37,7% de tiu de la tuta lando kaj tiu de petrolo kaj natura gaso estas 30 miliardoj da tunoj kaj konsistigas pli ol kvaronon de tiu de la tuta lando. == Telekomuniko == Nun ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj estas ligitaj per aŭtomata longdistanca telefona reto. Bone funkcias ankaŭ optika kablo liganta la regionon kun Eŭropo kaj aliaj landoj de Azio. === Radio kaj televido === Tie estas 6 radio-stacioj, 39 kurt- kaj mezondaj radio-elsendaj stacioj, 18 TV-stacioj, 61 TV-elsendaj kaj transsendaj stacioj, ĉiu kun kapacito de pli ol unu kw. == Trafiko == === Fervojoj === La projekto rapidigi trajnan veturadon sur Ŝinĝjango–[[Lanzhou]]-a Fervojo, unu el la gravaj projektoj por triafoja rapidigo de la trajna veturado en Ĉinio, estas efektivigata glate. Laŭ plano la projekto estos plenumita antaŭ la unua de oktobro, 2000. La Ŝinĝjango–Lanzhou-a Fervojo, pli ol 2 000 km longa, estas trunka fervojo liganta la orienton de Ĉinio kun ĝia okcidento. Funkcias ankaŭ du-traka linio. La fervojo en suda Ŝinĝjango inter Korla kaj Kashi nun estas en streĉa konstruado. Oni jam elspezis 2,4 miliardojn da juanoj por okcidenten-etenda projekto de la Sud-Ŝinĝjanga Fervojo, kaj la 29-an de decembro 1998 la fervojo jam atingis [[Xiggar]], kaj la linio jam longas entute 826.9 km. La unuan de decembro 1998, la sekcio inter [[Korla]] kaj [[Aksu]] komencis funkcii. === Ŝoseoj === Ĉiuj prefektejoj kaj gubernioj de Sinkiango kaj 99% de ĝiaj distriktoj nun estas ligataj de ŝoseoj. La 7 ŝtataj trunkaj ŝoseoj kaj 62 regionaj ŝoseoj kune formas facilan trafikan reton kun Urumqi kiel la centro, kiu ligas la regionon kun Gansu, Qinghai en la oriento kaj Tibeto en la sudo kaj multaj landoj de Meza Azio en la okcidento. Ĝis la fino de 1998 funkcias 32701 km da trunkaj ŝoseoj. === Akvovojoj === Sur la riveroj Ili kaj Ertix iras sezonaj pasaĝero-ŝipoj kaj barĝoj. === Aviado === Ŝinĝjango estas la loko, kie la civilaj flughavenoj estas plej multaj kaj aerlinioj plej longaj en Ĉinio. La Flughaveno Urumqi estas unu el la 6 internaciaj flughavenoj de Ĉinio. De tie oni povas flugi al [[Okcidenta Azio]] kaj [[Eŭropo]]. De [[Urumqi]] oni povas flugi rekte al Lanzhou, [[Xi'an]], [[Pekino]] kaj [[Ŝanhajo]]. En la regiono oni povas flugi de Urumqi al Hami, Korla, Kuqa, [[Hotan]], [[Kashi]], [[Aksu]], [[Yining]], [[Karamay]], [[Fuyun]] kaj [[Altay]]. Nun la Flughaveno Urumqi estas grandigata. En 1998 la Ŝinĝjanga Aviada Kompanio transportis varojn sume de 298 773 400 t.hkm., 1 340 600 homojn kaj 26 862,4 tunojn da poŝtaĵoj. == Projektoj bezonantaj fremdan investon == Agrokulturo, brulaĵoj, telekomunikado, urba konstruado, higieno, industria prilaboro, turismo, ekstera komerco, financo, asekuro, poŝtado kaj [[podetala komerco]]. Post kiam oni decidis la gravajn punktojn por utiligi fremdan investon en 2000, Ŝinĝjango plene utiligas la ŝtatajn politikojn favorajn al la meza kaj okcidenta partoj de Ĉinio. La koncernaj departementoj atente observas la evoluon de la lando por [[WTO]] kaj studas koncernajn regulojn por ellabori siajn principojn cele perfektigi la ekonomian konstruadon. == Bildgalerio == <gallery widths="330" heights="330"> Dosiero:Urumqi skyline (2).jpg|Larĝaj stratoj dominas la nuntempan urban pejzaĝon. Dosiero:Xinjiang nationalities by prefecture 2000.png|Mapo de Sinkiango laŭ etnoj en ĉiu prefektejo. </gallery> {{Projektoj|n=Kategorio:Ŝinĝango}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Mongola Imperio]] * [[La Voĉo de la Silka Vojo]] * [[ujgura lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{cn}}) <br/> {{Provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Ŝinĝango| ]] 4jxc98wq6kowzuw44i20w8rbmaclgc2 0 51734 9416545 9196373 2026-06-28T22:57:03Z ThomasPusch 1869 9416545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |priskribo de bildo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |lando = Unuiĝinta Reĝlando |situo = [[Surrey]] |establita = |ĉefulo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB |mapo lokumilo = iso |zomo = 12 }} La '''Universitato de Surrey''' ({{lang-en|''University of Surrey''}}) estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]], situanta en [[Surrey]] en [[Britio]], kiu estis establita kaj agnoskita kiel universitato en [[1966]]. Kvankam la universitato estis agnoskita kiel universitato nur en 1966, regionaj akademiaj institucioj ekzistis ekde 1891. Nuntempe, ĉirkaŭ 16,000 studentoj studas tie (el kiuj proksimume 13,000 por bakalaŭroj kaj proksimume 3,000 por altnivelaj gradoj). La universitato estas membro de multaj akademiaj organizoj, inkluzive de la Konferenco de Eŭropaj Lernejoj por Altnivela Inĝenieristiko-Eduko kaj Esplorado ('''CESAER''') kaj la [[The Association of Commonwealth Universities|Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]]. La universitato havas signifajn kunlaborojn kun [[North Carolina State University]], la [[Universitato de Hongkongo|Universitato de Honkongo]], [[Nacia Universitato de Seulo]] kaj la [[Universitato de San-Paŭlo]]. La [[universitata prezidanto|prezidanto]] de la universitato estas [[Princo Eduardo, Duko de Kent]]. Unu el la plej elstaraj diplomiĝintoj de la universitato estas la iama ĉefministro de Libano [[Hassan Diab]]. == Organizo == {| class="wikitable" | ; '''Faculty of Arts & Social Sciences''' * School of Economics * School of Hospitality and Tourism Management * School of Law * School of Literature and Languages * Department of Music and Media * Department of Politics * Department of Sociology * Surrey Business School * Guildford School of Acting | ; '''Faculty of Engineering and Physical Sciences''' * Department of Chemistry * Department of Chemical and Process Engineering * Department of Civil and Environmental Engineering * Department of Computer Science * Department of Electrical and Electronic Engineering * Department of Mathematics * Department of Mechanical Engineering Sciences * Department of Physics * Centre for Environment and Sustainability | ; '''Faculty of Health and Medical Sciences''' * School of Biosciences and Medicine * School of Health Sciences * School of Psychology * School of Veterinary Medicine |} == Rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 301–400 (2019) * Times Higher Education - loko 251–300 (2020) * {{Q|Q1790510}} - 267 (2020) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.surrey.ac.uk Retpaĝaro de la Universitato] {{Bibliotekoj}}{{ĝermo}} [[Kategorio:Universitatoj en Britio|Surrey]] dt8qmjfk0tfscfr129378w97p9wem52 0 57063 9416408 9414378 2026-06-28T19:38:41Z ThomasPusch 1869 9416408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith (Judy) MILLER''' (n. [[2-an de januaro]] [[1948]] en [[Novjorko]]) estas [[ĵurnalisto]] de la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' kiu specialiĝis pri sekurecaj problemoj. Ŝi ricevis la prestiĝan [[Pulitzer-premio]]n. == Vivo == === Biografio === Judy Miller naskiĝis en Novjorko kaj plenkreskis en [[Miamo]], [[Florido]] kaj [[Los-Anĝeleso]], suda [[Kalifornio]]. Ŝi studis en [[Princeton]] kaj ricevis la magistran gradon de [[fakultato de]] publikaj kaj internaciaj aferoj de la [[universitato Princeton]]. Ekde la fruaj 1970-aj jaroj laboris ŝi kiel ĵurnalistino en Orient-Azio. Ekde 1977, ŝi estas raportistino por [[New York Times]] en [[Washington (D.C.)]], ekde 1983 en [[Kairo]]. Ŝi estis tie la unu virino en la burogvida posteno. En 1993 edzinigis ŝin [[Jason Epstein]] (n. 1930), publicisto kaj eldonisto (de la eldonejoj ''[[Random House]]'' kaj ''[[Anchor Books]]'' de ''[[Bertelsmann AG|Bertelsmann]]''). Ŝi estis enprizonigita en 2005, ĉar ŝi ne malkovris sian informfonton por artikolo rilate al la iraka milito. Judith Miller kaj Matthew Cooper interparolis en julio de 2003 kun registaranoj, kiuj sciigis ke Valerie Plame (edzino de Joseph Wilson, kiu estis ambasadoro en Nigero) estas CIA-agento. Tio estis venĝo, ĉar la edzo publikigis malatestan leteron en la The New York Times, en kio li refutis, ke Sadam Husejn volis aĉeti uranercon en la afrika Nigero. La aĉeto de uranerco estis unu el la ĉefa akuzoj de Usono por atako de Irako. Judith Miller ĉesis sian laborkontrakton kun la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' la 10-an de novembro 2005. == Verkoj == * ''One, by One, by One: Facing the Holocaust'', [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 1990 ISBN 0-671-64472-6 * ''Saddam Hussein & the Crisis in the Gulf'' (kun [[Laurie Mylroie]]) Random House USA Inc, New York 1990, ISBN 0-09-989860-8 * ''Germs: Biological Weapons and America's Secret War'' (kun [[William Broad]] und [[Stephen Engelberg]]) Simon & Schuster, New York, 2001 ISBN 0-684-87158-0 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miller, Judith}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj redaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj esploraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ĵurnalismo]] [[Kategorio:Usonaj militkorespondantoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] g4xeuni02ts2pb39l7vwhe2fjoolcgc 9416410 9416408 2026-06-28T19:42:36Z ThomasPusch 1869 9416410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith (Judy) MILLER''' (n. [[2-an de januaro]] [[1948]] en [[Novjorko]]) estas [[ĵurnalisto]] de la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' kiu specialiĝis pri sekurecaj problemoj. Ŝi ricevis la prestiĝan [[Pulitzer-premio]]n. == Vivo == === Biografio === Judy Miller naskiĝis en Novjorko kaj plenkreskis en [[Miamo]], [[Florido]] kaj [[Los-Anĝeleso]], suda [[Kalifornio]]. Ŝi studis en [[Princeton]] kaj ricevis la magistran gradon de [[fakultato]] de publikaj kaj internaciaj aferoj de la [[universitato Princeton]]. Ekde la fruaj 1970-aj jaroj laboris ŝi kiel ĵurnalistino en Orient-Azio. Ekde 1977, ŝi estas raportistino por [[New York Times]] en [[VaŝingtonoWashington (D.C.)]], ekde 1983 en [[Kairo]]. Ŝi estis tie la unu virino en la burogvida posteno. En 1993 edzinigis ŝin [[Jason Epstein]] (n. 1930), publicisto kaj eldonisto (de la eldonejoj ''[[Random House]]'' kaj ''[[Anchor Books]]'' de ''[[Bertelsmann AG|Bertelsmann]]''). Ŝi estis enprizonigita en 2005, ĉar ŝi ne malkovris sian informfonton por artikolo rilate al la iraka milito. Judith Miller kaj Matthew Cooper interparolis en julio de 2003 kun registaranoj, kiuj sciigis ke Valerie Plame (edzino de Joseph Wilson, kiu estis ambasadoro en Nigero) estas CIA-agento. Tio estis venĝo, ĉar la edzo publikigis malatestan leteron en la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'', en kio li refutis, ke [[Sadam Husejn]] volis aĉeti uranercon en la afrika [[Nigero]]. La aĉeto de uranerco estis unu el la ĉefa akuzoj de Usono por atako de Irako. Judith Miller ĉesis sian laborkontrakton kun la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' la 10-an de novembro 2005. == Verkoj == * ''One, by One, by One: Facing the Holocaust'', [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 1990 ISBN 0-671-64472-6 * ''Saddam Hussein & the Crisis in the Gulf'' (kun [[Laurie Mylroie]]), [[Novjorko]]: eldonejo [[Random House]], 1990, ISBN 0-09-989860-8 * ''Germs: Biological Weapons and America's Secret War'' (kun [[William Broad]] und [[Stephen Engelberg]]) [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 2001 ISBN 0-684-87158-0 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miller, Judith}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj redaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj esploraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ĵurnalismo]] [[Kategorio:Usonaj militkorespondantoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] 32nbepw8c91ypuhnz53806gwlrpws99 9416413 9416410 2026-06-28T19:43:59Z ThomasPusch 1869 9416413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith (Judy) MILLER''' (n. [[2-an de januaro]] [[1948]] en [[Novjorko]]) estas [[ĵurnalisto]] de la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' kiu specialiĝis pri sekurecaj problemoj. Ŝi ricevis la prestiĝan [[Pulitzer-premio]]n. == Vivo == === Biografio === Judy Miller naskiĝis en Novjorko kaj plenkreskis en [[Miamo]], [[Florido]] kaj [[Los-Anĝeleso]], suda [[Kalifornio]]. Ŝi studis en [[Princeton]] kaj ricevis la magistran gradon de [[fakultato]] de publikaj kaj internaciaj aferoj de la [[universitato Princeton]]. Ekde la fruaj 1970-aj jaroj laboris ŝi kiel ĵurnalistino en Orient-Azio. Ekde 1977, ŝi estas raportistino por [[New York Times]] en [[Vaŝingtono]], ekde 1983 en [[Kairo]]. Ŝi estis tie la unu virino en la burogvida posteno. En 1993 edzinigis ŝin [[Jason Epstein]] (n. 1930), publicisto kaj eldonisto (de la eldonejoj ''[[Random House]]'' kaj ''[[Anchor Books]]'' de ''[[Bertelsmann AG|Bertelsmann]]''). Ŝi estis enprizonigita en 2005, ĉar ŝi ne malkovris sian informfonton por artikolo rilate al la iraka milito. Judith Miller kaj Matthew Cooper interparolis en julio de 2003 kun registaranoj, kiuj sciigis ke Valerie Plame (edzino de Joseph Wilson, kiu estis ambasadoro en Nigero) estas CIA-agento. Tio estis venĝo, ĉar la edzo publikigis malatestan leteron en la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'', en kio li refutis, ke [[Sadam Husejn]] volis aĉeti uranercon en la afrika [[Nigero]]. La aĉeto de uranerco estis unu el la ĉefa akuzoj de Usono por atako de Irako. Judith Miller ĉesis sian laborkontrakton kun la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' la 10-an de novembro 2005. == Verkoj == * ''One, by One, by One: Facing the Holocaust'', [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 1990 ISBN 0-671-64472-6 * ''Saddam Hussein & the Crisis in the Gulf'' (kun [[Laurie Mylroie]]), [[Novjorko]]: eldonejo [[Random House]], 1990, ISBN 0-09-989860-8 * ''Germs: Biological Weapons and America's Secret War'' (kun [[William Broad]] und [[Stephen Engelberg]]) [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 2001 ISBN 0-684-87158-0 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miller, Judith}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj redaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj esploraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ĵurnalismo]] [[Kategorio:Usonaj militkorespondantoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] snq772qix4r6r7f5sydul1if5sm457z 9416414 9416413 2026-06-28T19:46:15Z ThomasPusch 1869 9416414 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Judith (Judy) MILLER''' (n. [[2-an de januaro]] [[1948]] en [[Novjorko]]) estas [[ĵurnalisto]] de la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' kiu specialiĝis pri sekurecaj problemoj. Ŝi ricevis la prestiĝan [[Pulitzer-premio]]n. == Vivo == === Biografio === Judy Miller naskiĝis en Novjorko kaj plenkreskis en [[Miamo]], [[Florido]] kaj [[Los-Anĝeleso]], suda [[Kalifornio]]. Ŝi studis en [[Princeton]] kaj ricevis la magistran gradon de [[fakultato]] de publikaj kaj internaciaj aferoj de la [[universitato Princeton]]. Ekde la fruaj 1970-aj jaroj laboris ŝi kiel ĵurnalistino en Orient-Azio. Ekde 1977, ŝi estas raportistino por [[New York Times]] en [[Vaŝingtono]], ekde 1983 en [[Kairo]]. Ŝi estis tie la unu virino en la burogvida posteno. En 1993 edzinigis ŝin [[Jason Epstein]] (n. 1930), publicisto kaj eldonisto (de la eldonejoj ''[[Random House]]'' kaj ''Anchor Books'', [[premsigno]] de la eldonejo [[Doubleday]] de la [[konzerno]] ''[[Bertelsmann AG|Bertelsmann]]''). Ŝi estis enprizonigita en 2005, ĉar ŝi ne malkovris sian informfonton por artikolo rilate al la iraka milito. Judith Miller kaj Matthew Cooper interparolis en julio de 2003 kun registaranoj, kiuj sciigis ke Valerie Plame (edzino de Joseph Wilson, kiu estis ambasadoro en Nigero) estas CIA-agento. Tio estis venĝo, ĉar la edzo publikigis malatestan leteron en la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'', en kio li refutis, ke [[Sadam Husejn]] volis aĉeti uranercon en la afrika [[Nigero]]. La aĉeto de uranerco estis unu el la ĉefa akuzoj de Usono por atako de Irako. Judith Miller ĉesis sian laborkontrakton kun la gazeto ''[[The New York Times|New York Times]]'' la 10-an de novembro 2005. == Verkoj == * ''One, by One, by One: Facing the Holocaust'', [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 1990 ISBN 0-671-64472-6 * ''Saddam Hussein & the Crisis in the Gulf'' (kun [[Laurie Mylroie]]), [[Novjorko]]: eldonejo [[Random House]], 1990, ISBN 0-09-989860-8 * ''Germs: Biological Weapons and America's Secret War'' (kun [[William Broad]] und [[Stephen Engelberg]]) [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 2001 ISBN 0-684-87158-0 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miller, Judith}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj redaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj esploraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de ĵurnalismo]] [[Kategorio:Usonaj militkorespondantoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] fiiql6jwyc6ucicapgkf1dxo42wrmhh 0 70999 9416500 9038245 2026-06-28T22:09:37Z ThomasPusch 1869 + Amedeo Amadei 9416500 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Frascati (stacidomo)}} {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Frascati | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = Fuori Roma (14691224308).jpg | regiono = {{Italio LAZ}} | provinco = {{Italio RM}} | latitudo_gradoj = 41 | latitudo_minutoj = 49 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 41 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 150 | koord_Y_en_mapo = 175 | alto = 320 | areo = 22 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Grottaferrata]], [[Monte Porzio Catone]] kaj [[Romo]] | nomo_de_loĝantoj = ''frascatani'' | patrono = sanktaj [[Sankta Filipo|Filipo]] kaj [[Jakobo la pli juna|Jakobo]] | festo = [[3-a de majo]] | mapo = LAZ-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Frascati''' (en Esperanto kelkfoje ''Fraskato'') estas urbo en centra [[Italio]], proksime de Romo. Ĝi situas en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj en la [[provinco Romo]], kiu ekde 2015 havas novan nomon [[metropola urbo Romo]]. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktaj [[Sankta Filipo|Filipo]] kaj [[Jakobo la pli juna|Jakobo]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. En la urbo ekzistas Esperanto-grupo; [[Renato Corsetti]] estas unu el ĝiaj membroj. La 67-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] en 1998 okazis en Fraskato. [[Dosiero:Frascati 1 BW.JPG|eta|maldekstra|300px|{{centre|Kirko de apostolo sankta Petro}}]] [[Dosiero:Frascati fd (2).JPG|eta|maldekstra|300px|{{centre|sonorila turo de 1305}}]] {{-l}} == Konataj lokuloj == * [[Amedeo Amadei]] (1921-2013), itala futbalisto == Vidu ankaŭ == * [[Frascati (stacidomo)]] * [[Tor Vergata (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://www.esperanto.it/tuscolano/ Gruppo Esperantista Tuscolana] ({{eo}} kaj {{it}}) * [https://esperantocastelliromani.wordpress.com/ pli malnova retejo de la grupo el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj] ({{eo}} kaj {{it}}) {{metropola urbo Romo}} {{Ĝermo|Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Frascati| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Latio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Roma]] 2v2sz7w36hu5g8bai6fq36uf9gzq2p2 0 80870 9416567 8951828 2026-06-28T23:36:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''José LEZAMA LIMA''' (naskiĝis la {{daton|19|decembro|1910}} en [[Havano]], mortis la {{daton|8|aŭgusto|1976}} en Havano) estis fama [[Kubo|kuba]] [[verkisto]]. == Vivo == Li naskiĝis la [[19-a de decembro|19-an de decembro]] [[1910]] en [[Havano]] ([[Kubo]]). Lia patro estis [[kolonelo]] kaj la familio loĝis en [[Usono|usona]] militkampadejo, kie la patro postenis. La familio apartenis al burĝa tavolo ligita al [[Hispanio|hispaniaj]] devenoj (la [[eŭska lingvo|eŭska]] familinomo estos porĉiama simbolo de tio). La familio revenis al Kubo kaj la patro mortis subite kaj neatendite en [[1919]], kio ŝokegis kaj la tutan familion kaj la personon de José, kiu de tiam rilatis kun sia patrino per tre specifa ammaniero. Li studis [[Juro]]n kaj partoprenis en studenta movado kontraŭ la diktatoreco de [[Gerardo Machado|Machado]] [maĈAdo]. Ekde 1929 li loĝis en burĝa hejmo de malnova Havano unue kun sia patrino kaj post ties morto (1964) kun sia edzino (ekssekretariino) María Luisa Bautista, kvankam oni parolis pri samseksemeco eble plie pro stetikaj kialoj. Post la venko de la [[Fidel Castro|kastrisma]] [[reĝimo (politiko)|reĝimo]] li postenis en oficialaj laborlokoj. Li mortis la [[9-a de aŭgusto|9an aŭgusto]] [[1976]] pro [[astmo|astmaj]] malfacilaĵoj, kiujn li suferis ekde infanaĝo. == Literatura graveco == Kvankam li eklaboris kiel jura laboristo en advokata entrepreno, tuj (jam en la [[30-aj jaroj]]) li rilatis kun avangardaj verkistoj: revuo ''Verbum'' (vorto, en la latina), ''Espuela de plata'' (Arĝenta sprono) ktp. En 1937 li aperigas sian poemon “Muerte de Narciso” (Morto de N.) kaj en 1941 sian unuan poemaron ''Enemigo rumor'' (Malamika onidiro). En 1944 li fondis kun [[José Rodríguez Feo]] la revuon ''Orígenes'' (Devenoj) kie li publikos la kvin unuajn ĉapitrojn de sia majstra verko ''[[Paradiso]]''. Je la 50-aj jaroj Lezama ekverkas [[eseo]]jn, unue pri la esenco de poezio kaj pri la esenco de la kuba sento. La eco de lia literatura teorio ĉirkaŭas la ideon, ke la kuba sento, malsimile de aliaj sudamerikaj intelektularoj, rilatas sufiĉe al la hispanaj kulturaj tradicioj (Devenoj). Tra tiuj ideoj Lezama baziĝas sur la graveco de la baroka stilo por verki sian majstroverkon ''Paradiso'', kiu aperos nur en 1966, jarojn post la venko de la revoluciuloj, sed kiun verkis Lezama ekde multaj jaroj antaŭ la revolucio. Lezama Lima influis multajn sudamerikajn kaj hispanajn verkistojn. Kelkaj konsideris lin majstro, kiel [[Severo Sarduy]]. == Kelkaj verkoj == En “Muerte de Narciso” aperas jam la influoj, kiuj disvolviĝos en lia estonta verkaro: [[Góngora]], [[Stéphane Mallarmé|Mallarmé]], [[Paul Valéry|Valéry]], la hispana novgongorismo. En tiu epoko Lezama rilatis multe kun [[Juan Ramón Jiménez]], tiam loĝanta en la [[Karibo]]. ''[[Paradiso]]'' (1966) estas ambiciega romano kiu priskribas unue infanecon, poste amikecon de junulo - ĉu alia Lezama - kaj en la tria parto serĉadon de plej altan sperton kaj literaturan kaj vivan en rolulo, kiu estas kaj ne estas la propra verkisto. ''Fragmentos a su imán'' (Pecojn al ilia magneto) estas ampleksa libro kiu kolektas multajn poemojn verkitajn dum kvin jaroj antaŭ la morto de Lezama; ĝi aperis en 1977, unu jaron post ties morto. Samjare aperis ''Oppiano Licario'', ŝajna daŭrigo de ''Paradiso'', sed kiu ne estis finita de sia aŭtoro. En ĝi aperas la samaj roluloj, kiel en ''Paradiso'': Cemí, Fronesis, Foción kaj kompreneble Oppiano Licario. Dek jarojn post la sukceso de ''Paradiso'', Lezama Lima denove insistas per romano, kvankam tute temas pri genro ne facila akcepti kaj enhavi tiom da poezio kaj perlingva ludo, kiom Lezama Lima uzas kutime. == Verkaro == * ''Muerte de Narciso''. (poemo) [[1937]] * ''Coloquio con Juan Ramón Jiménez.'' [[1938]] * ''Enemigo Rumor''. (poemaro) [[1941]] * ''Aventuras Sigilosas''. (poemaro) [[1945]] * ''La Fijeza'' (poesía). [[1949]] * ''Arístides Fernández''. (eseo) [[1950]] * ''Analecta del Reloj''. (eseo) [[1953]] * ''La expresión americana''. (eseo) [[1969]] * ''Tratados en La Habana''. (eseo) [[1958]] * ''Dador''. (poemaro) [[1960]] * ''Antología de la poesía cubana''. [[1965]] * ''Órbita de Lezama Lima''. [[1966]] * ''[[Paradiso]]''. [[1966]] * ''Los grandes todos''. (Antologio) * ''Posible imagen de Lezama Lima''. [[1969]] * ''Esfera imagen. Sierpe de Don Luis de Góngora'' * ''Las imágenes posibles''. (eseo) [[1970]] * ''Poesía Completa''. [[1970]] * ''La cantidad hechizada''. (eseo) [[1970]] * ''Introducción a los vasos órficos'' [[1971]] * ''Las eras imaginarias'' (eseo) [[1971]] * ''Obras completas''. [[1975]] * ''Oppiano Licario''. [[1977]] * ''Fragmentos a su imán'' (poemaro) [[1978]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.glbtq.com/literature/lezamalima_j.html GLBTQ: Lezama Lima, José (1910-1976)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510123056/http://www.glbtq.com/literature/lezamalima_j.html |date=2008-05-10 }} ([[angla lingvo|en]]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lezama Lima, José}} [[Kategorio:Kubaj eseistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Kubaj verkistoj]] [[Kategorio:Kubaj romanistoj]] [[Kategorio:Kubaj poetoj]] [[Kategorio:Havananoj]] aahkyq2x276264y8tjlu4pailpbs70y 0 108151 9416298 8855774 2026-06-28T15:47:47Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Orosfaia''' (orosfaja) (hungare: '''Oroszfája''' orosfaja, germane: '''Reusswald''') estas vilaĝo en Rumanio sude de [[Bistriţa]]. Administre ĝi apartenas al [[Milaş]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 888 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en [[1992]] 766 (rumanoj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1380]]. La granda parto de ĝia hungara loĝantaro dum la turka miltiro en [[1660]] pereis. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] apartenis al [[Hungario]], (''[[Kolozs]] vármegye''). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Gravaj personoj == *[[Celesztin Pergő]] (Oroszfája, [[1784]] – [[Kolozsvár]], [[4-a de aŭgusto]] [[1858]]): aktoro, teatrodirektoro. == Eksteraj ligiloj == * [http://adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720153801/http://adatbank.transindex.ro/ |date=2011-07-20 }} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Beszterce Administra mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822054047/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Beszterce |date=2006-08-22 }} * [http://www.harta-turistica.ro/ Interaga mapo de distrikto] [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud]] sazgwb1r07bxn6h9ottp00atfotp1h7 0 113687 9416604 8700000 2026-06-29T03:34:10Z Goren 4701 9416604 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:Zosterops_palpebrosus1.jpg|250ra]]<br /><center><small>Zosterops palpebrosus</small></center> |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Zosteropedoj]] ''Zosteropidae'' |familio aŭtoritato = |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Cleptornis]]'' *''[[Heleia]]'' *''[[Hypocryptadius]]'' *''[[Lophozosterops]]'' *''[[Madanga]]'' *''[[Megazosterops]]'' *''[[Oculocincta]]'' *''[[Rukia]]'' *''[[Speirops]]'' *''[[Tephrozosterops]]'' *''[[Woodfordia]]'' *''[[Zosterops]]'' *''[[Apalopteron]]'' }} '''Zosteropedoj''' (''Zosteropidae'') estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], troveblaj en tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj areoj de [[Subsahara Afriko]], suda kaj eosta [[Azio]], kaj [[Aŭstralazio]]. Ili troveblas en plejparto de insuloj de [[Hindia oceano]], de uestaj partoj de [[Pacifika oceano]], kaj de [[Gvinea Golfo]]. Kelkaj specioj el [[genro (biologio)|genro]] ''[[Zosterops]]'' havas sufiĉe grandajn [[arealo]]jn, sed plejparto de anoj de tiu ĉi relative speciriĉa familio estas [[endemia]]j sur apartaj insuloj aŭ [[arĥipelago]]j. La [[grizdorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') memstare koloniigis [[Aotearoo]]n ĉirkaŭ [[1855]]. Tie ĝi estas nomata [[angle]] ''"wax-eye"'' ("vaksokululo"), kaj [[maorie]] ''"tauhou"'' (laŭvorte "eksterulo", tiu ĉi vorto estas ankaŭ uzata far [[maorioj]] por homoj de ne Polinezia deveno). Grizdorsa zosteropo estas ankaŭ [[Enportitaj specioj|enportita]] al [[Societa insularo]] de [[Franca Polinezio]], kaj [[Japania zosteropo]] (''Zosterops japonicus'') estas enportita al [[Havajoj]]. Ĉar plimulto de la [[specio]]j havas ringojn de helkolora haŭto ĉirkaŭ la okuloj, zosteropedoj iam estas komunlingve nomataj '''blankokululoj'''. == Priskribo == Karakterizaj pri la malgrandaj birdoj, kiuj atingas korpolongon de 10 ĝis 15 centimetroj, estas la blankaj plumoj ĉirkaŭ la okuloj. La birdoj disponas je rondigitaj flugiloj, mallongaj kruroj kaj mallonga, pinta beko. La plej multaj specioj havas olivoverdan ĝis grize brunan plumaron dorsoflanke, kaj flavan, blankan kaj grizan ventre. Iuj el la specioj estas pli malforte koloraj kaj pli grandaj. Je la koloro de la plumaro la seksoj estas similaj. La kantoj de la maskloj estas specifaj kaj distingas sin dum la kovotempo de tiu de la inoj. La birdoj nutras sin per [[insekto]]j, [[nektaro]], [[bero]]j kaj [[frukto]]j. Per sia fenigita lango ili suĉas la nektaron el la floroj. Por tio ili metas sian bekon profunden en la floron aŭ boras en la florkalikon de ekstere. La nestojn ili konstruas sur branĉoforkoj au en arbustoj. Ili metas du ĝis kvin ovojn en la neston. == genroj kaj specioj (elektaĵo) == * [[Klorokaro]] (''Chlorocharis'') ** [[Nigraringa klorokaro]] (''Chlorocharis emiliae'') <ref> [[Kinabalu-montaj alpaj herbejoj]] </ref> * [[Kleptorno]] ''Cleptornis'' ** [[Aŭra kleptorno]] (''Cleptornis marchei'') * [[Helejo]] Heleia'' ** [[Makulbrusta helejo]] (''Heleia muelleri'') * [[Hipokriptadio]] ''Hypocryptadius'' ** [[Cinamo-hipokriptadio]] (''Hypocryptadius cinnamomeus'') * [[Lofozosteropso]] (''Lophozosterops'') ** ''Lophozosterops pinaiae'' * [[Madango]] (''Madanga'') ** [[Oranĝogorĝa madango]] (''Madanga ruficollis'') * [[Megazosteropso]] ''Megazosterops'' ** [[Bronza megazosteropso]] (''Megazosterops palauensis'') * [[Okulocinkto]] ''Oculocincta'' ** [[Nana okulocinkto]] (''Oculocincta squamifrons'') <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> * [[Rukio]] ''Rukia'' ** [[Longabeka rukio]] (''Rukia longirostra'') ** ''Rukia ruki'' * [[Spejropso]] ''Speirops'' ** [[Bruna spejropso]] (''Speirops brunneus'') <ref>[[Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj]]</ref> ** [[Arĝentspejropso]] (''Speirops leucophoeus'') ** [[Monto-kameruna spejropso]] (''Speirops melanocephalus'') <ref> Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj </ref> * [[Tefrozosteropso]] ''Tephrozosterops'' ** ''Tephrozosterops stalkeri'' * [[Vudfordio]] ''Woodfordia'' ** ''Woodfordia superciliosa'' * [[Zosteropo]] ''Zosterops'' <ref> [[Komoraj arbaroj]] </ref> ** ''Zosterops palpebrosa'' ** ''Zosterops atricapillus'' <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> ** [[Grizadorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Japana zosteropo]] (''Zosterops japonica'') ** [[Kaba zosteropo]] (''Zosterops pallida capensis'') ** [[Ruĝaflanka zosteropo]] (''Zosterops erythropleura'') ** [[Maŭricia zosteropo]] (''Zosterops chloronothos'') <ref> [[Maskarenaj arbaroj]] </ref> ** [[Maskarena zosteropo]] (''Zosterops borbonicus'') <ref> Maskarenaj arbaroj </ref> ** ''Zosterops modestus'' ** [[Blankabrusta zosteropo]] (''Zosterops albogularis'') ** ''Zosterops strenua'' [[formortinta]] ** [[Arĝentokululo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Samoa zosteropo]] (''Zosterops samoensis'') == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Zosteropidae}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Zosteropedoj| ]] 5e2q3djnum1a0tyy6gudpklvf66xaqt 9416608 9416604 2026-06-29T03:39:19Z Goren 4701 9416608 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:Zosterops_palpebrosus1.jpg|250ra]]<br /><center><small>Zosterops palpebrosus</small></center> |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Zosteropedoj]] ''Zosteropidae'' |familio aŭtoritato = |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Cleptornis]]'' *''[[Heleia]]'' *''[[Hypocryptadius]]'' *''[[Lophozosterops]]'' *''[[Madanga]]'' *''[[Megazosterops]]'' *''[[Oculocincta]]'' *''[[Rukia]]'' *''[[Speirops]]'' *''[[Tephrozosterops]]'' *''[[Woodfordia]]'' *''[[Zosterops]]'' *''[[Apalopteron]]'' }} '''Zosteropedoj''' (''Zosteropidae'') estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], troveblaj en tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj areoj de [[Subsahara Afriko]], suda kaj eosta [[Azio]], kaj [[Aŭstralazio]]. Ili troveblas en plejparto de insuloj de [[Hindia oceano]], de uestaj partoj de [[Pacifika oceano]], kaj de [[Gvinea Golfo]]. Kelkaj specioj el [[genro (biologio)|genro]] ''[[Zosterops]]'' havas sufiĉe grandajn [[arealo]]jn, sed plejparto de anoj de tiu ĉi relative speciriĉa familio estas [[endemia]]j sur apartaj insuloj aŭ [[arĥipelago]]j. La [[grizdorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') memstare koloniigis [[Aotearoo]]n ĉirkaŭ [[1855]]. Tie ĝi estas nomata [[angle]] ''"wax-eye"'' ("vaksokululo"), kaj [[maorie]] ''"tauhou"'' (laŭvorte "eksterulo", tiu ĉi vorto estas ankaŭ uzata far [[maorioj]] por homoj de ne Polinezia deveno). Grizdorsa zosteropo estas ankaŭ [[Enportitaj specioj|enportita]] al [[Societa insularo]] de [[Franca Polinezio]], kaj [[Japania zosteropo]] (''Zosterops japonicus'') estas enportita al [[Havajoj]]. Ĉar plimulto de la [[specio]]j havas ringojn de helkoloraj plumoj ĉirkaŭ la okuloj, zosteropedoj iam estas komunlingve nomataj '''blankokululoj'''. == Priskribo == Karakterizaj pri la malgrandaj birdoj, kiuj atingas korpolongon de 10 ĝis 15 centimetroj, estas la blankaj plumoj ĉirkaŭ la okuloj. La birdoj disponas je rondigitaj flugiloj, mallongaj kruroj kaj mallonga, pinta beko. La plej multaj specioj havas olivoverdan ĝis grize brunan plumaron dorsoflanke, kaj flavan, blankan kaj grizan ventre. Iuj el la specioj estas pli malforte koloraj kaj pli grandaj. Je la koloro de la plumaro la seksoj estas similaj. La kantoj de la maskloj estas specifaj kaj distingas sin dum la kovotempo de tiu de la inoj. La birdoj nutras sin per [[insekto]]j, [[nektaro]], [[bero]]j kaj [[frukto]]j. Per sia fenigita lango ili suĉas la nektaron el la floroj. Por tio ili metas sian bekon profunden en la floron aŭ boras en la florkalikon de ekstere. La nestojn ili konstruas sur branĉoforkoj au en arbustoj. Ili metas du ĝis kvin ovojn en la neston. == genroj kaj specioj (elektaĵo) == * [[Klorokaro]] (''Chlorocharis'') ** [[Nigraringa klorokaro]] (''Chlorocharis emiliae'') <ref> [[Kinabalu-montaj alpaj herbejoj]] </ref> * [[Kleptorno]] ''Cleptornis'' ** [[Aŭra kleptorno]] (''Cleptornis marchei'') * [[Helejo]] Heleia'' ** [[Makulbrusta helejo]] (''Heleia muelleri'') * [[Hipokriptadio]] ''Hypocryptadius'' ** [[Cinamo-hipokriptadio]] (''Hypocryptadius cinnamomeus'') * [[Lofozosteropso]] (''Lophozosterops'') ** ''Lophozosterops pinaiae'' * [[Madango]] (''Madanga'') ** [[Oranĝogorĝa madango]] (''Madanga ruficollis'') * [[Megazosteropso]] ''Megazosterops'' ** [[Bronza megazosteropso]] (''Megazosterops palauensis'') * [[Okulocinkto]] ''Oculocincta'' ** [[Nana okulocinkto]] (''Oculocincta squamifrons'') <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> * [[Rukio]] ''Rukia'' ** [[Longabeka rukio]] (''Rukia longirostra'') ** ''Rukia ruki'' * [[Spejropso]] ''Speirops'' ** [[Bruna spejropso]] (''Speirops brunneus'') <ref>[[Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj]]</ref> ** [[Arĝentspejropso]] (''Speirops leucophoeus'') ** [[Monto-kameruna spejropso]] (''Speirops melanocephalus'') <ref> Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj </ref> * [[Tefrozosteropso]] ''Tephrozosterops'' ** ''Tephrozosterops stalkeri'' * [[Vudfordio]] ''Woodfordia'' ** ''Woodfordia superciliosa'' * [[Zosteropo]] ''Zosterops'' <ref> [[Komoraj arbaroj]] </ref> ** ''Zosterops palpebrosa'' ** ''Zosterops atricapillus'' <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> ** [[Grizadorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Japana zosteropo]] (''Zosterops japonica'') ** [[Kaba zosteropo]] (''Zosterops pallida capensis'') ** [[Ruĝaflanka zosteropo]] (''Zosterops erythropleura'') ** [[Maŭricia zosteropo]] (''Zosterops chloronothos'') <ref> [[Maskarenaj arbaroj]] </ref> ** [[Maskarena zosteropo]] (''Zosterops borbonicus'') <ref> Maskarenaj arbaroj </ref> ** ''Zosterops modestus'' ** [[Blankabrusta zosteropo]] (''Zosterops albogularis'') ** ''Zosterops strenua'' [[formortinta]] ** [[Arĝentokululo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Samoa zosteropo]] (''Zosterops samoensis'') == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Zosteropidae}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Zosteropedoj| ]] 3sovvvko1d4xlp323u549bpe2kkz6gj 9416613 9416608 2026-06-29T04:17:30Z Goren 4701 /* Priskribo */ 9416613 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = [[Dosiero:Zosterops_palpebrosus1.jpg|250ra]]<br /><center><small>Zosterops palpebrosus</small></center> |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno aŭtoritato = |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |filumo aŭtoritato = |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |klaso aŭtoritato = |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |ordo aŭtoritato = |familio = [[Zosteropedoj]] ''Zosteropidae'' |familio aŭtoritato = |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = *''[[Cleptornis]]'' *''[[Heleia]]'' *''[[Hypocryptadius]]'' *''[[Lophozosterops]]'' *''[[Madanga]]'' *''[[Megazosterops]]'' *''[[Oculocincta]]'' *''[[Rukia]]'' *''[[Speirops]]'' *''[[Tephrozosterops]]'' *''[[Woodfordia]]'' *''[[Zosterops]]'' *''[[Apalopteron]]'' }} '''Zosteropedoj''' (''Zosteropidae'') estas [[familio (biologio)|familio]] de malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], troveblaj en tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj areoj de [[Subsahara Afriko]], suda kaj eosta [[Azio]], kaj [[Aŭstralazio]]. Ili troveblas en plejparto de insuloj de [[Hindia oceano]], de uestaj partoj de [[Pacifika oceano]], kaj de [[Gvinea Golfo]]. Kelkaj specioj el [[genro (biologio)|genro]] ''[[Zosterops]]'' havas sufiĉe grandajn [[arealo]]jn, sed plejparto de anoj de tiu ĉi relative speciriĉa familio estas [[endemia]]j sur apartaj insuloj aŭ [[arĥipelago]]j. La [[grizdorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') memstare koloniigis [[Aotearoo]]n ĉirkaŭ [[1855]]. Tie ĝi estas nomata [[angle]] ''"wax-eye"'' ("vaksokululo"), kaj [[maorie]] ''"tauhou"'' (laŭvorte "eksterulo", tiu ĉi vorto estas ankaŭ uzata far [[maorioj]] por homoj de ne Polinezia deveno). Grizdorsa zosteropo estas ankaŭ [[Enportitaj specioj|enportita]] al [[Societa insularo]] de [[Franca Polinezio]], kaj [[Japania zosteropo]] (''Zosterops japonicus'') estas enportita al [[Havajoj]]. Ĉar plimulto de la [[specio]]j havas ringojn de helkoloraj plumoj ĉirkaŭ la okuloj, zosteropedoj iam estas komunlingve nomataj '''blankokululoj'''. == Priskribo == Zosteropedoj estas malgrandaj birdoj, 10–15&nbsp;cm longaj, kun plejparte nebrila [[plumaro]]: olvikolora aŭ malhele verda supre kaj pale griza malsupre. Kelkaj specioj havas pli distingajn detalojn, ekzemple brile blankan aŭ flavan gorĝon, bruston aŭ ventron, aŭ rufajn aŭ sablokolorajn flankojn. Neniu el la specioj havas rimarkeblan {{N|seksa duformismo}}, kaj la seksoj kutime ne distingeblas per nuda okulo. Plejparto de specioj havas ringojn de etaj blankaj plumoj ĉirkaŭ la okuloj, kion referencas la [[komunlingva nomo]] "blankokululoj", uzata por la familio en multaj lingvoj.<ref name=EoB>{{cite book |editor=Forshaw, Joseph|author= Lindsey, Terence|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|publisher= Merehurst Press|location=London|page= 207|isbn= 1-85391-186-0}}</ref> La saman econ referencas la [[scienca nomo]] de la baza genro ''[[Zosterops]]'', de kiu venas la scienca nomo de la familio: en la [[antikva greka]] ĝi laŭlitere signifas "zon-okulo". La birdoj disponas je rondigitaj flugiloj, mallongaj robustaj kruroj, mallonga pinta [[beko]], kaj [[Lango (anatomio)|lango]] kun peniko ĉe la pinto, ĥaraktereca por fruktmanĝantaj kaj nektromanĝantaj birdoj.<ref name=EoB/>{{sfn|van Balen|2008|p=[https://archive.org/details/handbookofbirdso0013unse/page/413/mode/1up 413]}} La [[dieto (biologio)|dieto]] de ĉiuj zosteropedoj konsistas je [[insekto]]j, [[nektaro]], [[bero]]j kaj [[frukto]]j. Por akiri nektaron la birdo etas sian bekon profunden en la floron aŭ boras en la florkalikon de ekstere, kaj eligas ĝin per sia penikigita lango. La familio, tamen, ne havas specialiste nektarmanĝantajn speciojn, kaj grandan parton de dieto de preskaŭ ĉiu zosteropedo formas [[senvertebrulo]]j. [[Grizdorsa zosteropo]] estas konsiderata [[damaĝa organismo|damaĝulo]] en sia denaska [[Aŭstralio]], ĉar tiuj ĉi birdoj invadas [[vitejo]]jn kaj difektas [[vinbero]]jn, trapikante la berojn per siaj bekoj por elsuĉi la dolĉan [[suko]]n. Tiel difektitaj beroj rapide putriĝas kaj estas kompreneble ne plu taŭgaj por vinproduktado.{{sfn|van Balen|2008|p=[https://archive.org/details/handbookofbirdso0013unse/page/429/mode/1up 429]}} Ĉiuj specioj de zosteropedoj estas tre sociemaj kaj formas grandajn [[birdaro]]jn dum plejparto de la jaro. Sed dum la reprodukta sezono la birdaroj disfalas kaj la birdoj furaĝas sole aŭ pare. La [[nesto]]jn ili konstruas sur branĉoforkoj au en arbustoj, kaj la kutima ovaro por pli malpli ĉiu specio konsistas je 2–4 [[ovo]]j, plej ofte glataj de pale blua koloro.{{sfn|van Balen|2008|p=[https://archive.org/details/handbookofbirdso0013unse/page/432/mode/1up 432]}} La kantoj de la maskloj estas specifaj kaj distingas sin dum la kovotempo de tiu de la inoj. == genroj kaj specioj (elektaĵo) == * [[Klorokaro]] (''Chlorocharis'') ** [[Nigraringa klorokaro]] (''Chlorocharis emiliae'') <ref> [[Kinabalu-montaj alpaj herbejoj]] </ref> * [[Kleptorno]] ''Cleptornis'' ** [[Aŭra kleptorno]] (''Cleptornis marchei'') * [[Helejo]] Heleia'' ** [[Makulbrusta helejo]] (''Heleia muelleri'') * [[Hipokriptadio]] ''Hypocryptadius'' ** [[Cinamo-hipokriptadio]] (''Hypocryptadius cinnamomeus'') * [[Lofozosteropso]] (''Lophozosterops'') ** ''Lophozosterops pinaiae'' * [[Madango]] (''Madanga'') ** [[Oranĝogorĝa madango]] (''Madanga ruficollis'') * [[Megazosteropso]] ''Megazosterops'' ** [[Bronza megazosteropso]] (''Megazosterops palauensis'') * [[Okulocinkto]] ''Oculocincta'' ** [[Nana okulocinkto]] (''Oculocincta squamifrons'') <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> * [[Rukio]] ''Rukia'' ** [[Longabeka rukio]] (''Rukia longirostra'') ** ''Rukia ruki'' * [[Spejropso]] ''Speirops'' ** [[Bruna spejropso]] (''Speirops brunneus'') <ref>[[Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj]]</ref> ** [[Arĝentspejropso]] (''Speirops leucophoeus'') ** [[Monto-kameruna spejropso]] (''Speirops melanocephalus'') <ref> Monto-kamerunaj kaj biokaj montarbaroj </ref> * [[Tefrozosteropso]] ''Tephrozosterops'' ** ''Tephrozosterops stalkeri'' * [[Vudfordio]] ''Woodfordia'' ** ''Woodfordia superciliosa'' * [[Zosteropo]] ''Zosterops'' <ref> [[Komoraj arbaroj]] </ref> ** ''Zosterops palpebrosa'' ** ''Zosterops atricapillus'' <ref> Kinabalu-montaj alpaj herbejoj </ref> ** [[Grizadorsa zosteropo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Japana zosteropo]] (''Zosterops japonica'') ** [[Kaba zosteropo]] (''Zosterops pallida capensis'') ** [[Ruĝaflanka zosteropo]] (''Zosterops erythropleura'') ** [[Maŭricia zosteropo]] (''Zosterops chloronothos'') <ref> [[Maskarenaj arbaroj]] </ref> ** [[Maskarena zosteropo]] (''Zosterops borbonicus'') <ref> Maskarenaj arbaroj </ref> ** ''Zosterops modestus'' ** [[Blankabrusta zosteropo]] (''Zosterops albogularis'') ** ''Zosterops strenua'' [[formortinta]] ** [[Arĝentokululo]] (''Zosterops lateralis'') ** [[Samoa zosteropo]] (''Zosterops samoensis'') == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Zosteropidae}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Zosteropedoj| ]] n03b1b7j7w8i1jwk9w8iwwn6f0kxh6u 0 121603 9416741 9388885 2026-06-29T09:35:32Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 256425 /* Alfabeto kaj Fonologio */ La moderna 29-litera Fyksia alfabeto estas desegnita por plene integri kaj akomodi modernan teknikan terminologion kaj internaciajn sciencajn pruntvortojn (specife la kemiajn elementojn de la perioda tabelo, aŭ Kemevniukæv). 9416741 wikitext text/x-wiki '''Fyksia''' (endomino: ''Vaijskäskhä'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|Vaj-skes-ĥa]]], angla: ''Fyksian'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|fyk-SEE-án]]]) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fyksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksia ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. == Alfabeto kaj Fonologio == La Fyksia [[alfabeto]] konsistas el 30 literoj, el kiuj 24 estas komunaj en la [[latina alfabeto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Litero !! Prononco |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ aŭ /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ aŭ /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ aŭ /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ aŭ /y/ |} == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksia lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksia lingvo !! Esperanto lingvo |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksia valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksia valuto (1 kron = 10 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksia lingvo |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (frua termino) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] syyek33a2g5g8jy3y8qud88sbpikqqf 9416758 9416741 2026-06-29T09:46:32Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 256425 /* Alfabeto kaj Fonologio */ 9416758 wikitext text/x-wiki '''Fyksia''' (endomino: ''Vaijskäskhä'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|Vaj-skes-ĥa]]], angla: ''Fyksian'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|fyk-SEE-án]]]) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fyksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksia ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. == Alfabeto kaj Fonologio == La Fyksia [[alfabeto]] konsistas el 29 literoj, el kiuj 24 estas komunaj en la [[latina alfabeto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Litero !! Prononco |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ aŭ /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ aŭ /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ aŭ /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ aŭ /y/ |} == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksia lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksia lingvo !! Esperanto lingvo |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksia valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksia valuto (1 kron = 10 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksia lingvo |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (frua termino) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] r6oibcziwe4w9bi7r0bacpmamtol0qn 9416788 9416758 2026-06-29T10:02:30Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 256425 /* Leksikono */ 9416788 wikitext text/x-wiki '''Fyksia''' (endomino: ''Vaijskäskhä'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|Vaj-skes-ĥa]]], angla: ''Fyksian'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|fyk-SEE-án]]]) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fyksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksia ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. == Alfabeto kaj Fonologio == La Fyksia [[alfabeto]] konsistas el 29 literoj, el kiuj 24 estas komunaj en la [[latina alfabeto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Litero !! Prononco |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ aŭ /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ aŭ /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ aŭ /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ aŭ /y/ |} == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksia lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksia lingvo !! Esperanto lingvo |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksia valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksia valuto (1 kron = 10 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksia lingvo |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (Malnova termino; uzata de 2002 ĝis 2004) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] o6ehqsngz675cba5x4njui0e6zbzr03 9416796 9416788 2026-06-29T10:09:09Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 256425 /* Alfabeto kaj Fonologio */ 9416796 wikitext text/x-wiki '''Fyksia''' (endomino: ''Vaijskäskhä'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|Vaj-skes-ĥa]]], angla: ''Fyksian'' [<nowiki/>[[Helpo:Prononcindiko|fyk-SEE-án]]]) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fyksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksia ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. == Alfabeto kaj Fonologio == La Fyksia [[alfabeto]] konsistas el 29 literoj, el kiuj 23 estas komunaj en la [[latina alfabeto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Litero !! Prononco |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Ææ || /eɪ/ |- |Bb |/b/ |- |Cc |/k/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ aŭ /y/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Þþ || /θ/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- |Ww |/w/ aŭ /v/ |- |Xx |/ks/, /z/ aŭ /s/ |- |Yy |/ü/, /u/ aŭ /y/ |} == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksia lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksia lingvo !! Esperanto lingvo |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksia valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksia valuto (1 kron = 10 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksia lingvo |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (Malnova termino; uzata de 2002 ĝis 2004) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] fafep5pz4cbp2g03bubf9rqux17ecc5 0 124780 9416786 9295581 2026-06-29T10:01:58Z Kani 670 /* Elektita filmografio */ 9416786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Herbert Lom |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Herbert Lom en 1948 |naskonomo = Herbert Karel Angelo Kuchacevič ze Schluderpacheru |dato de naskiĝo = [[11-a de septembro]] [[1917]] |loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Prago]], [[Bohemio]], [[Aŭstrio-Hungario]] |dato de morto = [[27-an de septembro]] [[2012]] |loko de morto = [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20px]] [[Londono]], [[Anglio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1937 en filmo|1937]] - [[2004 en filmo|2004]] |geedzo = [[Dina Schea]] (1948-1971) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = komisaro Charles Dreyfus |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Herbert Lom''' naskiĝis la [[11-a de septembro]] [[1917]] en [[Prago]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortinta la [[27-an de septembro]] [[2012]] en [[Londono]], [[Anglio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], kun la nomo ''Herbert Karel Angelo Kuchacevič ze Schluderpacheru'' estas internacie agnoskata aktoro. ==Kariero== Li vizitis [[Universitato de Karolo]] en Prago kaj li studis aktoradon en praga aktora lernejo. Kiel dudekjara li komencis en [[Ĉeĥoslovakio]] aktoran karieron per du epizodaj filmaj roloj: Gustav Hodaň, filo de vidvinta advokato en melodramo laŭ romano de [[Maryna Radoměřská]] ''Žena pod křížem'' kaj kamparana helpanto en provinca dramo laŭ motivo de romana trilogio de [[Jan Vrba]] ''Boží mlýny''. En la jaro [[1939]] li fuĝis antaŭ [[naziismo|nazioj]] [[Londono]]n, kie li studis danke al stipendioj en London Embassy School, The Sadlers Wells School kaj Westminster School kaj en teatro Old Vic. Dum milito ([[1940]] – [[1946]]) li agadis kiel [[heroldo]] en eksterlanda disaŭdigo de radiodisaŭdiga stacio [[BBC]]. Spite al lingva handikapo li realiĝis sur londonaj teatraj scenejoj, kie li solenis sukcesojn krom alia kiel Napoleono en teatraĵo de William Douglas Homea Betzi. Komence de la [[1940-aj jaroj]] li realiĝis ankaŭ en brita [[kinematografio]] kaj pli poste li partoprenis en eŭropaj kaj [[hollywood]]aj filmoj. Sed pro sia akĉento li estis okupata sole en rolojn de fremduloj (krom alia polo, italo, greko, franco, germano, hispano kaj hungaro), kiujn li rolis precipe en kriminalaj kaj [[spiono|spionaj]] filmoj de [[1940-aj jaroj|1940-aj]] kaj [[1950-aj jaroj]], sed ankaŭ pli poste. La ekscitema sento de neunusignifeco, kiun li sciis evoki, antaŭdestinis lin por korpigado de la plej diversaj tipoj de krimuloj kaj fiuloj, ekde neniel damaĝaj ĝis tiuj, kiuj estis je tio pli danĝeraj, ke laŭvide ili efikis simpatie kaj elegante. Proporcie bone li sciis interpreti vicon da staturoj, konataj el historio aŭ literaturaj verkoj, en epikaj kostumaj filmoj; ekz. Napoleono (''Juna sinjoro Pitt''; ''[[War and Peace]]''), kapitano Nemo (''Misteroplena insulo''), Herold Antipas (''Granda fiŝkaptisto''), Ben Jussuf (''Cid''), Tigranes (''[[Spartacus]]''), Anthemus (''Nigra rozo'') aŭ d-ro Van Helsing (''Grafo Drakulo''). Plua multnombra grupo da staturoj, al kiuj li pruntedonis sian serioze sereniĝintan vizaĝon kun penetremaj okuloj, kreas roloj de [[kuracisto]]j kaj superaj armeaj [[oficiro]]j, el kiuj eminentas ekz. interne disharmoniiĝinta [[psikiatro]] Larson en psikologia dramo ''Sepa vualo'', psikiatro Roger Corder en televida serio ''The Human Jungle'', d-ro Hartz en relaborado de spiona [[trilero]] de [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] ''Malaperinta virino'', [[generalo]] Huerta en [[vesterno]] ''Veturado de Pancho Villa'' kaj [[majoro]] DuPaty de Clam en [[historia dramo]] pri [[Proceso de Dreyfus|proceso]] kun [[Alfred Dreyfus]] ''Mi kulpigas!'' Sed mondan popularecon alportis al li nur rolo de supera komisaro Charles Dreyfus, kiun frenezigas nekapabla detektivo ([[Peter Sellers]], Roberto Benigni) en serio de kriminalaj komedioj ''[[A Shot in the Dark]]'', ''Komisaro Clouseau sur spuro'', ''Reveno de Rozkolora pantero'', ''Rozkolora pantero denove intervenas'', ''Venĝo de Rozkolora pantero'', ''Spuro de Rozkolora pantero'', ''Malbeno de Rozkolora pantero'', ''Filo de Rozkolora pantero''. Lia edzino estis literatura kaj filma agentino [[Dina Scheu]] (1948 - 1971), kun kiu li havas filojn Nicholas kaj Aleck. Li estas aŭtoro de romano pri brita dramatiko kaj politikisto [[Christopher Marlowe]] Enter kaj Spy (1978, Majstro Guilotin) kaj de romano pri fama franca kuracisto kaj inventisto de ekzekutista hakilo D-ro Guillotine. Li dediĉas sin ankaŭ al [[pentrado]] kaj komponado de [[muziko]]. Aŭtune de [[1992]] li restadis en Prago enkadre de filmigado de televida komedio pri esplorado de perdita ĉeĥa humoro Sherlock Holmes en sinjora klubo aŭ Komisaro Dreyfus intervenas. == Elektita filmografio == * ''[[State Secret (filmo, 1950)|State Secret]]'' (1950) * ''[[Spartacus (filmo)|Spartakus]] ([[1960]])'' – pirato Tigranes Levantus * ''[[Cid (filmo)|Cid]] ([[1961]])'' – armeestro Ben Yussuf * ''[[L'île mystérieuse]] ([[1961]])'' – [[kapitano Nemo]] * ''[[Fantomo de opero (filmo)|Fantomo de opero]] ([[1962]])'' – titola rolo * ''[[Der Schatz im Silbersee]] ([[1962]])'' – ĉefo de banditoj Cornell * ''[[A Shot in the Dark|Komisaro Clouseau sur spuro]]'' ([[1964]]) – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[Gambito (filmo|Gambito]]'' ([[1966]]) – Ahmad Shahbandar * ''[[The Return of the Pink Panther]] ([[1975]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[The Pink Panther Strikes Again]] ([[1976]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[Charleston (filmo)|Charleston]] ([[1977]])'' – inspektoro Watkins * ''[[Revenge of the Pink Panther]] ([[1978]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aktoroj en filmoj de Karl May|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1917|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Mortintoj en 2012|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Britaj aktoroj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de septembro]] 432u63nwp2wqzsvqwnmh6vfxe7ya8h9 9416787 9416786 2026-06-29T10:02:19Z Kani 670 9416787 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Herbert Lom |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Herbert Lom en 1948 |naskonomo = Herbert Karel Angelo Kuchacevič ze Schluderpacheru |dato de naskiĝo = [[11-a de septembro]] [[1917]] |loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Prago]], [[Bohemio]], [[Aŭstrio-Hungario]] |dato de morto = [[27-an de septembro]] [[2012]] |loko de morto = [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Dosiero:Flago-de-Anglio.svg|20px]] [[Londono]], [[Anglio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1937 en filmo|1937]] - [[2004 en filmo|2004]] |geedzo = [[Dina Schea]] (1948-1971) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = komisaro Charles Dreyfus |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Herbert LOM''' naskiĝis la [[11-a de septembro]] [[1917]] en [[Prago]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortinta la [[27-an de septembro]] [[2012]] en [[Londono]], [[Anglio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], kun la nomo ''Herbert Karel Angelo Kuchacevič ze Schluderpacheru'' estas internacie agnoskata aktoro. ==Kariero== Li vizitis [[Universitato de Karolo]] en Prago kaj li studis aktoradon en praga aktora lernejo. Kiel dudekjara li komencis en [[Ĉeĥoslovakio]] aktoran karieron per du epizodaj filmaj roloj: Gustav Hodaň, filo de vidvinta advokato en melodramo laŭ romano de [[Maryna Radoměřská]] ''Žena pod křížem'' kaj kamparana helpanto en provinca dramo laŭ motivo de romana trilogio de [[Jan Vrba]] ''Boží mlýny''. En la jaro [[1939]] li fuĝis antaŭ [[naziismo|nazioj]] [[Londono]]n, kie li studis danke al stipendioj en London Embassy School, The Sadlers Wells School kaj Westminster School kaj en teatro Old Vic. Dum milito ([[1940]] – [[1946]]) li agadis kiel [[heroldo]] en eksterlanda disaŭdigo de radiodisaŭdiga stacio [[BBC]]. Spite al lingva handikapo li realiĝis sur londonaj teatraj scenejoj, kie li solenis sukcesojn krom alia kiel Napoleono en teatraĵo de William Douglas Homea Betzi. Komence de la [[1940-aj jaroj]] li realiĝis ankaŭ en brita [[kinematografio]] kaj pli poste li partoprenis en eŭropaj kaj [[hollywood]]aj filmoj. Sed pro sia akĉento li estis okupata sole en rolojn de fremduloj (krom alia polo, italo, greko, franco, germano, hispano kaj hungaro), kiujn li rolis precipe en kriminalaj kaj [[spiono|spionaj]] filmoj de [[1940-aj jaroj|1940-aj]] kaj [[1950-aj jaroj]], sed ankaŭ pli poste. La ekscitema sento de neunusignifeco, kiun li sciis evoki, antaŭdestinis lin por korpigado de la plej diversaj tipoj de krimuloj kaj fiuloj, ekde neniel damaĝaj ĝis tiuj, kiuj estis je tio pli danĝeraj, ke laŭvide ili efikis simpatie kaj elegante. Proporcie bone li sciis interpreti vicon da staturoj, konataj el historio aŭ literaturaj verkoj, en epikaj kostumaj filmoj; ekz. Napoleono (''Juna sinjoro Pitt''; ''[[War and Peace]]''), kapitano Nemo (''Misteroplena insulo''), Herold Antipas (''Granda fiŝkaptisto''), Ben Jussuf (''Cid''), Tigranes (''[[Spartacus]]''), Anthemus (''Nigra rozo'') aŭ d-ro Van Helsing (''Grafo Drakulo''). Plua multnombra grupo da staturoj, al kiuj li pruntedonis sian serioze sereniĝintan vizaĝon kun penetremaj okuloj, kreas roloj de [[kuracisto]]j kaj superaj armeaj [[oficiro]]j, el kiuj eminentas ekz. interne disharmoniiĝinta [[psikiatro]] Larson en psikologia dramo ''Sepa vualo'', psikiatro Roger Corder en televida serio ''The Human Jungle'', d-ro Hartz en relaborado de spiona [[trilero]] de [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] ''Malaperinta virino'', [[generalo]] Huerta en [[vesterno]] ''Veturado de Pancho Villa'' kaj [[majoro]] DuPaty de Clam en [[historia dramo]] pri [[Proceso de Dreyfus|proceso]] kun [[Alfred Dreyfus]] ''Mi kulpigas!'' Sed mondan popularecon alportis al li nur rolo de supera komisaro Charles Dreyfus, kiun frenezigas nekapabla detektivo ([[Peter Sellers]], Roberto Benigni) en serio de kriminalaj komedioj ''[[A Shot in the Dark]]'', ''Komisaro Clouseau sur spuro'', ''Reveno de Rozkolora pantero'', ''Rozkolora pantero denove intervenas'', ''Venĝo de Rozkolora pantero'', ''Spuro de Rozkolora pantero'', ''Malbeno de Rozkolora pantero'', ''Filo de Rozkolora pantero''. Lia edzino estis literatura kaj filma agentino [[Dina Scheu]] (1948 - 1971), kun kiu li havas filojn Nicholas kaj Aleck. Li estas aŭtoro de romano pri brita dramatiko kaj politikisto [[Christopher Marlowe]] Enter kaj Spy (1978, Majstro Guilotin) kaj de romano pri fama franca kuracisto kaj inventisto de ekzekutista hakilo D-ro Guillotine. Li dediĉas sin ankaŭ al [[pentrado]] kaj komponado de [[muziko]]. Aŭtune de [[1992]] li restadis en Prago enkadre de filmigado de televida komedio pri esplorado de perdita ĉeĥa humoro Sherlock Holmes en sinjora klubo aŭ Komisaro Dreyfus intervenas. == Elektita filmografio == * ''[[State Secret (filmo, 1950)|State Secret]]'' (1950) * ''[[Spartacus (filmo)|Spartakus]] ([[1960]])'' – pirato Tigranes Levantus * ''[[Cid (filmo)|Cid]] ([[1961]])'' – armeestro Ben Yussuf * ''[[L'île mystérieuse]] ([[1961]])'' – [[kapitano Nemo]] * ''[[Fantomo de opero (filmo)|Fantomo de opero]] ([[1962]])'' – titola rolo * ''[[Der Schatz im Silbersee]] ([[1962]])'' – ĉefo de banditoj Cornell * ''[[A Shot in the Dark|Komisaro Clouseau sur spuro]]'' ([[1964]]) – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[Gambito (filmo|Gambito]]'' ([[1966]]) – Ahmad Shahbandar * ''[[The Return of the Pink Panther]] ([[1975]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[The Pink Panther Strikes Again]] ([[1976]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus * ''[[Charleston (filmo)|Charleston]] ([[1977]])'' – inspektoro Watkins * ''[[Revenge of the Pink Panther]] ([[1978]])'' – ĉefinspektoro Dreyfus {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aktoroj en filmoj de Karl May|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1917|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Mortintoj en 2012|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Britaj aktoroj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj|Lom, Herbert]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de septembro]] 5gu9c4cy21ynoowjrpmskbq7xdphyg5 0 125803 9416689 9399500 2026-06-29T08:40:05Z Sj1mor 12103 9416689 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto}} '''Georges de LA TOUR''' [Ĵorĵ de la Tur] naskiĝis je la [[13-a de marto]] [[1593]] en [[Vic-sur-Seille]] [Vik-sur-Sej] kiu troviĝas nuntempe en [[Francio]], en la regiono [[Loreno]], en la departemento Mozelo [en la franca : [[Moselle]]]. Li mortis je la [[30-a de januaro]] [[1652]] en [[Lunéville]] (nun en la departemento [[Meurthe-et-Moselle]]). Li estas lorena pentristo el la [[baroka]] epoko sub la influo de norda, itala kaj franca kulturoj. Samtempulo de [[Jacques Callot]] kaj de la [[fratoj Le Nain]], La Tour estas akrevida observanto de la ĉiutaga realaĵo. Lia forta emo al [[naturalismo]] kaj lia atenta zorgemeco koncerne la kunagadon de ombro kaj lumo faras el li unu el la plej originalaj daŭrigantoj de la pentrarto ekiĝanta kun [[Caravaggio]]. == Lia vivo == Georges de La Tour estis la filo de panistestro : li estis la dua de sep infanoj. Pri liaj juneco kaj lerntempo postrestas nenio konata : oni ekzemple ne scias, kiel li interesiĝis pri pentrado. En la jaro 1618, li edziĝis kun Diane LE NERF, la filino de [[financadministranto]] de la [[duko]] de [[Loreno]]. == Lia verkaro == === Karakterizaĵo === Ĝin karakterizas grandega majstreco koncerne la lumfontojn, kio ofte ebligas tuj rekoni ĝin kiel pentraĵon faritan de Georges de La Tour (aŭ de sam[[skolo|skolulo]]); pentraĵo de li ĵus ekviditas, eĉ al nespertuloj kiuj jam vidis kelkajn de li antaŭe. La verkoj de La Tour tre ofte enscenigas [[klarobskuro|klarobskurajn]] [[interioro]]jn ĉe kandela lumo. === Listo de pentraĵoj videblaj en diversaj muzeoj === * en Loreno : ** en lia naskiĝloko ''Vic-sur-Seille'', en la Departementa Muzeo Georges de La Tour: *** [[Sankta Johano la Baptisto]] en la dezerto (vidu ilustraĵon - bildo numero 3 - [http://www.latribunedelart.com/Musees%20-%20Musee%20de%20Vic-sur-Seille.htm ĉi-paĝe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061030190810/http://www.latribunedelart.com/Musees%20-%20Musee%20de%20Vic-sur-Seille.htm |date=2006-10-30 }}) *** Kapo de Sinjorino (vidu ilustraĵon [http://www.latribunedelart.com/Nouvelles_breves_2004/juin_2004/25_juin_3.htm ĉi-paĝe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061030204731/http://www.latribunedelart.com/Nouvelles_breves_2004/juin_2004/25_juin_3.htm |date=2006-10-30 }}) ** en [[Nancio]], en la Muzeo Historia de Loreno, en la Galerio je la Cervoj : *** [[Sankta Hieronimo]] leganta *** La Servistino serĉante la pulon *** La Malkovro de la korpo de [[Sankta Aleksio]] ** en [[Epinal]] *** [[Ijob]] primokata de sia edzino, ĉirkaŭ 1650, eble la lasta verko * en la cetera Francio : ** en [[Albi]], en la Muzeo Toulouse-Lautrec : *** Sankta [[Jakobo la pli juna]] (ĉirkaŭ 1620) *** Sankta [[Judaso Tadeo]] (ĉirkaŭ 1620) ** en [[Grenoble]], en la Muzeo pri Belaj Artoj : *** Sankta Hieronimo kun aŭreolo ** en [[Nanto (Francio)|Nanto]], en la Muzeo pri Belaj Artoj, *** La [[Anunciacio]] al Sankta Jozefo (ĉirkaŭ 1650) *** La [[vjelo]]-ludanto (vidu malsupre en la galerio) *** La Forneado de [[Sankta Petro|Petro]] ** en [[Parizo]], en la Louvre-Muzeo : *** [[Sankta Tomaso]] (ĉirkaŭ 1630) *** [[Sankta Sebastiano]] flegata de [[Sankta Ireno]] (ĉirkaŭ 1650) *** La Trompisto kun la karoa aso (ĉirkaŭ 1630) *** La Adoro de la paŝtistoj (ĉirkaŭ 1640-1645, vidu sube en la galerio) *** [[Sankta Jozefo]] ĉarpentisto (vidu, supre, la unuan bildon) *** [[Maria Magdalena|Magdalena]] kun la oleo-lampo *** Magdalena [[pentofaro|pentofaranta]] (ĉirkaŭ 1640-1645, vidu sube en la galerio) ** en [[Rennes]], en la Muzeo pri Belaj Artoj : *** La Nov-naskito (ĉirkaŭ 1640-1645, vidu sube en la galerio) * en la cetera Eŭropo : ** en [[Berlino]] (Germanio), en la pentraĵogalerio de la ŝtataj muzeoj: *** "La pizomanĝantoj" (vidu [http://www.latribunedelart.com/Expositions_2005/La_Tour_Pois.htm ĉi-paĝe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080705160655/http://www.latribunedelart.com/Expositions_2005/La_Tour_Pois.htm |date=2008-07-05 }}) ** en [[Ĝenevo]] (Svislando) : *** La Trompisto kun la trefa aso (privata posedaĵo) ** en [[Madrido]] (Hispanio) *** [[Sankta Hieronimo]] leganta (vidu [http://www.latribunedelart.com/Nouvelles_breves_2005/06_05/La_Tour.htm ĉi-paĝe]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) ** en [[Middlesbrough]] (Britio): *** La Kubĵetantoj (ĉirkaŭ 1650) ** en [[Stokholmo]] (Svedio), en la Nacia Muzeo : *** La pentofaranta Hieronimo kun kardinala ĉapelo * en la cetera mondo : ** en [[Malibu]] (Kalifornio/Usono), en la Paul-Getty-Muzeo *** Batkvereloj inter muzikludantoj ** en [[Nov-Jorko]], en la Metropolitana Muzeo : *** La Divenistino (ĉirkaŭ 1635) *** Magdalena pentofaranta (ĉirkaŭ 1640-1645) ** en [[Vaŝingtono]], en la Nacia Galerio de Artoj : *** Magdalena pentofaranta (ĉirkaŭ 1640) === Galerio === <gallery> Dosiero:Georges de La Tour 001.jpg|''Adoro de la paŝtistoj'' Dosiero:Georges de La Tour 009.jpg|''Pentofaranta Maria-Magdalena'' (''Wrightsman-Magdalena'') Dosiero:Georges de La Tour - Newlyborn infant - Musée des Beaux-Arts de Rennes.jpg|'''''La Nov-naskito''''' Dosiero:Georges de La Tour 044.jpg|''Job raillé par sa femme ('''[[Ijob]] primokata de sia edzino''')'' , Epinal, Musée départemental d'Art ancien et contemporain Dosiero:Georges de La Tour 040.jpg|''La [[vjelo|vjel]]-ludanto '' Dosiero:Georges de La Tour 006.jpg|''[[Pento]]faranta Magdalena'' (''Magdalena Fabius''?) </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === en la franca === * Trésors de l'art du monde : http://www.bergerfoundation.ch/LaTour * 5 juillet 1972/Georges de La Tour, ''Le Tricheur à l'as de carreau'' : http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2006/07/5_juillet_1972g.html * Louvre-Muzeo en Parizo : http://www.insecula.com/salle/MS00046.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061030055701/http://insecula.com/salle/MS00046.html |date=2006-10-30 }} === en la germana === *Literatur von und über Georges de La Tour im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek : http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=4.1/REL?PPN=118570021{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|La Tour}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] nkxa2t0cvb9k6d4ut7efw8h6ig4lp6w 0 126263 9416387 9407464 2026-06-28T19:15:42Z Sj1mor 12103 9416387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Łowicz (prononcu: ŭoviĉ) ({{LingvoKunNomo|eo|-|''[[Loviĉo]]''}}) | bildo=Lowicz-town-hall-150604_(cropped).jpg | slogano = ''Semper invicta'' (''Ĉiam nevenkita'') | genitivo = Łowicza | blazono = Łowicz Coat of arms 2025.png| | flago = Łowicz flag 2025.png| | mapo = | provinco = [[Lodzio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Łowicki]] (prononcu: ŭovicki) | komunumo = Komunumo Łowicz / [[Loviĉo]] | komunumo-speco = Urba | estro-titolo = Urbestro | estro = Krzysztof Jan Kaliński (prononcu: Kristoforo Johano Kalinjski) | urba_komunumo = Jes | retpoŝto = | adreso-estraro = ul. Stary Rynek 1 / Malnova Urboplaco n-ro 1 | poŝtkodo-estraro = 99-400 | telefono-estraro = 46 830-91-51 | fakso-estraro = 46 830-91-60 | poŝto-estraro = umlowicz@um.lowicz.pl | areo = 23.41 | alto = | latitudo = 52/6/0/N | longitudo = 19/56/0/E | regiono-ISO =PL | zomo = 11 | loĝantaro-dato = 2004 | loĝantaro = 30383 | denso = 1297.9 | tel_antaŭkodo = 46 | poŝtkodo = 99-400 - 99-402 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = ELC | TERYT = 1101305011 | SIMC = | fondita = Antaŭ [[1136]] | urborajtoj = Antaŭ [[1298]] | ĝemelaj_urboj = ([[Germanio]]) [[Colditz]],<br /> ([[Litovio]]) [[Šalčininkai]],<br />([[Usono]]) [[Cheektowaga]],<br /> ([[Francio]]) [[Montoire-sur-le-Loir]] | retpaĝaro =http://www.lowicz.eu/serwis/ | domajno = | vikinovaĵoj = }} [[Dosiero:Ratusz w Łowiczu.JPG|eta|250ra|maldekstra|La urbodomo de [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Corpus Christi in Łowicz.jpg|eta|250ra|maldekstra|La procesio de [[Kristokorpa Festo]] en [[Loviĉo]] en [[Pollando]], kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]]] [[Dosiero:Lowicz1.jpg|eta|maldekstra|La folklor-kostumoj en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Kędzierski Łowicz girl.jpg|eta|maldekstra|Apoloniusz Kędzierski ''Łowiczanka'' (Loviĉanino) (1910)]] [[Dosiero:Partitions of Poland.png|250ra|eta|maldekstra|La [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] post la [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]]] [[Dosiero:Lowicz4 DSC0050.JPG|eta|250ra|maldekstra|La ruinaĵoj de la post-primasa kastelo, [[2010]]]] [[Dosiero:Katedra w Łowiczu.PNG|eta|maldekstra|280ra|La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:AGAD Aleksander, krol polski, nakazuje nie pobierac oplat celnych i innych od mieszczan trzech miast lowickich.png|eta|280ra|Pola reĝo '''Aleksandro Jogajlido''' / [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] liberigas de la dogano kaj de aliaj impostoj la loĝantojn de la tri urboj de la Loviĉa Tero: Nova Loviĉo, Malnova Loviĉo kaj Podgrodzie (en la jaro [[1502]]).]] '''Łowicz''' (prononcu: ŭoviĉ) ({{LingvoKunNomo|eo|-|''[[Loviĉo]]''}}, latine: '''Lovitium''') estas urbo en [[Lodzio]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al '''komunumo Łowicz / [[Loviĉo]]''' en [[distrikto Łowicki]] kaj estas ĉefurbo de Łowicz-Diocezo / [[Loviĉo|Loviĉa Diocezo]], akademia edukejo kaj grava voj-nodo. Loviĉo estas unu el la plej belaj urboj en [[Mazovio]] kaj [[Lodzio]] situanta ĉe la rivero [[Bzura]] inter la urboj [[Lodzo]] kaj [[Varsovio]] kaj famas pro la tradicio de belegaj katolikaj procesioj de [[Kristokorpa Festo]] (vidu la apudan foton) kaj pro tio estas enskribita sur la polan Nematerian Liston de Kultur-heredaĵo(<ref>PROCESJA BOŻEGO CIAŁA W ŁOWICZU Procesja Bożego Ciała w Łowiczu stanowi zwyczaj praktykowany w szczególny sposób od pokoleń przez mieszkańców Łowicza i okolic, związany silnie z przestrzenią miasta Łowicza i katedrą łowicką. Boże Ciało - to jedno z najważniejszych świąt w kościele katolickim. W 1264 roku papież Urban IV bullą „Transiturus de hoc mundo” skierowaną do patriarchów całego Kościoła ustanowił uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Przypuszczalnie wtedy też otrzymał te bullę arcybiskup gnieźnieński (patriarcha Kościoła Polskiego). W Kościołach Partykularnych Uroczystość ta nie od razu została przyjęta. Sobór w Vienne w 1311 roku przypomniał wszystkim lokalnym Kościołom o celebracji tej Uroczystości. Do jej rozpowszechnienia przyczyniła się procesja będąca głównie adoracją Jezusa Chrystusa pod postacią hostii. Wkrótce jednak, bo już w XV wieku modlitwę wielbiącą uzupełniono o proszalną. Świętu nadano bowiem także charakter prośby o pogodę, urodzaj, odsunięcie klęsk żywiołowych. Wtedy też wprowadzono zwyczaj czytania lub śpiewania fragmentów ewangelii przy czterech ołtarzach. Był on i jest nadal praktykowany w znacznej większości polskich parafii. Wielu wiernych uczestniczących w procesjach na terenie całej Polski przynosi do swych domów gałązki roślin zdobiących ołtarze. Jest to często naśladowanie zachowań poprzednich pokoleń. Niewiele osób pamięta o znaczeniu tego zwyczaju, o charakterze głównie magicznym, mającym na celu zapewnienie domostwu ochrony i dobrobytu. Procesja łowicka przebiega w określony tradycją sposób z wykorzystaniem tradycyjnych przedmiotów obrzędowych. Do cech procesji łowickiej należy przywdziewanie przez uczestników odświętnych strojów regionalnych, budowa ołtarzy tradycyjnie w tych samych miejscach, przez określone grupy jak również udział Miejsko – Strażackiej Orkiestry Dętej. Tradycje związane z procesją Bożego Ciała przekazywane są z pokolenia na pokolenie, całe rodziny angażują się w dekorowanie ołtarzy, noszenie chorągwi parafialnych, figur i obrazów przedstawiających świętych, noszenie sztandarów, poduszek i sypanie kwiatów. Dzień Bożego Ciała to ogromne święto w wielu rodzinach, a niektóre osoby od ponad 54 lat biorą udział w tych szczególnych uroczystościach, a noszenie chorągwi parafialnych jest dla nich wielkim honorem i ogromnym wyróżnieniem. Łowicz Kilkusetletnia historia Procesji Bożego Ciała w Łowiczu była i jest symbolem wiary oraz okazją do wyrażenia niezwykłego przywiązania Łowiczan do kultury swojego regionu. Według Łowiczan, przekazanie tradycji zwyczajów, obrzędów świątecznych zapewniających poczucie tożsamości i ciągłości następnym pokoleniom jest ich obowiązkiem. Procesja Bożego Ciała w Łowiczu łączy rodziny i pokolenia. Wielkie przywiązanie Łowiczan do tej tradycji sprawia, że wracają z dalekich stron (ze świata) do rodzinnego domu by uczestniczyć w tym wyjątkowym dla nich święcie. Przebywanie w Łowiczu w Boże Ciało i uczestnictwo we Mszy Świętej i Procesji, w strojach łowickich, stanowi ważny czynnik budujący indywidualną tożsamość, a także jest istotnym wyznacznikiem tożsamości wszystkich mieszkańców Łowicza i Ziemi Łowickiej. Barwna procesja zachwyca niezwykłym klimatem i jest symbolem regionu łowickiego. Razem z bogactwem kultury ludowej opasującej Prymasowski Łowicz z jego wielowiekową tradycją podkreśla odrębność etniczną i jednocześnie jest ostoją polskości.</ref>). La urbo havas preskaŭ 31.000 loĝantojn (en la jaro [[2014]]). Ĝi situas ĉirkaŭ 60&nbsp;km nord-oriente de la urbo [[Lodzo]]. == Historio == [[Loviĉo]] estis jam menciita en la jaro [[1136]] (la 7an de julio) en la [[buleo]] (bullo) de la papo [[Inocento la 2-a]] (sub la tiama nomo: '''Loviche'''), la urbajn rajtojn ĝi ricevis antaŭ la jaro [[1289]]. De la 12a ĝis la 18a jc, ĝi apartenis al la ĉefepiskopoj de [[Gniezno]]. Ĝi apartenis al la plej riĉaj kaj la plej grandaj polaj urboj, danke al multaj privilegioj kaj pro la famaj foiroj kaj pro la situo ĉe la komerca vojo inter [[Toruno]] / [[Toruń]] kaj [[Lvovo]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1355]] ĉefepiskopo '''Jarosław Bogoria Skotnicki''' konstruis la gotikan, masonitan kastelon, kiu fariĝis la ĉefa sidejo en Pollando de polaj [[primaso]]j (vidu la apudan foton). En la jaro [[1502]] pola reĝo '''Aleksandro Jogajlido''' / [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] liberigas de la dogano kaj de aliaj impostoj la loĝantojn de la tri urboj de la Loviĉa Tero: Nova Loviĉo, Malnova Loviĉo kaj Podgrodzie (sube vidu la foton de la reĝa dokumento). De la jaro [[1572]] dum la '''interrego''', Loviĉo plenumis la rolon de "'''dua ĉefurbo'''" de [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]. Danke al mecenateco de la polaj ĉefepiskopoj kreadis tie-ĉi la plej grandaj artistoj de la tiama Pollando. Tiun evoluon haltigis la [[sveda diluvo]] (en la dua duono de la 17a jc) kaj tiam estis ruinigita la '''Kastelo de Primasoj''' (vidu la foton), post venko de poloj kontraŭ svedoj la revivigo de la urbo okazis nur en la dua duono de la 18a jc. La urbo kaj la distrikto estis la atestanto de gravaj historiaj eventoj. Dum [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]] (vidu la apudan mapon), fakte post la dua dispartigo la urbo kaj distrikto troviĝis en [[Prusio]]. La teron defendis la insurekciaj soldatoj en la 19a jc. De la jaro [[1807]] ĝi estas en la [[Varsovia Duklando]], kaj kun la ceteraj posedaĵoj [[Napoleono Bonaparte]] / [[Bonaparto]] donacis la urbon kaj la princlandon al marŝalo '''Davout''', poste dum la [[Kongresa Pollando]] ĝi iĝis la propraĵo de la rusia [[Grandduko]] de [[Rusia Imperio]] [[Konstantin Pavloviĉ]] (1779 - 1831) - li estis [[Grandduko]] de [[Rusa Imperio]] kaj la dua filo de la [[Imperiestro]] [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj Maria Feodorovna aŭ Sophie Dorothee de [[Virtembergo]] el la [[Romanovoj (dinastio)]] kaj lia edzino '''Joanna Grudzińska''' - filino de la lasta posedanto de la urbo kaj la kastelo en [[Chodzież]] el la familio Grudziński estis '''Antoni Grudziński'''. Tio estis [[morganata geedzeco]] kio estis en rondoj de eŭropa nobelaro tia [[geedzeco]], en kiu unu el geedzoj havas el vidpunkto de nobela [[hierarkio]] malpli altan devenon ol la alia (ekzemple [[barono]] kaj [[princo]]). Tia ĉi geedzeco estas ja valida kaj la infanoj elirintaj el ĝi estas konsiderataj kiel laŭleĝaj, sed kutime ili heredas sole [[titolo]]n de la malpli postenigita generinto kaj ili estas eliminitaj el eventuala sekvanteco al trono. - La Princino de Łowicz / [[Loviĉo]]. En la jaroj [[1838]] - [[1914]] ĝi estis posedaĵo de rusaj caroj. Ĝis nun konserviĝis monumentaj limfostoj de Loviĉa Princlando en la vilaĝoj Bąkowa (prononcu: Bonkova) kaj Patoki. Post la konstruo de la fervojo en la jaro [[1845]] la urbo reakiris la gravecon sur la industria mapo de la lando. Loviĉo estis tre detruita dum ambaŭ mondmilitoj. En la jaro [[1907]] en [[Loviĉo]] estis kreita la paroĥejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] kaj multaj lokaj kredantoj de [[Mariavitismo]] estis esperantistoj. Ĉe la tiama strato Glinki en la jaro [[1910]] [[Mariavitismo|Mariavitoj]] konstruis la nov-gotikan preĝejon omaĝe al la Plej Sankta [[Sakramento]]. Dum la jaro [[1935]] okazis disiĝo en la loviĉa paroĥejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]]. Tiam parto de la kredantoj kun la paroĥestro apogis la [[Mariavitismo]]n reformitan. Kiel sidejon de sia paroĥejo ili elektis la brikdomon ĉe la strato Browarna, kaj ili nomis sin la katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]], la dua grupo nomis sin malnov-katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]]. [[Dosiero:Józef Chełmoński - Autoportret (1902).jpg|eta|250ra|maldekstra|[[Józef Chełmoński]], ''Memportreto'', 1902-a jaro]] Dum la [[Dua Mondmilito]] la germanaj okupantoj konstruis la [[geto]]n por judoj kaj en apudaj vilaĝoj Małszyce kaj Kapituła la deviglaborejoj. Post la jaro [[1945]] oni rekonstruis ĝin el la ruinoj, fonditaj estis novaj fabrikoj. La 14an de junio [[1999]] dum sia 7a pilgrimado al Pollando, vizitis la urbon la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. == Famaj loĝantoj == [[Dosiero:Wladyslaw Grabski ca 1930 (777649) (cropped).jpg|200ra|eta|Władysław Grabski, dufoje ĉefministro de Pollando]] [[Dosiero:Stefan Starzynski.jpg|200ra|eta|maldekstra|[[Stefan Starzyński]] - fama urbestro de [[Varsovio]] dum juneco loĝis el [[Loviĉo]] ĉe la Zduńska strato, kie nun estas la memortabulo omaĝe al li]] [[Dosiero:2013 WSDC Sochi - Zbigniew Brodka.JPG|eta|250ra|maldekstra|[[Zbigniew Bródka]] - dum la [[Vintra Olimpiko 2014]] en [[Soĉio]]]] [[Dosiero:Lowiczanki.jpg|eta|200ra|maldekstra|La pentraĵo de Zdzisław Pągowski - "[[Loviĉo|Loviĉaninoj]]"]] [[Dosiero:Paweł Bejda Sejm 2015.JPG|eta|220ra|maldekstra|[[Paweł Bejda]]]] [[Dosiero:Artur Zawisza Czarny.PNG|200ra|eta|maldekstra|Artur Zawisza, pseŭdonomo "Czarny"]] [[Dosiero:Pomnik Artur Zawisza Czarny Łowicz.JPG|eta|La monumento omaĝe al Artur Zawisza pseŭdonomo "Czarny" en [[Loviĉo]]]] * '''Adamo el Bocheń''' (legu: Adamo el Boĥenj), aŭ '''Adamo Polo''', '''Adamus Polonus''', '''Adamo el Bochnia''', '''Adamo el [[Loviĉo]]''' (li naskiĝis en '''Bocheń''' apud Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la 7an de februaro [[1514]] en [[Krakovo]]) – profesoro de la [[Jagelona Universitato]] kaj dufoje elektita ĝia rektoro en la jaro [[1510]] kaj [[1511]], kuracisto, humanisto, skribisto kaj filozofo, li estis privata fizikisto de pola reĝo [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] kaj privata medicinisto de tri polaj reĝoj i.a. de [[Aleksandro (Pollando-Litovio)]] kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)]]. * [[Józef Chełmoński]] [JUzef MARjan ĥeŭMONski] (naskiĝis la {{daton|7|novembro|1849}} en vilaĝo Boczki apud Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la {{daton|6|aprilo|1914}} en Kuklówka Zarzeczna) - [[Poloj|pola]] pentristo, reprezentanto de arta skolo [[realismo]]. (vidu la apudan foton). * '''Władysław Dominik Grabski''' (legu: Ladislao Dominiko Grabski) (naskiĝis la [[7an de julio]] [[1874]] en vilaĝo '''Borów''' apud [[Loviĉo]], mortis la [[1an de marto]] [[1938]] en [[Varsovio]]) – pola [[politikisto]] el la partio '''Nacia Demokratio''', [[ekonomikisto]] kaj historiisto, ministro de fisko en pola registaro kaj dufoje li estis ĉefministro de [[Respubliko]] [[Pollando]]. Vaste konata kiel aŭtoro de la mon-reformo en Pollando. * [[Stefan Starzyński]] (legu: Stefano Staĵinjski), pseŭdonomo ''Lew'' / ''Leono'' (naskiĝis la 19-an de aŭgusto [[1893]] en [[Varsovio]], mortis la 17-an de oktobro [[1943]] en [[Baalberge]] apud [[Bernburg]] en filio de la [[koncentrejo]] KL [[Dachau]]) - pola [[oficiro]], politikisto, [[ekonomikisto]], publicisto, en la jaroj [[1934]]-[[1935]] urbestro de Varsovio kaj ties defendanto en [[1939]]. En la plebiscito gazet-radi-televida elektita "'''Varsoviano de la Jarcento'''". Naskiĝis en Varsovio ĉe la str. Dobra n-ro 33. Lia patrino estis instruistino de la franca lingvo, patro devenis de malriĉiĝinta nobelaro. Infanecon pasigis en Łowicz / [[Loviĉo]]. En gimnazio en [[Loviĉo]] li partoprenis lernejan strikon en [[1905]], kolportis la "Laboriston", pro kio li estis arestita kaj malliberigita en varsovia citadelo. En [[Loviĉo]] che la domo en kiu li loĝis (la Zduńska strato) estas memortabulo omaĝe al li. (vidu la apudan foton). * [[Zbigniew Bródka]] (prononcu: Zbignjef Brudka) (naskiĝis la 8-an de oktobro [[1984]] en [[Głowno]] / prononcu: Gŭovno)) estas pola [[rapid-sketado|rapidsketisto]] specialiĝanta en la distanco de 1500 metroj. Li estas la unua [[poloj|polo]], kiu gajnis mondpokalon en rapid-sketado (distanco de 1500 m). Zbigniew Bródka estas ora medalisto de mondĉampionado en distanco de 1500 metroj en la [[Vintra Olimpiko 2014]] en [[Soĉio]] kaj bronza medalisto de mondĉampionado en distanco de 1500 metroj (teame) en 2014 same en [[Soĉio]]. Krome li estas dekkelkfoja ĉampiono de [[Pollando]], same en [[kurtdistanca kuro]] kaj [[longdistanca kuro]]. Pasintece li aktivis en [[atletiko]] kaj [[triatlono]]. Profesie li estas [[fajroestingisto]] en la Distrikta Fajrobrigado en Łowicz / [[Loviĉo]]. Li loĝas en '''Domaniewice''' - la komunum-vilaĝo che la urbo Łowicz / [[Loviĉo]]. (vidu la apudan foton). * '''Stanisław Klicki''' (legu: Stanislao Klicki) (naskiĝis en [[1773]] en la vilaĝo Drążewie apud [[Ciechanów]], mortis en [[1847]] en [[Romo]]) - partoprenanto de la [[Insurekcio de Kościuszko]] kaj poste jam generalo en kampanio de [[Bonaparto]] / [[Napoleono Bonaparte]] kaj poste en la [[Kongresa Pollando]], tiam en [[Loviĉo]] havis sian stabon. Dum la [[Novembra ribelo]] estis por mallonga tempo vic-diktatoro, kaj post la malvenko de la ribelo kondamne sendita al [[Siberio]]. * '''Zdzisław Pągowski''' (prononcu: Zdzjisŭaf Pongofski) (naskiĝis la 4an de aŭgusto [[1909]] en Łowicz / [[Loviĉo]], mortis la [[15an de aŭgusto]] [[1976]] en [[Varsovio]]) estis pola pentristo, la ano de [[Post-impresionismo|postimpresionisma]] '''realismo''' kaj '''kolorismo''', aŭtoro de multaj oleopentraĵoj, akvareloj, desegnaĵoj, pentraĵoj, afiŝoj, sigeloj, ekslibrisoj, li estis projektanto de skulptaĵoj kaj monumentoj, memortabuloj, standardoj kaj ornatoj, li estis ankaŭ literskribartisto, scenografo, populariganto de arto kaj sociaganto, amanto de la urbo [[Loviĉo]] kaj [[Loviĉo]]-Tero (i.a. la pentraĵo de la interno de la Palaco en [[Nieborów]] kaj la pentraĵo "[[Loviĉo|Loviĉaninoj]]" - vidu la apudan foton). * [[Paweł Bejda]] (legu: Paŭlo Bejda) (nask. 1966 en Łowicz / [[Loviĉo]]) - vic-vojevodo de [[Lodzio]] de la jaro [[2012]] kaj de la jaro [[2015]] [[parlamentano]] de Pola [[Sejmo]], li finis la Mekanikan Fakultaton de la Universitato en [[Olsztyn]] kaj poste plurajn post-diplomajn studojn. Li estas politikisto de [[Pola Popola Partio]] kaj ĝia Prezidanto de la rondo en [[distrikto Łowicki]], li estis kandidato de tiu partio por la [[Eŭropa Parlamento]] dum la balotoj en [[2014]], Vic-urbestro de Łowicz / [[Loviĉo]] dum la jaroj [[2002]] ĝis [[2006]] kaj de tiu jaro la ano de la Distrikta Konsilantaro ĝis la [[2012]] kiam oni nomumis ĝin por la prestiĝa posteno vic-vojevodo. Danke al lia apogo La Distrikta Starostejo en la jaro [[2009]] eldonis la E-prospekton "Eltondu Łowicz-Teron" (la kuntradukinto estis [[Eduardo Kozyra]]). Tio eblis danke al tio ke lia patro estis esperantisto en la E-grupo en [[Loviĉo]] kune kun d-ro '''Stefano Brzozowski''' (legu: Bĵozofski) kaj '''[[grafo]]''', pastro [[Maria Wawrzyniec Rostworowski]]. Danke al Paŭlo Bejda la vojevodino de [[Lodzio]] '''Jolanta Chełmońska''' (legu: Ĥeŭmonjska) prenis sur sin la patronecon por la Senata E-ekspozicio en Loviĉo (la [[15a de julio]] ĝis la [[15a de aŭgusto]] [[2014]]) kaj la vicvojevodo Paŭlo Bejda eĉ persone partoprenos la finan vernisaĝon de la ekspozicio la 15an de aŭgusto [[2014]] - tio okazis en la Centro de Kulturo en Łowicz / [[Loviĉo]] en la "subtegmenta galerio". * '''Artur Zawisza pseŭdonomo "Czarny"''' (legu: Ĉarni) (nask. 1809 en Sobota apud Łowicz / [[Loviĉo]] - mort. en [[Varsovio]]) - kapitano dum la [[Novembra Ribelo]], pro la partopreno en la ribelo kondamne, publike pendumita en Varsovio. (vidu apude lian foton). En [[Loviĉo]] estas monumento omaĝe al li (vidu la apudan foton). [[Dosiero:Adam Ignacy Koomorowski 111.PNG|220ra|eta|maldekstra|Adam Ignacy Komorowski - [[primaso]] de Pollando, entombigita en [[baziliko]] en [[Loviĉo]], la nekropolo de polaj primasoj]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|kadra|maldekstra|40ra]] * '''Adam Ignacy Komorowski''' (1699-1759) (blazono '''Korczak''') - [[primaso]] de [[Pollando]] kaj [[Litovio]], doktoro de juro, homiliulo, kavaliro de la [[Ordeno de Blanka Aglo]] (atribuita al li de pola reĝo [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)]], en la 18a jc). Lia tombo troviĝas en la katedrala [[baziliko]] en [[Loviĉo]] kie estas la nekropolo de 12 polaj primasoj. Li estas pra-familiano de pola Prezidento [[Bronisław Komorowski]], tial la 19an de junio [[2014]] pola Prezidento vizitis la bazilikon kaj partoprenis en la katolika procesio de [[Kristokorpa Festo]] kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]. (vidu la apudan foton) [[Dosiero:Corpus Christi in Łowicz.jpg|eta|250ra|La procesio de [[Kristokorpa Festo]] en [[Loviĉo]] en [[Pollando]], kiu estas enskribita sur la polan liston de [[nemateria kultura heredaĵo]]]] [[Dosiero:Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro 001.jpg|eta|maldekstra|[[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] transprenas de la manoj de [[IKUE]]-anoj la Esperantajn [[Roma Meslibro|Roman Meslibron]] kaj [[Legaĵaro]]n en septembro 1997]] == La Honoraj Civitanoj == [[Dosiero:AlojzyOrszulik.JPG|eta|200ra|maldekstra|Alojzy Orszulik, episkopo de la Diocezo en [[Loviĉo]]]] * La Sankta [[Johano Paŭlo la 2-a]] (naskiĝis la {{daton|18|majo|1920}}, mortis la {{daton|2|aprilo|2005}}; [[Latina lingvo|latine]]: ''Ioannes Paulus PP. II''), ''Servus Servorum Dei'' (Servisto de [[Servisto de Dio|Servistoj de Dio]]) dum 26 jaroj estis [[papo]] de la [[katolikismo|Katolika Eklezio]] kaj la ŝtatestro de la [[Vatikano]]. Li fariĝis la papo en [[1978]] en la aĝo de 58 jaroj. Estante [[Pollando|polo]], li estis la unua [[slavoj|slava]] papo en la historio kaj la unua neitala de 456 jaroj. Lia apostola devizo estis: ''Totus Tuus'' (Tute Via; pruntita de ensanktiĝa mariana preĝo de sankta Louis Maria Grignion de Montfort). Johano Paŭlo la 2-a ricevis la [[Ordeno de la Blanka Aglo|Ordenon de la Blanka Aglo]] en la jaro [[1993]] kiel la unua Kavaliro de la Ordeno post ĝia restituo. Li estis i.a. filozofo, teologo, intelektulo, [[poligloto]], i.a. Li konis [[Esperanto]]n, [[metafizikaj poetoj|metafizika poeto]] kaj kristana [[mistiko|mistikulo]]. La 14an de junio [[1999]] dum sia 7a pilgrimado al Pollando, vizitis la urbon la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]], kaj nomumis la katedralon kiel [[baziliko]]. (vidu la foton de la [[papo]] kun la [[IKUE]]-anoj, esperantistoj, [[Vatikano]]). * '''Alojzy Orszulik''' (naskiĝis 1928 en Baranowice / nun la kvartalloĝo de [[Żory]]), episkopo de la Diocezo en [[Loviĉo]], kavaliro de la [[Ordeno de la Blanka Aglo]], nun kiel episkopo-emerito li loĝas ankaŭ en [[Loviĉo]]. == Famuloj naskitaj en [[Loviĉo]] == [[Dosiero:Daniel Olbrychski 2013.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Daniel Olbrychski]], pola teatr- kaj filmaktoro, naskiĝis en [[Loviĉo]]]] * '''[[Daniel Olbrychski]]''' (legu: Danjel Olbriĥski) (naskiĝis la 27an de februaro [[1945]] en [[Loviĉo]]) - fama pola teatr- kaj filmaktoro. (vidu la apudan foton). Liaj ligoj kun [[Esperanto]]: Li ludis rolon de Jan Bronski en la filmo "La lada tambureto". Jan Bronski estis polo, onklo de ĉefa rolulo Oskaro. Oskaro fakte priskribas la vivon de [[Guenter Grass]], duonkaŝubo kaj duongermano, skribisto, Nobel-premiito, ĝuste pro la romano "La lada tambureto". Fakte la vera nomo de Jan Bronski estis Bernard Binnebesel, kiu estis granda pola patrioto naskita en [[Malborko]], kiu estis esperantisto kaj kunfondis la E-movadon kaj agadis en E-klubejo en [[Malbork]] ĝis la jaro [[1921]]. [[Dosiero:HanokhAlbeck.jpg|eta|200ra|Hanoch Albeck (1890-1972), juddevena universitata profesoro naskita en [[Loviĉo]]]] * [[Paweł Bejda]] (legu: Paŭlo Bejda) (nask. 1966 en Łowicz / [[Loviĉo]]) - vic-vojevodo de [[Lodzio]] de la jaro [[2012]] kaj de la jaro [[2015]] [[parlamentano]] de Pola [[Sejmo]]. * '''Hanoch Albeck''' (naskiĝis el [[Loviĉo]] en la jaro 1890, mortis en [[Jerusalemo]]) - juddevena profesoro pri [[Judismo]], speciale pri [[Talmudo]] kaj [[Miŝnao]] en la universitatoj: [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] kaj [[Universitato de Vieno]]. == Ĝemelaj urboj == * {{ĝemeleco|Šalčininkai|Litovio}} (Soleczniki), tie aktivas esperantistoj, same en Łowicz / [[Loviĉo]] tre aktivas E-rondo de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando), do eblas kunlaboro pere de [[Esperanto]]. * {{ĝemeleco|Colditz|Germanio}}, * {{ĝemeleco|Lubliniec|Pollando}}, * {{ĝemeleco|Reda|Pollando}}, * {{ĝemeleco|Cheektowaga|Usono}}, * {{ĝemeleco|Saluzzo|Italio}}, * {{ĝemeleco|Montoire-sur-le-Loir|Francio}}, * {{ĝemeleco|Stupava|Slovakio}} == Esperanto == [[Dosiero:Kościół mariawicki.JPG|eta|250ra|La Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Panorama Łowicza z widokiem na Kościół Mariawitów - 02.jpg|eta|250ra|maldekstra|La panoramo de [[Loviĉo]] kun la Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]]]] [[Dosiero:Starostwo Powiatowe w Łowiczu.JPG |eta|250ra|La Distrikta Starostejo en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Bazylika Katedralna.JPG|eta|maldekstra|275ra|La Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Lowicz 2009 (7).jpg |eta|maldekstra|250ra|La Nova Urboplaco kun la fontano en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Ul.Zduńska w Łowiczu.JPG |eta|250ra|La Zduńska-strato en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Poczta w Łowiczu.JPG |eta|maldekstra|250ra|La Poŝtoficejo en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Paweł Bejda Sejm 2015.JPG|eta|220ra|maldekstra|[[Paweł Bejda]], la patrono de la Senata E-ekspozicio en [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Kościół pw Matki Bożej Łaskawej.JPG|eta|maldekstra|250ra|La Preĝejo de Piaristoj de Gracoplena Dipatrino en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Muzeum w Łowiczu.JPG|eta|250ra|La konstruaĵo postmisiista laŭ projekto de Tylman el Gameren, nun la Muzeo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Mazowiecka_Szkoła_Wyższa.JPG|eta|250ra|maldekstra|La Mazovia Humanism-Pedagogia Altlernejo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Łowicz Gł.JPG|eta|250ra|La Ĉefa Stacidomo en Łowicz / [[Loviĉo]]]] [[Dosiero:Lowicz by Braun Hogenberg (middle size) (97694106).jpg|eta|maldekstra|450ra|Łowicz / [[Loviĉo]] en la gravuraĵo de Georgo Braun kaj Francisko Hogenberg]] En la urbo estas la Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] (vidu la suban foton) kaj multaj lokaj kredantoj de [[Mariavitismo]] estis esperantistoj. [[Mariavitismo]] - religia movado naskiĝinta en [[Pollando|Polujo]] ([[Płock]]) en [[1887]], en la naskiĝjaro de [[Esperanto]]. La Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de Mariavitismo devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo“ [[Feliksa Kozłowska]], antaŭe katolika monaĥino, estis pluraj pastroj esperantistoj (ekz. pastro '''Furmanik Adamo Gabrielo'''), episkopo esperantisto [[Maria Filip Feldman]] li loĝis en [[Płock]] (ĉe la strato Dobrzyńska 27) li i.a. prizorgis la "'''Mariavitan Junularon'''" (li persone partoprenis la [[UK]] de [[Esperanto]] kaj aliajn E-aranĝojn) kaj eĉ estis unu arĥiepiskopo d-ro [[Johano Mario Miĥaelo Kowalski]], ĉefulo de mariavita religio (li ankaŭ loĝis en [[Płock]]), esperantisto kaj li instruis persone Esperanton, laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi Esperanton kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estis instruata. Komence la mariavita movado estis kaŝa, sed post la [[ekskomuniko]] de la [[Romo|Roma]] [[papo]] en [[1906]] ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) [[eklezio]]. Mariavitismo distingiĝas de la [[romkatolikismo]]: [[Diservo]]j okazas en [[nacia lingvo]]. [[Celibato]] estis forigita, la [[pastro]]j povas edziĝi kun la pastrinoj aŭ aliaj kunkredantinoj. Pastroj povas esti ne nur viroj (iam ekzistis 57 pastrinoj kaj 1 arĥiepiskopino). Pekkonfesoj okazas ne antaŭ [[pastro]], sed senpere antaŭ [[Dio]] mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj [[fasto]]j. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo: la '''Sanktejo de [[Mizerikordo]] kaj [[Amo]] en [[Płock]]'''. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („'''La Juna Mariavito'''“ kaj „'''Renkonte al la Suno'''“. De la kvindekaj jaroj de la 20a jc aktivis en la urbo Bolesław Nowiński (oficisto, li loĝis en la centro de la urbo, ĉe la strato Zduńska 34/17). De la sepdekaj jaroj en la 20a jc aktivis en [[Loviĉo]] [[esperantisto]]j: [[grafo]] [[Maria Wawrzyniec Rostworowski]] (1924-2008), li estis la pastro de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolika) kaj d-ro '''Stefano Brzozowski''' (legu: bĵozofski), li laboris kiel kuracisto en la hospitala diagnostik-laboratorio kun la alia esperantisto '''Ladislao (Władysław) Bejda''' - filo de li [[Paweł Bejda]] (vidu la apudan foton) estis de la jaro 2012 la vic-Vojevodo en la Lodza Vojevodio / [[Lodzio]] kaj apogas Esperanton - partoprenis kiel '''Alta Protektanto de la Senata Esperanto-ekspozicio en Loviĉo''' la 15an de aŭgusto 2014, li ĉeestis persone la finan vernisaĝon kaj dum elpaŝo laŭdis Esperanton. En la jaro 2009 danke al la apogo de [[Paweł Bejda]] kaj la Distrikt-Starostejo en [[Loviĉo]] oni eldonis la koloran E-prospekton "'''Eltondu Łowicz-Teron'''" en la Centro de Kulturo, Turismo kaj Promociado de la Łowicz-Tero (Tekstoj kaj grafika prilaboro: Jacek Rutkowski; E-Traduko: [[Eduardo Kozyra]], Sofia Śmistek, Roberto Kamiński kaj Jarosław Parzyszek). La 16an de aŭgusto [[2014]] venis de [[Lodzo]] dum sia turneo tra [[Pollando]] la Senata [[Esperanto]]-ekspozicio, kiu unue estis oktobre [[2012]] en [[Varsovio]] en la Pola [[Senato]] kaj estis organizita okaze de la '''125-jara Jubileo de Esperanto''' fare de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]'''-Pollando''') kaj fare de polaj parlamentanoj i.a. [[Senato|senatano]] [[Edmund Wittbrodt]] kun financa helpo de '''Mecenato de Esperanto''' el [[Japanio]] [[Etsuo Miyoshi]]. La E-ekspozicio post la [[Senato]] estis prezentata en [[Malborko]], [[Nowy Staw]], [[Tczew]], [[Gdynia]], [[Pelplin]], [[Wołów]], [[Złotoryja]], [[Vroclavo]], [[Sosnowiec]], [[Czeladź]], [[Będzin]], [[Lębork]] kaj [[Lodzo]]. Al [[Loviĉo]] la ekspozicion invitis la loka esperantistino de [[EDE]]'''-Pollando''' sinjorino '''Stanisława Zielak''' kaj la '''Urbestro de Łowicz / [[Loviĉo]]''' sinjoro '''Krzysztof Jan Kaliński''' (Legu: Kristoforo Johano Kalinjski). La ekspozicio okazis de la 15a de julio ĝis 15a de aŭgusto 2014 en Loviĉa Centro de Kulturo sub la Alta Patroneco de la Lodza Vojevodo kaj kunorganizantoj estas la Loviĉa Urbestro, Loviĉa Centro de Kulturo kaj [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando). Dum la daŭro de la Senata Ekspozicio en la tagoj 11-15a de aŭgusto 2014 [[Eduardo Kozyra]] gvidis la rapidan E-kurson "Esperanto dum 5 tagoj" kun ĉeesto de 14 gekursanoj, i.a. kvar gejunuloj (13-25 jaraj) kaj du geredaktoroj de www.lowicz24.eu kaj de la gazeto "Nova loviĉano" ("Nowy Łowiczanin") - en la ambau po-dufoje aperis artikoloj pri la E-evento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lowiczanin.info/kultura/co-gdzie-kiedy/-LOK-promuje-esperanto/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125204826/http://www.lowiczanin.info/kultura/co-gdzie-kiedy/-LOK-promuje-esperanto/ |arkivdato=2016-01-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lowiczanin.info/kultura/zdarzylo-sie/-W-LOK-o-Esperanto-i-jego-tworcy-Ludwiku-Zamenhofie/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160125210441/http://www.lowiczanin.info/kultura/zdarzylo-sie/-W-LOK-o-Esperanto-i-jego-tworcy-Ludwiku-Zamenhofie/ |arkivdato=2016-01-25 }}</ref>, same faris portaloj de Urba Oficejo kaj Loviĉa Centro de Kulturo. En la tuta urbo estis tri diversaj afiŝoj pri la E-eventoj (po 50 ekzempleroj, pri la Senata Ekspozicio kaj la monologo "Doktoro Esperanto" kaj 40 ekzempleroj pri la E-kurso "Esperanto dum 5 tagoj" krome du okmetraj longaj penditaj super la stratoj la reklamiloj / reklamrubandoj. Ni aldonu, ke la plej mondfama loviĉano [[Zbigniew Bródka]] - la vintra olimpika ĉampiono de [[Soĉio]] en la rapida sketado, kiu estas profesie fajrobrigadisto dum unu monato sur sia moderna fajrobrigadista aŭtomobilo portis la E-afiŝon "Esperanto dum 5 tagoj" kun intenco ankaŭ partopreni la kurson persone, sed bedaŭrinde lastmomente oni informis lin pri la deviga partopreno /ĝuste en la tempo de la E-kurso/ en la grupiĝo de la sketad-sportistoj en urbo [[Sanok]] en sudorienta Pollando). La solena fina vernisaĝo okazis la 15an de aŭgusto [[2014]] je la horo 17:30 kun persona ĉeesto de Vic-Vojevodo [[Paweł Bejda]] kies patro estis esperantisto (ekzistas eĉ portalo de la Vojevodio de [[Lodzo]], kie aperis la speciala artikolo pri la E-evento.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lodzkie.eu/page/125,aktualnosci.html?id=5227 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-08-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160204232407/http://www.lodzkie.eu/page/125,aktualnosci.html?id=5227 |arkivdato=2016-02-04 }}</ref>). La saman tagon je la horo 16:00 en kinejo "Fenikso" (ĝi troviĝas en la Loviĉa Centro de Kulturo) la ekssekretariino de [[EDE]]-Pollando [[Irena Grochowska]] sukcese prezentis la monologon "Doktoro Esperanto" (jen ligilo al la filmita monologo "Doktoro Esperanto" kaj artikolo pri la E-evento en la portalo de www.lowicz24.eu. (<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jn4YshAb5Rw&feature=youtu.be</ref>,<ref>http://lowicz24.eu/wiadomosci/l24/5280-finisaz-zakonczyl-tydzien-z-jezykiem-esperanto</ref>, ĝi estas en pola, tamen la komentoj estas parte en Esperanto, kaj jen la dua ligilo al la artikolo pri la E-evento, kiu aperis en la portalo en la urbo [[Wągrowiec]] - la komentoj estas ankaŭ parte en Esperanto.<ref>http://www.gloswagrowiecki.pl/artykuly/newsy/7723-sukces-wgrowczanki-w-owiczu.html</ref>). Je la horo 18:30 oni planis celebradon de la ekumena E-diservo en la loka Preĝejo de [[Mariavitismo|Mariavitoj]] (malnov-katolikoj) de la Plej Sankta [[Sakramento]] '''(vidu la foton) fare de la pastro de tiu preĝejo '''Roberto Żaglewski''', pastro el [[Kołobrzeg]] Stanislao Stolc''' - la Animzorganto de Katolikaj Esperantistoj, pastrino '''Bożena Chabowska''' el la kapelo de katolikoj [[Mariavitismo|Mariavitoj]] en [[Loviĉo]], pastoro '''Mateo Łaciak''' el la evangeli-aŭgsburga kredkonfeso en [[Zgierz]] kaj katolika pastro de la proksima paroĥejo en [[Nieborów]]. Bedaŭrinde la '''trafik-akcidento''' de la pastro Stanislao Stolc malebligis la venon al [[Loviĉo]] kaj okazigi la E-diservon. La sekvonta urbo en la turneo de la E-ekspozicio estis urbo [[Sztum]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Granda dosiero|Stary Rynek w Łowiczu - panorama - 01.jpg|1000ra|Malnova Urboplaco en Łowicz, dekstre videbla la Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]}} <gallery> Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ambona - 01.jpg|La interno de la Katedrala Baziliko de la Ĉielpreno de la Plej Sankta Virgulino Maria kaj de la Sankta Nikolao en [[Loviĉo]]- ambono Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - Ołtarz Aniołów Stróżów.JPG|La Altaro de Anĝelgardantoj Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Anny - 01.jpg|La Altaro de Sankta Anna Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Barbary.jpg|La Altaro de Sankta Barbara Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz P.w. Bożego Ciała w Kaplicy Najświętszego Sakramentu.JPG|La Altaro de Korpo de Kristo en la Kapelo de la Plej Sankta Sakramento Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Józefa.JPG|La Altaro de Sankta Jozefo Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - ołtarz św. Jana Nepomucena.jpg|La Altaro de Sankta Johano Nepomuko Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - Kaplica św. Trójcy - tryptyk.jpg|La Kapelo se Sankta Triunuo, la triptiko Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - sklepienie nad kaplicą - 02.jpg|La volbo super la Kapelo de la Plej Sankta Sakramento, en la norda navo Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - epitafium arcybiskupa Mikołaja Prażmowskiego.jpg|La epitafio de arciepiskopo Mikołaj Prażmowski Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - herb arcybiskupa gnieźnieńskiego Władysława Aleksandra Łubieńskiego - 02.jpg|La blazono de arkiepiskopo de [[Gniezno]] Władysław Aleksander Łubieński Dosiero:Bazylika Katedralna w Łowiczu - tablica jubileuszowa Ojca św. Piusa XI.jpg|La jubilea tabulo de [[Pio la 11-a]] </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Lodza provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] l487bfoupe0gp9v2ndqmt3k4p7efzrk 0 134078 9416601 8998859 2026-06-29T03:30:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jukka PIETILÄINEN''' (naskiĝis la [[14-an de junio]] [[1966]] en [[Jyväskylä]], Finnlando) estas finnlanda esperantisto. Pietiläinen estas laŭ profesio esploristo kaj lekciisto pri [[ĵurnalistiko]] kaj laboras nuntempe en [[Universitato de Helsinki]]. Li studis ĵurnalistikon kaj sociajn sciencojn en [[Universitato de Tampere]] inter 1985 kaj 1993 kaj laboris tie inter 1994 kaj 2007. Li laboris ankaŭ kiel ĵurnalisto dum someraj periodoj en diversaj finnaj gazetoj kaj ĵurnaloj inter 1987 kaj 1992. Li doktoriĝis en 2002 per disertacio pri la evoluo de [[Rusio|Rusia]] gazetaro inter 1985 kaj 2002. Al liaj esplortemoj apartenas translimaj novaĵfluoj, [[sociologio de esperanto|sociologio de Esperanto]] kaj eksterlandaj novaĵoj en Finnlando. Li interesiĝas ankaŭ pri kvantaj esplormetodoj en sociaj sciencoj. == Esperanta agado == Pietiläinen estas esperantisto de 1983. Kiel esperantisto li estis estrarano de [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] 1988–1999 (sekretario 1993–1994, prezidanto 1994–1998, vicprezidanto 1998–1999), estrarano de esperantokluboj en Jyväskylä kaj Tampere kaj de [[FEJO]] (1985–1992) kaj prezidanto de [[Esperanto-klubo de Helsinki]] 2006–2009. Dum la somero 1991 li volontulis en la [[Centra Oficejo de UEA]]. Li refondis la gazeton [[Esperanta Finnlando]] en 1989 sub nomo [[Esperantolehti]] kaj redaktis ĝin ĝis 1996. Li membris ankaŭ en LKK de [[Universala Kongreso de Esperanto]] en 1995. En 2003 li ricevis la unuan premion en [[Belartaj konkursoj de UEA]] en branĉo Eseo. Inter 2004 kaj 2010 li membris en [[komitato de UEA]] kiel komitatano B (reprezentanto de individuaj membroj de UEA), sed ne estis plu elektita en balotado en 2010. Inter 2004 kaj 2007 li estis nomumita kiel komisiito pri informado. Inter 2006 kaj 2008 li estis unu el estraranoj de [[Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio]]. En [[2019]] li respondecis pri informado en la loka kongresa komitato<ref>http://www.esperanto.fi/uk2019/lkk/</ref> de la [[UK 2019|104-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Lahti]]. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uta.fi/~jukka.pietilainen Persona hejmpaĝo de Jukka Pietiläinen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070310223325/http://www.uta.fi/~jukka.pietilainen/ |date=2007-03-10 }} * [http://www.liberafolio.org/2010/jukka-pietilaeinen-ne-vidas-grandajn-problemojn-en-uea artikolo "Jukka Pietiläinen ne vidas grandajn problemojn en UEA" de marto 2010 en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110826030612/http://www.liberafolio.org/2010/jukka-pietilaeinen-ne-vidas-grandajn-problemojn-en-uea |date=2011-08-26 }} [[libera folio]] {{Vivtempo|Pietilainen, Jukka}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-Asocio de Finnlando]] [[Kategorio:Finnaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Esperantistaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:TEĴA]] d4kodngg58jub4sl89peytqj8omkx3n 0 137370 9416435 9237795 2026-06-28T20:22:04Z Sj1mor 12103 9416435 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Muckrakers''' (angla ~ [[koto]] „[[sterko]]-rastantoj”) estas grupo de usonaj ĵurnalistoj, verkistoj, kiuj famiĝis pro siaj senvualigaj verkoj antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Ili raportis detale kaj laŭ faktoj pri politika kaj ekonomia koruptado, senatenta agado de la grandaj monopoloj kaj pri la mizero, kaŭzita de tiuj. Ilia nomo estis originale pejorativa kaj venis de prezidento [[Theodore Roosevelt]], kiu en parolo de 14-a de aprilo 1906, komparis ilin al sterkorastanta rolanto en alegoria romano de [[John Bunyan]] ''[[The Pilgrim's Progress]]'', ke ankaŭ ili „kapablas nur subenrigardi”. La unuaj senvualigaj artikoloj aperis en januara numero de ''McClure's Magazine'' 1903. Tiam la artikoloj de Lincoln Steffens, [[Ray Stannard Baker]] kaj Ida M. Tarbell observis la lokajn registarojn, [[tresto]]jn, situon de la industria laboristaro. La artikoloj pri politika koruptado, merkataj trompoj, industriaj monopoloj kaŭzis grandan eĥon en la socio, kio instigis ankaŭ aliajn pli akre kritiki la usonan socion. La movado de la ''muckrakers'' forfloris kaj malaperis inter 1910 kaj 1912. == Gravuloj de la movado == * [[Charles Edward Russell]]: ''The Greatest Trust in the World'' (1905), ''The Uprising of the Many'' (1907) * [[Lincoln Steffens]] verkis pri korupta urba kaj federacia politika vivo en ''The Shame of the Cities'' (1904) * [[Brand Whitlock]]: ''The Turn of the Balance'' (1907) * [[Thomas W. Lawson]]: ''Frenzied Finance'' (1904–05) * [[Ida M. Tarbell]]: ''History of the Standard Oil Company'' (1904) * [[Edwin Markham]]: ''Children in Bondage'' * [[Upton Sinclair]]: ''The Jungle'' (1906) * [[Samuel Hopkins Adams]]: ''Great American Fraud'' (1906) * [[David Graham Phillips]]: ''The Treason of the Senate'' (1906) helpis akceptigi la 17-an amendon de la usona konstitucio, kiu deklaris, ke la senatanojn elektu rekte la ŝtatanoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĵurnalismo]] mq1ud495lcng3jiog9mmrdxsxsxymsa 0 143726 9416170 3963990 2026-06-28T13:11:53Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĉenstoĥovo]] 9416170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉenstoĥovo]] 8l29dl68hgqqo281zlhu9t3sjo5ctl4 0 162359 9416201 9023144 2026-06-28T13:45:06Z ThomasPusch 1869 9416201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ernst Julius Röhm''' ([[1887]]-[[1934]]) estis germana [[naziismo|nacisocialisto]]. Li estris dum longa tempo la [[Sturmabteilung]] (SA), la milican parton de la [[NSDAP]] de [[Adolf Hitler]]. En [[1931]] la [[Sociala demokratio|socialdemokrata]] ĵurnalo ''Münchener Post'' ''[[elŝrankigo|elŝrankigis]]'' lin kiel [[samseksemulo]]n. En junio [[1934]] Hitler murdis Röhmon, asertante (malprave) ke Röhm volis puĉi ([[Röhm-puĉo]]). Lin anstataŭis [[Viktor Lutze]]. SA estis senpotencigita favore al [[SS]], kiun estris [[Heinrich Himmler]]. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-14886, Kurt Daluege, Heinrich Himmler, Ernst Röhm.jpg|eta|maldekstre|Ernst Röhm (dekstre)]] {{projektoj|q=Ernst Röhm}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Rohm, Ernst}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Munkenanoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj naciistoj]] t49122hlelm2nyj3ndqv2d19h49020g 9416359 9416201 2026-06-28T18:10:02Z ThomasPusch 1869 9416359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ernst Julius Röhm''' ([[1887]]-[[1934]]) estis germana [[naziismo|nacisocialisto]]. Li estris dum longa tempo la [[Sturmabteilung]] (SA), la milican parton de la [[NSDAP]] de [[Adolf Hitler]]. En [[1931]] la [[Sociala demokratio|socialdemokrata]] ĵurnalo ''Münchener Post'' ''[[elŝrankigo|elŝrankigis]]'' lin kiel [[samseksemulo]]n. En junio [[1934]] Hitler murdis Röhmon, asertante (malprave) ke Röhm volis puĉi ([[Röhm-puĉo]]). Lin anstataŭis [[Viktor Lutze]]. SA estis senpotencigita favore al [[SS]], kiun estris [[Heinrich Himmler]]. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-14886, Kurt Daluege, Heinrich Himmler, Ernst Röhm.jpg|eta|maldekstre|Ernst Röhm (dekstre)]] {{projektoj|q=Ernst Röhm}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Rohm, Ernst}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Munkenanoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj naciistoj]] [[Kategorio:Murditoj]] klkmveao9dee7jknu7ycac1707l7zgx 0 163833 9416268 8450672 2026-06-28T15:04:45Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Sima''' [ŝima] estas tre malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], en [[Distrikto Gönc]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 5 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 20 * [[Poŝtkodo]]: 3881 * [[Telefonprefikso]]: 47 == Situo == Sima situas sur [[deklivo]]j, laŭ flanko[[vojo]]j, apud la sudaj ĉenoj de la [[Montaro Zemplén]], sur norda rando de la pitoreska Aranyos–[[valo]], inter 500-600 metrojn altaj montoj. Sima estas la plej malgranda [[komunumo]] de la departemento. Sisteman aŭtobustrafikon ĝi havas nur kun fervoja haltejo de [[Erdőbénye]]. Sur limtereno de la vilaĝo la arkeologoj ŝtonepokan retrovaĵon trovis. La nuna vilaĝo estiĝis dum la [[12-a jarcento]]: en la kohera arbarego kiel arbo – dehakiteja vilaĝo. Dum la turkaj tempoj ĝi depopoliĝis pro la oftaj turkaj molestoj. Tial, kompletigi la mankan loĝantaron oni miksajn popolojn lokigis tien, dum la 17-18-aj jarcentoj inter ili ankaŭ ŝvabojn. Tielmaniere en [[1851]] jam 189 homoj loĝis tie. Sed de la jaro [[1960]] denove ekkomenciĝis la plimalmultiĝo de la loĝantaro, kaj ili ĉiam pli kaj pli malpliiĝas. En Sima [[migra poŝto]] servas. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén]] 9a88i1oqrn8qyqjp8z6h0yo9jjl0azu 0 182126 9416214 8354474 2026-06-28T13:58:38Z Tirolischleioans 254019 /* Gefiloj */ 9416214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Lüdenscheid COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Arnsberg]] |distrikto = [[Distrikto Mark]] |alto = 232 - 539 |areo = 86,73 |poŝtkodo = 58507–58515 |tel_antaŭkodo = 02351 |aŭtokodo = MK |oficiala_kodo = 05962032 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 2<br />58507 Lüdenscheid |retpaĝaro = [https://www.luedenscheid.de/ www.luedenscheid.de] |komunumestro = Dieter Dzewas |komunumestro-partio = SPD }} '''Lüdenscheid''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi estas la administra sidejo de la [[distrikto Mark]] ({{Lang-de|Märkischer Kreis}}) kaj apartenas al la [[distriktaro Arnsberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05962032}}}} loĝantojn. Lüdenscheid estas parto de la regiona pejzaĝo kaj [[mezalta montaro]] [[Sauerland]] [prononco ''"'''Saŭ'''alant"''] kaj historie apartenis al la ''Graflando Mark'' ([[germane]] ''Grafschaft Mark''), al kio ankoraŭ aludas la distrikta nomo. ==Gefiloj== *[[Albert Grün]], instruisto, verkisto kaj revoluciulo *[[Karl Grün]], ĵurnalisto kaj filozofo <gallery> BremeckerHammer02.jpg|la historia domo ''Bremecker Hammer'' Lüdenscheid-Erlöserkirche-01.jpg|la preĝejo Salvanta Bahnhof Lüdenscheid.jpg|la urbocentra fervoja stacidomo * [[Lena Schätte]], verkistino kaj flegistino </gallery> {{Commons|Lüdenscheid}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Mark]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] n72mqnkw1jfkgn2mg4sq7qg1lb7a8ne 9416221 9416214 2026-06-28T14:04:34Z Tirolischleioans 254019 /* Gefiloj */ 9416221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Lüdenscheid COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Arnsberg]] |distrikto = [[Distrikto Mark]] |alto = 232 - 539 |areo = 86,73 |poŝtkodo = 58507–58515 |tel_antaŭkodo = 02351 |aŭtokodo = MK |oficiala_kodo = 05962032 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 2<br />58507 Lüdenscheid |retpaĝaro = [https://www.luedenscheid.de/ www.luedenscheid.de] |komunumestro = Dieter Dzewas |komunumestro-partio = SPD }} '''Lüdenscheid''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi estas la administra sidejo de la [[distrikto Mark]] ({{Lang-de|Märkischer Kreis}}) kaj apartenas al la [[distriktaro Arnsberg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05962032}}}} loĝantojn. Lüdenscheid estas parto de la regiona pejzaĝo kaj [[mezalta montaro]] [[Sauerland]] [prononco ''"'''Saŭ'''alant"''] kaj historie apartenis al la ''Graflando Mark'' ([[germane]] ''Grafschaft Mark''), al kio ankoraŭ aludas la distrikta nomo. ==Gefiloj== *[[Albert Grün]], instruisto, verkisto kaj revoluciulo *[[Karl Grün]], ĵurnalisto kaj filozofo * [[Lena Schätte]], verkistino kaj flegistino <gallery> BremeckerHammer02.jpg|la historia domo ''Bremecker Hammer'' Lüdenscheid-Erlöserkirche-01.jpg|la preĝejo Salvanta Bahnhof Lüdenscheid.jpg|la urbocentra fervoja stacidomo </gallery> {{Commons|Lüdenscheid}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Mark]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] a7asaxs9lijxjkrettz88wv07spdjz9 0 194049 9416137 8921739 2026-06-28T12:29:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johan DERKS''' (naskiĝis la [[10-an de januaro]] [[1940]], mortis la [[12-an de decembro]] [[2020]]) estis [[nederlanda esperantisto]] loĝinta en [[Serbio]]. Li studis teorian fizikon kaj sociologion en [[Utrecht]] kaj instruis matematikon dum kvar jaroj en [[Afriko]], anglalingve kaj franclingve. Kiel sociologo li mallonge laboris en [[Leiden]]. Lia plej longdaŭra funkcio estis mezlerneja instruisto de matematiko en [[Nederlando]]. Johan edziĝis kun esperantistino [[Svetlana Milanović]] el [[Serbio]]. Kiel knabo li lernis la internacian lingvon. Post sia studo li ne plu aktivis en la Esperanto-movado, sed revenis en [[1995]]. En [[2002]] li surprenis la kasistecon kaj poste la sekretariecon en [[Eŭropa Esperanto-Unio]], sed eksiĝis, ĉar li ne trovis la estraran konsenton pri la klopodoj certigi la financadon de [[Brusela Komunikada Centro]]. Li kontribuis al tradukoj de la raporto „Fremdlingvoinstruado kiel publika politiko".<ref>revuo ''Esperanto'', aprilo 2007</ref> Li estis prezidanto de la fonduso «Esperanto en Evoluo», kies unua projekto estas ligita kun starigo de Esperanto-centro en [[Rumongo]] ([[Burundo]]),<ref>[http://esp-evoluo.host22.com/1_21_projekto-en-Burundo.html Projekto en Burundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140219235451/http://esp-evoluo.host22.com/1_21_projekto-en-Burundo.html |date=2014-02-19 }} {{eo}}</ref> kaj kunordiganto de la grupo «Tutmondeca Esperanto». De [[2007]] ĝis [[2010]] li estis B-komitatano. Post ignorado fare de la Estraro de [[UEA]] de lia propono ebligi perretan voĉdonadon en la Komitato, akceptita en la [[UK 2010|UK]] en [[Havano]] ([[2010]]), li kampanjis por demokratiigo de UEA kaj eldonis la broŝuron ''Gvidilo por komitatanoj 2011''<!--<ref>[https://docs.google.com/file/d/0B73gFFtIyHmEMmQxMDBkNzUtYzJlYi00OTQ2LWIzODItMjcwY2JjNTJlZmJl/edit]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref>--> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2009/derksbkandidato/ artikolo "Johan Derks volas enretigi la komitatan laboron" de decembro 2009 en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411005025/https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2009/derksbkandidato/ |date=2021-04-11 }} [[Libera Folio]] {{Vivtempo|Derks, Johan}} [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj sociologoj]] [[Kategorio:Nederlandaj instruistoj]] [[Kategorio:Esperantistaj sociologoj]] kz7ttmkxfr5ukbdzgbmzqpakao7bh5p 0 199125 9416847 9369730 2026-06-29T11:06:30Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9416847 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Levoča | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-hu|Lőcse}} | alia_nomo1 = {{Lang-de|Leutschau}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Leutschau - Rathaus und Dom.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo en Levoča <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Levoča.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{lang|sk|Levoča}} | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Prešov | distrikto = Distrikto Levoča | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Spiŝo | parenco_tipo = | montaro = Levočské vrchy | ŝoseo = | limo = | parto = | parto_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | rivero = Levočský potok | rivero1 = | konstruaĵo = | orogenezo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Levoča | leviĝo = 570 | lat_d = 49 | lat_m = 01 | lat_s = 16 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 35 | long_s = 28 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 64.04 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 14716 | loĝantaro_dato = 31.12.2007 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1249 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 054 01 | areo_kodo = +421-53 | areo_kodo_tipo = | kodo = LE | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 543292 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Levoča, Spiŝa burgo kaj memorindaĵoj de ĉirkaŭaĵo | unesko_jaro = 1993 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 620 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo en Regiono Prešov | mapo1_lokumilo = Regiono Prešov | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.levoca.sk www.levoca.sk] | commons = Levoča | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Levoča''' ({{lang-hu|'''Lőcse'''}} [lOĉe], {{lang-de|'''Leutschau'''}}) estas [[urbo]] en [[Slovakio]], en [[regiono Prešov]]. [[dosiero:Levoca 034.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Departementa domo}}]] == Historio == Levoča ekestis el du originaj slavaj civitoj, kiujn verŝajne detruis la [[tataroj]] en la jaro [[1241]]. Post la detruo denove [[saksoj]] refondis la [[komunumo]]n. En [[1271]] "Leucha" fariĝis [[ĉefurbo]] de Komunumo de Szepes-regionaj saksoj en [[Hungara reĝlando]]. La plej malnova skriba dokumento, en kiu unuafoje troviĝas la [[loknomo]] en formo "Leucha", estas reĝdokumento de [[Béla la 4-a]] el [[1294]]. En [[1317]] ĝi jam estas menciita rekte kiel [[libera reĝa urbo]]. Al evoluo de urbo grave helpis privilegio de deponej-rajto, donita al Leutschau flanke de [[reĝo]] [[Karolo la 1-a (Hungario)]] en [[1321]]. Tiu privilegio devigis eksterlandajn negocistojn resti en urbo dum 15 tagoj kaj vend-proponi siajn varojn. Reĝo [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo la 1-a]] liberigis en [[1402]] negocistojn de Leutschau el deponej-rajto de aliaj urboj, en [[1411]] plilarĝis deponej-rajto de Leutschau ankaŭ por enlandaj negocistoj. En [[1419]] estis civitanoj de Lőcse liberigitaj el pago de tridekonoj (impostoj) en tuta [[Hungara reĝlando]]. Tiel malfermis eksterordinaraj eblecoj de libera negocado. Favora evoluo de urbo kulminis en limo de 15-a kaj 16-a jarcentoj kaj ebligis ekeston de tiaj artaj belegaĵoj, kiaj estas la verko de [[Majstro Paŭlo]] en [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jakobo]]. Promesplenan evoluon interrompis en la [[16-a jarcento]] vasta [[incendio]] kaj en la [[17-a jarcento]] kontraŭ-Habsburgaj [[ribelo]]j. Leutschau tamen restis centro de regiono [[Szepes]] kaj en la [[19-a jarcento]] fariĝis centro de slovaka pornacia movado. Ĉi tie estis fondita fama Liceo en Leutschau al kiu venis en [[1844]], post degrado de Ľudovíta Štúra el katedro, liaj studentoj el [[Bratislava|Pressburg]] gvidataj de Janko Francisci. El famaj slovakaj poemistoj kaj naciaj eminentuloj, kiuj en Levoča studis aŭ laboris, estas menciendaj Ján Botta, Janko Kráľ, Ľudovít Kubáni, Pavol Dobšinský, d-ro Vavro Šrobár, [[Albert Škarvan]] kaj aliaj. [[Hungara]]j [[verkisto]]j [[Kálmán Mikszáth]] kaj [[Mór Jókai]] verkis po 1 elstarajn historiajn [[romano]]jn pri la urbo: ''La nigra urbo'' kaj ''La blanka virino el Lőcse''. == Pentopolis == Ĝi estis [[alianco]] de 5 gravaj urboj en orienta parto de [[Supra Hungarujo]] fine de la [[mezepoko]]. La [[loknomo]]j estas unue [[hungare]] (uzataj ĝis [[1920]]), poste laŭ la nuna slovaka formo: * [[Sabinov|Kisszeben]] [[Sabinov]] * [[Košice|Kassa]] [[Košice]] * [[Prešov|Eperjes]] [[Prešov]] * [[Bardejov|Bártfa]] [[Bardejov]] * Lőcse Levoča == Historiaj memorindaĵoj == Levoča kun siaj urbomuroj kaj urba arkitekturo konservis sian karakteron de mezepoka urbo. Ĝi estas urba memoraĵ-rezervejo kaj danke al multo da memoraĵoj kaj artaj belegaĵoj Levoča apartenas al la plej belaj historiaj urboj en [[Slovakio]] [[Dosiero:Marianska_bazilika_v_levoci.jpg|eta|Mariana baziliko]] La plej grava kaj unika memoraĵo estas preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo kun siaj 11 gotikaj kaj renesancaj altaroj, inkluzive la plej alta ligna gotika altaro en mondo (18,6 m). En la urbo estas grandega mezepoka placo ĉirkaŭita pere de renesancaj domoj, fama renesanca urbodomo, pliaj du altvaloraj preĝejoj kun baroka interiero, klasicismaj konstruaĵoj de malnovdistrikta domo kaj evangelisma preĝejo. Historian centron ĉirkaŭas fortega urbomura sistemo kun longeco 2,5 km. == Famuloj == * en Lőcse/Leutschau naskiĝis kaj mortis hungarlandana saksa [[instruisto]] [[József Alauda]] (1610-1664) * en Lőcse/Levoča/Leutschau naskiĝis: ** [[germana]] [[oficisto]] [[János Keresztély Engel]] ** [[hungaroj|hungara]] [[aktoro]] [[Árpád Lehotay]] (1896-1942) ** hungara arthistoriisto [[Kornél Fabriczy]] (1839-1910) ** hungara [[hidrologo]]-[[inĝeniero]] [[Károly Keczkés]] (1799-1856) ** hungara inĝeniero pri metalurgio [[Alfréd Probstner]] (1857-1951) ** hungaraj [[historiisto]]j [[Dezső Nemes]] (1908-1985) kaj [[Moritz Csáky]] (1936-) ** hungara [[inĝeniero]] pri agrario [[Tibor Jermy]] (1917-2014) ** hungara inĝeniero pri maŝinoj [[Gyula Greschik]] (1904-1982) ** hungaraj inĝenieroj pri [[minado]] [[Vilmos Fuchs]] (1802-1853) kaj [[Gyula Gretzmacher]] (1836-1906) ** hungara [[juristo]] [[Mihály János Sax]] (1750-1824) ** hungardevena [[kartografo]] [[Ervin Raisz]] ** hungara [[kuracisto]] [[Ervin Bauer]] (1890-1938) ** hungara luterana [[episkopo]] [[István Xylander]] (1572-1619) ** hungara pentristo [[Károly Markó (pli aĝa)]] (1793-1860) ** germana pentristo [[János Rombauer]] (1782-1849) ** germana-hungara [[politikisto]] [[Ede Zsedényi]] (1804-1879) ** hungara [[skermisto]] [[Jenő Uhlyárik]] (1893-1974) ** hungara [[skulptisto]] [[János Marschalkó]] (1818-1877) ** slovaka-juda psikologo kaj seksologo [[Petr Weiss]] (1954-) * en Lőcse/Levoča/Leutschau mortis: ** hungara [[arkivisto]] [[Frigyes Sváby]] (1834-1904) ** hungara [[episkopo]] [[Károly Salbeck]] ** hungara instruisto [[Simon Bauer (instruisto)|Simon Bauer]] (1851-1897) ** hungara juristo [[Sámuel Fabriczy]] (1791-1859) ** hungara-germana [[botanikisto]] [[Sámuel Genersich]] (1768-1844) ** hungara-germana-ĉeĥoslovakiana [[kuracisto]] [[Miklós Szontagh (1882)|Miklós Szontagh]] (1882-1963) ** germana luterana [[pastro]] kaj [[instruisto]] [[Christoph Böhm]] (1626-1660) ** hungarlandana sciencisto [[Dávid Frölich]] (1595-1648) == Ĝemelurboj == *{{Flago|Pollando}} [[Stary Sącz]], [[Pollando]] *{{Flago|Pollando}} [[Łańcut]], Pollando *{{Flago|Pollando}} [[Kalwaria Zebrzydowska]], Pollando *{{Flago|Hungario}} [[Keszthely]], [[Hungario]] *{{Flago|Ĉeĥio}} [[Litomyšl]], [[Ĉeĥio]] == Galerio == <gallery> dosiero:Levoca11Slovakia1.JPG|Turo de preĝejo de sankta Jakobo dosiero:Levoca_putnicke_miesto.jpg|Pilgrima loko sur Mariana monto dosiero:Evangelical church.jpg|Evangelia preĝejo dosiero:Oltár Levoča 01.jpg|Altaro de Majstro Paŭlo dosiero:Levoca11Slovakia92.JPG|Aspekto de Majstro Paŭlo dosiero:Town hall.jpg|Renesanca urbodomo dosiero:Levoca_main_square_05.JPG|Domo de [[Thurzidoj|Thurzo]] dosiero:Levoca_main_square_06.jpg|Ĉefplaco dosiero:Levoca11Slovakia80.JPG|Košica pordego dosiero:Levoca11Slovakia67.JPG|Konstruaĵo de urba ofico dosiero:Levoca11Slovakia87.JPG|Monumento al liberigintoj dosiero:Levoca11Slovakia85.JPG|Kaĝo de honto dosiero:Levoca11Slovakia40.JPG|Historiaj urbaj domoj dosiero:Levoca11Slovakia51.JPG|Placo de Majstro Paŭlo dosiero:Levoca11Slovakia39.JPG|Urba parko dosiero:Levoca11Slovakia68.JPG|Statuo de Ľudovít Štúr </gallery> {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Municipoj de Regiono Prešov|Distrikto Levoča}} [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Levoča]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] i3vfczj9d046ipuy6uii72vvy77o63x 0 200617 9416446 9414818 2026-06-28T20:47:43Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj */ 9416446 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jerry Lamon Falwell''' (n. [[11-an de aŭgusto]] [[1933]] en [[Lynchburg (Virginio)|Lynchburg]], Virĝinio ; m. [[15-an de majo]] [[2007]] samloke) estis kristanfundamentalista-baptista [[pastro]], televida [[predikisto]] kaj grava apoganto de la konservativa politiko. Li estas fondinto de la megaeklezio ''Thomas Road Baptist Church'' (1956) en Lynchburg kaj de [[Moral Majority Movement]], kiu okupiĝas pri alkoholistoj, droguzistoj kaj virinoj, kiuj havas problemon pri sia gravedeco. Falwell postulis transformon de la lerneja sistemo, por ke la eklezioj havu pli grandan rolon. Li apogis prezidenton [[George W. Bush|Buŝ]], dum la teroratakojn de la 11-a de septembro 2001 nomis kiel dia venĝo pro liberalaj pekoj de Usono. En 1983, la [[Hustler]]-magazino faris parodion (falsan intervjuon) pri Falwell. La televida predikisto informis pri sia „unua fojo“, kiam li havis inceston kun la patrino en necesejo. La supera kortumo ne juĝis por li monkompenson, laŭ la decido, li publika persono devas toleri tiaĵojn. == Verkoj == * ''Church Aflame'', eldonejo Impact, 1971. * ''Capturing a Town for Christ'', eldonejo Revell, 1973. * ''Liberty Bible Commentary on the New Testament''. 1978. * ''Listen, America!'', eldonejo [[Doubleday]], 1980. * ''The Fundamentalist Phenomenon'', eldonejo [[Doubleday]], 1981. * ''Finding Inner Peace and Strength'', eldonejo [[Doubleday]], 1982. * ''Liberty Bible Commentary'', eldonejo Thomas Nelson, 1982. * ''When it Hurts Too Much to Cry'', eldonejo Tyndale House, 1984. * ''Wisdom for Living'', eldonejo Victor Books, 1984. * ''Stepping Out on Faith'', eldonejo Tyndale House, 1984. * ''Champions for God''., eldonejo Victor Books, 1985. * ''If I Should Die Before I Wake'', 1986. * ''The Fundamentalist Phenomenon/the Resurgence of Conservative Christianity'', eldonejo Baker Book House, 1986. * ''Strength for the Journey''. [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], 1987. * ''The New American Family'', eldonejo Word, 1992. * ''Falwell: An Autobiography'' * ''Fasting Can Change Your Life'', eldonejo Regal, 1998. * ''Achieving Your Dreams'', eldonejo World Publishers, 2006. * ''Building Churches of Dynamic Faith: A Five-Session Study Guide'', eldonejo World Publishers, 2006. * ''Dynamic Faith Journal'', eldonejo World Publishers, 2006. == Vidu ankaŭ == * [[Kristana dekstro]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Falwell, Jerry}} [[Kategorio:Pastroj]] [[Kategorio:Usonanoj]] bc6i1q8ra8fitpqslr9jvplnrlustgl 2 203534 9416163 9409676 2026-06-28T13:09:23Z Crosstor 3176 /* Kreitaj artikoloj */ 9416163 wikitext text/x-wiki {{Babel|eo2_esperanto|lando=Hungario|}} {{Uzantoskatolo|geografio|}} Mi pasigis pli ol 40 jarojn en la telefonio. Dume mi vivadis ankaŭ Esperante. Ĵus mi trovis ĉi tiun eblecon. Tial mi aldonos kelke de aldonaĵoj al la artikoloj. Mia gepatra lingvo estas la hungara.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 04:41, 21. Jun 2007 (UTC) {{Honorigo |bildo= WAM logo without text.svg |teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Azia monato 2020|Azia monato 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 17:40, 7 feb. 2021 (UTC) }} == Kreitaj artikoloj == Mi faris aŭ kompletigis la jenajn artikolojn: ''Por artikoloj (ĉ. 4200) inter 2007 kaj januaro 2009, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo]]''''' ''Por artikoloj (ĉ. 4400) inter 2009 kaj januaro 2011, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo2]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2011 kaj majo 2013, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo4]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter majo 2013 kaj printempo 2016, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo6]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2016 kaj 2019-03-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo7]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2019 kaj 2022-04-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo8]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2022-04-04 kaj 2024-12-01, vidu '''[[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]''''' ''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2024-12-01 kaj 2025 vidu '' [[Kalvinana preĝdomo (Táborfalva)]] [[Kalvinana preĝejo (Szentmártonkáta)]] [[Kalvinana preĝejo (Sződliget)]] [[Luterana preĝejo (Sződliget)]] [[Preĝejo Beatulo Eŭzebio (Békásmegyer)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sződliget)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szirmabesenyő)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Szentmártonkáta)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szegvár)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Táborfalva)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szentistván)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Taksony)]] [[Albert Bacsó]] [[Ambrus Burján]] [[Andor Hoffmann]] [[András Békéssy]] [[András Márkus (informatikisto)]] [[Antal Ács]] [[Árpád Juhász (agronomo)]] [[ĵurnalisto]] [[pentristo]] [[Árpád Juhász (sociologo)]] [[Ata Kandó]] [[Attila István Bartos]] [[Balázs Herpay]] [[Bálint Balogh (abelisto)]] [[Beatulo Eŭzebio]] [[Beatulo Gertrudo]] [[Beatulo Konstanca]] [[Béla Barna (matematikisto)]] [[Béla Brindza]] [[Béla Grega]] [[Béla Kádár (agronomo)]] [[Béla Kazó]] [[Béla Miklós Szőke]] [[Béla Szőke (arkeologo)]] [[Bertalan Baskay Tóth]] [[Buzád Hahót]] [[Dezső Bozzay]] [[Elemér Bálint]] [[Ernő Bocz]] [[Ernő Gesztelyi]] [[Éva Bónis]] [[Ferenc Bauer]] [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)]] [[Ferenc Hepp (agronomo)]] [[Ferenc Horváth (aktoro)]] [[Ferenc Horváth (aktoro, 1939)]] [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] [[Ferenc Horváth (instruisto)]] [[Ferenc Horváth (radiologo)]] [[Ferenc Maksay]] [[George Szirtes]] [[Gergely Gyöngyösi]] [[György Járányi]] [[György Koppány (meteologo)]] [[György Rózsa (redaktoro)]] [[Gyula Altenburger]] [[Gyula Baranyai]] [[Gyula Kilb]] [[Ilona Bolla]] [[Imre Görög (agronomo)]] [[Imre Görög (tradukisto)]] [[Imre Pávó]] [[István Ecker]] [[István Herold]] [[István Isó]] [[István Joó (virusologo)]] [[István Ratkó]] [[Iván Bach]] [[János Brenner (beatulo)]] [[János Giber (pli aĝa)]] [[János Giber (pli juna)]] [[János Győrvári]] [[János Horváth (agronomo)]] [[János Keserű]] [[Jenő Bajai]] [[József Gerics]] [[József Heckenast]] [[Károly Biber]] [[Károly Hunyadi]] [[Klára Papp]] [[Lajos Ábrahám]] [[Lajos Balcza]] [[Lajos Borbás]] [[László Alpár]] [[László Beczner]] [[László Horváth (agronomo)]] [[László Huszthy]] [[László Kállai]] [[László Karsai]] [[Margit Altai]] [[Margit Bozzay (manekeno)]] [[Margit Bozzay (verkisto)]] [[Márton Herczegh]] [[Mihály Babinszky]] [[Mihály Balatoni]] [[Miklós Horn (instruisto)]] [[Miklós Horn (plibonigisto)]] [[Miklós Laurisin]] [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] [[Rezső Altai]] [[Rezső Száday]] [[Sándor Bozó]] [[Sándor Fekete (redaktoro)]] [[Sándor Guba]] [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] [[Sándor Héjja (agronomo)]] [[Sándor Kászonyi]] [[Sarolta Barsy]] [[Tamás Ádám (agronomo)]] [[Tibor Bakos]] [[Tibor Balogh (filozofo)]] [[Tibor Balogh (kritikisto)]] [[Tibor Balogh (matematikisto)]] [[Tibor Szatmári]] [[Zoltán Bacskay]] [[Zoltán Barcsák]] [[Zoltán Bőjtös]] [[Zoltán Meszlényi (episkopo)]] [[Zsolt Baranyai]] [[Zsuzsa Lőrincz]] [[Belvedero de Miskolc]] [[Belvedero de Pécs]] [[Belvedero de Zalaegerszeg]] [[Belvedero Károly (Sopron)]] [[Belvedero beatulo Eŭzebio]] [[Belvedero Skribita ŝtono]] [[Higaŝimurajama]] [[Hungara Hortikultura Altlernejo]] [[Instruistoj de Ekonomia Universitato (Budapeŝto)]] [[Iruma]] [[Ivakuni]] [[Jonago]] [[Kastelo de Szegvár]] [[Kastelo de Szirmay (Szirmabesenyő)]] [[Kavaniŝi]] [[Komaki]] [[Listo de famuloj mortintaj en Kaposvár]] [[Nagarejama]] [[Naraŝino]] [[Niiza]] [[Noda]] [[Onomiĉi]] [[Sajama]] [[Sfera Belvedero]] [[Ŝunan]] [[Tama (Tokio)]] [[Urajasu]] [[Vinbergardista turo (Budapeŝto)]] 2025-01-05 [[Kalvinana preĝejo (Délegyháza)]] [[Kalvinana preĝejo (Taksony)]] [[Kalvinana preĝejo (Taktaharkány)]] [[Kalvinana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Kalvinana preĝejo (Tiszebecs)]] [[Kalvinana preĝejo (Tuzsér)]] [[Kalvinana preĝejo (Tyukod)]] [[Kalvinana preĝejo (Vajszló)]] [[Kapelo Sankta Mikaelo (Vonyarcvashegy)]] [[Luterana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vajszló)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Délegyháza)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Tiszadob)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Tárnok)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Üllés)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Tápiószecső)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Taktaharkány)]] [[Preĝejo Sankta Spirito (Győr)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Zalakomár)]] [[Ágnes Zsinka]] [[Ákos Kiss]] [[Albert Ajtai Kovách]] [[Albert Baczoni]] [[Ambrus Alaksza]] [[Andor Adorján]] [[András Gombás]] [[András Sirák]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]] [[Antal Sujánszky]] [[Arnold Károly Börzsönyi]] [[Árpád Kiss (plibonigisto)]] [[Árpád Koltay]] [[Barnabás Lőrincz]] [[Beatulo Jolán]] [[Béla Abaffy]] [[Béla Ambrus]] [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] [[Béla Bohus]] [[Béla Darnay]] [[Béla Husz]] [[Béla Lovas]] [[Cecília Müller]] [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]] [[Elemér Jónás]] [[Ernő Ábrahám]] [[Ernő Andrássy]] [[Erzsébet Bibó]] [[Erzsébet Vezér]] [[Éva Balogh (dermatologo)]] [[Ferdinánd Buday]] [[Ferenc Batári]] [[Ferenc Gimpl]] [[Ferenc Jenei]] [[Ferenc Kevei]] [[Ferenc Korell]] [[Ferenc Pongor]] [[Fülöp Grünwald]] [[Gábor Bándi]] [[Gábor Zombor]] [[Gedeon Ács]] [[Géza Kovács (agronomo)]] [[György Andersen]] [[György Árvay]] [[György Berencsi (bakteriologo)]] [[György Berencsi (virologo)]] [[György Gábry]] [[György Major (arkitekto)]] [[Gyula Széles (1914)]] [[Gyula Széles (1936)]] [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] [[Imre É. Kiss]] [[Imre Szlovencsák]] [[István Dienes]] [[István Grezsa]] [[István Konecsni]] [[István Rédai]] [[Iván Kétyi]] [[Ján Hollý]] [[János Bándi]] [[János Györe]] [[Jolán Stiller]] [[József Bánhegyi]] [[József Höllrigl]] [[József Korek]] [[József Viber]] [[József Viktorián Pituk]] [[Judit Czeglédy]] [[Judith Koós]] [[Kajetán Banovits]] [[Kálmán Czógler]] [[Károly Ács (pastoro)]] [[Károly Ákos]] [[Károly Kovács (plibonigisto)]] [[Károly Perényi (agronomo)]] [[Károly Perényi (episkopo)]] [[Károly Santho]] [[Kornél Hidasy]] [[Lajos Barbarits]] [[Lajos Márton (arkeologo)]] [[Lajos Végvári]] [[László Abaffy]] [[László Barkóczi]] [[László Ruzsányi]] [[Margit Herrmann]] [[Marianna Szatmári]] [[Marianna Takács]] [[Martin Hattala]] [[Márton Bán]] [[Mihály Kecskés]] [[Miklós Horváth (bestokuracisto)]] [[Miklós Horváth (milita historiisto)]] [[Miklós Marián]] [[Nándor Kalicz]] [[Ödön Szarka]] [[Pál Ablonczy]] [[Pál Alpári]] [[Pál Kralovánszky]] [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] [[Sándor K. Nagy]] [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] [[Tamás Csató]] [[Teréz Gerszi]] [[Tibor Antal Horváth]] [[Zoltán Beck (etnografo)]] [[Zoltán Gyulay (mininĝeniero)]] [[Zoltán Kalmár]] [[Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero)]] [[Zsigmond Ács]] [[Zsuzsanna Kötél]] [[Banlago de Gyömrő]] [[Ĝenerala kuracisto]] [[Ĝoecu]] [[Handa]] [[Inazava]] [[Isahaja]] [[Kakamigahara]] [[Karija]] [[Kastelo de Délegyháza]] [[Kastelo de Zalakomár]] [[Listo de lernantoj de Seminario Emericanum]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Kőszeg]] [[Listo de studentoj en Universitato de Sopron]] [[Mongola invado en Hungarujo]] [[Musaŝino (urbo)]] [[Seminario Emericanum]] [[Seto (Ajĉio)]] [[Tojokava]] [[Tokai (urbo)]] [[Vardarac]] 2025-02-16 [[Ekumena preĝejo (Bocskaikert)]] [[Kalvinana preĝejo (Mikepércs)]] [[Kalvinana preĝejo (Páty)]] [[Kalvinana preĝejo (Tahitótfalu)]] [[Kalvinana preĝejo (Üröm)]] [[Kapelo Helena de Konstantinopolo (Gyenesdiás)]] [[Kapelo Sankta Anna (Cserszegtomaj)]] [[Luterana preĝejo (Győrújbarát)]] [[Luterana preĝejo (Nagytarcsa)]] [[Maŭzoleo de Aleksandra Pavlovna]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Domaszék)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro (Csemő)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Ceglédbercel)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Csolnok)]] [[Preĝejo Johano Paŭlo la 2-a (Páty)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Erdőkertes)]] [[Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Baracs)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Baracs)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Cserszegtomaj)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Balatonszabadi)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Balástya)]] [[Preĝejo Sankta Barbara (Csolnok)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Tahitótfalu)]] [[Preĝejo Virgulino de Fátima (Ballószög)]] [[Ágnes Bakó]] [[Ágost Gyulai]] [[Andor Komáromy (dirigento)]] [[Andor Komáromy (inspektoro)]] [[András Barta]] [[András Károly Havas]] [[Angelo Brelich]] [[Anna Bede]] [[Anna Fazekas]] [[Anna Katona]] [[Ármin Barát]] [[Árpád Horvát (kuracisto)]] [[Béla Baternay]] [[Béla Tóth (teatrestro)]] [[Dániel Bachát]] [[Ede Margalits]] [[Emil Baleczky]] [[Emil Gyagyovszky]] [[Endre Gáspár]] [[Endre Havas]] [[Ernő Zórád]] [[Ervin Bán]] [[Erzsébet Fazekas]] [[Ferenc Hosszú]] [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] [[Ferenc Mikulás]] [[Gábor Bereczki]] [[Gábor Hajnal]] [[Gábor Havas (sociologo)]] [[Géza Zórád]] [[György Balázs]] [[György Baló]] [[György Végh]] [[Gyula Alpári]] [[Gyula Aranyossy]] [[Gyula Lovass]] [[Henrik Béla]] [[Henrik Hajdu]] [[Ilona Varga (historiisto)]] [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] [[Imre Benkő]] [[Imre Bolgár]] [[Imre Gáspár]] [[István Baka]] [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] [[István Jánosy]] [[István Károly Horváth]] [[István Kemény (sociologo)]] [[István Kormos]] [[István Kulcsár (psikiatro)]] [[Iván Béky-Halász]] [[Iván Boronkai]] [[János Balázs (lingvisto)]] [[János Barna (instruisto)]] [[János Hajdók]] [[Jenő Horovitz]] [[Jenő Kerpel]] [[Jenő Széll]] [[Jolán Mánn]] [[József Bakucz]] [[József Buday]] [[József Gelei (instruisto)]] [[József Kétszery]] [[Judit Kemenczky]] [[Júlia Baló]] [[Károly Báródi]] [[Károly Bakonyi (oficiro)]] [[Károly Berczeli Anzelm]] [[Klára Csűrös]] [[Kornél Döbrentei]] [[Lajos Bálint (kritikisto)]] [[Lajos Gogolák]] [[László András (verkisto)]] [[László Balássy]] [[László Baló]] [[László Bánóczi]] [[László Bús-Fekete]] [[László Geréb (tradukisto)]] [[László Gereblyés]] [[László Gyáros]] [[László Várady (apotekisto)]] [[László Várady (historiisto)]] [[Lili Bródy]] [[Magda Aranyossi]] [[Marcel Ferencz]] [[Mária Fagyas]] [[Mária Kecskési]] [[Mario Brelich]] [[Márton Holló]] [[Mihály Bába]] [[Mihály Balla]] [[Miklós Vida]] [[Pál Aranyossi]] [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] [[Péter Balabán]] [[Péter Józsa]] [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] [[Róbert Lénárd (reĝisoro)]] [[Rudolf Szántó]] [[Sándor Bogdánfi]] [[Sándor Lénárd]] [[Soma Braun]] [[Szilveszter Ördögh]] [[Tamás Alaksza]] [[Tamás Felkai]] [[Tibor Bábi]] [[Tibor Keszthelyi]] [[Tibor Tollas]] [[Valéria Burkus]] [[Zoltán Vas]] [[Zsigmond Bánfi]] [[Zsuzsa Kartal]] [[Ebina]] [[Fuĝieda]] [[Fuĝinomija]] [[Iĉinoseki]] [[Izuka]] [[Jacuŝiro]] [[Jaizu]] [[Karacu]] [[Kaŝihara]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas]] [[Niihama]] [[Nobeoka]] [[Okinava (urbo)]] [[Omuta]] 2025-03-23 [[Kalvinana preĝejo (Ebes)]] [[Kalvinana preĝejo (Gomba)]] [[Kalvinana preĝejo (Hajdúszovát)]] [[Kalvinana preĝejo (Hévízgyörk)]] [[Kalvinana preĝejo (Kápolnásnyék)]] [[Ortodoksa preĝejo Metamorfozo de Kristo (Deszk)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Erdőtelek)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Ecséd)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Dunabogdány)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kápolnásnyék)]] [[Preĝejo Mario Magdaleno (Felsőtárkány)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Halászi)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Deszk)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Érsekvadkert)]] [[Preĝejo Sankta Jakobo (Dány)]] [[Preĝejo Sankta Jozefo (Hévízgyörk)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Kakucs)]] [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Ebes)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Hosszúhetény)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Farmos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Gönyű)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Jászalsószentgyörgy)]] [[Ádám Áchim]] [[Ádám Bethlen (ĉefleŭtenanto)]] [[Ádám Forgách]] [[Aladár Andrássy]] [[Albert Bánffy]] [[Albert Zay]] [[Annamária Artner]] [[Antal Augusz]] [[Antal Sigray]] [[Antal Szapáry]] [[Asztrik Sándor Abday]] [[Balázs Bethlen]] [[Bálint Bethlen]] [[Béla Bacher]] [[Béla Barna (plibonigisto)]] [[Domonkos Zichy]] [[Ede Horn (agronomo)]] [[Edit Balás]] [[Edmund Zichy]] [[Elemér Batthyány]] [[Ernő Babos]] [[Eszter Vágó]] [[Ferenc Bakos]] [[Farkas Bethlen (politikisto)]] [[Ferenc Bethlen (verkisto)]] [[Ferenc Szent-Iványi]] [[Ferenc Szerafin Zichy]] [[Ferenc Sztarill]] [[Ferenc Zichy (konsilisto)]] [[Fidél Pálffy (trezormajstro)]] [[Frigyes Antal]] [[Frigyes Szapáry]] [[Fülöp Sigray]] [[Georgo Zrínyi (trezormajstro)]] [[Géza Balázs]] [[Géza Szapáry]] [[Guido Karátsonyi]] [[György Bánffy (senatano)]] [[György Mailáth (1854–1924)]] [[György Mailáth (1883–1967)]] [[Gyula Barla]] [[Gyula Bartalos]] [[Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)]] [[Gyula Károlyi (senatano)]] [[Héder Viczay]] [[Hippolit Kázmér Zichy]] [[Ibolya Kiss]] [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] [[Ignác Eötvös (pli juna)]] [[Ilona Bajtay]] [[Ilona Balogh]] [[Imre Degenfeld]] [[Imre Károlyi]] [[István Bóna (restaŭristo)]] [[István Röck]] [[István Zichy (trezormajstro)]] [[Iván Ádám]] [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] [[János Buttler]] [[János Horn]] [[János Keglevich]] [[János P. Balázs]] [[János Tibori]] [[Jenő Karátsonyi]] [[Jolán Balogh]] [[József Agnelli]] [[József Balassa (ĵurnalisto)]] [[József Balassa (lingvisto)]] [[József Bauer]] [[József Törley]] [[Judit Beczássy]] [[Kálmán Arady]] [[Kálmán Nákó]] [[Karl Joseph Rabl]] [[Károly Csáky (episkopo)]] [[Károly Tagányi (anestezisto)]] [[Károly Zay]] [[Katalin Bartha (lingvisto)]] [[Krisztina Kókay]] [[Lajos Álmos Lo-Presti]] [[Lajos Krausz]] [[László Bachát]] [[László Baránszky]] [[László Baránszky-Jób]] [[László Bezerédj]] [[László Csáky (pentristo)]] [[László Csáky (politikisto)]] [[László Serényi]] [[László Szapáry (generalo)]] [[László Szapáry (guberniestro)]] [[László Vajda (etnologo)]] [[Lipót Nádasdy]] [[Magda Oberschall]] [[Magdolna Kövesi]] [[Mária Aggházy]] [[Mária Modok]] [[Margit Artner]] [[Mihály Andrássy]] [[Mihály Csiby]] [[Nepomuk János Zichy]] [[Ödön Abaffy]] [[Ödön Batthyány-Strattmann]] [[Ödön Gábor Pogány]] [[Ödön Zichy]] [[Oszkár Ádám]] [[Pál Agócsy]] [[Pál Batthyány]] [[Pál Szapáry]] [[Péter Fried]] [[Rezső Szíj]] [[Rudolf Bedő]] [[Sándor Andrássy]] [[Sándor Balázs (instruisto)]] [[Sándor Brózik]] [[Tamás Lajos (kameraisto)]] [[Tivadar Artner]] [[Zsigmond Batthyány]] [[Zsigmond Károly Batthyány]] [[Akademio Ludovika]] [[Higaŝikurume]] [[Higaŝiomi]] [[Hofu]] [[Kastelo de Erdőtelek]] [[Nasuŝiobara]] [[Sakata]] [[Sanda]] [[Taĝimi]] [[Trezormajstro]] 2025-04-07 [[Baptista preĝdomo (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Kótaj)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Napkor)]] [[Kalvinana preĝejo (Monorierdő)]] [[Kalvinana preĝejo (Nemesvámos)]] [[Kalvinana preĝejo (Orgovány)]] [[Kapelo Koro de Jesuo (Kulcs)]] [[Preĝejo Adorado de Du Koroj (Nyáregyháza)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Ráckeresztúr)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagyvenyim)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Jászkarajenő)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Nyúl)]] [[Preĝejo Epifanio (Környe)]] [[Preĝejo Ignaco Lojola (Mende)]] [[Preĝejo Johano Baptisto (Öttevény)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kengyel)]] [[Preĝejo Maria Magdala (Sződ)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Sóskút)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Orgovány)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Röszke)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Nyíracsád)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Kóka)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Nemesvámos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kótaj)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szajol)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szatymaz)]] [[Ágnes Geréb]] [[Ákos Bertalan Apatóczky]] [[Ákos Gerhard]] [[Alajos Györkösy]] [[András Bognár]] [[András Egyed]] [[András László (budhisto)]] [[András László (kameraisto)]] [[András Martinkó]] [[Anna Mária Szász]] [[Antal Dobosy]] [[Árpád Berta]] [[Árpád Radnóti Kovács]] [[Balázs Major]] [[Barna Tálas]] [[Barnabás Csongor]] [[Béla Büky (bibliotekisto)]] [[Béla Büky (infankuracisto)]] [[Béla Büky (pentristo)]] [[Béla Kőhalmi]] [[Csilla Prileszky]] [[Dorottya Büky]] [[Ede Rehatsek]] [[Edit Hexendorf]] [[Elemér Pongrácz]] [[Endre Galla]] [[Endre Galla (pentristo)]] [[Ernő Hetényi]] [[Ernő Juhász]] [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] [[Éva Kalmár]] [[Éva Korenchy]] [[Ferenc Mártonfi]] [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] [[Ferenc Zajti]] [[Gábor Kósa]] [[Gergely Salát]] [[Gerzson Ádám]] [[Géza Bethlenfalvy]] [[Géza Uray]] [[György Geréb]] [[György Vajda (arabisto)]] [[Gyula Herczeg]] [[Gyula Jordán]] [[Huba Bartos]] [[Ildikó Ecsedy]] [[Imre Botos]] [[Imre Galambos]] [[Imre Hamar]] [[Imre Karácson]] [[István Balázs (ĉinologo)]] [[István Pongrácz (oficiro)]] [[István Pongrácz (sanktulo)]] [[Jolán Berrár]] [[János Bartók]] [[János Böhm]] [[János Gárdus]] [[János Ladó]] [[József Béla Nagy]] [[József Bihari (lingvisto)]] [[József Blaskovics]] [[József Hollósy]] [[Judit Bibó]] [[Judit Hidas]] [[Judit Hidasi (japanologo)]] [[Judit Hidasi (verkisto)]] [[Károly Czeglédy]] [[Katalin Soltész]] [[Klára Mészáros]] [[Lajos Bese]] [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] [[Lajos Magyar]] [[Lajos Pál Bíró]] [[László Bárdi]] [[László Benkő (fasonisto)]] [[László Benkő (instruisto)]] [[László Grétsy]] [[László Gy. Horváth]] [[László Kubinyi]] [[László Ladányi (jezuito)]] [[László Ladányi (poeto)]] [[László Német]] [[Lipót Hirsch]] [[Lipót Réthy]] [[Magda Ádám]] [[Mária Ferenczy]] [[Marianna Kékes]] [[Marko Križevčanin]] [[Melchior Grodziecki]] [[Melinda Pap]] [[Mihály Gedényi]] [[Miklós Gara]] [[Miklós György Hutterer]] [[Miklós Kovalovszky]] [[Ottó Hoffmann]] [[Ottó Jávor]] [[Pál Beregszászi Nagy (lingvisto)]] [[Pál Miklós]] [[Péter Polonyi]] [[Péter Vámos]] [[Róbert Simon]] [[Róbert Suara]] [[Sándor Fodor (egiptologo)]] [[Sándor Fodor (skulptisto)]] [[Sándor Károly (lingvisto)]] [[Sándor P. Szabó]] [[Tamás Agócs]] [[Tibor Mikola]] [[Vera Kósáné Ormai]] [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] [[Vilmos Zolnay]] [[Zoltán Horváth (budhisto)]] [[Zsigmond Telegdi]] [[Zsolt Tokaji]] [[Hakusan]] [[Kastelo de Nyíracsád]] [[Kastelo de Öttevény]] [[Kastelo de Sajókaza]] [[Kanoja]] [[Kasuga]] [[Mineja lago Mályi]] [[Miŝima (Ŝizuoka)]] [[Uruma]] 2025-06-08 [[Kalvinana preĝejo (Verőce)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Vámosszabadi)]] [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Zagyvarékas)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Törtel)]] [[preĝejo Naskiĝo de Maria (Vértesszőlős)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Verőce)]] [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Tószeg)]] [[Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Tápióbicske)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Telki)]] [[Ágnes Birtalan]] [[Aladár Sövény]] [[Alfréd Schőner]] [[Anna Valachi]] [[Antal Borsa]] [[Antal Renner]] [[Ármin Hoffer]] [[Attila Márton Farkas]] [[Balázs Sudár]] [[Béla Kelényi]] [[Bertalan Edelstein]] [[Borbála Obrusánszky]] [[Chaim Szófér]] [[Dávid Somfai Kara]] [[Dezső Valló]] [[Ede Agárdi]] [[Ede Neumann]] [[Edit Tasnádi]] [[Edith Varga]] [[Etelka Görgey]] [[Erika Hancz]] [[Eszter Bánffy]] [[Ferenc Hevesi]] [[Ferenc Ruzsa]] [[Frigyes Götz]] [[Gábor Karsai]] [[Gábor Lengyel]] [[Gábor Osváth (koreologo)]] [[Gábor Schreiber]] [[Gábor Terebess]] [[Gergely Csoma]] [[Géza Dávid]] [[Gusztáv Bayerle]] [[Gyöngyvér Vígh]] [[György Gábor (filozofo)]] [[György Götz]] [[György Szigeti (budhisto)]] [[Gyula Dessauer]] [[Gyula Fischer (rabeno)]] [[Gyula Káldy-Nagy]] [[Gyula Mészáros (turkologo)]] [[Gyula Wojtilla]] [[Herman Bauer-Márkfi]] [[Ildikó Puskás]] [[Imre Bangha]] [[Imre Ruzsa]] [[István Bechtold]] [[István Krausz]] [[Iván Szántó]] [[Izrael Bak]] [[Jakab Steinherz]] [[János Hóvári]] [[János Oláh (hebreisto)]] [[János Pentelényi]] [[János Szerb]] [[József Bergel]] [[József Ferenc Falkoner]] [[József Pandur]] [[József Samodai]] [[Sámuel Löwinger]] [[Judit Ungárné Komoly]] [[Júlia Bartha]] [[Károly Fendler]] [[Károly Lajos Fábri]] [[Károly Preis]] [[Károly Szandház]] [[Klára Sándor]] [[Lajos Lichtschein]] [[Lajos Naményi (psikiatro)]] [[Lajos Thury]] [[László Castiglione]] [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] [[László Gaál (iranologo)]] [[László L. Lőrincz]] [[László Mireisz]] [[László Sári]] [[Leopold Bettelheim]] [[Mária Kenessey]] [[Márk Handler]] [[Márkus Horovitz]] [[Márton Görgey]] [[Michael Friedrich von Althann]] [[Michael Karl von Althann]] [[Miksa Klein (rabeno)]] [[Miksa Klein (skulptisto)]] [[Miksa Weisz]] [[Mózes Bloch]] [[Mózes Csoma]] [[Mózes Feldmann]] [[Norbert Németh (tibetologo)]] [[Ottó Komoly]] [[Pál Fodor (turkologo)]] [[Pál Hirschler]] [[Péter Kaplony]] [[Rezső Fábri]] [[Róbert Illa Hegedűs]] [[Salamon Áron Wertheimer]] [[Samu Bartsch]] [[Sámuel Krausz]] [[Sámuel Lőw Brill]] [[Sándor Büchler]] [[Sándor F. Kovács]] [[Sándor Feldmann]] [[Simon Hevesi]] [[Steffie Lerch]] [[Szefi Bohuniczky]] [[Tamás Bács]] [[Tamás Pentelényi]] [[Valéria Kováts]] [[Zoltán Dávid]] [[Zsigmond Csoma]] [[Zsuzsa Thury]] [[Zsuzsanna Renner]] [[Amasio]] [[Cizre]] [[College Station]] [[Cujama]] [[Erdenet]] [[Ergani]] [[Iida]] [[Jokote]] [[Kanuma]] [[Lakeland (Florido)]] [[Listo de instruistoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] [[Macon]] [[Mihara]] [[Nizip]] [[Ödemiş]] [[Onoĝo]] [[Pearland]] [[Polatlı]] [[Rej]] [[Soma (Turkio)]] [[Saku]] [[Sanĝo]] [[Ŝibata]] [[Urasoe]] [[Yozgat]] [[Zombo (Malavio)]] 2025-07-13 [[Adorján Dienes]] [[Alajos Demeter]] [[Andor Stollmann]] [[András Stollmann]] [[Antal Acsay]] [[Antal Diénes]] [[Antal Wachenhusen]] [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] [[Béla Korpássy]] [[Béla Molnár (ornitologo)]] [[Béla Radnai (patologo)]] [[Béla Szende (patologo)]] [[Dénes Bara]] [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] [[Dezső Hegymeghy]] [[Dezső Radetzky]] [[Edit Beregi]] [[Elek Cörver]] [[Elek Dobay]] [[Elemér Kenyeres]] [[Ernő Balogh (onkologo)]] [[Ferenc Bendik]] [[Ferenc Bokross]] [[Ferenc Both]] [[Ferenc Gerlei]] [[Gábor Kendrey]] [[Gábor Lusztig]] [[Gábor Kovács (ornitologo)]] [[Gedeon Erős]] [[Gusztáv Scheuthauer]] [[György Bulányi]] [[Gyula Agárdy]] [[Henrik Benedict]] [[Ignác Egervári]] [[Imre Erdősi]] [[Imre Farkas (episkopo)]] [[Imre Kenyeres (patologo)]] [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] [[Imre Pátkai]] [[Ince Dezericzky]] [[István Albert (ĵurnalisto)]] [[István Albert (piaristo)]] [[István Bartók]] [[István Budavári]] [[István Földes (virologo)]] [[István Hőnig]] [[István Kádas]] [[István Sterbetz]] [[Iván Király]] [[Iván Reök]] [[János Alber]] [[János Endrődy]] [[János Fehér]] [[János Horányi]] [[János Sugár]] [[János Török (ornitologo)]] [[Jenő Greschik]] [[Jenő Nagy (ornitologo)]] [[Jenő Ormos]] [[Jenő Radetzky]] [[József Balogh (patologo)]] [[József Bán]] [[József Berkes (piaristo)]] [[József Budaváry]] [[József Büki]] [[József Cserép]] [[József Denderle]] [[József Farkas (piaristo)]] [[József Gyurácz]] [[József Hidasi]] [[József Lovrich]] [[József Szijj]] [[Karola Ábrahám]] [[Károly Békeffy]] [[Károly Kelecsényi]] [[Károly Kunszt]] [[Károly Lakatos]] [[Károly Minich]] [[Károly Streitman]] [[Lajos Alleker]] [[Lajos Csiba]] [[Lajos Molnár (ornitologo)]] [[Lajos Puhr]] [[László Agárdi]] [[László Epstein]] [[László Harsányi]] [[László Jankovich (prosektoro)]] [[László Jankovics]] [[László Matkó]] [[Márk Dományi]] [[Márton Bolla]] [[Márton Kühnel]] [[Mihály Bolgár]] [[Mihály Greisiger]] [[Mihály Imre Csősz]] [[Mihály Ország]] [[Nepomuk János Cörver]] [[Norbert Conradi]] [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] [[Pál Zacher]] [[Péter Hoppál]] [[Sándor Cserép]] [[Sándor Palkó (ornitologo)]] [[Sándor Palkó (presisto)]] [[Tibor Csörgő]] [[Tibor Schvarcz]] [[Tibor Szép]] [[Vilmos Dékány]] [[Zoltán Siroki]] [[Zsigmond Baranyai]] [[Ahuachapán]] [[Allen (Collin)]] [[Anĝu]] [[Bacabal]] [[Balsas (Brazilo)]] [[Bor (Sud-Sudano)]] [[Choluteca]] [[Cibo]] [[Ĉikuŝino]] [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Vieno]] [[Estelí]] [[Frederiksberg (urbo)]] [[Ĝunija]] [[Heroica Córdoba]] [[Heroica Guaymas]] [[Heroica Matamoros]] [[Heroica Nogales]] [[Hpaan]] [[Ĥenifra]] [[Iguala de la Independencia (urbo)]] [[Jaboatão dos Guararapes]] [[Kâhta]] [[Kampongcam (urbo)]] [[Karamaj]] [[La Paz (sidejo)]] [[Las Tunas]] [[Listo de studentoj, poste instruistoj en Universitato Semmelweis]] [[Manzanillo]] [[Marbordurbo]] [[Midyat]] [[Nabatieh]] [[Obregónurbo]] [[Prosektoro]] [[Puerto Ayacucho]] [[Sajĝo]] [[San Fernando ĉe Apure]] [[Sinop (Brazilo)]] [[Sinpho]] [[Tepic (urbo)]] [[Tuy Hòa]] 2025-08-24 [[Ádám Szakál]] [[Adolf Nemcsényi]] [[Adolf Szabóky]] [[Alajos Antal László]] [[Alajos Könnye]] [[Alajos Lapónyi]] [[Alajos Nagy]] [[Alajos Vashegyi]] [[Albert Thótt]] [[András Jallosics]] [[András Pallyó]] [[Antal Simon]] [[Antal Tóth (piaristo)]] [[Béla Tagányi]] [[Celesztin Piller]] [[Dezső Kontraszty]] [[Ede Ivánfi]] [[Ede Polák]] [[Ede Kapronczay]] [[Elek Nagyvendégi]] [[Elek Pintér]] [[Emil Kállay]] [[Endre Kalmár]] [[Ernő Szolcsányi]] [[Ferenc Klohammer]] [[Ferenc Sebes]] [[Ferenc Szabó (piaristo)]] [[Ferenc Ugróczy]] [[Gábor János Szigly]] [[Gábor Magyar (piaristo)]] [[Gáspár Oswald]] [[Gellért Váry]] [[Gergely Tapolcsányi]] [[Glicér Spányik]] [[György Jácint Virág]] [[Gyula Zimányi]] [[Henrik Pales]] [[Ignác Pivár]] [[Imre Lévay]] [[Imre Szemes]] [[Ince Magyarász]] [[Ince Vida]] [[István Frank (piaristo)]] [[István Gáspár Hájos]] [[István Mustos]] [[István Kiss (piaristo)]] [[István Pállya]] [[István Szűcs (piaristo)]] [[Jácint Valla]] [[Jakab Antal Valero]] [[Jakab Zimmermann]] [[János Dezső Pap]] [[János Károly Széky]] [[János Karsay]] [[János Krizosztom Hannulik]] [[János Matusik]] [[János Nedolyi]] [[János Polák]] [[János Poór]] [[János Reisinger (piaristo)]] [[János Szaiff]] [[János Varjú]] [[Jeromos Nécsey]] [[Joseph Christian Fengler]] [[József Majoros]] [[József Maywald]] [[József Révai (piaristo)]] [[Kajetán Poor]] [[Kálmán Pintér]] [[Károly Koppi]] [[Károly Krasznyánszky]] [[Károly Mertz]] [[Károly Német]] [[Károly Váradi]] [[Ker. János Tóth]] [[Ker. János Valentini]] [[Konstantin Halápy]] [[Lajos Kerényi]] [[Lajos Ocskó]] [[Lajos Tőkés]] [[Lajos Tóth (piaristo)]] [[Lajos Zimányi]] [[László Haskó]] [[László Irányi]] [[László Perendy]] [[László Szilvásy (piaristo)]] [[László Varga (piaristo)]] [[László Vízvári]] [[Mátyás Vertler]] [[Mihály Dénes Katona]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] [[Mihály Perlaky]] [[Nepomuk János Raffay]] [[Ödön Lénárd]] [[Pál Pruzsinszky]] [[Paulin Lihán]] [[Péter Nagy (piaristo)]] [[Pongrác Varsányi]] [[Remig Miklós Temlényi]] [[Rezső Jászai]] [[Sándor Horvát (piaristo)]] [[Sándor Horváth (piaristo)]] [[Sándor Kucserik]] [[Sándor Piusz Horváth]] [[Sándor Tóth (piaristo)]] [[Tibor Kapu]] [[Viktor Zsódi]] [[Vince Tomek]] [[Zoltán Fórián-Szabó]] [[Zsigmond Orosz]] [[Zsolt Labancz]] [[Anŝun]] [[Baĝun]] [[Bragança (Parao)]] [[Brusque]] [[Carmenurbo]] [[Collegium Oeconomicum]] [[Ĉamdo]] [[Ĉofu]] [[Gujgan]] [[Ĝonŝan]] [[Hopi]] [[Huludao]] [[Hunĉun]] [[Hŭajhŭa]] [[Ĵiĝao]] [[Leŝan]] [[Lincan]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Jászberény]] [[Lonan]] [[Luan]] [[Maricá]] [[Minatitlán (urbo)]] [[Nanjan]] [[Nanping]] [[Ninte]] [[Paço do Lumiar]] [[Panĝihua]] [[Parauapebas]] [[Putjen]] [[Rezső]] [[Sanmin]] [[Sujnin]] [[Ŝanlo]] [[Ŝigace]] [[Telin]] [[Três Lagoas]] [[Tubarão]] [[Vejhaj]] [[Ágnes Binét]] [[Ágnes Lukács]] [[Ágnes Marik]] [[Albert Szobor]] [[Alice Bálint]] [[Alice Hermann]] [[Alice Pártos]] [[András Fejes]] [[András Saxlehner]] [[András Stark (psikiatro)]] [[András Veér]] [[Antal Bálint (psikologo)]] [[Attila Lipcsey]] [[Balázs Kézdi]] [[Carmen Elena Rendiles Martínez]] [[Cecil Pál Bognár]] [[Csaba Adorjáni]] [[Ede Kvassay]] [[Emil Schnirch]] [[Endre Gyökössy (pastro)]] [[Endre Gyökössy (poeto)]] [[Ervin Bellák]] [[Erzsébet Baranyai]] [[Erzsébet Dolch]] [[Eszter Berán]] [[Éva Bányai (psikologo)]] [[Éva Braun (komunisto)]] [[Ferenc Bakonyi]] [[Ferenc Erős]] [[Ferenc Túry]] [[Ferenc Völgyesi]] [[Fülöp Schey]] [[Fülöp Stein]] [[Géza Haits]] [[György Barra]] [[György Borgos]] [[György Brem]] [[György Hidas]] [[György Kiss (psikologo)]] [[Gyula Lenz]] [[Hedvig Justné Kéry]] [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] [[Ignatius Ŝoukrallah Malojan]] [[Ilona Barkóczi]] [[Ilona Huszár]] [[Imre Hermann]] [[István Ákos]] [[István Czigler]] [[István Hárdi]] [[István Kappéter]] [[István Samu]] [[István Sárospataky]] [[István Szára]] [[Iván Böszörményi-Nagy]] [[Iván Kertész]] [[Jakab Salgó]] [[János Vizúr]] [[Jenő Konrád]] [[José Gregorio Hernández]] [[József Lenz]] [[József Szabó (kuracisto)]] [[Kálmán Babay]] [[Károly Ballai]] [[Károly Bolyó]] [[Károly Eke]] [[Katalin Balogh (aktoro)]] [[Katalin Balogh (psikologo)]] [[Katalin Benson]] [[Klára Faragó]] [[Klára Hamburger]] [[Lajos Bartha (psikologo)]] [[lajos Duró]] [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] [[László Gábor Horváth]] [[László Medura]] [[László Nádori]] [[László Tringer]] [[Ludwig Barnay]] [[Luigia Poloni]] [[Mária Neményi]] [[Maria Troncatti]] [[Márta Csabai]] [[Mátyás Trixler]] [[Mihály Arató]] [[Mihály Csaba Bánki]] [[Móric Ullmann]] [[Ottilia Boross]] [[Pál Prónay]] [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] [[Péter Gaszner]] [[Péter György]] [[Péter Hunčík]] [[Péter Tariska]] [[Peter To Rot]] [[René Spitz]] [[Róbert Bak]] [[Róbert Büchler]] [[Sándor Braun (patologo)]] [[Sándor Illyés]] [[Sándor Pál Gábor]] [[Sarolta Absolon]] [[Tamás Bereczkei]] [[Tamás Tényi]] [[Tibor Braun]] [[Tibor Hódos]] [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] [[Tivadar Hüttl (pograndisto)]] [[Zelka Baktay]] [[Zoltán Böszörmény (politikisto)]] [[Zoltán Rihmer]] [[Zsuzsa Alpár]] [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] [[Boĝou]] [[Ĉande]] [[Ĉifen]] [[Ĉiĝou]] [[Ĉuĝou]] [[Daĝou]] [[Donguan]] [[Eĝou]] [[Ganĝou]] [[Gujan]] [[Ĝaĉaĉi]] [[Ĝaoĉin]] [[Ĝaotong]] [[Heĝou]] [[Hejuan]] [[Huangan]] [[Huangŝan (urbo)]] [[Huĝou]] [[Hujĝou]] [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]] [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]] [[Jujao]] [[Julin (Gvanŝio)]] [[Julin (Ŝenŝjio)]] [[Junfu]] [[Ljangĝou]] [[Longjen]] [[Mejĝou]] [[Nanĉon]] [[Panĝihua]] [[Puer]] [[Pinlian]] [[Suĝou (Anhujo)]] [[Ŝijan]] [[Taĉeng]] [[Tianŝui]] [[Vuĝou]] 2025-11-02 [[Ágnes Szokolszky]] [[Ágnes Vida]] [[Ágota Lénárt]] [[Alajos Kannás]] [[András Hegedűs]] [[András Zakar (pastro)]] [[András Zakar (psikologo)]] [[Andrea Szenes]] [[Anna Géczy]] [[Anikó Kónya]] [[Anna Fűri]] [[Anna Kende]] [[Aranka Böhm]] [[Árpád Mezei]] [[Attila Forgács]] [[Attila Krajcsi]] [[Attila Oláh (kirurgo)]] [[Attila Oláh (psikologo)]] [[Aurél Abafi]] [[Béla Lederer]] [[Csaba Szummer]] [[Dénes Lukács (psikologo)]] [[Dóra Perczel-Forintos]] [[Edit Gyömrői]] [[Elvira Lux]] [[Endre Gergő]] [[Erzsébet Kardos]] [[Erzsébet Keményné Gyimes]] [[Erzsébet Radó-Révész]] [[Eszter György (historiisto)]] [[Éva Gyarmathy]] [[Éva Zsuzsanna Szabó]] [[Fanni Hann]] [[Ferenc Lénárd]] [[Ferenc Szakács]] [[Gábor Máté (kuracisto)]] [[Gábor Orosz]] [[Gábor Szendi]] [[Gergely Imre Burány]] [[György Gergely]] [[György Legeza]] [[Imre Pán]] [[István Borsody]] [[István Síklaki]] [[István Szokolszky]] [[István Winkler]] [[János László]] [[Jenő Balaskó]] [[Jenő Gergely (historiisto)]] [[Jenő Gergely (psikologo)]] [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] [[Jenő Heimler]] [[Jenő Putnoky]] [[Jolán Jacobi]] [[József Veczkó]] [[Judith Dupont]] [[Julianna Sáray]] [[Károly Ballagi]] [[Katalin Lévy]] [[Katalin Varga (psikologo)]] [[Katalin Varga (ŝnurfaristo)]] [[Katalin Varga (verkisto)]] [[Klára Kokas]] [[Lajos Lévy]] [[Lajos Pressing]] [[László Bujtás (ekonomo)]] [[László Dormándi]] [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] [[László Nagy (inspektoro)]] [[László Nagy (psikologo)]] [[László Nógrády]] [[Lilla Wagner]] [[Lillian Rotter]] [[Lívia Mohás]] [[Lívia Nemes]] [[Magda Kalmár (psikologo)]] [[Magda Ligeti]] [[Margit Dubovitz]] [[Mária Szatmáriné Balogh]] [[Márta Fülöp]] [[Mihály Komóczi]] [[Mihály Racsmány]] [[Mihály Szentmártoni]] [[Miklós Bezegh-Huszágh]] [[Nándor Fodor]] [[Noémi Orvos-Tóth]] [[Olga Dormándi]] [[Pál Harkai Schiller]] [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] [[Péter Búsbach]] [[Péter István Nagy]] [[Péter Popper]] [[Peter Schiller (neŭrologo)]] [[Rezső Szokolszky]] [[Róbert Urbán]] [[Rumen István Csörsz]] [[Sándor Féjja]] [[Sándor Klein]] [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] [[Sári Balkányi]] [[Tamás Keczer]] [[Tamás Kolos]] [[Tamás Vekerdy]] [[Teodóra Tomcsányi]] [[Teréz Virág]] [[Tibor Kökény]] [[Tihamér László Kiss]] [[Vilma Kovács]] [[Zoltán Kovács (psikologo)]] [[Zoltán Kőváry]] [[Zoltán Vass (psikologo)]] [[Zsuzsa F. Várkonyi]] [[Zsuzsa Kertész]] [[Zsuzsanna Vajda]] [[Bajin]] [[Baoŝan]] [[Ĉaojan]] [[Czijan]] [[Ĉenĝou]] [[Ĉongĝu]] [[Danĝou]] [[Ĉinĝou]] [[Gvanjuen]] [[Ĝanje]] [[Ĝoŭŝan]] [[Ĝunvej]] [[Jonĝou]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Ózd]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Rákospalota]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Sárvár]] [[Listo de instruistoj en Gimnastika Universitato de Budapeŝto]] [[Ljupanŝuj]] [[Loha]] [[Lonan (Gansuo)]] [[Loudi]] [[Manĝur]] [[Mjanjan]] [[Njinĉi]] [[Suĉjan]] [[Sujhua]] [[Ŝanvej]] [[Ŝicujŝan]] [[Ŝuanjaŝan]] [[Ŝuoĝou]] [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]] [[Tunĵen]] [[Tunljao]] [[Uĝun]] [[Uvej (Gansuo)]] [[Vejnan]] 2025-12-14 [[Adolf Árpási]] [[Ákos Görgényi]] [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]] [[Aladár Henszelmann]] [[Albert Bogsch]] [[Albin Lajos Balogh]] [[Alfonz Sándor Freh]] [[András Gaál (radiologo)]] [[Antal Leszler]] [[Ármin Vendel Várszély]] [[Arnold Kiss]] [[Ármin Weisz]] [[Arnold Árpád Pauer]] [[Árpád Csák]] [[Asztrik János Barbély]] [[Árpád Fábián]] [[Attila Kiss (arkeologo)]] [[Béla Gimes]] [[Béla Miksa Bánhegyi]] [[Béla Töttössy]] [[Bonifác István Gidró]] [[Dezső Markó]] [[Emilián Béla Gacs]] [[Endre József Pintér]] [[Endre Mester]] [[Ernő Berentey (filo)]] [[Ernő Berentey (patro)]] [[Ernő Koppenstein]] [[Ernő Schiffer]] [[Ervin Aba]] [[Ervin Sövényi]] [[Erzsébet Kálmán]] [[Erzsébet Patek]] [[Éva Kis (geografo)]] [[Éva Kis (radiologo)]] [[Farkas Ignác Fenix]] [[Ferenc Ervin Fáy]] [[Ferenc Orbán Fedák]] [[Ferenc Rudolf Kádas]] [[Frigyes Kőszegi]] [[Gábor Jóna]] [[Gábor Vékony]] [[Gáspár András Fektor]] [[Gellért József Békés]] [[Gizella Erdélyi]] [[György Almássy (elektrinĝeniero)]] [[György Almássy (radiologo)]] [[György Benkő (radiologo)]] [[György Berentey]] [[György Csákány]] [[György Kárpáti (radiologo)]] [[György Luzsa]] [[Győző Gerő]] [[Henrik Bródy]] [[Ida Kutzián]] [[Ilona Oláhné Béládi]] [[Imre Endre Kovács]] [[Imre Hajdú]] [[Imre Holl]] [[Imre Hutás (radiologo)]] [[István Ferenc Borhegyi]] [[István Jóna]] [[István Méri]] [[István Szlávik (radiologo)]] [[Iván Bélai]] [[Jakab Zsigmond Ferenczy]] [[János Bárány (radiologo)]] [[János Damáz Fehér]] [[János Kende (premonstrato)]] [[Jenő Fitz]] [[Jenő Forrai]] [[Judit Gönczi]] [[Jusztin János Fink]] [[Kálmán Hüttl]] [[Károly Garay]] [[Katalin H. Gyürky]] [[Kelemen Kárpáti]] [[Klára Póczy]] [[Lajos Balla]] [[László Berek]] [[László Farádi]] [[László Levente Kasza]] [[László Tibor Kocsár]] [[László Zolnay]] [[lajos Tallián]] [[M. György Csákány]] [[Mária Gődény]] [[Márk Antal Kovách]] [[Melinda Kaba]] [[Menyhért Ferenc Takács]] [[Mihály Barabás (instruisto)]] [[Mihály Barabás (radiologo)]] [[Mihály Fóti]] [[Miklós Gábori]] [[Mihály Medárd Juhász]] [[Mihály Pál Soós]] [[Miklós Farkas (premonstrato)]] [[Miklós Kárpáti]] [[Mór Klein]] [[Nándor Lajos Gosztonyi]] [[Norbert Jakab Francsics]] [[Ödön Gohl]] [[Pál Deák]] [[Pál Lajkó]] [[Pál László Gerinczy]] [[Péter Fitz]] [[Sándor Altmann]] [[Sándor Gallus]] [[Sándor Károly Klempa]] [[Tamás Alajos Füssy]] [[Teofil Ferenc Balás]] [[Tivadar Bársony]] [[Valér Ferdinánd Ballay]] [[Veronika Csánk]] [[Vidor Révész]] [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] [[Acuña (urbo)]] [[Bicje]] [[Cinĝun]] [[Cinĝou]] [[Cinjan]] [[Cinjuan (Gŭangdongo)]] [[Citajhe]] [[Cjuĉuan]] [[Cjuĝou]] [[Cjujczin]] [[Dejang]] [[Dinsi]] [[Dunjin]] [[Fanĉengan]] [[Gŭan En]] [[Hesano]] [[Huajan]] [[Ja'an]] [[Janczian]] [[Jintan (Ĝjangŝjio)]] [[Keĉhon]] [[Lienjunan]] [[Nagĉu]] [[Piedras Negras (urbo)]] [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]] [[Pisco (urbo)]] [[San Carlos (Cojedes)]] [[Sanmensja]] [[Sienin]] [[Sinju]] [[Sjaogan]] [[Sujĝou]] [[Ŝancjo]] [[Tanĉhon]] 2026-01-18 [[Adolf Vilmos Werner]] [[Ábel József Buzássy]] [[Alán Gyula Kalocsay]] [[Albin Ferenc Kiss]] [[Amand Mészáros]] [[András József Szennay]] [[Antal Cziráky]] [[Antal Imre Rezutsek]] [[Antal János Dréta]] [[Anzelm Kálmán Szentes]] [[Anzelm Sándor Nagy]] [[Arnold Mihály Marosi]] [[Árpád Kálmán Thurzó]] [[Árpád Sixtus Dékány]] [[Aurél Gergely Erdős]] [[Aurél József Ángyán]] [[Balázs Jenő Borsányi]] [[Bekény József Lóskay]] [[Béla Norbert Legányi]] [[Benedek Sajghó]] [[Bernát Antal Takács]] [[Bertalan Sándor Badalik]] [[Bertalan Vid Molnár]] [[Bonifác János Maar]] [[Bonifác Lancsics]] [[Caesar János Vagács]] [[Ciprián Gáspár Halbik]] [[Donát Bálint Szívós]] [[Egyed János Vaszary]] [[Endre Lajos Horváth]] [[Elemér Károly Lovas]] [[Emilián János Mann]] [[Emilián Pál Mórocz]] [[Endre Gergely Kovács]] [[Engelbert Nándor Mázy]] [[Etel József Méry]] [[Ferdinánd János Villax]] [[Ferenc Levente Hervay]] [[Gáspár György Dornis]] [[Géza Ferenc Karsai]] [[Gusztáv József Kalmár]] [[György Gábor Ihász]] [[Gyula Hagyó-Kovács]] [[Gyula Werner]] [[Henrik Jakab Saád]] [[Henrik Benedek Takács]] [[Hugó Ferenc Kamiss]] [[Illés Ede Kemenes]] [[Imre Flóris Szabó]] [[Imre Sixtus Debreczeni]] [[István Károly Pontelly]] [[Iván János Orsonics]] [[Izidor Sándor Szinek]] [[János Károly Kerekes]] [[Jeromos Antal Supka]] [[Jeromos István Szalay]] [[Jeromos Károly Fenyvessy]] [[József Dóczy (monaĥo)]] [[József Vaszary Dózsa]] [[Julián Imre Ágoston]] [[Jusztin Gyula Baranyay]] [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] [[Kázmér Antal Zsilinszky]] [[Kornél Albert Bárdos]] [[Krizosztom József Novák]] [[Lajos Czakó Ambró]] [[László Bernát Bérczi]] [[László Bertalan Vass]] [[Leó Nándor Kuncze]] [[Lipót Márton Somogy]] [[Lőrinc Bogovich]] [[Marian Lajos Prikkel]] [[Márk János Kovács]] [[Maurus István Nyiredy]] [[Maurus Pál Pataki]] [[Mihály János Rimely]] [[Miklós Andrássy]] [[Miklós József Sárkány]] [[Miklós Orbán Arató]] [[Miklós Richárd Korzenszky]] [[Móric Csák]] [[Nándor János Lájer]] [[Norbert János Juhász]] [[Ödön Pál Vajda]] [[Oszvald János Tury]] [[Ottokár Lajos Székely]] [[Pál Horváth (abato)]] [[Placid Károly Olofsson]] [[Polikárp Ferenc Zakar]] [[Rajmund Sándor Molnár]] [[Róbert István Horváth]] [[Romuáld János Németh]] [[Sándor József Karle]] [[Sándor Teodóz Jáki]] [[Szaléz Gyula Tomanik]] [[Szaniszló Béla Villányi]] [[Szaniszló Győző Kühn]] [[Szörény Pál Schmidt]] [[Szulpic Dezső Molnár]] [[Tamás Horváth Dori]] [[Tibor Vendel Hajdu]] [[Timót József Horváth]] [[Tóbiás Mollik]] [[Valér Ignác Maczki]] [[Valerián József Ramóczy]] [[Vidor János Pataki]] [[Viktor Alfonz Récsei]] [[Vilmos Mihály Németh]] [[Vitál János Rózsa]] [[Xavér Ferenc Zsoldos]] [[Zoltán Elizeus Bán]] [[Zoltán György Zemplén]] [[Zsigmond Antal Simon]] [[Zsigmond Lajos Horváth]] [[Anĉin]] [[Bajse]] [[Binĝou]] [[Cjuĉuan]] [[Ĉejan]] [[Ĉianan]] [[Ĉiandongnan]] [[Ĉiansinan]] [[Ĉijuan]] [[Ĉinĉan]] [[Ĉinĉen]] [[Ĉindeĝen]] [[Ĉinhua]] [[Ĉinmen]] [[Ĉisi]] [[Ĉunzo]] [[Deĝou]] [[Fuĝou]] [[Gannan]] [[Ĝoukou]] [[Ĝumadian]] [[Hece]] [[Heĉi]] [[Junĉen]] [[Lajbin]] [[Liaoĉeng]] [[Linfen]] [[Linsja]] [[Listo de famuloj mortintaj en Pannonhalma]] [[Lulian]] [[Mejŝan]] [[Rábca]] [[Sanja]] [[Sanŝa]] [[Sjuanĉen]] [[Ŝanĵao]] 2026-02-22 [[Ádám Bernát Károlyi]] [[Ádám Kereskényi]] [[Ádám Nyirő]] [[Ágoston István Kovács]] [[András Lux]] [[Antal Ambschell]] [[Antal Arzén Karcsú]] [[Antal Gabon]] [[Antal Mindszenti]] [[Antal Muszka]] [[Attila András]] [[Attila Miklósházy]] [[Béla Bangha]] [[Benedek Kisdy]] [[Bertalan Farkas (monaĥo)]] [[Cirjék János Piry]] [[Dániel Hunya]] [[Dávid Alajos Fáy]] [[Ede Jacobi Lányi]] [[Elek Okolicsányi]] [[Erzsébet Tóth]] [[Farkas Tóth]] [[Ferenc Babai]] [[Ferenc Csepelényi]] [[Ferenc Fáicser]] [[Ferenc Patsch (jezuito)]] [[Ferenc Salbeck]] [[Ferenc Vágó]] [[Ferenc Xavér Demeter]] [[Gábor Hevenesi]] [[Gábor Jób]] [[Gábor Szerdahelyi (episkopo)]] [[Gábor Szerdahelyi (jezuito)]] [[Gedeon László Gál]] [[Gergely Malomfalvay]] [[Gergely Peltzmann]] [[György Árvai]] [[György Imrikovics]] [[György Szegedi]] [[György Tyukodi]] [[Gyula Morel]] [[Ignác Bärenkopf]] [[Ignác Szentmártonyi]] [[Imre Jeromos Huszár]] [[Imre Kelcz]] [[Imre Mócsy]] [[Imre Tolvay]] [[István Csete]] [[István Hajas]] [[István Kaprinai]] [[István Kereskényi]] [[István Komárik]] [[István Landovics]] [[István Pál (pentristo)]] [[István Szabó (agronomo)]] [[István Szabó (jezuito)]] [[István Tarnóczi]] [[István Tattay]] [[Jakab Németh]] [[Jakab Raile]] [[János Fonovich]] [[János Fridvalszky]] [[János Hevenesi]] [[János Illei]] [[János Labos]] [[János Lackfi]] [[János Lukács (jezuito)]] [[János Molnár (1708)]] [[János Molnár (1728)]] [[János Szegedi]] [[János Szegedy]] [[János Tersztyánszky]] [[Jenő Kerkai]] [[Jenő Vácz]] [[József Balogh (jezuito)]] [[József Kenyeres]] [[József Osvald Oslay]] [[Juraj Turković]] [[Kálmán Mészáros (monaĥo)]] [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] [[Károly Salbeck]] [[Károly Tóth (monaĥo)]] [[Krizosztom Imre Körösztös]] [[László Boros (teologo)]] [[László Kőszeghy]] [[László Molnár (jezuito)]] [[László Őrsy]] [[László Thuróczy]] [[Levente Gyöngyösi]] [[Magdolna Rúzsa]] [[Márton Cseles]] [[Márton Takáts]] [[Máté Pankl]] [[Matthias Faber]] [[Matthias Piller]] [[Mátyás Pock]] [[Mátyás Sámbár]] [[Mihály Árvay]] [[Mihály Godó]] [[Mihály Lipsicz]] [[Mihály Salbeck]] [[Mihály Szegedi (jezuito)]] [[Mike Mihály Tóth]] [[Miklós József Lepsényi]] [[Miklós Muszka]] [[Mónika Fischl]] [[Nepomuk János Adami]] [[Pál Arató]] [[Pál Balassa]] [[Pál Bertalanfi]] [[Pál Hicsoldt]] [[Pál Kovács (jezuito)]] [[Pál Napholcz]] [[Pál Pereszlényi]] [[Péter Ágoston (monaĥo)]] [[Péter Mustó]] [[Robert Lantos]] [[Sándor Balogh (jezuito)]] [[Sándor Szörény]] [[Szabolcs Sajgó]] [[Szaléz László Kiss]] [[Tamás Beőthy]] [[Tamás Gergely Forrai]] [[Tóbiás Dirner]] [[Töhötöm Sándor Nagy]] [[Ulrich Kiss]] [[Vazul László Végvári]] [[Xavér Ferenc Éder]] [[Ankang]] [[Bajanur]] [[Bajĉen]] [[Bajŝan]] [[Daĉin]] [[Daŝjinganlin]] [[Golmud]] [[Ĝian' (Ĝilinio)]] [[Hajdun]] [[Hajŝji]] [[Hami]] [[Jezuita Universitato (Kassa)]] [[Juŝji]] [[Liaojuan]] [[Liŝuj]] [[Sunjuan]] [[Ŝanan]] [[Ŝjinĝou]] [[Taojuan (Ĉande)]] [[Tonghua]] [[Turfan]] [[Ulanĉabo]] 2026-04-05 [[Ágnes Dékány]] [[Ágoston Benkovich]] [[Albert Kemény]] [[Andor Borbély (kartografo)]] [[Anita Orbán]] [[Antal Affray]] [[Árpád Daczó]] [[Artúr Probstner]] [[Bálint Hadnagy]] [[Bálint Ruff]] [[Béla Zsolnai]] [[Bernát Mária Bauer]] [[Bernát Sartori]] [[Bertalan Förderer]] [[Boldizsár Marcell Marton]] [[Callistus Ambrus]] [[Damaszcén Gaál]] [[Demeter Ágotha]] [[Dezső Kamocsay]] [[Dezső Kemény (dentkuracisto)]] [[Dezső Kemény (verkisto)]] [[Didák Sámuel Kelemen]] [[Dömjén Paulovics]] [[Elek János Csató]] [[Elemér Vízi]] [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]] [[Endre Bán (ginekologo)]] [[Endre Bán (pastro)]] [[Erika Lázár]] [[Ernő Kartal]] [[Ernő Nyáry]] [[Ervin Hruby]] [[Ete Burg]] [[Félix Gál]] [[Félix Szarvas]] [[Ferenc Ádám Bocskor]] [[Ferenc Kósa (pastro)]] [[Ferenc Rogács]] [[Gábor Mészáros (ceramikisto)]] [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] [[Gábor Pósfai]] [[Gellért Mihály Pongrátz]] [[Gergely Szegedi (franciskano)]] [[Gergely Szegedi (kalvinisto)]] [[Géza István Kaáli Nagy]] [[Géza Kulitzy]] [[Gusztáv Gaal]] [[György Bártfai]] [[György Békés]] [[György Euszták Sujánszky]] [[György Ferenc Vezér]] [[György Gaal (bibliotekisto)]] [[György Illei]] [[György Kese]] [[György Mosshammer]] [[György Neubauer]] [[György Orbán (ginekologo)]] [[György Tarján]] [[Gyula István Bálint]] [[Ilda Fodor]] [[Ildikó Kamocsay]] [[Imre Aszódi (ginekologo)]] [[Imre Berczeller]] [[Imre Tamás Kreskay]] [[Imre Vajkovics]] [[Imre Zsoldos (misiisto)]] [[István Kapitány]] [[István Martzy]] [[István Polgár (obstetrikisto)]] [[István Soós (pastro)]] [[János Batizfalvy]] [[János Berecz]] [[János Szőke]] [[Jenő Gaál (monaĥo)]] [[Jenő Szili]] [[József Aszalay]] [[József Fleischer]] [[József Kausz]] [[József Tersztyánszky]] [[Judit Lannert]] [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] [[Károly Burger]] [[Károly Újhelyi]] [[Károly Wagner (jezuito)]] [[Katalin Cseh (politikisto)]] [[Klári Szarvas]] [[Lajos Ábrányi]] [[Lajos Bódis]] [[Lajos Földes]] [[Lajos Kondor (monaĥo)]] [[Lajos Paksi]] [[László Aszalay]] [[László Berczeller]] [[László Gajdos]] [[László Gerő (kartografo)]] [[László Hencz]] [[László Lajos]] [[László Lampé]] [[László Miklós (ginekologo)]] [[László Tiszlavicz]] [[Lázár László]] [[Lóránt Bodnár]] [[Lőrinc Forintos]] [[Márton Billisics]] [[Márton József Keresztes]] [[Márton Melléthei-Barna]] [[Máté Simon]] [[Menyhért Táncz]] [[Miklós Nagy (ginekologo)]] [[Miklós Rosty]] [[Mór Grünwald]] [[Mór Liebmann]] [[Noémi Tiszlavicz]] [[Ödön Tuszkai]] [[Osvát Laskai]] [[Ottó Lakatos]] [[Ottó Mosshammer]] [[Pál Kubinyi]] [[Pál Salacz]] [[Rezső Gimes]] [[Rezső Temesváry]] [[Román Mosshammer]] [[Romulusz Ruszin-Szendi]] [[Sándor Árvay (ginekologo)]] [[Sándor Ferkó]] [[Szabolcs Bóna]] [[Szerafin Ferenc Farkas]] [[Tamás Tapody]] [[Tibor Bedő]] [[Tivadar Kézmárszky]] [[Tivadar Nemecskay]] [[Tóbiás Ferenczi]] [[Vazul Alexovics]] [[Vilmos Kátay-Németh]] [[Viktória Lőrincz]] [[Vince Árva]] [[Vida Szakácsy]] [[Viktor Császár]] [[Zoltán Tanács]] [[Zsolt Hegedűs]] [[Zsolt Intődy]] [[Enŝi]] [[Enŝi Tucja kaj Miao]] [[Gaoĝou]] [[Kabineto Magyar]] [[Lodin]] [[Lufen]] [[Punin]] [[Ŝjantao]] [[Tianmen]] 2026-05-10 [[Ádám Anderle]] [[Ágnes Bakó (komunisto)]] [[Alice Judit Balázs]] [[Andor Almásy]] [[Andor Borbély (ĵurnalisto)]] [[András Babics]] [[András Bokrétás]] [[Antal Bartha]] [[Antal Lábady]] [[Árpád Hudy]] [[Béla Avasi]] [[Béla Balázs (historiisto)]] [[Béla Bellér]] [[Bence Kovrig]] [[Benő Rátóti]] [[Borisz Balla]] [[Csaba Csorba]] [[Dániel Cornides]] [[Dániel Csatári]] [[Dénes Mosolygó]] [[Ede Atzél]] [[Edgár Székely]] [[Egyed Berzeviczy]] [[Elemér Fogassy]] [[Emil Bognár]] [[Emil Csonka]] [[Emil Korpás]] [[Endre Bakay]] [[Endre Csobán]] [[Enikő Anderléné Sajti]] [[Enikő Csukovits]] [[Ernő Béki]] [[Ervin Raisz]] [[Erzsébet Ábrahám]] [[Eszter Ráday]] [[Ferenc Dunai]] [[Ferenc Falus]] [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] [[Florio Banfi]] [[Gábor Alexander]] [[Gábor Barta]] [[Gábor Bikich]] [[Gábor Czoch]] [[Gábor Horniák]] [[Gedeon Almásy]] [[Géza Gáli]] [[Gizella Apor]] [[György Balázs (historiisto)]] [[György Balázs (lokhistoriisto)]] [[György Borsányi (historiisto)]] [[György Fekete (kirurgo)]] [[György János]] [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] [[György Kozma L.]] [[Gyula Belényi]] [[Gyula Dessewffy]] [[Ida Bobula]] [[Imre Áldor]] [[Imre Bánkúti]] [[Imre Boba]] [[Imre Vas (pulmonologo)]] [[Imre Vass]] [[Irén Barát]] [[István Andik]] [[István Barta (historiisto)]] [[István Dobrossy (advokato)]] [[István Dobrossy (muzeologo)]] [[István Tringli]] [[Iván András Bojár]] [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] [[Iván Bertényi (pli juna)]] [[Iván Bojár]] [[János Barta (pli juna)]] [[János Csokits]] [[János Drábik]] [[János Tardy]] [[János Tomka Szászky]] [[Jenő Csuday]] [[Jenő Gárdi]] [[Jenő Hofhauser]] [[Jenő Molnár (advokato)]] [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] [[József Ambrus Bontz]] [[József Borus]] [[József Gáli]] [[József Sartory (inĝeniero)]] [[József Teleki (krongardisto)]] [[Károly Buday]] [[Károly Kett]] [[Keresztély Raisz]] [[Lajos Ábrai]] [[Lajos Vargyas]] [[László Barta (arkivisto)]] [[László Benczédi]] [[László Borbély (ĵurnalisto)]] [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] [[László Czoma]] [[László Irmédi-Molnár]] [[László Katona (pulmonologo)]] [[László Korpás]] [[László Vörös (kartografo)]] [[Leono la 8-a]] [[Margit Balogh (geografo)]] [[Margit Balogh (historiisto)]] [[Mária Ács]] [[Mária Busai]] [[Márta Görög]] [[Miklós Besnyő]] [[Miklós Böszörményi]] [[Miklós Lányi]] [[Miklós Tállyai Róth]] [[Oszkár Országh]] [[Pál Bács]] [[Pál Fábry]] [[Péter Balázs (historiisto)]] [[Péter Vargyas]] [[Róbert Halmi]] [[Rudolf Kós]] [[Sándor András (poeto)]] [[Sándor Balogh (historiisto)]] [[Sándor Bezdán]] [[Sándor Csekey]] [[Sándor Marberger]] [[Sándor Mihály Bordás]] [[Sándor Puder]] [[Tamás Bogyay]] [[Tibor Baráth]] [[Tibor Egri Kiss]] [[Tibor Glück]] [[Tibor Hajnal]] [[Tibor Hanák]] [[Tibor Riskó]] [[Tivadar Ács]] [[Vera Bácskai]] [[Vilmos Müller]] [[Zalán Bognár]] [[Zoltán Adonyi]] [[Zoltán Ander]] [[Zoltán Badó]] [[Zoltán Baksay]] [[Zoltán Barcsay-Amant]] [[Zoltán Erdős]] [[Zoltán Ernő Ajkay]] [[Zoltán István Ajkay]] [[Zsuzsanna Boros]] [[Zsuzsanna Csató]] [[Aral (Ĉinio)]] [[Elektitaj membroj de hungara dissendo de Radio Libera Eŭropo]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en iama urbo Rákospalota]] [[São Lourenço da Mata]] 2026-06-14 [[]] [[]] [[Ágnes Sztankay]] [[András Oszkár Jászi]] [[András Szitányi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Csaba Borsodi]] [[Csaba Skultéty]] [[]] [[]] [[Dániel Bolgár (historiisto)]] [[Dezső Dányi]] [[Edina Bozóky]] [[Endre Radnai]] [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] [[Éva Bóka]] [[]] [[]] [[]] [[Ferenc Bőzsöny]] [[]] [[]] [[Géza Boross (pastro)]] [[]] [[György Dupka]] [[György Kemény (ĵurnalisto)]] [[György Schöpflin]] [[Gyula Schöpflin]] [[]] [[]] [[Ilona Duczyńska]] [[Imre Szente]] [[Imre Vámos]] [[]] [[]] [[István Lovas (ĵurnalisto)]] [[]] [[János Buza (historiisto)]] [[János Buza (instruisto)]] [[János Ölvedi]] [[]] [[József Bodonhelyi]] [[József Botlik]] [[József Molnár (eldonisto)]] [[Judit Károlyi]] [[Judit Selymes]] [[Júlia Lángh]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Kálmán Boldisár]] [[Kálmán Demkó]] [[Kálmán Konkoly]] [[]] [[Károly András]] [[Károly Fábián (pastro)]] [[Károly Zoltán Kovács]] [[Lajos Szávay]] [[László Béry]] [[László Böőr]] [[László Bukovszky]] [[László Nagy (skoltestro)]] [[Lenke Csíkhelyi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Mátyás Triznya]] [[Mihály Császár]] [[Miklós Lázár]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Ödön Boncz]] [[Ottó Domonkos]] [[Péter Donáth]] [[]] [[Róbert Gyula Dudás]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Szabolcs Vajay]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Tamás Molnár (grafikisto)]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Zoltán Sebők]] [[Zoltán Szabó (verkisto)]] [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] [[Zsuzsanna Borvendég]] [[Zsuzsa Szőnyi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Aksu]] [[Altaj]] [[Jinin (Ŝinĝango)]] [[]] [[Kokdala]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] 3r537sdrhb3xk4pgqa715q6ln59ausp 0 208512 9416502 9410688 2026-06-28T22:12:26Z ThomasPusch 1869 /* Famaj instruistoj de la universitato */ 9416502 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * Arkiepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Cyril Belshaw]], anthropologo, arestita pro mortigo de sia edzino pro amafero en Svislando * [[Meryn Cadell]], verkisto kaj aktoro * [[Steven Galloway]], verkisto de [[romano]]j kaj [[dramo]]j * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Richard J. Pearson]], [[arkeologo]] kaj ĝardenisto * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Bill Unruh]], [[fizikisto]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[Kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[Ekonomiko]] en 2002 * [[Joel Bakan]], kreinto de [[The Corporation]] * [[Jeff Wall]], Fama artisto - [[Fotografisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], Fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ubc.ca Retejo de UBC] [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] i57mygkydap751e87i56ls5li3cbh17 9416504 9416502 2026-06-28T22:14:36Z ThomasPusch 1869 interna retejo Michael Smith (chemist) neniam funkcios en wiki.eo 9416504 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * Arkiepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Cyril Belshaw]], anthropologo, arestita pro mortigo de sia edzino pro amafero en Svislando * [[Meryn Cadell]], verkisto kaj aktoro * [[Steven Galloway]], verkisto de [[romano]]j kaj [[dramo]]j * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Richard J. Pearson]], [[arkeologo]] kaj ĝardenisto * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Bill Unruh]], [[fizikisto]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[Kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[Ekonomiko]] en 2002 * [[Joel Bakan]], kreinto de [[The Corporation]] * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ubc.ca Retejo de UBC] [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] heeg4sj3o3q9q2vns74xyak8we6fhnk 9416505 9416504 2026-06-28T22:15:17Z ThomasPusch 1869 /* Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato */ 9416505 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Cyril Belshaw]], anthropologo, arestita pro mortigo de sia edzino pro amafero en Svislando * [[Meryn Cadell]], verkisto kaj aktoro * [[Steven Galloway]], verkisto de [[romano]]j kaj [[dramo]]j * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Richard J. Pearson]], [[arkeologo]] kaj ĝardenisto * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Bill Unruh]], [[fizikisto]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[Kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[Ekonomiko]] en 2002 * [[Joel Bakan]], kreinto de [[The Corporation]] * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ubc.ca Retejo de UBC] [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] lk2ti5q3k2nhxun94ayzc0dxw6nu6je 9416512 9416505 2026-06-28T22:23:56Z ThomasPusch 1869 9416512 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en Vankuvewro cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Kanado}} [[kanada nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Cyril Belshaw]], anthropologo, arestita pro mortigo de sia edzino pro amafero en Svislando * [[Meryn Cadell]], verkisto kaj aktoro * [[Steven Galloway]], verkisto de [[romano]]j kaj [[dramo]]j * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Richard J. Pearson]], [[arkeologo]] kaj ĝardenisto * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Bill Unruh]], [[fizikisto]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[Kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[Ekonomiko]] en 2002 * [[Joel Bakan]], kreinto de [[The Corporation]] * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ubc.ca Retejo de UBC] [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] fcd4xndrc5v9e44vyrkl1avffs353ft 9416513 9416512 2026-06-28T22:24:32Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9416513 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en Vankuvewro cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Kanado}} [[kanada nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Cyril Belshaw]], anthropologo, arestita pro mortigo de sia edzino pro amafero en Svislando * [[Meryn Cadell]], verkisto kaj aktoro * [[Steven Galloway]], verkisto de [[romano]]j kaj [[dramo]]j * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Richard J. Pearson]], [[arkeologo]] kaj ĝardenisto * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Bill Unruh]], [[fizikisto]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[Kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[Fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[Ekonomiko]] en 2002 * [[Joel Bakan]], kreinto de [[The Corporation]] * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] jqlck6byzsjuyhr4ardlt9gfr2n5tjx 9416514 9416513 2026-06-28T22:27:19Z ThomasPusch 1869 /* Homoj ligitaj al la universitato */ 9416514 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en Vankuvewro cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Kanado}} [[kanada nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[ekonomiko]] en 2002 * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, MOMA, Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] 2rq7zf5p213fc9vbd9a8esvkr24d7c3 9416515 9416514 2026-06-28T22:28:32Z ThomasPusch 1869 /* Homoj ligitaj al la universitato */ 9416515 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Vancouver banner UBC clock.jpg|775px]] {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = [[dosiero:UBC Coat of Arms.png|140ra]] |moto = Tuum Est<br /> "Estas laŭ vi"<br /> "Dependas de vi" |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = CA-BC |situo sur mapo = Vankuvero |zomo = 12 |retejo = |kesteroj = {{Informkesto kanada universitato |subŝablono = jes |name = Universitato de Brita Kolumbio |native_name = University of British Columbia |image_name = <!-- UBC-Crest.png --> |motto = ''Tuum est'' <br /><small>([[Latina lingvo|latine]] = Dependas de vi, aŭ estas laŭ vi)</small> |established = [[1908]] |type = [[Publika universitato|Publika]] |endowment = [[Kanada dolaro|CA$]]876.8 million (FJ 2006)<ref>"The approximately $877 million market value of the Endowment also results…" - accessed from: [https://web.archive.org/web/19991114061917/http://www.treasury.ubc.ca/pdf/endowment.pdf University Endowment Investment Portfolio Annual Report].</ref> |chancellor = {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}})</small> |president = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} (<small>ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}}</small>) |provost = |undergrad = 35.860 - Vankuvero<br />4.000 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |postgrad = 7.719 - Vankuvero<br />132 - Kelowna <small><sup>[Kiam?]</sup></small> |city = [[Vankuvero]] kaj [[Kelowna]] |state = [[Brita Kolumbio]] |country = [[Kanado]] |campus = Enurbe: 402 ha (2 km²) |affiliations = |mascot = [[Tondrobirdo]] |website = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca] }} }} La '''Universitato de Brita Kolumbio''' ({{lang-en|University of British Columbia}} ('''UBC''')) estas [[Kanado|kanada]] [[Publika universitato|publika]] esplor-[[universitato]] kun kampusoj en [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] (UBCV) kaj [[Kelowna (Brita Kolumbio)|Kelowna]] (UBCO). Oni taksas UBC inter la plej bonaj universitatoj de Kanado.<ref name="ResearchInfoSource Top 50">[http://www.researchinfosource.com/top50.shtml laŭ la rangolisto ''ResearchInfoSource Top 50'']</ref> Aktuala [[universitata kanceliero]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P1075|parameter=link}}, kaj aktuala universitata [[prezidanto]] ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en Vankuvewro cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Kanado}} [[kanada nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Homoj ligitaj al la universitato == [[Dosiero:Ubccampus.jpg|maldekstra|eta|Desupra vido de la kampuso de UBC kaj Parko de la Pacifika Spirito]] === Ricevintoj de honoraj diplomoj de la universitato === * [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-lamao]] * ĉefepiskopo [[Desmond Tutu]] * [[Shirin Ebadi]] * [[Raffi Cavoukian]] * [[David A. Dodge]] === Famaj instruistoj de la universitato === * [[János Mihály Bak]], hungardevena historiisto * [[Michael Ignatieff]], [[aŭtoro]] kaj [[Kanado|kanada]] [[politikisto]] * [[Dale Kinkade]], lingvisto kaj fakulo pri [[Saliŝa lingvaro|saliŝaj lingvoj]] * [[Rudolf Vrba]], travivinto de la [[Holokaŭsto]] kaj [[farmakologo]] * [[David Suzuki]], [[biologo]] * [[Har Gobind Khorana]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel]]-premiito pri [[Medicino]] en 1968, foriris de UBC en 1960 pro rasa diskriminacio * [[Michael Smith (chemist)|Michael Smith]], [[Nobel-premio pri kemio|Nobel]]-premiito pri [[kemio]] en 1993, * [[George F.G. Stanley]], [[Kanado|kanada]] [[historiisto]], desegninto de la [[kanada flago]], [[guberniestro]] de [[Nov-Brunsviko]] * [[Hans G. Dehmelt]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[fiziko]] en 1989 * [[Carl E. Wieman]], [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel]]-premiito pri [[fiziko]] en 2001 * [[Daniel Kahneman]], [[Nobel-premio pri ekonomiko|Nobel]]-premiito pri [[ekonomiko]] en 2002 * [[Jeff Wall]], fama [[fotisto]]; Tate Gallery Retrospective, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] (MOMA), Hasselblad Award, ŝlosila figuro en la fotokonceptista Vankuvera Skolo * [[Ken Lum]], fama artisto; reprezentis Kanadon ĉe Sydney Biennale, São Paulo Art Biennial, Shanghai Biennale kaj [[Documenta]] XI. * [[József Solymosi]], hungara [[matematikisto]] * [[Sándor Jablánczy]], hungara inĝeniero pri arbaroj === Famaj studentoj de la universitato === * [[László Orlóci]] * [[Mark Fettes]], eksa prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]], en UBC doktoriĝanto pri [[molekula genetiko]] kaj nun profesoro en la tre proksima [[universitato Simon Fraser]] en la vankuvera [[antaŭurbo]] [[Burnaby (Brita Kolumbio)]] [[Dosiero:Lifesciencesctr.jpg|eta|Akceptejo de la Centro por Vivosciencoj, malfermita en 2004]] [[Dosiero:Chan-Ctr-popup.jpg|eta|Centro Chan por la Prezentartoj]] [[Dosiero:SUB-at-UBC.jpg|eta|La Konstruaĵo de la Studenta Asocio]] [[Dosiero:SRC-at-UBC.jpg|eta|La Centro por Studenta Distriĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) [[Kategorio:Vankuvero]] [[Kategorio:Universitatoj kaj kolegioj en Brita Kolumbio|Brita]] qtz7he42rh95vnjt29lcdc51yfhzsvf 0 209973 9416594 9191968 2026-06-29T01:52:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Judhispana lingvo |Propra_nomo=Ladino - לאדינו |Koloro=Hindeŭropa |Landoj=[[Israelo]], [[Nord-Afriko]] kaj [[Turkio]] |Denaske=proksimume 150.000 |Fremdlingve= |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro]] |Fam2=[[Italika lingvaro|Italika]] |Fam3=[[Latinida lingvaro|Latinida]] |Fam4=[[Ibero-latinida lingvaro|Ibero-latinida]] |Fam5='''Judhispana''' |Oficiala lingvo=''ne havas oficialan statuson'' |Reguligita de=[[Autoridad Nasionala del Ladino]] |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] kun kelkaj aldonoj |ISO1= |ISO2=lad |SIL= |Specimeno= |vikipedio=lad }} [[Dosiero:Judaeo-Spanish_in_Rashi_and_Soletreo.png|alternative=judeoespañol / djudeo-espanyol|eta|267x267ra|Ekzemplo de judhispana skribita en [[Raŝi skribsistemo]] malsupre) kaj [[Solitreo]] (supre)]] [[Dosiero:Livro_de_Embezar_scripts.jpg|eta|269x269ra|Komparo de Solitreo, Raŝi and hebrea skribsistemoj (kun la angla)]] La '''judhispana lingvo''' estas varianto de la [[Ibero-latinida lingvaro|iberaj latinidaj lingvoj]] parolata de la [[sefardoj|sefardaj judoj]]. Aliaj nomoj estas: '''sefarda lingvo''', '''Ladino''' (לאדינו) (sed oni ne konfuzu ĝin kun la [[ladina lingvo|ladina]], varianto de la [[romanĉa lingvo]]), '''Judezmo''' (aŭ ''Ĝudezmo'') aŭ ankaŭ '''Ĝudeo-Espanyol''' (גֻודֵיאֹו־אֵיסְפַּאנײֹול). La sefarda lingvo devenas el la malnova [[Kastilio|kastilia]] lingvo kaj estas parenca kun la [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[portugala lingvo|portugala]] lingvoj. Kiam la judoj estis elpelitaj el [[Hispanio]] en [[1492]], ili elmigris en [[Nord-Afriko]]n kaj [[Osmana Imperio|Osmanan Imperion]]. Parolinte origine la hispanan lingvon, la judoj tiam evoluigis sian lingvon aŭtonome, pliriĉigante ĝin per [[hebrea lingvo|hebreaj]] vortoj el la precipe religia fako kaj vortoj de la ĉirkaŭa lingvo por la ĉiutaga uzado. La judhispana lingvo estas hodiaŭ parolata precipe en Israelo de centmil parolantoj tieaj, kun rapide malkreskanta lingvanaro. Hodiaŭ oni uzas preskaŭ nur la [[latina alfabeto|latinan alfabeton]], sed ekzistas ankaŭ skribsistemoj kun la [[hebrea alfabeto|hebrea]] kaj tre malofte la [[greka alfabeto]]. Ekzistas [[literaturo]] kaj riĉa muzika tradicio, ne nur populara. Diversaj muzikistoj kaj kantistoj el [[ĵazo]] kaj [[popo]] provas revivigi la judhispanan lingvon pere de sia muziko. La lingvo staras sur la listo de la endanĝerigitaj lingvoj de la [[UNESKO]]. == Historio == La [[judo]]j estis forpelitaj de [[Hispanio]] la [[31-an de julio]] de 1492, pro ordono de la [[Edikto de Granado]] kiu establis la devigon por ĉiuj judoj forlasi la [[Hispanio|hispanan]] teritorion, krom tiuj kiuj konvertiĝis al [[Kristanismo]]. La plimulto de la sefardoj elektis la ekzilon, kaj preskaŭ ĉiuj ili estis ricevitaj de la sultano [[Bajaceto la 2-a]] en la [[Osmana Imperio]]. Alia parto establis sin en [[Maroko]], [[Nederlando]] kaj iuj landoj de Centra [[Eŭropo]]. La sefardoj establitaj en la Osmana Imperio apartenis al socia kaj ekonomia tavolo ĝenerale supera al tiu de la otomanaj loĝantoj, kio permesis al ili konservi la lingvon kaj la plimulton de siaj hispanaj tradicioj dum preskaŭ 400 jaroj. Io simila okazis en [[Maroko]], tamen, la tempo favoris ke ili estigis du versiojn de la sefarda hispana, la ''Ladino'' (parolita en la [[Balkanoj]]) kaj la [[Haketio]] de [[Maroko]]. Pro la kultura influo kiun havis la ladina versio, kaj sendube, pro la nombro de parolantoj kiujn ĝi havis, multe pli granda ol tiu de la [[haketio]], la unua estas konsiderata lingvo tre interesa por filologoj kaj [[hispanisto]]j. == Komparo kun aliaj lingvoj == '''Judhispane''' <blockquote>El djudeo-espanyol, djudio, djudezmo o ladino es la lingua favlada por los sefardim, djudios ekspulsados de la Espanya enel 1492. Es una lingua derivada del espanyol i favlada por 150.000 personas en komunitas en Israel, la Turkia, antikva Yugoslavia, la Gresia, el Maruekos, Mayorka, las Amerikas, entre munchos otros. </blockquote> '''Hispane''' <blockquote>El judeo-español, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladino es la lengua hablada por los sefardíes, judíos expulsados de España en 1492. Es una lengua derivada del español y hablada por 150.000 personas en comunidades en Israel, Turquía, la antigua Yugoslavia, Grecia, Marruecos, Mallorca, las Américas, entre muchos otros. </blockquote> '''Esperante''' <blockquote>La jud-hispana, ''djudio'', ''djudezmo'' aŭ ''ladino'' estas la lingvo parolata de la sefardoj, judoj forpelitaj de Hispanio en 1492. Ĝi estas lingvo derivata de la hispana kaj parolata de 150.000 personoj en komunumoj en Israelo, Turkio, la malnova Jugoslavio, Grekio, Maroko, Majorko, Ameriko, inter multaj aliaj.</blockquote> '''Katalune''' <blockquote>El judeuespanyol, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladí és la llengua parlada pels sefardís, jueus expulsats d'Espanya el 1492. És una llengua derivada de l'espanyol i parlada per 150.000 persones en comunitats a Israel, Turquia, l'antiga Iugoslàvia, Grècia, el Marroc, Mallorca, les Amèriques, entre molts d'altres. </blockquote> '''Asture''' <blockquote>El xudeoespañol, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladino ye la llingua falada polos sefardinos, xudíos expulsados d'España en 1492. Ye una llingua derivada del español y falada por 150.000 persones en comunidaes n'Israel, Turquía, na antigua Yugoslavia, Grecia, Marruecos, Mayorca, nes Amériques, entre munchos otros. </blockquote> '''Galege''' <blockquote>O xudeu-español, ''djudio'', ''djudezmo'' ou ladino é a lingua falada polos sefardís, xudeus expulsados de España en 1492. É unha lingua derivada do castelán e falada por 150.000 persoas en comunidades en Israel, en Turquía, na antiga Iugoslavia, Grecia, Marrocos, Mallorca, nas Américas, entre moitos outros.</blockquote> '''Portugale''' <blockquote>O judeu-espanhol, ''djudio'', ''djudezmo'' ou ladino é a língua falada pelos sefarditas, judeus expulsos da Espanha em 1492. É uma língua derivada do espanhol e falada por 150.000 pessoas em comunidades em Israel, na Turquia, na antiga Iugoslávia, Grécia, Marrocos, Maiorca, nas Américas, entre muitos outros.</blockquote> == Vidu ankaŭ == * [[Fortuna (kantistino)|Fortuna]] * [[Jida lingvo]] * [[Judismo]] * [[Nacia aŭtoritato por la ladina]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=xMaydZp_J30 Parolanto de Ladino en Wikitongues (kun Esperanta subteksto ŝaltebla)] * [http://www.aki-yerushalayim.co.il/anl/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171202030224/http://www.aki-yerushalayim.co.il/anl/ |date=2017-12-02 }} (Israela aŭtoritato de la judhispana lingvo) * [http://www.mishkan.com/ladinoalefbet.html Klarigo de la uzado de la hebrea alefbeto] * [http://lingua.cc.sophia.ac.jp/diksionario-LK/index_search.php? Vortaro en pluraj lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016131831/http://lingua.cc.sophia.ac.jp/diksionario-LK/index_search.php |date=2007-10-16 }} * [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH002338390/NLI fundamenta gramatiko de esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201112223224/https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH002338390/NLI |date=2020-11-12 }} per la judahispana, ĉe la retejo de la Israela Nacia Biblioteko. {{Vikipedio|code=lad|lingvo=judhispana}} [[Kategorio:Ibero-latinida lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Israelo]] [[Kategorio:Lingvoj de Afriko]] [[Kategorio:Lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Judaj lingvoj]] gowcqz75ydwjgfptqjh71564s6rd8x5 0 210069 9416448 8277942 2026-06-28T20:50:32Z ThomasPusch 1869 /* Bibliografio */ 9416448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18|list=;;;}}<!--uzenda nur ĉe bildaro kune kun la sekva!--> |vikidata-bildo=yes |priskribo de bildo=[[Maketo]] de la templo |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IL |zomo= }} La '''Dua Templo''' de [[Jerusalemo]] estis juda [[templo]] ekkonstruita en la jaro [[-516|516 a.K.]], dum la regno de [[Kiro la 2-a]]. La templo estis grandskale renovigita kaj pligrandigita fare de reĝo [[Herodo la Granda|Herodo]] en 19 a.K. La Dua Templo estis la centro de la juda religio ĝis la jaro [[70|70 p.K.]], kiam la [[Romianoj]] detruis ĝin la [[4-an de aŭgusto]], subpremante la judan ribelon kiu komenciĝis en [[66|66 p.K.]] La [[Templo de Salomono|unua templo]] estis detruita en [[-586|586 a.K.]], kiam la [[judoj]] estis ekzilitaj al [[Babilonio]]. {| |<timeline> ImageSize = width:540 height:60 PlotArea = width:500 height:30 left:20 bottom:30 TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = yyyy Period = from:-1200 till:2000 AlignBars = early ScaleMajor = unit:year increment:200 start:-1200 ScaleMinor = unit:year increment:50 start:-1200 Colors = id:darkgrey value:rgb(0.6,0.8,0) PlotData = width:20 color:white bar:test from:-1200 till:2000 bar:test from:-970 till:-586 color:yellow shift:(-25) text:1-a Templo bar:test from:-516 till:70 color:yellow shift:(-20) text:[[Dua Templo|2-a Templo]] </timeline> |} == Bibliografio == * [[Jewish Encyclopedia]] [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=129&letter=T Temple of Herod] * De Vaŭ, Roland (tr. John McHugh), ''Ancient Israel: Its Life and Institutions'' (Novjorko, eldonejo McGraw-Hill, 1961) * [[Benjamin Mazar]], ''The Mountain of the Lord'' (Novjorko, eldonejo [[Doubleday]], 1975) ISBN 0-385-04843-2 == Vidu ankaŭ == * [[Tabernaklo]] * [[Templo de Jerusalemo]] * [[Templo de Salomono]] * [[Tria Templo]] * [[Salomona kolono]] * [[Muro de lamentadoj]] * [[Koloseo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Antikvaj konstruaĵoj]] [[es:Templo de Jerusalén#El Segundo Templo]] 6uqujhbo9rurtas4v1mtey7h8zuh1fz 9416449 9416448 2026-06-28T20:51:09Z ThomasPusch 1869 /* Bibliografio */ 9416449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18|list=;;;}}<!--uzenda nur ĉe bildaro kune kun la sekva!--> |vikidata-bildo=yes |priskribo de bildo=[[Maketo]] de la templo |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IL |zomo= }} La '''Dua Templo''' de [[Jerusalemo]] estis juda [[templo]] ekkonstruita en la jaro [[-516|516 a.K.]], dum la regno de [[Kiro la 2-a]]. La templo estis grandskale renovigita kaj pligrandigita fare de reĝo [[Herodo la Granda|Herodo]] en 19 a.K. La Dua Templo estis la centro de la juda religio ĝis la jaro [[70|70 p.K.]], kiam la [[Romianoj]] detruis ĝin la [[4-an de aŭgusto]], subpremante la judan ribelon kiu komenciĝis en [[66|66 p.K.]] La [[Templo de Salomono|unua templo]] estis detruita en [[-586|586 a.K.]], kiam la [[judoj]] estis ekzilitaj al [[Babilonio]]. {| |<timeline> ImageSize = width:540 height:60 PlotArea = width:500 height:30 left:20 bottom:30 TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = yyyy Period = from:-1200 till:2000 AlignBars = early ScaleMajor = unit:year increment:200 start:-1200 ScaleMinor = unit:year increment:50 start:-1200 Colors = id:darkgrey value:rgb(0.6,0.8,0) PlotData = width:20 color:white bar:test from:-1200 till:2000 bar:test from:-970 till:-586 color:yellow shift:(-25) text:1-a Templo bar:test from:-516 till:70 color:yellow shift:(-20) text:[[Dua Templo|2-a Templo]] </timeline> |} == Bibliografio == * [[Jewish Encyclopedia]] [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=129&letter=T Temple of Herod] * De Vaux, Roland (traduko John McHugh), ''Ancient Israel: Its Life and Institutions'' (Novjorko, eldonejo McGraw-Hill, 1961) * Benjamin Mazar, ''The Mountain of the Lord'' (Novjorko, eldonejo [[Doubleday]], 1975) ISBN 0-385-04843-2 == Vidu ankaŭ == * [[Tabernaklo]] * [[Templo de Jerusalemo]] * [[Templo de Salomono]] * [[Tria Templo]] * [[Salomona kolono]] * [[Muro de lamentadoj]] * [[Koloseo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Israelo]] [[Kategorio:Antikvaj konstruaĵoj]] [[es:Templo de Jerusalén#El Segundo Templo]] b4mejyuaefhdsosz8l7neu4wpsbcnc9 0 211983 9416761 9048437 2026-06-29T09:48:28Z Kani 670 /* Vidindaĵoj */ 9416761 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | ŝtato = {{Britio}} | titolo de administra unuo1 = [[Landoj de Britio|Lando]] | administra unuo1 = {{Anglio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = [[Granda Londono]] | regiono-ISO=GB-LND |situo sur mapo=Centra Londono |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} }} La '''City de Londono''' ([[Angla lingvo|anglalingve]] ''City of London''), aŭ pli simple '''''City''''', estas la centra distrikto de la [[Regionoj de Anglio|regiono]] [[Granda Londono]] kaj la plej malnova kvartalo de [[Londono]]. Ĝi troviĝas sur la norda bordo de la [[Tamizo|rivero Tamizo]], kaj etendiĝas nur sur 2,5 km². La City konsistigas hodiaŭ gravan, internacian centron pri financoj. Ĝi entenas 11 700 loĝantojn (laŭ takso de [[2010]]), sed proksimume 500 000 personoj laboras tie. En la City troviĝas du partoj ([[Inner Temple]] kaj [[Middle Temple]]), kiuj ne estas administritaj rekte de la estraro de la City, dum kelkaj [[parko]]j ekster la limoj de la kvartalo ja estas regitaj de ĝi. La administra sistemo de la City estas senkompara en [[Anglio]] aŭ en [[Britio]]. Oni starigis multajn ĉielskrapantojn dum la lastaj jaroj, kaj aliajn oni baldaŭ projektas. La arkitektura aspekto de la kvartalo verŝajne multe ŝanĝiĝos dum la sekvontaj jaroj. ==Vidindaĵoj== * ''[[Barbican Center]]'' * ''[[Barbican Estate]]'' ==Servoj== * [[Urbo-Universitato de Londono]] ==Vidu ankaŭ== * [[East End de Londono]] * [[Docklands Light Railway]] {{projektoj}} [[Kategorio:City (Londono)| ]] sd2w3jp9wucx96sev618r7txchzgpxl 0 213616 9416629 8826297 2026-06-29T05:19:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416629 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Junkers Ju 87Ds in flight Oct 1943.jpg|eta|Junkers Ju 87]] La '''Junkers Ju 87''' ('''Ŝtuka''' – el la germana ''Sturzkampfflugzeug'') estis falbombada (falfluge bombarda) [[aviadilo]], evoluigita en 1935 fare de [[Germanio]]. Ĝi celis pli precizan atakon je la malamikaj [[tanko]]j. Oni produktis el ĝi ĝis [[1944]], 5700 ekzemplerojn. Ĝi estis uzata ĉefe en la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]] kaj la mediteranea fronto de la [[Dua Mondmilito]] (pro ties relativa malrapideco) kaj atingis precizecon kelkfoje je 80 % anstataŭ la kutima 6-7 %. Tion ĝi atingis per libera falego (ofte sen funkcianta motoro) kaj bombardado el proksimo. Kun sukceso uzata dum la germana [[invado en Pollandon]] ([[Bombado de Wieluń]], [[Sieĝo de Westerplatte]]), [[Operaco Weserübung]], [[batalo de Francio]], [[Batalfronto de Mediteraneo (dua mondmilito)|Batalfronto de Mediteraneo]], [[Balkana kampanjo]] kaj [[operaco Barbaroso]]. Ne sukcesis dum la [[batalo de Anglio]]. Kiam [[Luftwaffe]] perdis kontrolon en la aero, Ju 87 sen protekto de skadro de [[ĉasaviadilo]]j iĝis facila celo de [[aliancanoj|aliancanaj]] [[atakaviadilo]]j. Ili funkciigis siajn [[hupo]]jn dum la plonĝo-bombardadoj por plie timigi la atakitojn. == Tipoj == [[Dosiero:The Soviet Union 1960 CPA 2401 stamp (World War II Hero Lieutenant Timur Frunze (Fighter Pilot) and Air Battle).jpg|180px|eta|[[1941]]]] * komence "B" * fortigita "D" * kontraŭtanka "G" kun du kanonpafiloj (37 mm) * kun deĵetebla plusa fuelujo "R" == teknikaj datenoj (Ju 87D) == * Ekipo: 2 * Motoro: Junkers Jumo 211J–1 (1420 ĈP) * Rapido: 420 km/h (en alto de 4120 m) * Kutima flugalto: 10500 m * Atingopovo: 760 km * Longo: 8,65 m * Enverguro: 9,87 m * Armiloj: 2 da 7,9 mm-aj MG 81 maŝinpafiloj, 2 da 7,9 mm-aj MG 17 maŝinpafiloj, maksimume 1800 kg da bomboj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vectorsite.net/avstuka.html The Junkers Ju-87 Stuka]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Bombaviadiloj]] [[Kategorio:Aviadiloj de Junkers]] 1733ylpny0mthmnlrzwi9bun894pcpa 0 214157 9416884 8417976 2026-06-29T11:37:04Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9416884 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:European Economic Area members.png|eta|320px|La Eŭropa Ekonomia Spaco, konsistas el ĉiuj 26 ŝtatoj de EU kaj [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio|ELKA]] (sen Svisio)]]{{Informkesto organizaĵo}}La '''Eŭropa Ekonomia Areo''' plivastigis la internan [[merkato]]n de la [[Eŭropa Komunumo]] ekde [[1994]] je la membroŝtatoj de [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio|ELKA]], sed sen [[Svisio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Merkosudo]] * [[Specialaj teritorioj de membroj de la Eŭropa Ekonomia Areo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropa Ekonomia Areo| ]] 39v7h17048u0ufemk6hu9z96vw0800a 0 217987 9416715 9327026 2026-06-29T09:14:27Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9416715 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|bildo=Montage_of_Bandung.jpg|bildo-larĝeco = 300px |regiono-ISO=ID}} '''Bandungo''' aŭ '''Bandung''' ([[IPA]] pron.: [{{IPA|bʌndʊŋ}}]) estas ĉefurbo de la provinco [[okcidenta Javo]] en [[Indonezio]], kaj sume estas la kvara plej granda urbo en la lando. Lokita je 768&nbsp;m super marnivelo, Bandungo ĝuas relative la tutan jaron pli freŝajn temperaturojn ol plej parto de [[Listo de urboj de Indonezio|indoneziaj urboj]]. La urbo situas en riverbaseno ĉirkaŭita de [[vulkano|vulkanaj]] montoj. Tiu lokiĝo permesas al la urbo havi bonan naturan defendan sistemon, kiu estis la baza kialo por ke la registaro de [[Nederlanda Orienta Hindio]] movu la ĉefurbon de la kolonio el Batavio al Bandungo. La nederlanda kolonio unue setlis [[teo|teplantejojn]] ĉirkaŭ la montoj en la [[18-a jarcento]], kaj poste konstruis ŝoseojn por konekti la plantejojn al la urbo (180&nbsp;km nordokcidente). La eŭropaj loĝantoj de la urbo petis akcepton de municipo (''gemeente''), kiu estis donita en 1906 kaj Bandungo iom post iom disvolviĝis kiel centro por plantejposedantoj. Luksaj hoteloj, restoracioj, kafejoj kaj eŭropecaj vendejoj estis malfermitaj kiel la esprimo ''Parijs van Java'' (Parizo de [[Javo]]). Post [[Indonezia sendependo]], la urbo disvolviĝis rapide kaj urbaniĝis ĝis transformi Bandungon el idilia urbeto al densa 15,000 loĝantoj/km² metropolita areo, kaj loko por ĉirkaŭ '''2 milionoj da loĝantoj'''. Oni troekspluatis la {{JN|natura resurso}}, ĉefe por konverti protektitajn altajn areojn en loĝejoj kaj restadejoj. Kvankam la urbon trafis multaj problemoj, kiel akvouzado kaj kaosa trafiko, Bandungo tamen ankoraŭ allogas ĉu loĝantojn ĉu vizitantojn. == Historio == Plej frua referenco al la urbo datiĝas de 1488, sed arkeologikaj trovaĵoj sugestas, ke ia tipo de la specio [[Homo erectus]] vivis en la bordoj de la rivero Cikapundungo kaj ĉirkaŭ la malnova lago de Bandungo.[8] Dum la [[17-a jarcento]] kaj la [[18-a jarcento]], la [[Nederlanda Kompanio de Orienta Hindio]] (VOC) malfermis plantejojn en la areo de Bandungo. La ŝoseo kiu konektos la urbojn de Batavia (nuna [[Ĝakarto]]), Bogor, Cianjur, Bandungo, Sumedango kaj Cirebon estis konstruita en 1786. En 1809, Louis Napoleon, kiel reganto de Nederlando kaj ties kolonioj, ordonis la nederlandan Guberniestron H.W. Daendels plibonigi la defendajn sistemojn de Javo kontraŭ la Britojn de Hindio. Daendels konstruis ŝoseon de ĉirkaŭ 1,000&nbsp;km el okcidenta ĝis orienta marbordo de Javo, kiu trapasis Bandungon.[9][10] Sub ordonoj de Daendels, R.A. Wiranatakusumah la 2-a, administraestro de la regado de Bandungo tiame, translokiĝis el suda Krapjako al loko proksima de la nuna placo ''alun-alun'' de Bandungo, kie li konstruis sian ''dalem'' (palaco), ''masjid agung'' (moskeo) kaj ''pendopo'' (kunvenejo) laŭ klasika maniero.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Wajah Bandung Tempoe Doeloe|aŭtoro=Kunto, Haryanto|dato=1984|eldoninto=Granesia}}</ref> En 1880 oni konstruis fervojon inter Batavio kaj Bandungo,<ref name="creative" /> kaj oni enmetis elektron en Bandungon. Poste enmigris multaj ĉinoj kiuj tuje prosperis. La malnova ĉina kvartalo ankoraŭ rekoneblas ĉe la stacio. En 1906 Bandungo ricevis la municipalecon kun pli alta posteno en 1926. Komence de la 1920aj jaroj, la registaro de la Nederlanda Orienta Hindio planis translokigi la ĉefurbon el Batavio al Bandungo. Por tio dum tiu jardeko la nederlanda kolonia registaro ekkonstruis militistajn kazernojn, la registejon, la nunan [[Gedung Sate]]) kaj aliajn registarajn konstruaĵojn. Tamen tio fiaskis pro komenco de la [[Dua Mondmilito]] post kio Nederlando ne kapablis reorganizi la kolonion. La fruktodona areo de la montaroj Parahjangan ĉirkaŭ Bandungo enhavas riĉajn plentejojn de [[teo]]. En la [[19-a jarcento]], [[Franz Wilhelm Junghuhn|Franz Junghuhn]] enmetis la planton [[cinchona]] (''kina'').<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.pikiran-rakyat.com/cetak/0604/07/0108.htm|titolo=If Only Junghuhn Knows How Cinchona in Indonesia Becomes…|alirdato=2006-08-21|dato=2004-06-07|eldoninto=Pikiran Rakyat|lingvo=[[indonezie]]}}</ref> Pro sia alta pejzaĝo, ĉirkaŭita de plantejoj, Bandungo iĝis preferinda ripozejo por eŭropanoj.<ref name="brief">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iis.u-tokyo.ac.jp/~fujimori/lsai/bandung.html|titolo=An Extremely Brief Urban History of Bandung|alirdato=2006-08-20|eldoninto=Institute of Indonesian Architectural Historian}}</ref> Riĉaj plantejposedantoj vizitis la urbon semajnfine, allogante fraŭlinojn kaj negocistojn el la ĉefurbo, Batavio. La strato [[Braga]] iĝis ĉefa promenejo kun kafefjoj, restoracioj kaj vendejoj. Du hoteloj de stilo art-deco, nome Savoy Homann kaj Preanger, estis konstruitaj ĉe la Concordia Society, klubo por riĉuloj kun granda dancejo kaj teatro.<ref name="creative">{{cite conference|booktitle=The 11th International Planning History Conference 2004|title=Creative culture and urban planning:The Bandung Experience|author=Ahmad R. Soemardi and I. Radjawali| date=2004| url=http://www.etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf| format=[[Portebla dokumentformo|PDF]]| accessdate=2006-08-21}}</ref> Tiam la urbo ricevis la kromnomon "''Parijs van Java''" (Parizo de Javo). [[Dosiero:Gedung.Merdeka.jpg|eta|Gedung Merdeka dum la Azia-Afrika Konferenco de 1955]] Post la [[Indonezia sendependeco]] en 1945, Bandungo ekestis ĉefurbo de la provinco [[Okcidenta Javo]]. Dum la [[Indonezia Nacia Revolucio]] (1945-49) kontraŭ Nederlando kiam tiu klopodis kehavi sian kolonion, Bandungo estis unu el la batalejoj dum la evento konata kiel ''Bandung Lautan Api'.<ref>{{cite paper|url=http://www.bandungheritage.org/images/stories/dokumen/bandung_sea_of_fire.pdf|format=[[Portebla dokumentformo|PDF]]|title=Social History of Bandung Lautan Api (Bandung Sea of Fire) [[24 March]] [[1946]]|author=Sitaresmi, Ratnayu|accessdate=2008-08-22|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-10-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170603233047/http://www.bandungheritage.org/images/stories/dokumen/bandung_sea_of_fire.pdf|arkivdato=2017-06-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170603233047/http://www.bandungheritage.org/images/stories/dokumen/bandung_sea_of_fire.pdf |date=2017-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bandungheritage.org/images/stories/dokumen/bandung_sea_of_fire.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-10-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170603233047/http://www.bandungheritage.org/images/stories/dokumen/bandung_sea_of_fire.pdf |arkivdato=2017-06-03 }}</ref>'' En 1955 okazis la unua [[Azia-Afrika Konferenco]] en Bandungo, kie kunvenis registoj de 29 landoj kaj kolonioj el [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Tio okazis en Gedung Merdeka, iama Concordia Society. De tie eliris ĉefa movado kontraŭ kolonialismo konata kiel Deklaro de Bandungo, kaj kio ŝanĝis en tute la politikan mapon de la mondo.<ref>{{Cite journal|title=Cold War II: The Eisenhower Administration, the Bandung Conference, and the Reperiodization of the Postwar Era| author=Jason Parker| journal=Diplomatic History| volume=30| issue=5| date=2006| pages=867–892| doi=10.1111/j.1467-7709.2006.00582.x}}</ref> Tiu konferenco estis ankaŭ la unua internacia konferenco de neblankuloj en la historio de la homaro.<ref name="wright">{{Citaĵo el libro|titolo=The Color Curtain: A Report on the Bandung Conference|aŭtoro=Richard Wright|aŭtoroligilo=Richard Wright (author)|dato=1995|eldoninto=University Press of Mississippi|identigilo=ISBN 0-87805-748-X}}</ref> Eĉ estontaj negraj aktivuloj de [[Usono]] rilatis tiun konferencon de Bandungo kiel pruvo de solidareco Afroazia en 1960aj jaroj.<ref>{{Cite journal|title=Introduction: The Fate of Nationalisms in the Age of Bandung| author=A. Burton, A. Espiritu and F.C. Wilkins| journal=Radical History Review| issue=95| date=2006| pages=145–148| doi=10.1215/01636545-2006-95-145}}</ref> En 1987 la urbo estis tute reurbigita kun detruo de malnovaj domoj kaj ŝanĝo de parto de la malnova centro en nova kvartalo de supermerkatoj kaj bankoj.<ref name="brief" /> == Servoj == * [[Instituto de Teknologio Bandung]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=bandung}} * [[Trilanda Esperanto-Kongreso]] * [[Kereta Api Indonesia]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}}[[Dosiero:Bandung view from the peak.jpg|eta|dekstra|772x772px|Bandunga panoramo]]{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bandungo| ]] [[Kategorio:Urboj de Indonezio]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Javo]] jo8vwo4hjombhbug3cyy7td5h7sbk2i 0 220211 9416264 3822800 2026-06-28T14:58:55Z Stefangrotz 91903 strukturo 9416264 wikitext text/x-wiki '''Orvosi Szemle''' (Medicina Revuo) # Estis monata medicina fakrevuo en [[Kluĵo]] inter [[1-a de januaro]] [[1928]] kaj [[15-a de oktobro]] [[1938]]. Redaktis Izidor Herskovits, eldonis Samu Nagy. La titolo de unuaj naŭ numeroj estas dulingvoj: ''Revista Medicală'' – ''Orvosi Szemle'', de la 10-a numero ankaŭ germana: ''Ärtzliche Rundschau''. De la 2-a jarkolekto sur la kovrpaĝo figuras ankaŭ la nomo de Jenő Pataki kiel ĉefkunlaboranto. Post ĝia ĉeso ĝian rolon transprenis la revuo [[Praxis Medici]] en [[Timișoara]]. # Estas la revuo de [[Marosvásárhelyi Orvosi és Gyógyszerészeti Egyetem]] aperanta de [[1955]] originale kiel du memstara revuo hungare kaj rumane (''Revista Medicală''). De [[1975]] oni kunigis la du revuojn nur sub rumanlingva titolo, en kiu la hungarlingva materialo ne atingis eĉ la dek procenton. Ĝia ĉefredaktoro estis ĉiam la aktuala rektoro de la instituto: [[Tibor Andrásofszky]] (1955-64), [[Lajos Csőgör]] (1964-67), la lasta kaj Puskás György (1967-68), [[György Puskás]] (1969-76), [[János László]] (1977-84), Gh. Victor Emilian Bancu (1985-88) kaj Ion Pascu (de [[1989]]). La redaktoro de la hungarlingva eldonaĵo estis ĝis sia morto [[József Spielmann]]. ==Fontoj== * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] [[Kategorio:Kluĵo]] [[Kategorio:Târgu Mureș]] [[Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio]] exrnylqbaipw0s2s38b108e3jd0jexh 0 221889 9416752 9414647 2026-06-29T09:44:13Z Sj1mor 12103 9416752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} [[Dosiero:Louise Abbéma.jpg|eta|maldekstre|Pentraĵo de [[1894]].]] [[Dosiero:Bernhardt, Sarah (1844-1923) - 1875 - ritratta da Abbema, Louise (1858-1927).jpeg|eta|maldekstre|''Portreto de Sarah Bernhardt'', [[1875]]]] '''Louise ABBÉMA''' (naskiĝinta je la [[30-a de oktobro]], [[1853]] en [[Étampes]] - mortinta en [[1927]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] pentristino kaj desegnistino. Abbéma ekpentris dum siaj fruaj dudekaj jaroj, kaj studis kun rimarkinduloj tiuepokaj kiel [[Charles Chaplin]], [[Jean-Jacques Henner]], kaj [[Carolus-Duran]]. Ŝi unue publike rekoniĝis pro sia laboro dek-ok-jaraĝe kiam ŝi pentris portreton de [[Sarah Bernhardt]], ŝia tutviva amikino, kaj kredate de multuloj, ŝia [[lesbanino|lesba]] amantino. Ŝi poste pentris portetojn de aliaj samtempaj rimarkinduloj, kaj ankaŭ pentris panelojn kaj murpentraĵojn, kiuj ornamis la Parizan Urbdomon, la [[Operejo Garnier|Operejon Garnier]], multajn teatrejojn, inkluzive de la "Teatrejo Sarah Bernhardt", kaj la "Palaco de la Kolonia Gubernatoro" ĉe [[Dakaro]], [[Senegalo]]. Ŝi ekspoziciemis ĉe la [[Pentrosalono de Parizo]], kie ricevis ŝi honoran mencion pro siaj paneloj en [[1881]]. Abbéma ankaŭ estis inter la artistinoj tiamaj kies verkaĵoj estis montritaj en la Virina Konstruaĵo ĉe la Mondekspozicio Kolombio en Ĉikago en [[1893]]. Sarah Bernhardt faris kap-kaj-ŝultran skulptaĵon de Abbéma, kiu ankaŭ ĉeestis la ekspozicion. Abbéma fakis pri olepentraĵoj kaj [[akvarelo]]j, kaj multe da ŝiaj verkaĵoj montras la influon de [[Ĉinio|ĉinaj]] kaj [[Japanio|japanaj]] pentristoj, kaj ankaŭ tiamaj majstroj kiel [[Édouard Manet]]. Ŝi en siaj verkoj ofte florojn figuris. Inter ŝiaj plej bone konataj estas ''La Sezonoj'', ''Aprila Mateno'', ''Inter la Floroj'', ''Vintro'', kaj portretoj de [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)]], [[Ferdinand de Lesseps]], kaj Charles Garnier. Abbéma ankaŭ estis lerta presistino, skulptistino, kaj desegnistino, kaj ankaŭ verkistino kiu regule kontribuis al la ĵurnaloj "Gazette des Beaux-Arts" kaj "L'Art." Inter la multaj honoroj, kiujn ricevis Abbéma, estis kandidatigo kiel oficiala pentristo de la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko]]. Ŝi ankaŭ premricevis bronzan medalon ĉe la Ekspozicio Universala de 1900 kaj en [[1906]] aniĝis en la [[Honora Legio]]. Je la fino de la [[20-a jarcento|dudeka jarcento]], kiam kontribuoj de virinoj al arto de la pasintaj jarcentoj ricevis pli da kritika kaj historia rimarko, ŝiaj verkaĵoj ĝuas novan popularecon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.corpusetampois.com/cae-19-abbema.html Ampleksa retpaĝo kun multaj verkaĵoj de Abbéma] {{-}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abbéma Louise|1853|1927}} [[Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj desegnistoj]] oewtffhvy91wvedivtds0zj7rzs3kv9 0 229687 9416789 9307844 2026-06-29T10:03:46Z Kani 670 9416789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Kylie Minogue | dosiero = Kylie_Minogue_Cannes.jpg | priskribo de dosiero = Kylie Minogue en la jaro [[2008]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Kylie Ann Minogue | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1968|05|28}}<br />{{flagicon|Aŭstralio}} [[Melbourne]], [[Aŭstralio]] | morto = | deveno = | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Popmuziko]]<br />[[Eŭrodanco]] | profesio = [[kantistino]], [[aktorino]] | aktivaj jaroj = [[1979 en muziko|1979]] - nuntempo | eldoninto = [[Mushroom Records|Mushroom]], 1987 –nuntempo<br /> [[Geffen Records|Geffen]] (Usono), 1988 – 1989<br />[[PWL]], 1987 – 1992<br />[[Deconstruction Records|Deconstruction]], 1993 – 1998<br />[[Parlophone]], 1999 – nuntempo<br />[[EMI]], 1999 – nuntempo<br />[[Capitol Records|Capitol]], 2002 – nuntempo | parencaj temoj = [[Robbie Williams]] | ttt = [http://www.kylie.com/home Kylie Minogue] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Kylie MINOGUE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1968|05|28}} en [[Melburno]], [[Viktorio]], [[Aŭstralio]]) estas kantistino kaj aktorino. Ŝi ekstartis sian karieron kiel [[aktoro|aktorino]] en stelaj televidaj serioj. Unu el unuaj estis serio ''Skyways'' (1979). Pli signifan rolon ŝi akiris post la fino de la lerneja vizitado kiel 18-jara en televida serio ''Neighbours'' (1986-1988). Tio estis aŭstralia serio, kiu servis al [[Natalie Imbruglia]] kiel desalttabulo. Kylie krom ludado komencis dediĉi sin al kantado kaj ŝi estis ankaŭ aktorino, ekzmeple ĉe ''[[Street Fighter (filmo, 1994)|Street Fighter]]'' (1994). == Diskaro == === Albumoj === * 1988: ''Kylie'' * 1989: ''Enjoy Yourself'' * 1990: ''Rhythm of Love'' * 1991: ''Let's Get to It'' * 1994: ''Kylie Minogue'' * 1997: ''Impossible Princess'' * 2000: ''Light Years'' * 2001: ''Fever'' * 2003: ''Body Language'' * 2007: ''X'' * 2010: ''Aphrodite'' * 2014: ''Kiss Me Once'' * 2015: ''Kylie Christmas'' * 2018: ''Golden'' * 2020: ''DISCO'' * 2023: ''Tension'' * 2024: ''Tension II'' {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Minogue, Kylie}} [[Kategorio:Aŭstraliaj kantistoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de majo]] 2yb6cnoj4tomnq8jqpuryc101lwq22m 0 235477 9416394 9232268 2026-06-28T19:21:12Z Sj1mor 12103 9416394 wikitext text/x-wiki {{informkesto monto |nomo=Chäserrugg |bildo=[[Dosiero:Saentis vidita de Chaeserugg 825.jpg|300px|Vido de la pinto de Chäserrugg al [[Säntis]]]] |bildopriskribo=Vido de la pinto de Chäserrugg al [[Säntis]] |alteco=2262 |latitudo=47/9//N |longitudo=9/18//E |regiono-ISO=CH-SG |situo sur mapo2=Svislando |landoj=[[Svislando]] |montaro=[[Kantono Sankt-Galo]] [[Alpoj]] }} Chäserrugg estas monto en [[Togenburgo (elektodistrikto)|Togenburgo]], [[Kantono Sankt-Galo]], [[Svislando]]. Ĝi estas la plej orienta de la sep dentformaj montoj kun la nomo [[Churfirsten]], kiuj disigas la valon de la [[Turo (rivero)|rivero Turo]], nome la Togenburgon de la valo de la [[Valenlago]]. La montopinto troviĝas sur la teritorio de la municipo [[Unterwasser]] en la komunumo [[Malnov-Sankt-Johano]]. == Turismo == Chäserrugg estas ŝatata ekskurscelo por vintra turismo. Ĝi apartenas al la [[skiado|ski-]] kaj [[neĝtabulado|neĝtabulregiono]] de la Supera Togenburgo. Somere la regiono allogas multajn migrantojn. == Aliro == De Unterwasser kondukas la [[Iltios-Funikularo]] ĝis alteco de 1195 m super la marnivelo. De tie la [[Chäserrugg-Aertelefero]] kondukas al la pinto. Alia ebleco estas la [[Selamatt-Seĝtelefero]] ĝis la alppaŝtejo Selamatt, de kie la pinto atingeblas en trihora migrado. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.chaeserrugg.ch/ Chäserrugg Bergbahnen] {{projektoj|commonscat=Chäserrugg}} [[Kategorio:Montoj en Svislando]] [[Kategorio:Montoj de la Alpoj]] [[Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m]] oqfo3zhdda7giseuox3d4dheh7l7qbr 0 239733 9416234 9231053 2026-06-28T14:28:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Johann Nepomuk Holzhey (anonima portreto) }} '''Johann Nepomuk Holzhey''', ankaŭ ''Holzhay'' (* [[26-an de februaro]] [[1741]] en Rappen, hodiaŭ en [[Unteregg]]; † [[18-an de septembro]] [[1809]] en [[Ottobeuren]]) estis [[Germanio|germana]] [[orgenkonstruisto]]. Krom [[Karl Joseph Riepp]] kaj [[Joseph Gabler]] li estas rigardata kiel la plej grava orgenkonstruisto de la sudgermana baroko. == Vivo kaj verkaro == Holzhey ellernis sian metion unue je sia onklo Alexander Holzhey, kiu en [[1758]] finkonstruis ankaŭ la orgenon de [[Brixen]]. Al siaj dungintoj tamen ankaŭ apartenis [[Karl Joseph Riepp]], ĉe kiu li kunlaboris ekde [[1767]] ĝis 1768 kiel submajstro je la konstruado de la orgeno en la katedralo de [[Salem]]. Antaŭe tamen, nome en [[1766]], li jam transprenintis la metiejon de sia bopatro Joseph Zettler en Ottobeuren, kie li ankaŭ ekloĝis. Du jarojn poste li eniris la laikan ordenon ''Rosenkranzbruderschaft'' en Ottobeuren. Post la [[velkado]] de la ŝvabaj kaj bavaraj monaĥejoj sekve de la sekularigo en [[1803]] ankaŭ la [[orgenkonstruo|orgenkonstruado]] draste malprosperis. Holzhey, kiu ĝis tiam konstruintis ĉirkaŭ 40 orgenojn, devis senage rigardi la subiĝon de sia metio. Dum la lastaj jaroj li perlaboris kiel riparolignaĵisto. Holzhey kaptis la elementojn de la franca klasikstila orgeno, kiujn Riepp enkondukintis en supra Ŝvabio, kaj enigis ilin en la tradician supraŝvaban orgentipon. Per Holzhay la [[Verko (Orgeno)|dorsopozitivo]] malaperis en la orgenkonstruo de supra Ŝvabio. == Verkoj == [[Dosiero:Ravensburg Weissenau Klosterkirche Holzhey Orgel.jpg|eta|Orgeno de la monaĥopreĝejo Weißenau ĉe Ravensburg]] [[Dosiero:Weissenau Holzhey-Orgel Spieltisch 2.jpg|eta|Ludotablo de la orgeno en Weißenau]] [[Dosiero:Neresheim-orgel-holzhay.jpg|eta|Orgeno de la abatejo de [[Neresheim]]]] Ĉef- kaj ĥororgenoj de iagrade grandaj monaĥopreĝejoj: * [[Ursberg]]: monaĥopreĝejo St. Petrus und St. Johannes Evangelist, 1775–1776 * [[Bad Buchau]]: kolegiata preĝejo St. Cornelius und Cyprian, ĉeforgeno, 1774-1776 (ne konservita) * [[Bad Buchau]]: kolegiata preĝejo St. Cornelius und Cyprian, ĥororgeno, ĉirkaŭ 1777 (restaĵoj de ventkestoj kaj traktilaro konserviĝis) * [[Obermarchtal]]: kolegiata preĝejo St. Peter und Paul, ĉeforgeno, 1782–1784 * [[Obermarchtal]]: kolegiata preĝejo St. Peter und Paul, ĥororgeno, ĉirkaŭ 1790 (ne konservita) * [[Rot an der Rot]]: monaĥopreĝejo St. Verena und Mariä Himmelfahrt, Hauptorgel, 1789–1793 (bis auf wenige Register original erhalten) * [[Rot an der Rot]]: monaĥopreĝejo St. Verena und Mariä Himmelfahrt, ĥororgeno, 1786–1787 (orgenkesto kaj kelkaj registroj konserviĝis) * [[Ravensburg]]-Weißenau: monaĥopreĝejo St. Peter und Paul, ĉeforgeno, 1787 * [[Oberelchingen]]: monaĥopreĝejo, ĉeforgeno, ĉirkaŭ 1790 * [[Oberelchingen]]: monaĥopreĝejo, ĥororgeno, ĉirkaŭ 1790 * [[Neresheim]]: monaĥopreĝejo St. Ulrich und Afra, granda okcidentflanka orgeno, ĝis 1798 Pli malgrandaj orgenoj: * [[Augsburg]]: Jezuita preĝejo, 1781 (ne konservita) * [[Ottobeuren]]-Eldern: pilgrimpreĝejo, nova verko por orgeno de 1710, 1795 (en 1806 Holzhey starigis ĝin post malkonstruado de la pilgrimpreĝejo en la parokopreĝejon St. Johannes Evangelist en [[Ummendorf (bei Biberach)|Ummendorf]] aufgestellt, hodiaŭ nur la orgenkesto de ĉirkaŭ 1710 estas konservita) * [[Ottobeuren]]: Orgeno por flanka kapelo de la monaĥopreĝejo (nun en [[Babenhausen (Schwaben)|Babenhausen]]), 1797 * [[Roggenburg]]-Schießen: pilgrimpreĝejo St. Maria Major, 1798 (kelkaj Holzhey-registroj estas konservitaj) * [[Zell (Bad Grönenbach)|Zell]], 1793 (ne konservita) * [[Dürmentingen]]: parokopreĝejo St. Johannes Evangelist (ne konservita; en 1869 malkonstruita kaj vendita al [[Göffingen]], tie anstataŭigita en 1911) * [[Erkheim]] (ne konservita) * [[Ehingen (Donau)|Ehingen]]-Kirchbierlingen: parokopreĝejo St. Martin == Literaturo == * Ulrich Höflacher: ''Johann Nepomuk Holzhey. Ein oberschwäbischer Orgelbauer''. (= Veröffentlichung der Gesellschaft der Orgelfreunde; 121). Oberschwäbische Verlagsanstalt, Ravensburg 1987, ISBN 3-926891-01-7 (zugl. Dissertation der Universität Tübingen, 1987) * Wolfgang Manecke, Johannes Mayr: ''Historische Orgeln in Oberschwaben. Der Landkreis Biberach''. Schnell & Steiner, Regensburg 1995, ISBN 3-7954-1069-X == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.pfarrei-ottobeuren.de/Pfarrei/Patrone/JNHolzhey.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927190608/http://www.pfarrei-ottobeuren.de/Pfarrei/Patrone/JNHolzhey.html |date=2007-09-27 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holzhey, Johann Nepomuk}} [[Kategorio:Germanaj orgenkonstruistoj]] pzu2vvwmnlt4eojn9w7jvfbty75r1gj 0 240788 9416610 9308012 2026-06-29T03:55:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big>Flavius Claudius Julianus<br>(331-363)</font></big></big></span> |dosiero =Edward_Armitage_-_Julian_the_Apostate_presiding_at_a_conference_of_sectarian_-_1875.jpg | grandeco de dosiero = 350px |priskribo =Juliano la Apostato prezidanta ĉe konferenco de la [[:en:Sect|sektanoj]], [[:en:Edward Armitage|Edward Armitage]], 1875, [[Walker Art Gallery|Walker Artogalerio]], [[Liverpool]]. |dato de naskiĝo =la [[17-a de novembro]], [[331]] |loko de naskiĝo =[[Konstantinopolo]], [[Romia Imperio]] |dato de morto =[[26-a de junio]] [[363]] |loko de morto =[[Samaro (Irako)|Samaro]], [[Mezopotamio]], [[Sasanida Imperio]], nuna [[Irako]] }} <big>'''Juliano'''</big> aŭ <big>'''Flavius ​​​​Claudius Julianus'''</big> por distingi lin de la pli frua (preskaŭ nekonata) imperiestro [[:en:Julian of Pannonia|Juliano la 1-a]] (284-285), pli bone konata kiel Juliano la 2-a, Juliano la Apostato, aŭ Juliano la Filozofo, estis Cezaro de la Okcidento inter 355 ĝis 360 kaj romia imperiestro ekde 3-a de novembro 361 ĝis la 26-a de junio 363. [[Dosiero:Morto de Imperiestro Juliano la Apostato.png|eta|maldekstre|300px|<center>Morto de la Imperiestro Juliano la Apostato.</center>]] [[Dosiero:Imperador Juliano o Apóstata.png|eta|maldekstre|300px|<center>Romia imperiestro Juliano la Apostato (aŭ Juliano la Filozofo) kaj reĝo de Persio [[Ŝapuro la 2-a]], 363 p.K. Ilustraĵo de [[:it:Tancredi Scarpelli|Tankredi Scarpelli]] (1866-1937).</center>]] [[Dosiero:Dictionnaire Décembre Alonnier-II-124.jpg|eta|maldekstre|400px|<center>Morto de la Imperiestro Juliano la Apostato aŭ la Filozofo.</center>]] [[Dosiero:Flavio Klaŭdio Juliano kaj la reĝo de la ĝermana popolo Ĥamavoj.png|eta|dekstre|300px|<center>Flavio Klaŭdio Juliano (332-363) redonas al la reĝo de la ĝermana popolo Ĥamavoj sian filon, kiun li pensis, ke li perdis.</center>]] [[Dosiero:Julien crowned Emperor in Cluny in February 360.jpg|eta|dekstre|400px|<center>La kronado de Juliano, la 3-an de novembro 361.</center>]] [[Dosiero:Saint Mercurius killing Iulian.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Ikono prezentanta [[:en:Saint Mercurius|Sanktan Merkurion]] mortigantan la romian imperiestron Flavio ​​Klaŭdio Juliano.</center>]] [[Dosiero:Ridpath's Universal history - an account of the origin, primitive condition and ethnic development of the great races of mankind, and of the principal events in the evolution and progress of the (14783059185).jpg|eta|dekstre|300px|<center>Murdo de Juliano la Apostato.</center>]] Li estis venkita en sia lukto kontraŭ la persa ŝaho [[Ŝapuro la 2-a]]. Li estas plej konata pro la malpliigo de la privilegioj de kristanoj kaj provo restarigi romian dikulton, post kiam la antaŭaj imperiestroj [[Konstanteno la Granda]] kaj [[Konstancio la 2-a]] forte favoris kristanismon, inkluzive pri fiskaj aferoj. Diversaj verkistoj de ekleziaj historioj kaj martirologio (pasiones) akuzis lin pri brutala persekutado al la kristanoj, sed ne ekzistas fidinda historia pruvo por tio. Modernaj historiistoj ankaŭ kelkfoje portretis lin kiel iun, kiu submetiĝis al nenio kaj al neniu, sed la propraj skribaĵoj de Juliano, interalie, pli atentigas pri la toleremo ol la "senbrida fanatikeco": "Ne, je la dioj, mi ne volas, ke la Galileanoj [kristanoj] estu mortigitaj. Nek mi volas, ke ili estu mistraktitaj kontraŭe al justeco, aŭ ke ili suferu maljustecon en iu ajn alia maniero" (letero al provinca guberniestro). ==Fontoj== La propraj verkoj de Juliano servas kiel fontoj por lia vivo. La historiisto [[Amiano Marĉelino]], samtempulo, kiu admiris lin, skribis pri Juliano en sia [https://metaphrastes.wordpress.com/2015/11/27/ammianus-marcellinus-res-gestae-21-1-7-14/ Res Gestae] en libroj 15 ĝis 25. Li estas konsiderata sufiĉe fidinda historiisto. [[Libanio]], instruisto pri elokventeco, postlasis koncernajn leterojn kaj paroladojn. La [[Kapadocio|kapadocia]] eklezia patro [[Gregorio de Nazianco]] skribis negative pri li. La kristana verkinto [[Johano Krizostomo]] kaj la ekleziaj historiistoj [[Filostorgio]], [[Sokrato de Konstantinopolo]], [[Sozomeno]], [[Teodoreto]] de Ciro, kaj [[Tiranio Rufino]] ankaŭ estis kontraŭaj al la agoj de Juliano kiel imperiestro. [[Cirilo de Aleksandrio|Cirilo]], episkopo de Aleksandrio en la unua duono de la kvina jarcento, verkis la "polemikan verkon" [https://books.google.com.br/books?id=FV9jc2ZwzSoC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Kontraŭ Juliano]. Kaj tiam estas verkistoj pri pasioj (suferaj historioj) pri la vivoj de homoj kiuj supozeble mortis kiel martiroj dum la regado de Juliano. Ok ekzemploj de pasioj en kiuj Juliano prezentiĝas kiel kruela persekutisto de kristanoj estas: La pasio de [[:en:Artemius|Artemio]], [https://www.digar.ee/arhiiv/en/nlib-digar:258352 La Pasio de Sankta Bazilo la presbitero], La Pasio de [[Teodoreto]], [[:en:Eugenios of Trebizond|Pasio de Sankta Eŭgenio de Trabzon]] kaj [[Makario la Granda|Makario]], [[:es:Bonoso y Maximiano|Pasio de la militaj Sanktuloj Bonozo kaj Maksimiano]], [[:en:Juventinus and Maximinus|Pasio de Juventino kaj Maksimino]], [[:en:Saint Pimenius|Pasio de Sankta Pimenio]], kaj la "La Pasioj de la Sanktaj Martiroj [[Pio la 1-a|Pio]] kaj [https://www.indcatholicnews.com/saint/52 Elias]. ==Vivo== ===Sub Konstancio=== Li estis la plej juna filo de [[:en:Julius Constantius|Julio Konstancio]] (293-337) (duonfrato de la imperiestro [[Konstanteno la Granda]]) kaj lia edzino [https://www.geni.com/people/Basilina/6000000002188327715 Bazilina] (320-332). Kiam, post la morto de Konstanteno (22-a de majo, 337), liaj viraj parencoj estis murditaj de soldatoj en la sama monato, Juliano kaj lia pli aĝa duonfrato ([https://www.geni.com/people/Flavius-Claudius-Constantius-Gallus-Caesar/6000000006101300473 Flavio Klaŭdio] (323-353)) [[:en:Constantius Gallus|Konstancio Galo]] (326-354) estis preskaŭ la solaj postvivantoj. La patro de Juliano, [[:de:Julius Constantius|Julio Konstancio]] estis mortigita en la masakro kube kun pli aĝa frato, ses el liaj nevoj, kaj onklo. Lia patrino, Bazilina, mortis kelkajn monatojn post la naskiĝo de Juliano. Juliano poste identigis sian kuzon Konstancion kiel la ĉefan suspektaton. [[Eutropius (historiisto)|Eŭtropio]] kaj [[Sokrato de Konstantinopolo|Sokrato Skolastiko]] raportis, ke Konstancio nek ordonis nek malhelpis la murdon. Laŭ [[Gregorio de Nazianco]], Konstancio eĉ savis la vivojn de siaj junaj nevoj. Ĉi tiuj junaj nevoj ankaŭ estis la bofratoj de Konstancio: la unua edzino de Konstancio estis fratino de [[:de:Constantius Gallus|Galo]] kaj duonfratino de Juliano. Konstancio kaj liaj du fratoj regis la Romian Imperion ekde la 9-a de septembro, 337. Ĉiuj tri portis la titolon "Aŭgusta". Ili havis nenion por timi pri siaj ambiciaj parencoj. Ili tial batalis unu kontraŭ la alia, kaj Konstancio restis sola reganto en 350. Konstancio apartigis siajn duonfratojn, Galon kaj Julianon: Galo estis sendita al [[Efezo]] kaj Juliano al [[İzmit|Nikomedio]]. Lia parenco, [[Eŭzebio de Nikomedio|Eŭzebio]], estis la loka ariana episkopo tie, kaj li estis lia tutoro. Lia fakta edukado estis en la manoj de la [[:en:Mardonius (philosopher)|eŭnuko Mardonjo]]. Juliano poste laŭdis Mardonjon. Konstancio verŝajne translokigis Julianon al [[:en:Macellum|Macellum]]<ref>Macelo estis signifa imperia propraĵo kie la estonta imperiestro Juliano pasigis sian junecon en formo de ekzilo, kaj la ĝenerala romia termino por publika merkata konstruaĵo</ref>, proksime de [[Kayseri|Cezareo]], en 342. Li vivis tie trankvile dum ses jaroj ĝis 348, en la familia propraĵo en Malgranda Azio, kie lin influis episkopo [[:en:George of Cappadocia|Georgio]]. Juliano tute ne estis feliĉa tie, li estis konstante observata, kaj havis nur Galon kaj sklavojn kiel kompaniojn. Sed li povis legi en la biblioteko de Georgo, la episkopo de Cezareo, kie, krom edifaj kristanaj libroj, oni povis trovi paganan filozofion kaj literaturon. Estis kutime, ke iu de lia rango estu edukita pri tiuj regionoj, sed li estis ĉefe edukita kiel kristano. Li sciis bibliajn tekstojn parkere, regule ĉeestis preĝejon kaj pagis omaĝon al la tomboj de kristanaj martiroj. Li estis leganto dum la diservoj. Juliano mem deklaras en letero de 362, ke li forlasis sian kristanan kredon en la aĝo de dudek jaroj (en 351). Tiam, li jam estis for de la Macelo dum pluraj jaroj. Juliano foriris al [[Konstantinopolo]], [[İzmit|Nikomedio]] kaj [[Pergamo]], kie li studis kun famaj instruistoj. En la unuaj du urboj, li dediĉis sin ĉefe al retoriko; en Pergamo, li mergiĝis en la [[Novplatonismo]]n de [[Plotino]] (205-270), kiu unuigis la sistemojn de [[Pitagoro]], [[Platono]] kaj [[Aristotelo]]. Li aŭdis pri la filozofoj [[:en:Maximus of Ephesus|Maksimo]] (310-372) kaj [[:en:Priscus of Epirus|Prisko]] (305-395), kiujn li integrigos en sian akompanantaron kiam li fariĝis imperiestro kaj kun kiuj li diskutus la senmortecon de la animo sur sia mortlito en 363. Juliano vizitis la aŭguriston kaj mirakliston Maksimo en sia naskiĝloko [[Efezo]], kiu, sekvante [[Jambliko]]n, kombinis novplatonan filozofion kun mistikismo kaj [[teŭrgio]] (magiaj praktikoj uzataj por elpeli spiritojn). La dudekjara Juliano estis profunde impresita de Maksimo kaj laŭdis lin kiel tiun, kiu instruis al li prioritatigi virton super ĉio alia kaj ke nur la malnovaj, paganaj dioj montris la ĝustan vojon. Post kiam lia duonfrato, Konstancio Galo, estis levita al Cezaro (subimperiestro) fare de imperiestro [[Konstancio la 2-a]], sub premo de la cirkonstancoj, en 351, Juliano mem akiris pli da moviĝlibereco: li fariĝis vera amanto de libroj kaj iris studi, unue en [[Milano]] kaj poste en [[Ateno]]. ==Ascendo== En 354, tamen, Konstancio Galo estis alvokita al Italio laŭ ordonoj de la imperiestro kaj forigita "pro misadministrado". Juliano ankaŭ estis alvokita al Italio kaj metita sub hejmareston en Milano dum monatoj. Juliano supozeble forlasis Macelon sen permeso kaj sekrete parolis kun Galo baldaŭ antaŭe, dum li estis survoje al Italio. Nur per la mediacio de la dua edzino de Konstancio, [[:en:Eusebia (empress)|Eŭzebia]], la kuzoj renkontiĝis kaj Juliano rajtis reveni al siaj studoj, ĉi-foje en [[Ateno]], kie li plu fortiĝis en sia jam vekita amo al la greka kulturo kaj filozofio. Sed Konstancio baldaŭ revokis lin al Milano por fariĝi kunreganto. Juliano sukcedis Galon kiel Cezaron la 6-an de novembro 355, titolo kiu, ekde la administraj reformoj de [[Diokleciano]], indikis la pozicion de "subimperiestro"; la imperiestro mem portis la titolon Aŭgusta. Juliano edziĝis al [[:en:Helena (wife of Julian)|Flavia Helena]], la plej juna fratino de Konstancio la 2-a. Kiel Cezaro, li fariĝis ĉefkomandanto de la romia armeo en [[Gaŭlio]] kaj de la tuta Okcidento. Li provis pacigi la [[Salfranka leĝo|Salikajn Frankojn]], kiuj kontrolis la regionojn de [[Rejno]] kaj [[Skeldo]], kaj defendis la limojn de la [[Romia Imperio]] kontraŭ la invadoj de la [[Alemanoj]]. Tiel farinte, li transiris la Rejnon tri fojojn. Li decide venkis ilin ĉe la [[:en:Battle of Strasbourg|Batalo de Strasburgo]] (357). Kvankam aklamita kiel venkinto, en 358 li estis devigita cedi grandan parton de tio, kio nun estas [[Flandrio]] kaj [[Nederlando]] sub la riveroj, tiam konata kiel [[:en:Texandria|Teksandrio]], al la Frankoj. La Frankoj tiel fariĝis la unuaj ĝermanaj aliancanoj (foederati) ricevantaj teron ene de romia teritorio. La Imperiestro Konstancio, tamen, rigardis la sukcesajn agojn de Juliano kun granda malfido. En 360, li tial dekretis, ke Juliano transdonu parton de siaj trupoj al li: li intencis uzi ĉi tiujn fortojn en sia propra kampanjo kontraŭ [[Persio]]. La soldatoj, kiuj tre ŝatis Julianon, ribelis kaj proklamis lin kontraŭimperiestro ĉe lia loĝejo en [[Luteco]] (nuna [[Parizo]]). Ĉar Konstancio rifuzis ajnan interkonsenton, civita milito estis neevitebla. Gravan fiaskon evitis nur la subita morto de imperiestro Konstancio la 3-an de novembro 361, kiu (eble nur sur lia mortlito) nomumis sian nevon Julianon, preskaŭ sian lastan viran parencon, kiel sian legitiman posteulon. Kiam la novaĵoj pri la morto de Konstancio disvastiĝis en [[Aleksandrio]]n, la popola kolero turniĝis kontraŭ liaj protektitoj. La ariana episkopo Georgo de Kapadocio, malamata kaj de subtenantoj de la ekzilita episkopo Atanasio kaj de la pagana loĝantaro, estis tiu kiu pli suferis la konsekvencojn. xxx Georgo estis obstina kaj aroganta, minacis detrui la templon de la Urba Diino, mokis la sekvantojn de la dio [[Mitrao]], kaj okupigis kaj prirabis la [[Serapeum|templon de Serapiso]] fare de soldatoj sub la atenta okulo de [[:en:Artemius|Flavio Artemio]], la milita komandanto de Egiptujo. Georgo estis malliberigita, sed kelkajn semajnojn poste, la 24-an de decembro 361, li estis linĉita kaj bruligita de la homamaso. Juliano riproĉis la paganajn aleksandrianojn kaj ordonis al ili fari justecon per iliaj propraj manoj. Tamen, li komprenis iliajn plendojn, kaj eĉ kredis, ke Georgo meritis la mortopunon post konvena proceso. Ĉi tio estis la unua eksplodo de religia perforto. Neniuj grandskalaj persekutoj de kristanoj okazis dum la regado de Juliano, sed la mezuroj, kiujn la nova imperiestro prenis, ja kondukis al reguligoj de lokaj kontoj. La 11-an de decembro 361, Juliano eniris Konstantinopolon. ==Decidoprenoj== Dum sia mallonga regado kiel imperiestro, kiu daŭris malpli ol dudek monatojn, Juliano ĉiam traktis la Senaton kun respekto. Li kontraŭbatalis korupton inter oficistoj kaj ankaŭ provis kontraŭbatali inflacion, inkluzive pri reformado de la monerproduktado. Temploj, kiujn Konstancio estis ferminta aŭ detruinta, estis remalfermitaj aŭ rekonstruitaj de Juliano. Paganoj tial donis al li la honoran titolon de templorestaŭrigisto. Li redonis teron al la temploj kaj urboj, kiuj estis venintaj en la posedon de la imperiestro aŭ privataj individuoj sub Konstancio. La bruligado de oferbestoj, malpermesita de Konstancio, denove estis permesita. Juliano, tiel kiel la imperiestro [[Marko Aŭrelio]], kiun li admiris, oferis multajn bestojn sur la altaroj de la dioj. Soldatoj kaj civitanoj tamen povis uzi ĉi tiujn por kompletigi siajn plejparte senviandajn manĝojn. Sed li prenis aparte drastajn mezurojn en la religia sfero. Dum li proklamis universalan religian liberecon, li trudis limigojn al kristanoj. Malgraŭ sia kristana edukado, li frue evoluigis abomenon al ĉi tiu kredo (kiun li kaŝis ĝis la morto de imperiestro Konstancio la 2-a) kaj havis grandan admiron pri la Novplatonismo. Li revis pri revivigo de antaŭkristanaj diservoj kaj tradicioj, kaj por tiu celo li provis reorganizi la sacerdotaron laŭ kristanaj principoj kaj altigi ilian spiritostaton. Li rifuzis partopreni en sangaj persekutoj: li preferis kontraŭbatali kristanismon per instigado de internaj dividoj. Por tiu celo li revokis ekzilitajn episkopojn al iliaj sidejoj. Konstancio, modera ariana kristano, estis forpelinta malamikojn pri la instruoj de [[Ario (teologo)|Ario]]. La plej fama episkopo reveninta el ekzilo estis [[Atanazio]] de Aleksandrio. Juliano ne volis, ke ekzilitoj revenu al siaj preĝejoj, kiel Atanazio faris kiam la ariana episkopo Georgo de Kapadocio estis linĉita en [[Aleksandrio]] la 24-an de decembro 361. Tial, Atanazio estis denove ekskomunikita, ĉi-foje de Juliano. La kristanaj [[Donatismo|donatistoj]], kiuj secesiis de la katolika eklezio en Nordafriko, bonvenigis la surtroniĝon de Juliano, kaj ekde frua 362, ekzilitoj rajtis reveni. Preĝejoj estis restarigitaj, sed tio ankaŭ kaŭzis perfortofokusojn. Kristanaj instruistoj estis malpermesitaj (per la "lerneja leĝo" en 362) instrui junulojn pri klasika filozofio, pastroj estis senigitaj je siaj impostaj sendevigoj (per leĝo de la 13-a de marto 362), kiuj estis asociitaj kun membreco al urba konsilio, kaj li permesis la rekonstruadon de la juda templo en Jerusalemo. La 12-an de februaro 363, li promulgis leĝon malpermesantan entombigojn dumtage, post sunleviĝo kaj antaŭ sunsubiro. ==Falo== Decidita restarigi la reputacion de Romo en la Oriento, Juliano verŝajne forlasis Konstantinopolon komence de junio 362 post restado de pluraj monatoj, vojaĝante tra [[Kalcedono (urbo)|Kalcedono]] ([[:en:Kadıköy|Kadiköy]]), [[Gebze|Libiso]], [[İzmit|Nicomedia]], [[İznik|Niceo]], [[:en:Pessinus|Pessinus]], [[Ankaro|Anciro]] kaj [[Cezareo]] (junio aŭ julio 362) al la siria ĉefurbo, [[Antioĥio]] apud la [[Orontes]] (julio 362). En Antioĥio, laŭ [[Amiano Marĉelino]], Juliano kondamnis du oficirojn de la imperia korpogardisto, Romano kaj Vincenzo<ref>[https://lexundria.com/amm/22.11/y The History]</ref>, al ekzilo. [[Libanio]] parolas pri komploto de soldatoj, kiuj volis asasini Juliano. Juliano mem skribas al Libanio pri militkortumo, kie li "donis justan sed mildan kondamnon." Tri viroj ankaŭ estis ekzekutitaj en Antioĥio: altranga oficisto, filo de generalo, kaj Flavio ​​Artemio, la antaŭa komandanto de Egiptujo. Juliano estis profunde seniluziigita pri siaj spertoj en Antioĥio kaj rifuzis ree eniri la sirian ĉefurbon. El [[Antioĥio]], li marŝis orienten la 5-an de marto 363, por komenci la Persan Kampanjon. Li vojaĝis tra [https://www.trismegistos.org/place/16204 Litarba], [[:en:Beroea|Beroea]] ([[Halepo|Alepo]]), [[:en:Manbij|Hierapolis Bambyce]], [[Harran|Carrhae]], kaj [[Ar-Raka|Callinicum]] al la regiono de [[Dura Europos|Dura-Europos]] ĉe la [[Eŭfrato]] (7-an de aprilo 363). En 363, Juliano invadis la Persan Imperion de la Sasanida reganto [[Ŝapuro la 2-a]]. Sukcese penetrinte profunde en la Persan Imperion, li ne sieĝis la urbon [[Seleŭkio-Ktesifono|Ktesifono]] kaj, pro nekonataj kialoj, li ordonis retiriĝon la 16-an de junio 363. Post dek tagojn, la 26-an de junio 363, li estis implikita en danĝera batalo proksime de la persa ĉefurbo, Ktesifono. Juliano mortis ne malproksime de moderna [[Bagdado]] pro vundoj ricevitaj per lanco en sia flanko. Li tiam havis 31 jarojn kaj regis nur dek naŭ kaj duonon monatojn. Ne estas klare ĉu la lanco venis de malamika soldato aŭ de unu el liaj propraj kristanaj soldatoj. Laŭ la bizanca historiisto [[Johano Malalaso]], la murdon ordonis la anatolia episkopo [[Bazilo de Cezareo]]. Juliano estis entombigita en antaŭurbo de [[Tarso (Turkio)|Tarso]]. ==Verkoj kaj Leteroj== * [https://www.doaks.org/resources/online-exhibits/ces-pieces-immortelles/17th-century-b/les-cesars-de-lempereur-julien LaCezaroj] * [https://sacred-texts.com/cla/toj/toj04.htmHimno al la Patrino de la Dioj]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://en.wikisource.org/wiki/The_Works_of_the_Emperor_Julian/Hymn_to_King_Helios Himno al Reĝo Helioso] * [[:en:Against the Galileans|Kontraŭ la Galileanoj]] * [https://www.tertullian.org/fathers/julian_apostate_letter_to_the%20a thenians.htmLetero al la Atenanoj]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://libaniusredux.blogspot.com/2010/01/misopogon-julian-vs-antiochenes.html Antioĥiko aŭ Misopogono] (barbomalamanto) Aldone al la rimedoj, kiujn Juliano prenis, li ankaŭ okupiĝis pri konsiderinda literatura agado dum sia mallonga vivo. Multaj el liaj skribaĵoj konserviĝis, inkluzive de la "Himno al la Patrino de la Dioj", kiu estis parto de la religia programo de Juliano. Li trovis tempon por la literatura verko, precipe nokte. Komence de 362, li verkis pamfleton, en kiu li riproĉis sian onklon [[Konstanteno la Granda]] pro tio, ke li ne honoris la diojn, pro tio, ke li edukis siajn filojn tiel malbone, ke post lia morto ili masakris liajn parencojn, poste batalis unu kontraŭ la alia ĝismorte, prirabante kaj detruante antikvajn templojn, same kiel ilia patro, kaj konstruante kristanajn preĝejojn anstataŭe. Juliano verŝajne ankaŭ verkis sian Cezaran verkon en Konstantinopolo, en kiu li denove kritikis sian onklon Konstanteno la Granda. Kompare kun siaj paganaj antaŭuloj, Konstanteno ŝajnis ekstreme malfavore: diboĉa, malkompetenta administranto, voluptema kaj malmorala. Ĉar Konstanteno intence permesis al si esti baptita nur sur sia mortlito, Juliano, rilate al bapto, metas la jenajn vortojn en la buŝon de Jesuo: "Ĉiu seksperfortinto, murdinto kaj senhonta pekulo venu al mi kun pura konscienco. Per ĉi tiu akvo mi lavos lin kaj tiel mi purigos lin de liaj pekoj." En Konstantinopolo, Juliano ankaŭ libere esprimis sian malŝaton al sia ('modera ariano') kristana kuzo. Li ankaŭ verkis multajn leterojn. En unu letero, Juliano skribas: 'Mi ĉiam kondutis modere kaj humane al la Galileanoj [kristanoj] kaj neniam perfortigis iun ajn el ili. Mi neniam permesis, ke iu ajn estu trenita en templon aŭ minacita per io simila.' "Ni ne permesis, ke kristanoj estu trenitaj al la altaroj kontraŭ ilia volo" kaj 'Persvado estas necesa por ŝanĝi la mensojn de homoj, ne batadoj aŭ aliaj formoj de fizika perforto. Insultado ankaŭ estas neelpensebla. Mi daŭre insistas, ke la sekvantoj de la vera religio devas lasi la Galileanojn trankvilaj. Ili ne devas esti maljuste traktataj, atakitaj aŭ insultitaj. Ĉiu, kiu eraras en la plej grava afero de la vivo, meritas ne malamon, sed kompaton' (letero al la loĝantoj de [[:en:Bosra|Bosra]] en la provinco [[Arabio|Araba]]). ==Aspekto== Ni konas la vizaĝaspekton de imperiestro Juliano el diversaj bildigoj sur moneroj. Du lia statuoj estas konservitaj en Parizo, unu en la [[Luvro]] kaj la alia en la [[Muzeo de Cluny]]. La kapadocia eklezia patro Gregorio de Nazianco tuj rekonis Julianon kiel "monstron" kiam li unue vidis lin en Ateno, kie ambaŭ studis: kun ŝvelinta kolo, tremantaj ŝultroj, sovaĝe rapida rigardo kaj nervoza, senbrida rido. Sed li ankaŭ estis kontraŭulo de Juliano kaj verkis du kalumniojn kontraŭ la imperiestro. Amiano Marĉelino, aliflanke, rakontas pli afable, ke Juliano estis de meza alteco, bone proporcia, forta kaj bona kuristo. Lia hararo estis mola kaj bone kombigita, lia barbo estis densa kaj pintigita. Li havis belajn, brilantajn okulojn, bele formitajn brovojn, perfekte rektan nazon, iom grandan buŝon kaj iomete pendantan malsupran lipon. Li havis fortan, tamen arkan kolon kaj grandege larĝajn ŝultrojn. ==Historia bildo== Kvankam li ne povas esti tute absolvita de vanteco kaj troa deziro al famo, la regado de Juliano estis ĝenerale milda kaj bonvola, kaj li atingis multe da bonaĵoj. Lia [[Helenisma Epoko|helenismo]] montris romantikajn tendencojn, kaj lia batalo kontraŭ kristanismo montriĝis multe tro malforta por havi ian ajn efikon. La antaŭkristana tradicio nerevokeble estis finiĝinta. La historia bildo de Juliano estas ambigua kaj paradoksa: unuflanke fanatika, aliflanke tolerema. Amiano Marĉelino havis nenion bonan por diri pri la "bazaj gvidlinioj" de Juliano: "La provo de Juliano devas esti entombigita en eterna silento." Sed preter tio, la historiisto vidis sian imperiestron kiel la enkorpigon de la kvar ĉefaj virtoj: modereco, saĝo, justeco kaj kuraĝo. Tamen, estas plej grave, ke laŭ la romiaj normoj de la tempo, li estis konsiderata justa kaj humana reganto, adorata de siaj soldatoj pro sia racieco kaj zorgo pri ilia bonfarto, kaj laŭdire neniam petis ilin fari ion, kion li mem ne farus. Post kiam kristanismo fariĝis la ŝtata religio de la Romia Imperio, ĝiaj anoj, antaŭe eksponitaj al persekutado, pruvis sin esti io ajn krom ekzemplaĵoj de toleremo. Post la morto de Juliano, kristanismo denove fariĝis la ŝtata religio. Laŭ kristanaj normoj, Juliano estis apostata, danĝera herezulo kiu feliĉe mortis juna, kaj li devis vivi kun tiu reputacio. La aŭtorino [[:en:Maria Rosseels|Maria Rosseels]] (1916-2005) plue detale priskribis la supozeblan "murdon de Juliano" en sia romano "Mi Estis Kristano" (1957), en kiu ŝi portretas konfidulon de Juliano kiel la ĉefrolulon kiu, kiel kristano, turnas sin kontraŭ li. La 23-an de septembro 2000, bronza statuo de li estis starigita antaŭ la administra centro [https://architectura.be/nl/projecten/praetorium-tongeren/ Praetorium] en [[Tungro]], [[Belgio]].<ref>Ĉi-artikolo estis tradukita el la Nederlanda Vikipedio.</ref> ==Nederlandaj tradukoj== ===Juliano la Apostato en literaturo=== Juliano la Apostato. Selektaĵo el liaj skribaĵoj, tradukita el la greka de Kees Meiling, 2016. La Imperiestro Juliano, [[Sozomeno]], 1696 La vivo kaj pensoj de Juliano la Apostato inspiris plurajn verkistojn en la lastaj jarcentoj: * [[Friedrich de la Motte Fouqué]]: Historio pri la imperiestro Juliano kaj liaj kavaliroj(1818) * [[Joseph von Eichendorff]]: Juliano (poezio, 1853) * [[Henrik Ibsen]]: La Imperiestro kaj la Galileanoj (dramo, 1873) * [[Felix Dahn]]: Juliano la Forkaptisto (romano, 1894) * [[Dmitrij Mereĵkovskij]]: Juliano la Apostato (romano, 1894; publikigita en la nederlanda en 1912) * [[:en:Joseph Bidez|Joseph Bidez]]: Juliano la Apostato (biografio, 1940) * [[:de:Wolfgang Cordan|Wolfgang Cordan]]: Juliano la Iluminito (romano, 1950) * [[Michel Butor]]: [[:en:La Modification|La Ŝanĝo]] (romano, 1957) * [[:en:Maria Rosseels|Maria Rosseels]]: Mi estis kristano (romano, 1957) * [[Gore Vidal]]: Juliano (romano, 1964) tradukita en la nederlandan kiel Juliano la Falinto (1983) * [[:en:John M. Ford|John M. Ford]]: La atendo de la Drako (fantazia romano, 1983) * [[:en:Michael Curtis Ford|Michael Curtis Ford]]: Dioj kaj Legioj (romano, 2002) * Reynold Spector: [https://www.google.com.br/books/edition/Who_Killed_Apollo_and_Julian_Augustus/G1uDCNmjBuEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Reynold+Spector%22&printsec=frontcover Kiu Mortigis Apolonon kaj Juliano Aŭgusta] (romano, 2006) * [[:fr:Ken Broeders|Ken Broeders]]: La Apostato (komika serio, 2009-2016) * [[:en:Jan van Aken (writer)|Jan van Aken]]: La Apostato (romano, 2013) * [[Julian Barnes]]: [[:en:Elizabeth Finch (novel)|Elizabeth Finch]] (romano, 2022), ĉapitro II == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 26-an de junio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 370]] [[Kategorio:Mortintoj en 415]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Romo]] [[Kategorio:Mortintoj en Romo]] [[Kategorio:Romiaj regantoj]] [[Kategorio:Romiaj militistoj]] [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] [[Kategorio:Historio de Romo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Juliano la Apostata}} {{Romiaj imperiestroj}} divhugg8x7dt2scy8a9pd87su8in1qr 0 246930 9416584 8922558 2026-06-29T00:31:36Z Kani 670 9416584 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ĉielarka abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops ornatus - Centenary Lakes.jpg | dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Cairns, Kvinslando, Aŭstralio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ĉielarka abelmanĝulo''' ''M. ornatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops ornatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornitologo)|Latham]], 1801) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ĉielarka abelmanĝulo ''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Merops ornatus'', estas specio de [[abelmanĝulo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Meropedoj]]. Ĝi estas [[endemio]] loĝanta en [[Aŭstralio]] kaj krome tiu specio estas la ununura membro de la familio de [[Meropedoj]], kiu troviĝas en [[Aŭstralio]], do la ununura [[meropo]] aŭstralia. == Aspekto == [[Dosiero:Rainbow Bee-eaters Juffs.JPG|eta|250ra|maldekstra|Ĉe Dayboro, SOr Kvinslando, Aŭstralio]] [[Dosiero:Rainbowbeeeater.jpg|eta|300ra|]] La Ĉielarka abelmanĝulo estas tre brilkolora birdo kun multaj nuancoj kaj diversaj partoj kun diferencaj koloroj; tiu specio estas 19 ĝis 21&nbsp;cm longa kaj pezas 21-33 g la masklo kaj 20-31 g la ino. La supra dorso kaj la flugiloj (kovriloj) estas verdaj, kaj la suba dorso kaj subvostaj kovriloj estas brilbluaj. La subflugiloj kaj unuarangaj flugoplumoj estas brunruĝaj kun nigraj pintoj, kaj la vosto estas nigra al malhelviola. La du centraj vostoplumoj de la Ĉielarka abelmanĝulo estas iomete pli longaj ol la aliaj vostoplumoj kaj multe pli longaj ĉe inoj ol ĉe maskloj. La krono, la ventro kaj brusto, kaj la gorĝo estas helflavecaj kaj krome tiu specio havas nigrajn subgorĝon kaj strion tra la ruĝa okulo. Pli precize la kapo kaj la vizaĝo de tiu birdo estas mirinde belega kaj buntokolora: la longa kaj subenkurbeta beko estas nigra, iomete blueca ĉebaze kontraste kun la nigrega traokula strio kiu tie komencas; tiu strio trapasas la okulon de nigra pupilo (kompreneble) kaj ruĝa irizo. Sub la strio estas tre markata helblua fajna strieto kaj super tiu pli nuance perdita verdeca strio kiu sekvas al verdeca frunto kiu ankaŭ nuance iĝas bruneca en supra kaj malantaŭa krono kiu siavice iĝas verdeca al ŝultroj kaj supra dorso. Aliflanke sub la beko kaj helblua strieto la gorĝo estas flava kaj nuanciĝas ruĝbrune al nigra mentona larĝa strio kiu siavice nuanciĝas al verda supra brusto. Tuta gamo de koloroj de kie venas la ordinara nomo en kelkaj nacilingvoj kaj en Esperanto. La junuloj ne estas tiom buntaj. == Distribuado kaj habitato == La Ĉielarka abelmanĝulo estas ofta specio kaj povas esti trovata somere en nearbarigitaj areoj en plej parto de suda [[Aŭstralio]] kaj [[Tasmanio]], tamen ili iĝis pli kaj pli raraj en ĉirkaŭurbaj parkoj. Ili [[Birdomigrado|migras]] norden dum vintro al norda Aŭstralio, [[Novgvineo]], kaj kelkaj el la sudaj insuloj de [[Indonezio]], ĉefe proksime de la [[Toresa markolo]], en [[Sulaveso]], la [[Bismarkoj]] kaj la nordo de la [[Salomonoj]]; dum la birdoj de norda Aŭstralio estas loĝantaj. La specio preferas ebenaĵojn kaj terkulturejojn, kie facile videblas sur kabloj aŭ fostoj. Ili bezonas tamen taŭgajn lokojn por nestumi pli ol akvon aŭ taŭgajn vegetalojn por ties insektoj. == Kutimaro == Kiel ĉiu meropo, la Ĉielarka abelmanĝulo estas tre sociema birdo. Kiam ili ne estas reproduktantaj, ili ripozas kunaj en grandaj grupoj de ĝis 500 individuoj en densa arbustejo aŭ grandaj arboj. Tiu meropo estas ludema specio, kiu ŝatas sun- kaj sablobani kaj ludi per forĵeto de folieroj aŭ insekteroj por rekapti ilin. Tiu specio uzas diversajn kantojn. Kutima estas rulaĵo kiel 'prrp prrp' 'prii' aŭ 'drrt' sufiĉe simila al tiu de la [[Eŭropa abelmanĝulo]], sed pli tranĉita kaj malpli melodia. Tiu meropo markas la eventualajn predantojn per elsendado de 'klip klip klip' forte kaj rapide. Ili defendas sian teritorion per serio de nervozecaj 'pir pir'. === Reproduktado === La [[reprodukta sezono]] estas antaŭ kaj malantaŭ la [[pluva sezono]] en nordo, kaj el novembro al januaro sude. Oni supozas, ke la Ĉielarka abelmanĝulo pariĝas porvive kaj ĉu en izolaj paroj ĉu en kolonioj. La masklo alportas al la ino insektojn dum ŝi elfosas la tunelon kiu iĝis ilia nesto. Tiu meropo faras sian tunelon en ebenaj aŭ malmulte klinitaj grundoj, malkiel aliaj meropoj ne en vertikalaj muroj, kaj elfosas per balancado de flugiloj kaj piedoj kaj per sia beko, poste forigas la elfosaĵon reen per siaj piedoj dum balancado de sia beko. La nestotunelo estas longa el 50&nbsp;cm ĝis 2 m kaj tre mallarĝa, kaj la korpoj de la birdoj premas tion forte kontraŭ la muroj de la tunelo, ke kiam la birdoj eniras kaj eliras, ilia movo agadas kiel pistono, pumpante freŝan aeron kaj forigante uzitan aeron. Oni scias, ke tiu meropo foje kunhavis sian nestotunelon kun aliaj meropoj kaj foje eĉ kun aliaj specioj de birdoj. La ino demetas el 3 ĝis 7 brilajn blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum 24 tagoj ĝis eloviĝo. La idoj [[elnestiĝo]]s post ĉirkaŭ 30 tagoj kaj ĝis tiam estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj kaj eĉ de pli aĝaj meropoj, kiuj ne pariĝis aŭ perdis sian partneron. Tiam la idoj pezas eĉ pli ol plenkreskuloj kaj kiam ekflugas perdas iomete da pezo. === Dieto === La Ĉielarka abelmanĝulo manĝas ĉefe flugantajn insektojn, sed, kiel la nomo "abelmanĝulo" sugestas, ili havas veran preferon por [[abelo]]j. La Ĉielarka abelmanĝulo ĉiam gvatas atendante flugantajn insektojn, kaj povas kontroli eventualan manĝaĵon de malproksime. Kiam ili vidis la insekton, la abelmanĝulo subensaltas el la gvatejo kaj prenas ĝin per sia longa, svelta, nigra beko kaj flugas reen al la gvatejo. La Ĉielarka abelmanĝulo tiam frapas sian predon kontraŭ la ripozejon por mortigi ĝin. Eĉ kvankam tiuj meropoj estas imunaj al pikiloj de abeloj kaj [[vespo]]j, post kapti la abelon ili frotos la pikilon de la insekto kontraŭ la ripozejo por forigi ĝin dum ili fermas siajn okulojn por eviti la venenon el la rompita sako. La Ĉielarka abelmanĝulo povas manĝi kelkajn centojn da abeloj ĉiutage, kaj kompreneble estas malsatataj de [[Abelbredado|abelbredantoj]], sed ties damaĝo estas ĝenerale kompensita de sia rolo malpliigante pestinsektojn kiel [[akrido]]j, [[krabro]]j kaj vespoj. == Media == [[Dosiero:Rainbow beeeater.ogv|eta|300ra|maldekstra|La Ĉielarka abelmanĝulo sunbanante, frumatene SOr Kvinslando, Aŭstralio]] {{-}} == Referencoj == [[Referencoj]] * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47773|title=Merops ornatus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata {{Projektoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] 1lw9sy59nr85nudhq80hp4t09dhwbvw 9416585 9416584 2026-06-29T00:32:20Z Kani 670 /* Referencoj */ 9416585 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ĉielarka abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops ornatus - Centenary Lakes.jpg | dosiero larĝo=220px |priskribo de dosiero = Cairns, Kvinslando, Aŭstralio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ĉielarka abelmanĝulo''' ''M. ornatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops ornatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornitologo)|Latham]], 1801) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ĉielarka abelmanĝulo ''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Merops ornatus'', estas specio de [[abelmanĝulo]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Meropedoj]]. Ĝi estas [[endemio]] loĝanta en [[Aŭstralio]] kaj krome tiu specio estas la ununura membro de la familio de [[Meropedoj]], kiu troviĝas en [[Aŭstralio]], do la ununura [[meropo]] aŭstralia. == Aspekto == [[Dosiero:Rainbow Bee-eaters Juffs.JPG|eta|250ra|maldekstra|Ĉe Dayboro, SOr Kvinslando, Aŭstralio]] [[Dosiero:Rainbowbeeeater.jpg|eta|300ra|]] La Ĉielarka abelmanĝulo estas tre brilkolora birdo kun multaj nuancoj kaj diversaj partoj kun diferencaj koloroj; tiu specio estas 19 ĝis 21&nbsp;cm longa kaj pezas 21-33 g la masklo kaj 20-31 g la ino. La supra dorso kaj la flugiloj (kovriloj) estas verdaj, kaj la suba dorso kaj subvostaj kovriloj estas brilbluaj. La subflugiloj kaj unuarangaj flugoplumoj estas brunruĝaj kun nigraj pintoj, kaj la vosto estas nigra al malhelviola. La du centraj vostoplumoj de la Ĉielarka abelmanĝulo estas iomete pli longaj ol la aliaj vostoplumoj kaj multe pli longaj ĉe inoj ol ĉe maskloj. La krono, la ventro kaj brusto, kaj la gorĝo estas helflavecaj kaj krome tiu specio havas nigrajn subgorĝon kaj strion tra la ruĝa okulo. Pli precize la kapo kaj la vizaĝo de tiu birdo estas mirinde belega kaj buntokolora: la longa kaj subenkurbeta beko estas nigra, iomete blueca ĉebaze kontraste kun la nigrega traokula strio kiu tie komencas; tiu strio trapasas la okulon de nigra pupilo (kompreneble) kaj ruĝa irizo. Sub la strio estas tre markata helblua fajna strieto kaj super tiu pli nuance perdita verdeca strio kiu sekvas al verdeca frunto kiu ankaŭ nuance iĝas bruneca en supra kaj malantaŭa krono kiu siavice iĝas verdeca al ŝultroj kaj supra dorso. Aliflanke sub la beko kaj helblua strieto la gorĝo estas flava kaj nuanciĝas ruĝbrune al nigra mentona larĝa strio kiu siavice nuanciĝas al verda supra brusto. Tuta gamo de koloroj de kie venas la ordinara nomo en kelkaj nacilingvoj kaj en Esperanto. La junuloj ne estas tiom buntaj. == Distribuado kaj habitato == La Ĉielarka abelmanĝulo estas ofta specio kaj povas esti trovata somere en nearbarigitaj areoj en plej parto de suda [[Aŭstralio]] kaj [[Tasmanio]], tamen ili iĝis pli kaj pli raraj en ĉirkaŭurbaj parkoj. Ili [[Birdomigrado|migras]] norden dum vintro al norda Aŭstralio, [[Novgvineo]], kaj kelkaj el la sudaj insuloj de [[Indonezio]], ĉefe proksime de la [[Toresa markolo]], en [[Sulaveso]], la [[Bismarkoj]] kaj la nordo de la [[Salomonoj]]; dum la birdoj de norda Aŭstralio estas loĝantaj. La specio preferas ebenaĵojn kaj terkulturejojn, kie facile videblas sur kabloj aŭ fostoj. Ili bezonas tamen taŭgajn lokojn por nestumi pli ol akvon aŭ taŭgajn vegetalojn por ties insektoj. == Kutimaro == Kiel ĉiu meropo, la Ĉielarka abelmanĝulo estas tre sociema birdo. Kiam ili ne estas reproduktantaj, ili ripozas kunaj en grandaj grupoj de ĝis 500 individuoj en densa arbustejo aŭ grandaj arboj. Tiu meropo estas ludema specio, kiu ŝatas sun- kaj sablobani kaj ludi per forĵeto de folieroj aŭ insekteroj por rekapti ilin. Tiu specio uzas diversajn kantojn. Kutima estas rulaĵo kiel 'prrp prrp' 'prii' aŭ 'drrt' sufiĉe simila al tiu de la [[Eŭropa abelmanĝulo]], sed pli tranĉita kaj malpli melodia. Tiu meropo markas la eventualajn predantojn per elsendado de 'klip klip klip' forte kaj rapide. Ili defendas sian teritorion per serio de nervozecaj 'pir pir'. === Reproduktado === La [[reprodukta sezono]] estas antaŭ kaj malantaŭ la [[pluva sezono]] en nordo, kaj el novembro al januaro sude. Oni supozas, ke la Ĉielarka abelmanĝulo pariĝas porvive kaj ĉu en izolaj paroj ĉu en kolonioj. La masklo alportas al la ino insektojn dum ŝi elfosas la tunelon kiu iĝis ilia nesto. Tiu meropo faras sian tunelon en ebenaj aŭ malmulte klinitaj grundoj, malkiel aliaj meropoj ne en vertikalaj muroj, kaj elfosas per balancado de flugiloj kaj piedoj kaj per sia beko, poste forigas la elfosaĵon reen per siaj piedoj dum balancado de sia beko. La nestotunelo estas longa el 50&nbsp;cm ĝis 2 m kaj tre mallarĝa, kaj la korpoj de la birdoj premas tion forte kontraŭ la muroj de la tunelo, ke kiam la birdoj eniras kaj eliras, ilia movo agadas kiel pistono, pumpante freŝan aeron kaj forigante uzitan aeron. Oni scias, ke tiu meropo foje kunhavis sian nestotunelon kun aliaj meropoj kaj foje eĉ kun aliaj specioj de birdoj. La ino demetas el 3 ĝis 7 brilajn blankajn ovojn, kiuj estos kovataj dum 24 tagoj ĝis eloviĝo. La idoj [[elnestiĝo]]s post ĉirkaŭ 30 tagoj kaj ĝis tiam estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj kaj eĉ de pli aĝaj meropoj, kiuj ne pariĝis aŭ perdis sian partneron. Tiam la idoj pezas eĉ pli ol plenkreskuloj kaj kiam ekflugas perdas iomete da pezo. === Dieto === La Ĉielarka abelmanĝulo manĝas ĉefe flugantajn insektojn, sed, kiel la nomo "abelmanĝulo" sugestas, ili havas veran preferon por [[abelo]]j. La Ĉielarka abelmanĝulo ĉiam gvatas atendante flugantajn insektojn, kaj povas kontroli eventualan manĝaĵon de malproksime. Kiam ili vidis la insekton, la abelmanĝulo subensaltas el la gvatejo kaj prenas ĝin per sia longa, svelta, nigra beko kaj flugas reen al la gvatejo. La Ĉielarka abelmanĝulo tiam frapas sian predon kontraŭ la ripozejon por mortigi ĝin. Eĉ kvankam tiuj meropoj estas imunaj al pikiloj de abeloj kaj [[vespo]]j, post kapti la abelon ili frotos la pikilon de la insekto kontraŭ la ripozejo por forigi ĝin dum ili fermas siajn okulojn por eviti la venenon el la rompita sako. La Ĉielarka abelmanĝulo povas manĝi kelkajn centojn da abeloj ĉiutage, kaj kompreneble estas malsatataj de [[Abelbredado|abelbredantoj]], sed ties damaĝo estas ĝenerale kompensita de sia rolo malpliigante pestinsektojn kiel [[akrido]]j, [[krabro]]j kaj vespoj. == Media == [[Dosiero:Rainbow beeeater.ogv|eta|300ra|maldekstra|La Ĉielarka abelmanĝulo sunbanante, frumatene SOr Kvinslando, Aŭstralio]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47773|title=Merops ornatus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] bi367bvyla5s7lv47oys7zhcops07lf 0 247429 9416389 8763742 2026-06-28T19:15:59Z Sj1mor 12103 9416389 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wappen Grafschaft Sargans.svg|eta|Blazono de la Graflando Sargans ĝis 1798]] [[Dosiero:Sargans asv2022-10 img1 Schloss.jpg|eta|Kastelo Sargans]] [[Dosiero:Wappen Sargans Stumpf1548.gif|eta|La blazono de Graflando Sargans en la kroniko de Johannes Stumpf [[1548]]]] [[Dosiero:Ostschweiz1798.png|eta|Mapo de orienta Svislando antaŭ 1798]] '''Graflando Sargans''' estis ĝis [[1798]] historia teritorio en la hodiaŭa [[Kantono Sankt-Galo]] en orienta [[Svislando]]. Centro de la graflando estis la urbeto kaj Kastelo [[Sargans]]. Inter [[1460]] kaj [[1798]] la Graflando Sargans estis [[vokto|Kamparvoktejo]] komunan regejon de la malnova [[Svisa Ĵurkomunumo]]. Ĝis la jaro 1798 la nomo [[Sarganslando]] estis unzita sinonime kun la nomo Graflando Sargans, kaj estas ekde la 15-a jarcento simbolo de la forta propra identeco de la antaŭalpa regiono, kiu ĝis hodiaŭ konserviĝis ke politika, ekonomia kaj kultura tavolo. == Historio == La grafoj de [[Werdenberg|Werdenberg-Sargans]] pandigis en la jaro [[1396]] Sarganson al la [[Habsburgo|habsburgaj]] dukoj de [[Austrio]], kiuj iliaflanke pluvendis la pandon al [[Grafoj de Togenburgo|Grafo Friedrich la 7-a de Togenburgo]]. Post la morto de la lasta Togenburgano la Grafoj de Werdenberg-Sargans reaĉetis la pandon pri la regejo Sargans denove. [[Valenurbo]] kaj Quarten restis kiel voktejoj sub habsburga regado. La loĝantoj de la lando tamen rifuzis rekoni la Grafojn de Werdenberg-Sargans kiel siaj sinjoroj kaj sigelis en la jaro [[1436]] civitanan aliancon kun la urbo [[Zuriko]]. En la sin anoncanta interna konflikto de la Svisa Ĵurkomunumo inter la urbo Zuriko kaj la kamparaj lokoj [[Glaruso]] kaj [[Ŝvico]] la Grafo de Werdenberg-Sargans nun alianciĝis kun la kontraŭuloj de Zuriko. Ŝvico kaj Glaruso nun konkeris Sarganslandon kaj devigis la popolon ĵuri al la Grafo de Sargans fidelecon. Dum la [[Malnova Zurika Milito]] la grafo tamen luktis je la flanko de la habsburganoj. En la jaro [[1458]] la Grafoj de Werdenberg-Sargans renovigis sian landrajton kun Ŝvico kaj Glaruso. Tamen la ĵurkomunumanoj gardis Valenurbon kaj aliajn lokojn, kiujn ili konkeris de la habsburganoj. En la jaroj 1482 kaj 1483 la lasta grafo vendis la regadon pri Sarganslando al la sep orientaj lokoj de la malnova Svisa Ĵurkomunumo. Tiel el la Graflando nun fariĝis la Kamparvoktejo Sargans. En la jaro [[1798]] la regantaj lokoj donis al la Graflando Sargans la liberecon kaj ili formis la sendependan [[Kantono Sargans|Kantonon Sarganson]]. Per la deviga akcepto de la helveta konstitucio tiu-ĉi libereco finiĝis jam post malmultaj monatoj. Dum la epoko de la [[Helveta Respubliko]] parto de la [[Kantono Linth]]. Post [[1803]] la iama Graflando Sargans integriĝis al la nove fondita [[Kantono Sankt-Galo]]. == Fonto == La artikolo baziĝas sur tradukoj el la teksto [[:de:Grafschaft Sargans|Graflando Sargans]] de la germanlingva vikipedio. == Vidu ankaŭ == * [[Sarganslando (elektodistrikto)|Elektodistrikto Sarganslando]] * [[Sargans]] {{Komunejokat|Category:Sarganserland|Graflando Sargans}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Svislando]] [[Kategorio:Kantono Sankt-Galo]] ryfpz7bmo5o89to8nww0exoahptcofe 0 248066 9416885 9356002 2026-06-29T11:37:14Z Baba79 118684 /* Galerio de vidindaĵoj */ 9416885 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Odeso | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-uk|Одеса}} (latinlitere: Odesa) | alia_nomo1 = {{Lang-ru|Одесса}} | alia_nomo2 = | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Odesa-Montage-2016.png | dosiero2 = Одесса-коллаж1.jpg | dosiero3 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Odessa, Ukraine (1999).svg | blazono = Coat of Arms of Odesa.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Одеса | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{Ukrainio}} | lando_flago = | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = Odesa provinco | regiono_tipo = Provinco | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Romia imperio | histregiono1 = Ora Hordo | histregiono2 = Krimea Ĥanlando | histregiono3 = Osmanida imperio | histregiono4 = Rusia Imperio | distrikto = | distrikto_tipo = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = | limo_faldo = | limo = | parto = | urbo = | urbo_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = Potjomkina ŝtuparo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | rivero = | rivero1 = | biomo = | planto_tipo = | planto = | geologio = Nigra Maro | geologio_tipo = Maro | geologio_montrilo = Maro, sur kies bordo la urbo troviĝas <!-- *** Situo *** --> | situo = Odesa | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 40 | lat_d = 46 | lat_m = 28 | lat_s = 18 | lat_NS = N | long_d = 30 | long_m = 42 | long_s = 37 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 65 | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = [[-4.2]] <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 236.9 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 2-a de septembro 1794 | establita_tipo = Fondita | establita1 = | establita1_tipo = statuso de urbo | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orient-Eŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orient-Eŭropa tempo|OEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = 65000–65480 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = +380 48 | kodo_tipo = | kodo1 = 5110100000 | kodo1_tipo = OKATO | kodo2 = | kodo2_tipo = Aŭtokodoj <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Urbo-Heroo]] | libera_tipo = Honorigo | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Location Map of Odessa.png | mapo_priskribo = Situa mapo de Odeso | mapo_lokumilo = | mapo1_priskribo =Situo enkadre de Ukrainio | mapo1_lokumilo = Ukrainio | mapo2_priskribo = Situo rilate al Nigra Maro | mapo2_lokumilo = Nigra Maro <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Odessa | portalo = Ukrainio | retpaĝo = [http://www.odessa.ua/ www.odessa.ua] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} '''Odeso'''<ref>Jam la referenca esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", eldonita 1971 en Prago, en sia mapo 17 esperantigas la urbon Odeso.</ref> aŭ '''[[Odessa]]''' aŭ '''Odesa''' ({{lang-uk|Одеса}}, {{lang-ru|Одесса}}, {{lang-yi|אָדעסאַ}}) estas [[Ukrainio|ukrainia]] havena urbo ĉe la [[Nigra Maro]] kaj la administra centro de la [[Odesa provinco]]. Neoficialaj nomoj de la urbo estas: perlo de Nigra Maro, Odeso-panjo ({{lang-ru|Одесса-мама}} [odesa-mama]), Suda Palmira. En januaro de 2021, la loĝantaro estis proksimume unu miliono kaj dek mil, kio igis la urbon la tria plej loĝata de Ukrainio. == Situo == Odeso situas en suda [[Ukrainio]] ĉe la marbordo de la [[Nigra maro|Nigra Maro]], laŭlonge de la Odesa Golfo, golfeto en la marbordo kiu ebligis la konstruadon de la haveno. Ĝi kuŝas ĉirkaŭ 30 kilometrojn nordoriente de la estuaro de la [[Dnestro]]. La urbo estas konstruita sur malaltaj montetoj (averaĝa alteco 50 metroj, maksimuma 65 metroj) superantaj la maron. La landinterno estas tute ebena. Odeso estas 440 km sude de [[Kijivo]], la ĉefurbo de Ukrainio, kaj nur 40 kilometrojn de la limo kun [[Moldavio]] okcidente. La urbo kovras areon de 162.42 km². == Klimato == La klimato de Odeso estas [[kontinenta klimato|kontinenta]] kun milda vintro kaj varma somero. Mezjara temperaturo estas {{GdC|10,3}}. == Historio == La urbo fondiĝis en [[1794]] per reskripto de [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]]. Post centjaro Odeso transformiĝis el modesta urbeto en la kvaran plej grandan urbon de la [[Rusa Imperio]]. En 1920 komencis soveta potenco en la urbo. Dum la [[Dua Mondmilito]] en Odeso la soveta armeo [[Defendado de Odeso|batalis kontraŭ pli forta malamiko]] dum 73 tagoj de la 5-a de aŭgusto ĝis la german-rumana venko je la 16-a de oktobro 1941. La soveta armeo liberigis Odeson la 10-an de aprilo 1944. En 1945 [[Josif Stalin]] donis al la urbo la titolon [[Urbo-Heroo]]. == Vidindaĵoj == * [[Araba kultura centro de Odeso]] * [[Odesa arkeologimuzeo]] ==Servoj== * [[Odesa Universitato]] == Ekonomio == La [[Haveno de Odeso]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.port.odessa.ua/index.php?page=64 |titolo=Informoj pri la haveno |alirdato=14 de marto 2014 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120220001448/http://www.port.odessa.ua/index.php?page=64 |arkivdato=2012-02-20 }}</ref> ({{Lang-uk|Одеський морський торговельний порт}}) estas la plej grandaj [[haveno]]j en [[Ukrainio]] kaj unu el la plej gravaj [[haveno]]j en la baseno de [[Nigra Maro]], kun kapacito de totala ĉiujara trafiko de 40 milionoj da [[tonelo]]j (15 milionoj da toneloj de solida kargo kaj 25 milionoj da toneloj de likva kargo). La haveno havas tujan aliron al fervojoj kiuj permesas rapidan transporton de kargo de maraj itineroj al surtera transporto. == Loĝantaro == Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. {|class="wikitable" border="2" |+Nacia kontingento en 2001 |- ! Nacio !! Kvanto de homoj, mil (%) |- | Ukrainoj || 622,9 (61,6 %) |- | Rusoj || 292,0 (29,0 %) |- | Bulgaroj || 13,3 (1,3 %) |- | Judoj || 12,4 (1,2 %) |- | Moldavoj || 7,6 (0,7 %) |- | Belorusoj || 6,4 (0,6 %) |- | Armenoj || 4,4 (0,4 %) |- | Poloj || 2,1 (0,2 %) |- | '''Sume''' || '''1 010,3''' |} == Urbaj festoj == * [[2-a de septembro]] — [[Urbofesto|Tago de la urbo]]. * [[1-a de aprilo]] — [[Humurino]] ([[ŝercotago|La Tago de Rido]]). * [[10-a de aprilo]] — Tago de liberigo de Odeso (dum la [[Dua Mondmilito]]). * julio - [[Odesa internacia filmfestivalo]] == Religio == Plejmulte odesanoj estas [[ortodoksanoj]]. Ekzistas ankaŭ rimarkeblaj komunumoj de [[katolikoj]], [[judoj]] kaj [[islamanoj]], kiuj, tamen, antaŭe estis pli nombraj ol nuntempe. == Internaciaj rilatoj == === Ĝemelurboj === {| | {|{{prettytable}} align=center |- ! Flago !! Urbo !! Lando !! Jaro |- |{{flago|Britio}} |[[Liverpulo]] |[[Britio]] |1957 |- |{{flago|Finnlando}} |[[Oulu]] |[[Finnlando]] |1957 |- |{{flago|Kroatio}} |[[Splito]] |[[Kroatio]] |1964 |- |{{flago|Japanio}} |[[Jokohamo]] |[[Japanio]] |1965 |- |{{flago|Egiptio}} |[[Aleksandrio]] |[[Egiptujo]] |1968 |- |{{flago|Kanado}} |[[Vankuvero]] |[[Kanado]] |1971 |- |{{flago|Italio}} |[[Genuo]] |[[Italio]] |1972 |- |{{flago|Francio}} |[[Marsejlo]] | [[Francio]] |1973 |- | {{flago|Usono}} |[[Baltimoro]] | [[Usono]] |1975 |- |{{flago|Hungario}} |[[Segedo]] |[[Hungario]] |1977 |- |{{flago|Hispanio}} |[[Valencio (Hispanio)|Valencio]] |[[Hispanio]] |1981 |- |{{flago|Barato}} |[[Kalkuto]] |[[Barato]] |1986 |} | || | {|{{prettytable}} align=center |- ! Flago !! Urbo !! Lando !! Jaro |- |{{flago|Germanio}} |[[Regensburg]] |[[Germanio]] |1990 |- |{{flago|Rumanio}} |[[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] |[[Rumanio]] |1991 |- |{{flago|Bulgario}} |[[Varna]] | [[Bulgario]] |1992 |- | {{flago|Israelo}} |[[Hajfo]] |[[Israelo]] |1992 |- |{{flago|Polio}} |[[Lodzo]] |[[Polio]] |1993 |- |{{flago|Ĉinio}} |[[Cindao]] |[[Ĉinio]] |1993 |- |{{flago|Grekio}} |[[Pireo]] |[[Grekio]] |1993 |- |{{flago|Moldavio}} |[[Kiŝinevo]] |[[Moldavio]] |1994 |- | {{flago|Kipro}} |[[Nikozio]] | [[Kipro]] |1996 |- |{{flago|Armenio}} | [[Jerevano]] |[[Armenio]] |1995 |- |{{flago|Turkio}} |[[Stambulo]] |[[Turkio]] |1997 |- | {{flago|Rusio}} |[[Rostov-na-Donu]] | [[Rusio]] |2009 |} |} === Partneraj urboj === {| | {|{{prettytable}} align=center |- ! Flago !! Urbo !! Lando !! Jaro |- |{{flago|Rusio}} |[[Taganrog]] |[[Rusio]] |1993 |- |{{flago|Rusio}} |[[Groznij]] |[[Rusio]] |1994 |- |{{flago|Rusio}} |[[Moskvo]] |[[Rusio]] |1995 |- |{{flago|Belorusio}} |[[Minsko]] |[[Belorusio]] |1996 |- |{{flago|Kartvelio}} |[[Tbilisi]] |[[Kartvelio]] |1996 |- |{{flago|Polio}} |[[Gdansko]] |[[Polio]] |1996 |- | {{flago|Estonio}} |[[Talino]] | [[Estonio]] |1997 |- |{{flago|Rusio}} |[[Volgogrado]] |[[Rusio]] |2001 |} | || | {|{{prettytable}} align=center |- ! Flago !! Urbo !! Lando !! Jaro |- |{{flago|Rusio}} |[[Sankt-Peterburgo]] | [[Rusio]] |2002 |- |{{flago|Belorusio}} |[[Bresto]] |[[Belorusio]] |2004 |- |{{flago|Ĉilio}} |[[Valparaiso]] |[[Ĉilio]] |2004 |- |{{flago|Litovio}} |[[Klaipėda]]<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> |[[Litovio]] |2004 |- |{{flago|Kipro}} |[[Larnaka]] |[[Kipro]] |2004 |- |{{flago|Aŭstrio}} |[[Vieno]] |[[Aŭstrio]] |2006 |- |{{flago|Ĉinio}} |[[Ningbo]] |[[Ĉinio]] |2008 |- |{{flago|Polio}} |[[Varsovio]] |[[Polio]] |2010 |} |} == Famaj odesanoj == * [[Anna Aĥmatova]] — elstara rusa poetino, tradukisto. * [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf]] kaj [[Eŭgeno Petroviĉ Petrov]] — rusaj verkistoj. * [[Oleksandr Dovĵenko]] — ukraina kino-reĝisoro, scenaristo, verkisto. * [[Miklós Horn (plibonigisto)]] en Hungario. * [[Vladimir Ĵabotinskij]] — verkisto, frua gvidanta [[cionisto]]. * Miĥail Ĵvaneckij (Михаи́л Жване́цкий, 1934-2020) - ruslingva humura kaj satira verkisto (kaj aktoro de propraj verkoj). * [[Sergej Korolov]] — eminenta sovetia sciencisto kaj organizisto de la raketa-kosma industrio de USSR. * [[Rodion Malinovskij]] — soveta marŝalo. * [[Ilja Meĉnikov]] — [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-laŭreato pri medicino]]. * [[David Ojstraĥ]] - rusia juddevena [[violonisto]], [[dirigento]] kaj [[profesoro]]. * [[Leonido Utjosov]] — eminenta rusia kantisto, aktoro kaj orkestrestro de la unua ĵaza bando en Rusio * [[Waldemar Haffkine]] - rusia juddevena bakteriologo, li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio (vidu: [[bubona pesto]] kaj [[ĥolero]]) ('''Waldemar Mordechai Wolff Haffkine''' [Valdemar Mordeĥaj Volf Hafkin<small><sup>e</sup></small>], jen en germanlingva literumo, en la rusa Мордехай-Вольф Хавкин [Mordeĥaj-Volf Ĥafkin] (naskiĝis la 15-an de marto 1860 en Odeso,<ref>''Waldemar Haffkine: Pioneer of Cholera Vaccine.'' EDYTHE LUTZKERAND kaj CAROL JOCHNOWITZ. [http://www.asm.org/ccLibraryFiles/FILENAME/0000000248/530787p366.pdf American Society for Microbiology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120222023115/http://www.asm.org/ccLibraryFiles/FILENAME/0000000248/530787p366.pdf |date=2012-02-22 }}</ref> [[Rusia Imperio]] - mortis la 26-an de oktobro 1930 en [[Laŭzano]], [[Svisio]]) estis rusi-juda [[bakteriologo]], kies kariero estis damaĝita en Rusio ĉar "li malakceptis konvertiĝi al Rusia Ortodoksismo."<ref name="Daniels">''Rats, fleas and men; Anthony Daniels on how the secret of bubonic plague was found.''de Anthony Daniels. ''Sunday Telegraph'' (Londono). p. 14. 25a de Aŭgusto, 2002.</ref> Li elmigris kaj laboris ĉe la [[Institut Pasteur]] en [[Parizo]], kie li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio. Li estis agnoskita kiel la unua [[mikrobiologo]] kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ [[ĥolero]] kaj [[bubona pesto]]. Li provis siajn vakcinojn sur si mem). == Esperanto en Odeso == En Odeso estas okazinta '''la [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]] [[SAT-Kongreso|Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda]]''' ekde la 18-a ĝis la 25-a de Julio 1998, en kiu partoprenis 240 reprezentantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.satesperanto.org/Deklaracio-kaj-Gvidrezolucio,457.html |titolo=La 71-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda |alirdato=2011-01-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120411171813/http://satesperanto.org/Deklaracio-kaj-Gvidrezolucio,457.html |arkivdato=2012-04-11 }}</ref> === Esperanto-renkontiĝoj === La ĉefa ĉiujara [[Esperanto-renkontiĝo|esperanta aranĝo]] en Odeso estas '''[[Esperanto Humurino]]'''. === Esperanto-kluboj === * '''[[Blanka Akacio]]''' (kontaktu: seiv2004@mail.ru). * '''[[Verdaĵo]]''' (kontaktu: verda99@mail.ru). === Esperantistoj el Odeso === * [[Abram Kofman]] * [[Eŭgeno Aisberg]] * [[Miĥail Solovjev]] * [[Borovko|Nikolaj Borovko]] * [[Samuil Ŝatunovskij]] * [[Semen Vajnblat]] * [[Sergej Rublov]] * [[Tatjana Aŭderskaja]] * [[Vladimir Gernet]] {| style="float:right; background:transparent; padding:0px; margin:0px;" |[[Dosiero:Statuo de Zamenhof en Odeso.jpg|eta|120px|<center>la busta statuo de Zamenhof en Odeso]] |[[Dosiero:Gernet tabulo.jpg|eta|240px|<center>memortabulo omaĝe al V. Gernet en Esperanto kaj la rusa en Odeso]] |} * [[Vladimir Samodaj]] * [[Nataliya Chumak]], nun loĝas en [[Antverpeno]] === ZEO-oj === En Odeso estas du [[Zamenhof-Esperanto-Objekto|Zamenhof/Esperanto-Objektoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://odeso.retejo.info/zeo-j |titolo=ZEO-oj en Odeso |alirdato=2011-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120303004623/http://odeso.retejo.info/zeo-j |arkivdato=2012-03-03 }}</ref>: # ''Monumento al Zamenhof''. La monumento estis muntata en 1957<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://odeso.retejo.info/zeo-j/historio-de-harjkovskij |titolo=historio pri la ekesto de la monumento de Zamenhof |alirdato=2017-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150610194519/http://odeso.retejo.info/zeo-j/historio-de-harjkovskij |arkivdato=2015-06-10 }}</ref> kaj ĝis nun ĝi estas la sola monumento de Zamenhof en Ukrainio. Ĝi troviĝas laŭ la adreso Deribasivska 3. # ''Memortabulo de [[Vladimir Gernet|Gernet]]''. La tabulo al Gernet troviĝas en la Tairova instituto de vinberkulturo kaj vinfarado kaj estis farata dank' al iniciato de e-klubo «Verdaĵo» en julio 2011. == Galerio de vidindaĵoj == <gallery> Potěmkinovy schody.jpg|[[Potjomkina ŝtuparo|Ŝtuparo de Potjomkin]] Chajka 002.jpg|Strando Ĉajka en Odeso Hotel Odessa.jpg|Hotelo Odessa The entrance to the Commercial Port.jpg|Enirejo en [[Haveno de Odeso]] Odesa Opera 2006.JPG|la Operejo Potemkinstairs.jpg|''[[Potjomkina ŝtuparo]]'' inter 1890 kaj 1905 Odessa dworzec.jpg|''[[Odesa-Holovna (stacidomo)|Fervoja stacidomo]]'' Odessa richelieu.jpg|Richelieu Strato kaj la ''Opera Teatro'' inter 1890 kaj 1905 Odessa cannon.jpg|''Kanono'' sur Primorskij [[bulvardo]] Vorontsov's Palace (Odessa).JPG|''Voroncova palaco'' New_Vorontsov_lighthouse_in_Odessa,_Ukraine.jpg|''Voroncova lumturo'' Odessa005.jpg|La statuo de leo en ''Urboĝardeno'' Nerubayskoe 04.jpg|''[[Katakomboj]]'' estas reto de subteraj labirintoj sub Odeso. Myasoyidivska_Street.jpg|Tipa arĥitekturo de ''Moldovanka'' Krasnaya hotel Odessa 2010 2.JPG|''Ruĝa hotelo'' Vue de Odessa L'Hotell Passage.JPG|''Pasaĵo'' Odessa philarmony.JPG|''Odesa [[filharmonio]]'' Ukraine, Odessa, Duke statue.jpg|''La monumento de Duko'' CP Odessa Arcadia C1900 1.JPG|''Arkadio'' estas la plaĝo kaj la banloka distrikto en Odeso. Odesa Duma DSC 3292 51-101-0302.JPG|''[[Urbodomo]]'' Храм Христа Спасителя в Одессе.jpg|[[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso|Katedralo de la Transfiguriĝo]] Privoz market in Odessa.JPG|Bazaro ''Privoz'' Катюша.jpg|''La memorejo de heroa defendo de Odeso'' Odessa funicular.JPG|''[[Funikularo de Odeso|Odesa funikularo]]'' </gallery> == Noto == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Araba kultura centro de Odeso]] * [[Odesa internacia filmfestivalo]] * [[Haveno de Odeso]] * [[Internacia flughaveno Odesa]] * [[Funikularo de Odeso]] * [[Tramtransporto en Odeso]] * [[Trolebusa transporto en Odeso]] * [[2606 Odessa]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Odeso|ReVo=odes}} * {{Oficiala retejo}} * [http://odeso.retejo.info/ La retejo pri Odeso kaj ĝia E-vivo (eo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120303013450/http://odeso.retejo.info/ |date=2012-03-03 }} * [http://vkontakte.ru/club23675283 La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe VKontakte.ru (eo, rusa, ukraina)] * [http://www.facebook.com/home.php?sk=group_160375610685949 La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe Vizaĝlibro (eo)] * [http://humurino.retejo.info/ Esperanta Humurino en Odeso (eo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130414203000/http://humurino.retejo.info/ |date=2013-04-14 }} * [https://kantaro.ikso.net/ho_odeso Kanto pri Odeso (eo)] * [http://www.citymap.odessa.ua/map/?lang=1 Elektrona mapo de Odeso (angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100811014942/http://www.citymap.odessa.ua/map/?lang=1 |date=2010-08-11 }} {{Fervojaj stacioj en Odeso}} {{Urboj-Herooj}} [[Kategorio:Odeso| ]] [[Kategorio:Urboj en Odesa provinco]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj sur marbordo de Nigra maro]] [[Kategorio:Havenurboj de Ukrainio]] 96hqhhd0wuogplf5j60zauo1uh4mg8b 0 248448 9416627 9153705 2026-06-29T05:14:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416627 wikitext text/x-wiki {{Junio}} Jen listo de okazaĵoj en '''[[junio]] [[2008]]'''. == 30-a junio == * [[Microsoft]] ĉesis elliveri [[Vindozo|Vindozon XP]]. == 29-a de junio == * La [[Hispanio|hispana]] teamo gajnis finalan ludon de [[futbalo|futbala]] [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008|eŭropa-ĉampionado]] en [[Vieno]] kontraŭ tiu de [[Germanio]] per 1:0. == 28-a de junio == * [[Afrika Unio]] ne volis sankcii [[Zimbabvo]]n pro la manipulado ĉe la balotoj. == 27-a de junio == * [[Nord-Koreio]] publikigis ke ĝi detruis malvarmig-turon de [[nuklea centralo]] en [[Jongbjono]]. * En [[Londono]] okazis koncerto pro la 90-jariĝo de [[Nelson Mandela]]. == 26-a de junio == * [[Germanio]] memorfestas la 60-an datrevenon de la tielnomata [[berlina aerponto]], kiam la okcidentaj alianculoj provizis la urbon malgraŭ sovetia blokado. Veteranoj de la tiama aertransportado, el kiuj multaj nun havas inter 80 kaj 90 jarojn, ĉeestis ceremoniojn en [[Berlino]] kaj [[Frankfurto]]. La [[Usono|usona]] kaj [[Britio|brita]] aerponto daŭris dum pli ol unu jaro, kaj okupis centojn da [[aviadilo]]j kiuj liveris ĉiom, de karbo al sukeraĵoj. == 22-a de junio == * Almenaŭ 160 homoj mortis kaj multe pli da ili forestas post kiam la [[tajfuno Fengshen]] frapis la sudajn [[Filipinoj]]n, kaŭzante terurajn inundojn kaj terfalaĵojn. Miloj da homoj estis evakuitaj de la zono trafita de la [[tajfuno]]. Ekblovoj de 170 kilometrojn hore kaŭzis multajn difektojn en sudaj kaj centraj regionoj. == 17-a de junio == * Mortis [[Henryk Mandelbaum]], lasta membro de la ''[[Sonderkommando]]'' == 16-a de junio == * [[Václav Klaus]] uzis la vorton "Esperanto" kiel metaforon por io nesukcesa kaj nevivipova, en intervjuo de gazeto ''[[Lidové noviny]]'' [http://www.liberafolio.org/2008/klausesperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080619163002/http://www.liberafolio.org/2008/klausesperanto |date=2008-06-19 }} == 15-a de junio == * Per sia subskribo la prezidento [[Fatmir Sejdiu]] ekvalidigis la unuan [[konstitucio]]n de [[Kosovo]], nur kvar monatojn post la deklaracio de sendependeco. == 14-a de junio == * Okazis [[tertremo]] kies [[surcentro]] estas en la suda parto de [[Iŭate (prefektujo)|Iŭate]] je l.t. 08:43. Oni registris [[tremointenseco-skalo de Japana Meteologia Agentejo|shindo]] 6+ en [[Oŝu]] en Iŭate kaj [[Kurihara]] en [[Mijagi (prefektujo)|Mijagi]]. [[Japana Meteologia Agentejo|JMA]] publikigis ke ĝia [[hipocentro]] troviĝis 10 km sub la marsurfaco, ĝia forto estis 7.0 sur la [[skalo de Richter]].[http://www.nikkei.co.jp/news/shakai/20080614AT1G1400H14062008.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * En [[Zaragozo]] la [[Hispanio|hispana]] reĝo [[Johano Karlo la 1-a]] komencas [[internacia ekspozicio|internacian ekspozicion]] [[2008]], kies devizo tekstas "Akvo kaj daŭre efika disvolviĝo". Reprezentas sin 105 landoj per pavilonoj kaj eksponaĵoj. * Post du semajnoj la [[Usono|usona]] [[kosmopramo Discovery]] sekure revenis sur la Teron. Ĝi laŭplane surteriĝis en la [[Kennedy Space Center|Kosmocentro Kennedy]] de [[Cape Canaveral|Kabo Kanaveralo]] en [[Florido]]. Interalie la pramo transportis [[Japanio|japanan]] esplorlaboratorion "[[Kibō]]" al la [[Internacia Kosmostacio]]. == 13-a de junio == * Sombra vendredo por la EU! La [[Irlando|irlandanoj]] voĉdonis pri la [[Lisbono|lisbona]] reform-traktato de [[Eŭropa Unio]], kiel nura [[nacio]] de la EU-membraj ŝtatoj. Ili malakceptis (53,6 %) kaj faligas Eŭropan Union en krizon de ĝia reformagado. == 12-a de junio == * [[Pollando]]: [[Sejmo]] unuanime proklamis rezolucion, kiu omaĝas la 100-jariĝon de [[UEA]]. La parlamento emfazis la "rekonvortojn al la daŭrigantoj de la verko de Ludoviko Zamenhof" kaj "subtenas la klopodon honorigi la Universalan Esperanto-Asocion per Nobel-pacpremio". == 8-a de junio == * Kamiono intence senbremse koliziis kun 3 promenantoj, post kio la ŝoforo mortigis 7 promenantojn kaj vundis pli ol 10 aliajn per [[tranĉilo]] surstrate en [[Akihabara]] en la [[Ĉijoda-kvartalo]] en [[Tokia Metropolo]] ([[Japanio]]). ([[Akihabara hombuĉado]]) == 2-a de junio == * Solena festado okazis en [[Parizo]] omaĝe al 10-jariĝo de la populara [[Linukso|Linuksa]] distribuaĵo [[Mandriva]]. Mandriva, antaŭe nomita Mandrake, estis inter la unuaj distribuaĵoj orientitaj al "simplaj uzantoj". == La unua parto de junio == * Pro rekorda en historio pligrandigo de kosto de [[nafto]] daŭris strikoj de transportistoj en [[Portugalio]], [[Hispanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Pollando]] kaj en [[Hindio]] kaj [[Nepalo]] okazis bataloj kun polico. {{Projektoj}} [[Kategorio:Junio laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2008| 06]] sayyf1hxcpdwel8l40b6i4q7aw8mc7t 0 248597 9416169 3963991 2026-06-28T13:11:43Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĉenstoĥovo]] 9416169 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉenstoĥovo]] 8l29dl68hgqqo281zlhu9t3sjo5ctl4 0 249142 9416260 8852514 2026-06-28T14:56:27Z Stefangrotz 91903 stilo + purigado 9416260 wikitext text/x-wiki '''Esperanta literaturo en la skotgaela''' estas tradukoj de Esperantaj verkoj al la [[skotgaela lingvo]]. Ne multaj literaturaĵoj verkitaj en Esperanto estis tradukitaj al la skotgaelan. Kelkaj poemoj de esperantaj poetoj aperis en diversaj publikigaĵoj, ekzemple ''GAIRM'', [[En nacia vesto]], ktp. Eble la plej longa skotgaela versio de esperanta verko estas ''An Cinneadh Leanabail'', traduko de [[La infana raso]] de [[William Auld]], rete eldonita sur la paĝoj de la [Esperantlingva verkista asocio], [http://www.everk.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231206104758/http://www.everk.it/ |date=2023-12-06 }} [[Dosiero:La infana raso.jpg]] == Vidu ankaŭ == *[[Irlanda literaturo]] *[[Listo de irlandaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton]] *[[Skotgaela literaturo]] * [[Garbhan MacAoidh]] [[Kategorio:Literaturo]] 3pmo35tpjq8gyhgnlzevlpzg83c8ia6 0 251168 9416138 7867995 2026-06-28T12:30:16Z Kani 670 9416138 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankfrunta abelmanĝulo |dosiero=White-fronted bee-eater (Merops bullockoides) Namibia.jpg |priskribo de dosiero= Ĉe ripozejo |dosiero2 = Bee eater in Selous Game Reserve.jpg |priskribo de dosiero= Ĉe nestejo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops bullockoides'' |dunomo aŭtoritato = ([[Andrew Smith (zoologo)|Smith]], 1834) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=200px | dosiero2 larĝo=200px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankfrunta abelmanĝulo''', ''Merops bullockoides'', estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]] tre amplekse disvastigita en subekvatora [[Afriko]]. == Priskribo == Tiu ĉi specio, kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, estas belkolora, svelta birdo, kun distingiga nigra masko (unu el la traokulaj strioj plej rimarkindaj inter abelmanĝuloj), inter blankaj frunto kaj suba strio, brilruĝa gorĝo kaj kvadrata vosto. La supraj partoj estas verdaj, kun cinamkoloraj subaj partoj kaj ĝis nuko. La ventro estas brilblua. La beko estas granda, nigra, akrapinta kaj iom subenkurba. La voĉo estas profunda kriĉado<ref>''The Hamlyn photographic guide to birds of the world'', enkondukita de Christopher Perrins; ĝenerala eldonisto: Andrew Gosler, Londono : Hamlyn, 1991, ISBN 0-600-57239-0</ref>. == Distribuado == La Blankfrunta abelmanĝulo troviĝas en la ampleksaj regionoj de [[savano]]j de subekvatora [[Afriko]]. La habitato komune konsistas el malferma kamparo, ofte ĉe ravinoj. == Kutimaro == === Nestumado kaj reproduktado === La Blankfrunta abelmanĝulo nestumas en kolonioj averaĝe de 200 individuoj, kie ili elfosas ripozan kaj nestan tunelojn en klifoj aŭ riverbordoj terecaj. La loĝantaro de tiuj abelmanĝuloj povas havi teritorion tra multajn kvadratajn kilometrojn de [[savano]], sed revenas al la sama kolonio por ripozi, grupiĝi kaj reproduktiĝi. La Blankfrunta abelmanĝulo havas unu el la plej kompleksan socian sistemon bazitan sur familio trovebla en birdoj. Kolonioj inkludas socian monogamion, tio estas ampleksigitajn familigrupojn kun koincidantaj generacioj, konataj kiel "klanoj" kiu montras kunlaboran reproduktadon. Nereproduktantaj individuoj iĝas helpantoj al samfamilianoj kaj zorgas la idaron. Ĉe la Blankfrunta abelmanĝulo, tiu helpokonduto estas tre disvastigita kun helpantoj zorgantaj en duono de la nestoklopodoj<ref>S.T. Emlen kaj P.H. Wrege, (1988), The role of kinship in helping decisions among white-fronted bee-eaters, ''Behavioral Ecology and Sociobiolgy'' '''23'''(5) 305-315</ref>. Tiuj helpantoj povas helpi ĉe ĉiu tasko de la reprodukta klopodo, el elfosado de la ripoz- kaj nestotunelo, ĝis manĝigado de la ino, kovado kaj manĝigado de la idaro; tiu kutimaro produktas grandan favoregan efekton por pliigi la nombron de la idaro atingita<ref>S.T. Emlen (1997) Family Dynamics of Social Vertebrates in ''Behavioural Ecology: An evolutionary approach, 4a Eldono, Eld. de J.R.Krebs and N.B.Davies</ref>. Nur 50% de nereproduktuloj en kolonio tipe iĝas helpantoj, kaj ĉu individuo iĝas helpanto aŭ ne kaj ĝis kioma grado ĝi havigas helpon ege dependas el la grado de [[parenceco]]. Nereproduktuloj ju pli iĝas helpantoj kiam la reproduktaj paroj estas proksimaj genetikaj parencoj. Inoj de Blankfrunta abelmanĝulo elirantaj el nestotuneloj devas eviti persekutadon de aliaj maskloj kiuj povas trudi ŝin surgrunde kaj perforti ŝin. Tiu kutimaro okazas ĉefe kontraŭ inoj ovodemetontaj, ĉar tiele tiuj perfortemaj maskloj povas sukcesi ke ŝi demetu liajn ovojn anstataŭ tiuj de ŝia partnero<ref>S.T. Emlen kaj P.H. Wrege, (1986), Forced copulations and intraspecific parasitism: two costs of social living in the white-fronted bee-eater, ''Ethology'' '''71''' 2-29</ref>. === Manĝado === La dieto el tiu ĉi specio komponiĝas ĉefe el [[abelo]]j, sed ili povas kapti aliajn flugantajn [[insekto]]jn depende de la sezono kaj la disponeblo de predoj. Oni observis du ĉasmetodojn. Ili povas gvati kiel rabobirdoj el malaltaj branĉoj de arboj aŭ arbustoj, aŭ gliti malalte el siaj gvatejoj kaj ŝvebi mallonge por kapti insektojn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47759|title=Merops bullockoides|downloaded=22a de Oktobro 2006}} Ne minacata {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 22r7cyhqt7c3qibqsssjt9zt3co02p9 0 251169 9416579 8855897 2026-06-29T00:16:35Z Kani 670 9416579 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Madagaskara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops superciliosus 2 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Madagaskara abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Madagaskara abelmanĝulo''' ''M. superciliosus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops superciliosus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Madagaskara abelmanĝulo''' (''Merops superciliosus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Afriko]] kaj [[Azio]], sed foje aperas en [[Eŭropo]], kie ne konfuzeblas kun la [[Eŭropa abelmanĝulo]], kiu estas bruneca supre, dum tiu ĉi specio estas verda supre kaj sube. Ĝi estas simila al la [[Filipina abelmanĝulo]] (kelkaj konsideras ununuran specion), sed ne havas bluajn pugon aŭ voston. Sed, kiel tiu, ĝi montras, krom la nigra traokula strio kiu konektas kun la nigra beko, kiel ĉe multaj abelmanĝuloj, blankecajn (en Afriko) aŭ bluecajn (en Azio) supran kaj suban mallarĝajn striojn kaj ruĝecan gorĝon. En la nigra traokula strio kontrastas la ruĝa okulo. La brusto kaj ventro estas verdaj, kiel la dorso. Tiu ĉi specio preferas en [[Madagaskaro]] kaj [[Komoroj]] malferman kamparon, kiel ekzemple terkulturejojn, sed en kontinenta [[Afriko]] (el [[Etiopio]] al [[Sudafriko]]) ĝi estas pli diversa specio, ĉar troviĝas en [[savano]]j, ebenaĵoj, ĉe akvo kaj en [[manglejo]]j. En [[Azio]] preferas humidejojn. Laŭ tiu ampleksa disvastiĝo la nomo de '''Madagaskara abelmanĝulo''' estus neĝusta, sed tradicie oni uzas tiun; krome kelkaj fakuloj konsideris, ke la aziaj birdoj apartenus al distinga specio kaj tiukadre tiu ĉi nomo restus pli ĝusta. La kutimaro estas simila al tiu de aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ĉasas el gvatejoj, ĉu kablo ĉu arbo, de kie atakas la pretereflugantajn insektojn kaj revenas al gvatejo por frapi la predon ĝis forigi la pikilon, se ĝi estas venena. Nokte ili ripozas en koloniaj ripozejoj. En Afriko la specio estas sufiĉe nemigranta; nur ĉe [[Zambio]] kaj [[Malavio]] estas kelkaj movoj. En Azio estas pli migranta, ĉefe el [[Barato]] al [[Indonezio]]. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi elfosas tunelon por reproduktiĝi ĉu kiel izola paro ĉu en kolonio ĝis de cento da paroj. En la tunelo la ino demetas 5 al 7 ovojn, sed en Madagaskaro nur 2 aŭ 3. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi manĝas ĉefe insektojn, sed diverse laŭ la regionoj. En Madagaskaro ĉefe [[grilo]]jn, [[vespo]]jn, [[muŝo]]jn, [[papilio]]jn, ktp. En Barato ĉefe [[libelo]]jn, [[abelo]]jn kaj [[vespo]]jn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47771|title=Merops superciliosus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/guepier.de.madagascar.html En la franca] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Madagaskaro]] bdu5v6i86bc2zd7ugy776qvfogpqpd7 9416580 9416579 2026-06-29T00:17:12Z Kani 670 9416580 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Madagaskara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops superciliosus 2 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Madagaskara abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Madagaskara abelmanĝulo''' ''M. superciliosus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops superciliosus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Madagaskara abelmanĝulo''' (''Merops superciliosus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Afriko]] kaj [[Azio]], sed foje aperas en [[Eŭropo]], kie ne konfuzeblas kun la [[Eŭropa abelmanĝulo]], kiu estas bruneca supre, dum tiu ĉi specio estas verda supre kaj sube. Ĝi estas simila al la [[Filipina abelmanĝulo]] (kelkaj konsideras ununuran specion), sed ne havas bluajn pugon aŭ voston. Sed, kiel tiu, ĝi montras, krom la nigra traokula strio kiu konektas kun la nigra beko, kiel ĉe multaj abelmanĝuloj, blankecajn (en Afriko) aŭ bluecajn (en Azio) supran kaj suban mallarĝajn striojn kaj ruĝecan gorĝon. En la nigra traokula strio kontrastas la ruĝa okulo. La brusto kaj ventro estas verdaj, kiel la dorso. Tiu ĉi specio preferas en [[Madagaskaro]] kaj [[Komoroj]] malferman kamparon, kiel ekzemple terkulturejojn, sed en kontinenta [[Afriko]] (el [[Etiopio]] al [[Sudafriko]]) ĝi estas pli diversa specio, ĉar troviĝas en [[savano]]j, ebenaĵoj, ĉe akvo kaj en [[manglejo]]j. En [[Azio]] preferas humidejojn. Laŭ tiu ampleksa disvastiĝo la nomo ''Madagaskara abelmanĝulo'' estus neĝusta, sed tradicie oni uzas tiun; krome kelkaj fakuloj konsideris, ke la aziaj birdoj apartenus al distinga specio kaj tiukadre tiu ĉi nomo restus pli ĝusta. La kutimaro estas simila al tiu de aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ĉasas el gvatejoj, ĉu kablo ĉu arbo, de kie atakas la pretereflugantajn insektojn kaj revenas al gvatejo por frapi la predon ĝis forigi la pikilon, se ĝi estas venena. Nokte ili ripozas en koloniaj ripozejoj. En Afriko la specio estas sufiĉe nemigranta; nur ĉe [[Zambio]] kaj [[Malavio]] estas kelkaj movoj. En Azio estas pli migranta, ĉefe el [[Barato]] al [[Indonezio]]. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi elfosas tunelon por reproduktiĝi ĉu kiel izola paro ĉu en kolonio ĝis de cento da paroj. En la tunelo la ino demetas 5 al 7 ovojn, sed en Madagaskaro nur 2 aŭ 3. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi manĝas ĉefe insektojn, sed diverse laŭ la regionoj. En Madagaskaro ĉefe [[grilo]]jn, [[vespo]]jn, [[muŝo]]jn, [[papilio]]jn, ktp. En Barato ĉefe [[libelo]]jn, [[abelo]]jn kaj [[vespo]]jn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47771|title=Merops superciliosus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/guepier.de.madagascar.html En la franca] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Madagaskaro]] rqqrcacgckrvjk0mgabzmvwffehf62w 9416581 9416580 2026-06-29T00:18:55Z Kani 670 9416581 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Madagaskara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops superciliosus 2 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Madagaskara abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Madagaskara abelmanĝulo''' ''M. superciliosus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops superciliosus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Madagaskara abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops superciliosus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Afriko]] kaj [[Azio]], sed foje aperas en [[Eŭropo]], kie ne konfuzeblas kun la [[Eŭropa abelmanĝulo]], kiu estas bruneca supre, dum tiu ĉi specio estas verda supre kaj sube. Ĝi estas simila al la [[Filipina abelmanĝulo]] (kelkaj konsideras ununuran specion), sed ne havas bluajn pugon aŭ voston. Sed, kiel tiu, ĝi montras, krom la nigra traokula strio kiu konektas kun la nigra beko, kiel ĉe multaj abelmanĝuloj, blankecajn (en Afriko) aŭ bluecajn (en Azio) supran kaj suban mallarĝajn striojn kaj ruĝecan gorĝon. En la nigra traokula strio kontrastas la ruĝa okulo. La brusto kaj ventro estas verdaj, kiel la dorso. Tiu ĉi specio preferas en [[Madagaskaro]] kaj [[Komoroj]] malferman kamparon, kiel ekzemple terkulturejojn, sed en kontinenta [[Afriko]] (el [[Etiopio]] al [[Sudafriko]]) ĝi estas pli diversa specio, ĉar troviĝas en [[savano]]j, ebenaĵoj, ĉe akvo kaj en [[manglejo]]j. En [[Azio]] preferas humidejojn. Laŭ tiu ampleksa disvastiĝo la nomo ''Madagaskara abelmanĝulo'' estus neĝusta, sed tradicie oni uzas tiun; krome kelkaj fakuloj konsideris, ke la aziaj birdoj apartenus al distinga specio kaj tiukadre tiu ĉi nomo restus pli ĝusta. La kutimaro estas simila al tiu de aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ĉasas el gvatejoj, ĉu kablo ĉu arbo, de kie atakas la pretereflugantajn insektojn kaj revenas al gvatejo por frapi la predon ĝis forigi la pikilon, se ĝi estas venena. Nokte ili ripozas en koloniaj ripozejoj. En Afriko la specio estas sufiĉe nemigranta; nur ĉe [[Zambio]] kaj [[Malavio]] estas kelkaj movoj. En Azio estas pli migranta, ĉefe el [[Barato]] al [[Indonezio]]. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi elfosas tunelon por reproduktiĝi ĉu kiel izola paro ĉu en kolonio ĝis de cento da paroj. En la tunelo la ino demetas 5 al 7 ovojn, sed en Madagaskaro nur 2 aŭ 3. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi manĝas ĉefe insektojn, sed diverse laŭ la regionoj. En Madagaskaro ĉefe [[grilo]]jn, [[vespo]]jn, [[muŝo]]jn, [[papilio]]jn, ktp. En Barato ĉefe [[libelo]]jn, [[abelo]]jn kaj [[vespo]]jn. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47771|title=Merops superciliosus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/guepier.de.madagascar.html En la franca] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Madagaskaro]] fxejaq76jl4igsp8w04xewp1jgfmuax 9416582 9416581 2026-06-29T00:19:45Z Kani 670 /* Referencoj */ 9416582 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Madagaskara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops superciliosus 2 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Madagaskara abelmanĝulo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Madagaskara abelmanĝulo''' ''M. superciliosus'' |statuso = LC |dunomo = ''Merops superciliosus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=220px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Madagaskara abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops superciliosus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]]. Ĝi reproduktiĝas en [[Afriko]] kaj [[Azio]], sed foje aperas en [[Eŭropo]], kie ne konfuzeblas kun la [[Eŭropa abelmanĝulo]], kiu estas bruneca supre, dum tiu ĉi specio estas verda supre kaj sube. Ĝi estas simila al la [[Filipina abelmanĝulo]] (kelkaj konsideras ununuran specion), sed ne havas bluajn pugon aŭ voston. Sed, kiel tiu, ĝi montras, krom la nigra traokula strio kiu konektas kun la nigra beko, kiel ĉe multaj abelmanĝuloj, blankecajn (en Afriko) aŭ bluecajn (en Azio) supran kaj suban mallarĝajn striojn kaj ruĝecan gorĝon. En la nigra traokula strio kontrastas la ruĝa okulo. La brusto kaj ventro estas verdaj, kiel la dorso. Tiu ĉi specio preferas en [[Madagaskaro]] kaj [[Komoroj]] malferman kamparon, kiel ekzemple terkulturejojn, sed en kontinenta [[Afriko]] (el [[Etiopio]] al [[Sudafriko]]) ĝi estas pli diversa specio, ĉar troviĝas en [[savano]]j, ebenaĵoj, ĉe akvo kaj en [[manglejo]]j. En [[Azio]] preferas humidejojn. Laŭ tiu ampleksa disvastiĝo la nomo ''Madagaskara abelmanĝulo'' estus neĝusta, sed tradicie oni uzas tiun; krome kelkaj fakuloj konsideris, ke la aziaj birdoj apartenus al distinga specio kaj tiukadre tiu ĉi nomo restus pli ĝusta. La kutimaro estas simila al tiu de aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ĉasas el gvatejoj, ĉu kablo ĉu arbo, de kie atakas la pretereflugantajn insektojn kaj revenas al gvatejo por frapi la predon ĝis forigi la pikilon, se ĝi estas venena. Nokte ili ripozas en koloniaj ripozejoj. En Afriko la specio estas sufiĉe nemigranta; nur ĉe [[Zambio]] kaj [[Malavio]] estas kelkaj movoj. En Azio estas pli migranta, ĉefe el [[Barato]] al [[Indonezio]]. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi elfosas tunelon por reproduktiĝi ĉu kiel izola paro ĉu en kolonio ĝis de cento da paroj. En la tunelo la ino demetas 5 al 7 ovojn, sed en Madagaskaro nur 2 aŭ 3. Kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj, ankaŭ tiuj ĉi manĝas ĉefe insektojn, sed diverse laŭ la regionoj. En Madagaskaro ĉefe [[grilo]]jn, [[vespo]]jn, [[muŝo]]jn, [[papilio]]jn, ktp. En Barato ĉefe [[libelo]]jn, [[abelo]]jn kaj [[vespo]]jn. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47771|title=Merops superciliosus|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/guepier.de.madagascar.html En la franca] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Meropedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Madagaskaro]] 649rir96rhssrc5cld1jleoj5z61m64 0 255688 9416127 9376381 2026-06-28T12:13:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo = Joe Biden | honora sufikso = | dosiero = Joe Biden presidential portrait.jpg | grandeco de dosiero = | malgranda dosiero = | priskribo = | vico = 46-a | ofico = [[Prezidanto de Usono]] | de = [[20-a de januaro]] [[2021]] | ĝis = [[20-a de januaro]] [[2025]] | antaŭulo = [[Donald Trump]] | sekvanto = Donald Trump | vico2 = 47-a | ofico2 = [[Vicprezidanto de Usono]] | de2 = [[20-a de januaro]] [[2009]] | ĝis2 = [[20-a de januaro]] [[2017]] | prezidento2 = [[Barack Obama]] | antaŭulo2 = [[Dick Cheney]] | sekvanto2 = [[Mike Pence]] | vico3 = | ofico3 = [[Usona Senatano]]<br />de [[Delavaro]] | de3 = {{dato|3|januaro|1973}} | ĝis3 = [[15-a de januaro]] [[2009]] | antaŭulo3 = [[J. Caleb Boggs]] | sekvanto3 = [[Ted Kaufman]] | dato de naskiĝo = 1942-11-20 | loko de naskiĝo = [[Scranton]], [[Pensilvanio]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco = | edzo/ino = Neilia Hunter (mortinta)<br />Jill Tracy Jacobs | partio = [[Usona Demokratia Partio|Demokratia Partio]] | rilatoj = | infanoj = | sidejo = [[Wilmington]], [[Delavaro]] | alma_mater = [[Universitato de Delavaro]]<br />[[Sirakuza Universitato]] | okupo = | profesio = [[advokato]], [[politikisto]] | religio = [[Katolikismo]] | subskribo = Joe Biden Presidential Signature.svg | ttt = http://biden.senate.gov | notoj = }} '''Joe BIDEN''', plennome '''Joseph Robinette Biden, Jr.''' {{prononco|ĝoŭ bajden}} (naskita la {{daton|20|novembro|1942}} en Scranton, [[Pensilvanio]]) estas [[Usono|usona]] politikisto de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]], spertulo pri eksterlanda politiko, kaj la [[prezidanto de Usono]] ekde 2021 ĝis 2025. De 1973 ĝis 2009 li estis delegito de [[Delavaro]] en la [[Usona Senato]]. De 2009 ĝis 2017 li estis [[vicprezidanto de Usono]] sub prezidanto [[Barack Obama]]. Biden servis ses oficdaŭrojn, aŭ 36 jarojn, kiel senatano. Li estas la plej longe servinta senatano de [[Delavaro]]. Li prezidis la komitaton pri eksterlandaj rilatoj en la 110-a [[Usona Kongreso|Kongreso]]. Biden estis kandidato por la usona prezidenteco, sed ekskandidatiĝis post la antaŭbaloto de [[Iovao]] la 3-an de januaro 2008. Obama anoncis Biden kiel sian vicprezidentan kandidaton, per poŝtelefona [[Servo de mallongaj mesaĝoj|tekst-mesaĝo]] al subtenantoj, la 23-an de aŭgusto 2008. Biden publike indikis, ke li serioze konsideras kandidatiĝi denove por la voĉdono de 2016.<ref>[http://www.washingtonpost.com/blogs/in-the-loop/wp/2015/03/23/job-opening-raise-money-to-draft-joe-biden-to-run-in-2016/ Colby Itkowitz - "There is a ‘Draft Joe Biden’ Super PAC Now; It’s Even Hiring a Fundraiser", ''[[Washington Post]]'', March 23, 2015]</ref> Tamen je la {{dato|21|oktobro|2015}}, parolante ĉe la Roza Ĝardeno (apud la Blanka Domo), kun la edzino kaj prezidanto Obama apude, Biden anoncis sian decidon ne kandidatiĝi por la demokrata nomumo en la balotado de 2016.<ref>Jeff Mason - [http://www.aol.com/article/2015/10/21/biden-announces-hes-not-running-for-president/21252056/?icid=maing-grid7%7Chtmlws-main-bb%7Cdl1%7Csec1_lnk3%26pLid%3D36905727 "Biden says he will not seek 2016 Democratic nomination"], ''Thomson Reuters'', October 21, 2015. Retrieved October 21, 2015 {{en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-president-2016_55f1cefbe4b093be51be0d69|titolo=Comment Joe Biden Is Not Running For President In 2016|alirdato=2015-10-21|eldoninto=Huffington Post}} {{en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657|titolo=Joe Biden Decides Not to Enter Presidential Race|alirdato=2015-10-21|eldoninto=The Wall Street Journal}} {{en}}</ref> Biden anoncis sian 2020 kandidatecon por prezidanto la {{Daton|25|aprilo|2019}}, kaj en junio 2020, li atingis la 1.991-delegitan sojlon necesan por iĝi la kandidato de la partio.<ref>https://www.washingtonpost.com/politics/biden-clinches-the-democratic-nomination-after-securing-more-than-1991-delegates/2020/06/09/ee8a4e66-a7e3-11ea-b473-04905b1af82b_story.html</ref> La {{daton|11|aŭgusto|2020}}, Biden anoncis, ke usona senatano [[Kamala Harris]] estos vicprezidantkandidato en la prezidanta elekto en 2020.<ref>https://www.cnn.com/politics/live-news/2020-election-biden-vp-pick/index.html</ref> Biden venkis en la usonaj prezidantaj balotoj de {{dato|3|novembro|2020}} kontraŭ la tiama prezidanto [[Donald Trump]],<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/trump-biden-election-results-11-07-20/index.html Joe Biden elected president], CNN</ref> kaj li oficiale iĝis prezidanto de Usono la {{daton|20|januaro|2021}}. Je la tagon de sia [[inaŭguro]], Biden havis 78 jarojn kaj du monatojn, la plej maljuna prezidanto en la momento de sia inaŭguro (Trump tenis la antaŭan rekordon, kiu havis 70 jarojn dum sia inaŭguro) kaj la plej maljuna aktuala prezidanto ([[Ronald Reagan]], kiu estis 77-jara kiam li finis sian antaŭan mandaton). Li ankaŭ estas la unua prezidanto kies hejmŝtato estas Delavaro. Krome li estas la dua katolika prezidanto en la historio post [[John F. Kennedy|John Fitzgerald Kennedy]]; Kaj la dua prezidanto, post [[Richard Nixon]], kiu estis elektita prezidanto post sia periodo kiel vicprezidanto finiĝis. == Frua vivo (1942–1965) == [[Dosiero:Joe Biden at Archmere Academy (cropped 2).jpg|maldekstra|eta|Biden ĉe Akademio Archmere en la 1950aj jaroj]] Joseph Robinette Biden Jr. naskiĝis la 20an de novembro 1942,<ref name="cong-bio2">United States Congress. "Joseph R. Biden (id: b000444)". ''Biographical Directory of the United States Congress''.</ref> ĉe la Hospitalo de St. Mary en Scranton, [[Pensilvanio]],<ref>[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 5.</ref> al Catherine Eugenia "Jean" Biden (naske Finnegan) kaj Joseph Robinette Biden Sr.<ref name="ap0108102">{{Cite news|last=Chase|first=Randall|date=9a de januaro 2010|title=Vice President Biden's mother, Jean, dies at 92|publisher=WITN-TV|agency=[[Associated Press]]|url=https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html|access-date=24a de januaro 2021|archive-date=May 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520012620/https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200520012620/https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html|arkivdato=2020-05-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200520012620/https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html |date=2020-05-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200520012620/https://www.witn.com/home/headlines/81062772.html |arkivdato=2020-05-20 }}</ref><ref>{{Cite news|last=Smolenyak|first=Megan|author-link=Megan Smolenyak|date=3a de septembro 2002|title=Joseph Biden Sr., 86, father of the senator|work=The Baltimore Sun|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-09-03-0209030023-story.html|access-date=15a de aprilo 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230113231/https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-09-03-0209030023-story.html|url-status=live}}</ref> La plej maljuna infano en katolika familio, li havas fratinon, Valerie kaj du fratojn, Francis kaj James.<ref>[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 9.</ref> Jean havis irlandan geneologion,<ref>{{Cite news|last=Smolenyak|first=Megan|author-link=Megan Smolenyak|date=2a de julio 2012|title=Joe Biden's Irish Roots|work=HuffPost|url=https://www.huffpost.com/entry/joe-bidens-irish-roots_b_1641678|access-date=6a de decembro 2012|archive-date=28a de aprilo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428024327/https://www.huffpost.com/entry/joe-bidens-irish-roots_b_1641678|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=November 9, 2008|title=Number two Biden has a history over Irish debate|work=The Belfast Telegraph|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-28454443.html|access-date=January 22, 2008|archive-date=December 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216214525/http://www.belfasttelegraph.co.uk/sunday-life/number-two-biden-has-a-history-over-irish-debate-28454443.html|url-status=live}}</ref><ref name="witcover82">[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 8.</ref> kaj Joseph Sr. havis anglan, francan, kaj irlandan geneologion.<ref name="witcover82" /><ref>{{Cite news|last=Smolenyak|first=Megan|author-link=Megan Smolenyak|date=April–May 2013|title=Joey From Scranton—VP Biden's Irish Roots|work=Irish America|url=https://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/|access-date=April 15, 2020|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103080608/https://irishamerica.com/2013/03/joey-from-scranton-vice-president-bidens-irish-roots/|url-status=live}}</ref> La patro de Biden estis riĉa, sed suferis financajn problemojn ĉirkaŭ la tempo kiam Biden naskiĝis<ref>{{Cite news|last=Russell|first=Katie|date=January 8, 2021|title=Joe Biden's family tree: how tragedy shaped the US president-elect|language=en-GB|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/family/life/joe-biden-family-tree-children-ashley-hunter/|access-date=December 1, 2020|issn=0307-1235|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108150352/https://www.telegraph.co.uk/family/life/joe-biden-family-tree-children-ashley-hunter/|url-status=live}}</ref><ref name="promises20082">{{Cite book|last1=Biden|first1=Joe|title=Promises to Keep: On Life and Politics|date=2008|publisher=Random House|isbn=978-0-8129-7621-2|pages=16–17}}</ref><ref name="Witcover 2010 pp. 7-8">[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], pp. 7-8.</ref> kaj dum pluraj jaroj la familio loĝis kun la patrinaj geavoj de Biden.<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/> Scranton spertis ekonomian malpliiĝon dum la 1950aj jaroj kaj la patro de Biden ne povis trovi konstantan laboron.<ref name="ap-scranton2">{{Cite news|last=Rubinkam|first=Michael|date=August 27, 2008|title=Biden's Scranton childhood left lasting impression|publisher=[[Fox News Channel|Fox News]]|agency=[[Associated Press]]|url=https://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html|access-date=September 7, 2008|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185424/https://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html|url-status=live}}</ref> Komence en 1953, la familio loĝis en apartamento en Claymont, [[Delavaro]], kaj poste translokiĝis al domo en apuda Mayfield.<ref name="promises20082" /><ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.homesandgardens.com/news/joe-biden-house|titolo=Joe Biden's houses|alirdato=2021-09-18|familia nomo=Ebert|persona nomo=Jennifer|dato=2021-01-20|eldoninto=Homes and Gardens}}</ref><ref>{{cite news|last=Newman|first=Meredith|title=How Joe Biden went from 'Stutterhead' to senior class president|newspaper=News Journal|date=June 24, 2019|url=https://eu.delawareonline.com/story/news/2019/06/24/how-joe-biden-overcame-stutter-class-president-archmere-high-school/1261174001/|accessdate=September 18, 2021}}</ref> Biden Sr. poste fariĝis sukcesa vendisto de uzitaj aŭtoj, kun familio en mezklasa vivstilo.<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/><ref name="ap-scranton2" /><ref name="aap08-bio26">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 364.</ref> Ĉe Akademio Archmere en Claymont,<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32">[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], pp. 27, 32.</ref> Biden ludis [[basbalo]]n kaj estis elstara ludanto en la mezlerneja [[Usona piedpilkado|usona futbala]] teamo.<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/><ref name="tnj0928082">{{Cite news|last=Frank|first=Martin|date=September 28, 2008|title=Biden was the stuttering kid who wanted the ball|page=D.1|work=The News Journal|url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601081204/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS|archive-date=June 1, 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601081204/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS|arkivdato=2013-06-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130601081204/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS |date=2013-06-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601081204/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS |arkivdato=2013-06-01 }}</ref> Kvankam ne bona studento, li estis klasa prezidanto en la tria kaj kvara jaroj.<ref name="auto32">[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], pp. 40-41.</ref><ref name="auto32"/> Li diplomiĝis en 1961.<ref name="auto32"/> Ĉe la [[Universitato de Delavaro]] en Newark, Biden nelonge ludis unuajaran usonan futbalon<ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 27, 32–33.</ref><ref>{{Cite web|first=Domenico|last=Montanaro|title=Fact Check: Biden's Too Tall Football Tale|url=http://firstread.nbcnews.com/_news/2012/10/16/14489712-fact-check-bidens-too-tall-football-tale|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221225751/http://firstread.nbcnews.com/_news/2012/10/16/14489712-fact-check-bidens-too-tall-football-tale|archive-date=December 21, 2012|website=firstread.nbcnews.com|publisher=NBC News}}</ref> kaj, kiel neelstara studento,<ref name="nyt09188722">{{Cite news|last=Dionne|first=E. J., Jr.|author-link=E. J. Dionne|date=September 18, 1987|title=Biden Admits Plagiarism in School But Says It Was Not 'Malevolent'|work=[[The New York Times]]|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120023426/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE3DB143FF93BA2575AC0A961948260|url-status=live}}</ref> gajnis bakalaŭron en 1965 kun duobla specialiĝo pri historio kaj [[politika scienco]] kaj subspecialiĝo en la angla lingvo.<ref name="ap-timeline2">{{Cite news|date=August 23, 2008|title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career|work=[[San Francisco Chronicle]]|agency=[[Associated Press]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL|url-status=dead|access-date=September 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL|archive-date=September 25, 2008}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |date=2008-09-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |arkivdato=2008-09-25 }}</ref><ref>[[Joe Biden#Taylor|Taylor (1990)]], p. 98.</ref> Biden havas [[balbutado]]n, kiu pliboniĝis dum la dudekaj aĝoj.<ref>{{Cite web|last=Biden, Jr.|first=Joseph R.|date=July 9, 2009|title=Letter to National Stuttering Association chairman|url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf|archive-date=July 28, 2011|access-date=December 9, 2010|publisher=[[National Stuttering Association]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf|arkivdato=2011-07-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf |date=2011-07-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf |arkivdato=2011-07-28 }}</ref> Li diras, ke li malpliigis ĝin elparolante poezion antaŭ spegulo,<ref name="auto32"/><ref>{{Cite web|first=Janet|last=Hook|date=September 16, 2019|title=Joe Biden's childhood struggle with a stutter: How he overcame it and how it shaped him|url=https://www.latimes.com/politics/story/2019-09-15/joe-bidens-childhood-struggle-with-a-stutter|access-date=July 24, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|archive-date=September 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916173912/https://www.latimes.com/politics/story/2019-09-15/joe-bidens-childhood-struggle-with-a-stutter|url-status=live}}</ref> sed kelkaj observantoj diris, ke ĝi influis lian elfaron en la prezidentaj debatoj de la demokratia partio de 2020.<ref>{{Cite web|last=Hendrickson|first=John|date=January–February 2020|title=What Joe Biden Can't Bring Himself to Say|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/01/joe-biden-stutter-profile/602401/|access-date=November 24, 2019|website=[[The Atlantic]]|archive-date=November 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121191228/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/01/joe-biden-stutter-profile/602401/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Bailey|first=Isaac J.|date=March 11, 2020|title=Is Biden's Stutter Being Mistaken for "Cognitive Decline"?|url=https://niemanreports.org/articles/biden-stutter/|work=Nieman Reports|publisher=[[Nieman Foundation for Journalism]]|location=Cambridge, MA|access-date=August 29, 2021}}</ref><ref>{{cite news|last=Carlisle|first=Madeleine|date=December 20, 2019|access-date=August 29, 2021|title=Sarah Huckabee Sanders Apologizes To Joe Biden After Mocking Debate Response on Stuttering|url=https://time.com/5753754/sarah-huckabee-sanders-biden-stuttering-tweet/|work=[[Time (magazine)|Time]]|location=New York, NY}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210916191918/https://time.com/5753754/sarah-huckabee-sanders-biden-stuttering-tweet/ |date=2021-09-16 }}</ref> == Geedziĝoj, jurlernejo, kaj frua kariero (1966–1972) == Je la 27a de aŭgusto, 1966, Biden geedziĝis kun Neilia Hunter (1942–1972), studento ĉe [[Sirakuza Universitato|Universitato de Syracuse]],<ref name="ap-timeline24">{{Cite news|date=August 23, 2008|title=A timeline of U.S. Sen. Joe Biden's life and career|work=[[San Francisco Chronicle]]|agency=[[Associated Press]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL|url-status=dead|access-date=September 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL|archive-date=September 25, 2008}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |date=2008-09-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080925021142/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL |arkivdato=2008-09-25 }}</ref> post superirante la barilon de la nevolemo de ties gepatroj pri tio, ke ŝi geedziĝas kun katolikulo. La ceremonio okazis en katolika preĝejo en Skaneateles, Nov-Jorko.<ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 32, 36–37.</ref> Ili havis tri infanojn: Joseph R. "Beau" Biden III (1969–2015), Robert Hunter Biden (naskite 1970), kaj Naomi Christina "Amy" Biden (1971–1972).<ref name="ap-timeline24"/> [[Dosiero:Joe Biden in 1968 Edition of Onondagan Yearbook.jpg|maldekstra|eta|Biden en la jarlibro de 1968 de la Universitato de Syracuse]] En 1968, Biden gajnis diplomon pri juro de Lernejo de Juro de la Universitato Syracuse, rangis 76a en sia klaso de 85 studentoj, post malsukceso en kurso pro agnoskita "eraro" kiam li kopiis artikolon el jura gazeto por eseo, kiun li verkis dum la unua jaro ĉe la lernejo de juro.<ref name="nyt09188722"/> Li fariĝis advokato de Delavaro en 1969.<ref name="cong-bio2" /> Biden ne publike subtenis aŭ kontraŭis la Vjetnamian Militon ĝis sia kandidatiĝo por la senato kaj kontraŭis la kondukon de Nixon pri la milito.<ref>Witcover (2010), pp. 50, 75.</ref> Dum la studado ĉe la Universitato de Delavaro kaj la Universitato de Syracuse, Biden ricevis kvin soldatiĝajn prokrastojn, kiam la plejparto de soldatoj estis sendataj al la [[Vjetnama milito|Vjetnamia Milito]]. En 1968, baze de fizika ekzameno, oni donis al li kondiĉan kuracan prokraston; en 2008, proparolanto por Biden diris, ke la kialo estis "adoleska astmo".<ref>{{cite news|last1=Caldera|first1=Camille|title=Fact check: Biden, like Trump, received multiple draft deferments from Vietnam|url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/09/16/fact-check-biden-received-multiple-draft-deferments-vietnam/5809482002/|access-date=April 3, 2021|work=[[USA Today]]|date=September 16, 2020}}</ref> En 1968, Biden estis oficisto en advokata firmao en Wilmington gvidita de eminenta loka respublikano William Prickett kaj, li poste diris, ke li "pensis pri si kiel [[Respublikana Partio (Usono)|respublikano]]".<ref name="dmn-8723">{{Cite news|last=Leubsdorf|first=Carl P.|date=September 6, 1987|title=Biden Keeps Sights Set On White House|work=[[The Dallas Morning News]]|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103080715/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210103080715/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id |date=2021-01-03 }} Reprinted in {{cite news|url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html|title=Lifelong ambition led Joe Biden to Senate, White House aspirations|date=August 23, 2008|newspaper=[[The Dallas Morning News]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919060037/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html|archive-date=September 19, 2008}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919060037/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html |date=2008-09-19 }}</ref><ref name="time-barrett2">{{Cite news|last=Barrett|first=Laurence I.|date=June 22, 1987|title=Campaign Portrait, Joe Biden: Orator for the Next Generation|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,964716,00.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=November 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113235512/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,964716,00.html|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201113235512/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,964716,00.html |date=2020-11-13 }}</ref> Li malŝatis la konservativan rasan politikon de la aktuala demokrata guberniestro de Delavaro Charles Terry kaj subtenis pli liberalan Respublikanon, Russell W. Peterson, kiu venkis kontraŭ Terry en 1968.<ref name="dmn-8723"/> Lokaj respublikanoj varbis al Biden sed li registris sin [[Sendependa (politiko)|senpartia]] pro sia malŝato de respublikana prezidenta kandidato [[Richard Nixon]].<ref name="dmn-8723"/> En 1969, Biden laboris advokate unue kiel publika defendanto kaj poste ĉe firmao gvidita de loka aktiva demokrato,<ref name="dmn-8723"/><ref name="cby-4322">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 43.</ref> kiu nomumis lin al la Demokrata Forumo, grupo klopodanta reformi kaj revigligi la ŝtatan partion;<ref>[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 86.</ref> Biden poste reregistris sin kiel demokrato.<ref name="dmn-8723"/> Li kaj alia advokato ankaŭ starigis advokatan firmaon.<ref name="cby-4322"/> Firmaa juro, tamen, ne plaĉis al li kaj [[Kriminala juro|kriminalaa juro]] ne pagis bonan salajron.<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/> Li aldonis al sia enspezo administrante nemoveblaĵojn.<ref name="watn02010922">{{Cite news|last=Palmer|first=Nancy Doyle|date=February 1, 2009|title=Joe Biden: 'Everyone Calls Me Joe'|work=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|url=https://www.washingtonian.com/2009/02/01/joe-biden-everyone-calls-me-joe/|access-date=February 4, 2009|archive-date=July 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731071850/https://www.washingtonian.com/2009/02/01/joe-biden-everyone-calls-me-joe/|url-status=live}}</ref> En 1970, Biden kandidatiĝis por la seĝo de la 4a distrikto de la gubernia konsilio de New Castle, subtenante liberalan idearon, inkluzive publikan domaron en la antaŭurboj.<ref name="cby-4322"/><ref>[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 59.</ref><ref>{{Cite news|last=Harriman|first=Jane|date=December 31, 1969|title=Joe Biden: Hope for Democratic Party in '72?|page=3|work=[[Newspapers.com]]|publisher=[[The News Journal]]|url=http://www.newspapers.com/image/?clipping_id=8326887|access-date=May 1, 2019|archive-date=August 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802170920/http://www.newspapers.com/image/?clipping_id=8326887|url-status=live}}</ref> La seĝo estis tenata de respublikano Henry R. Folsom, kiu kandidatiĝis en la 5a distrikto post ŝanĝo de konsiliaj distriktoj.<ref>{{Cite web|url=https://udspace.udel.edu/bitstream/handle/19716/24355/MSS0733_F5.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Republican Information Center: 1970 List of Candidates|last=Delaware Republican State Headquarters|date=1970|website=University of Delaware Library Institutional Repository|publisher=[[University of Delaware]]|location=Newark, DE|access-date=January 13, 2021|page=11|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185424/https://udspace.udel.edu/bitstream/handle/19716/24355/MSS0733_F5.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=October 1, 1969|title=County Ponders Housing Code|url=https://www.newspapers.com/clip/67562209/housing-code/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=2|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185425/https://www.newspapers.com/clip/67562209/housing-code/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Lockman|first=Norm|date=December 20, 1969|title=New Housing Code Favored for County|url=https://www.newspapers.com/clip/67562907/housing-code/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=2|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185426/https://www.newspapers.com/clip/67562907/housing-code/|url-status=live}}</ref> Biden gajnis la ĝeneralan balotadon venkante respublikanon Lawrence T. Messick kaj enposteniĝis la 5an de januaro 1971.<ref>{{cite news|date=January 2, 1971|title=County Council to Take Oath|url=https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=4|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185436/https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=January 6, 1971|title=Conner Calls Shake of 7 Lucky Omen for Council|url=https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=3|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185426/https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/|url-status=live}}</ref> Li servis ĝis la 1a de januaro 1973 kaj demokrato Francis R. Rapida enposteniĝis post li.<ref>{{cite news|date=January 2, 1973|title=Maloney Seeks New Businesses|url=https://www.newspapers.com/clip/67556072/maloney-seeks/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=4|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185512/https://www.newspapers.com/clip/67556072/maloney-seeks/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=March 30, 1972|title=Swift Seeks 4th District County Seat|url=https://www.newspapers.com/clip/67555654/swift-seeks/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=41|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185450/https://www.newspapers.com/clip/67555654/swift-seeks/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Frump|first=Bob|date=November 8, 1972|title=GOP Decade Ends with Slawik Win|url=https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=3|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185431/https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Zintl|first=Terry|date=March 14, 1973|title=Shop Center Hackles Rise In Hockessin|url=https://www.newspapers.com/clip/67561659/shop-center/|work=[[The News Journal]]|location=Wilmington, DE|page=64|via=[[Newspapers.com]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185432/https://www.newspapers.com/clip/67561659/shop-center/|url-status=live}}</ref> Dum sia tempo en la gubernia konsilio, Biden kontraŭis grandajn aŭtovojajn projektojn, kiuj laŭ lia argumento povus interrompi kvartalojn de Wilmington.<ref>[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], p. 62.</ref> === Usona Senata kampanjo de 1972 en Delavaro === [[Dosiero:US Senate 1972 Delaware by State House District.svg|eta|Rezultoj de la balotado de 1972 por la usona senato balotado en [[Delavaro]]]] En 1972, Biden venkis kontraŭ respublikana enpostenanto J. Caleb Boggs por fariĝi la usona senatano de Delavaro. Li estis la nura demokrato, kiu volis defii Boggs-n.<ref name="cby-4322"/> Kun minimumaj kampanjaj financoj, oni ne kredis, ke li havis ŝancon de venko.<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/> Familianoj administris kaj laboris en la kampanjo, kiu dependis je renkontado kun voĉdonantoj kaj permana disdonado de paperojn priskribantajn liajn kredojn,<ref name="npr-722">{{Cite news|last=Naylor|first=Brian|date=October 8, 2007|title=Biden's Road to Senate Took Tragic Turn|publisher=[[National Public Radio]]|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603|access-date=September 12, 2008|archive-date=September 11, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911183158/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603|url-status=live}}</ref> metodo farebla pro la malgrandeco de Delavaro.<ref name="watn02010922"/> Li ricevis helpon de la sindikato AFL–CIO kaj de demokrata opinisondisto Patrick Caddell.<ref name="cby-4322" /> Lia idearo temis ĉefe pri la medio, retiro el Vjetnamio, civilaj rajtoj, amasa veturilo, egalecaj impostoj, saneca prizorgo, kaj publika malkontenteco pri "kutima politiko".<ref name="cby-4322" /><ref name="npr-722" /> Kelkajn monatojn antaŭ la balotado, Biden estis malantaŭ Boggs je preskaŭ tridek procentaĵoj, sed lia energio, alloga juna familio, kaj kapablo konekti kun la emocioj de voĉdonantoj helpis lin<ref name="aap08-bio26"/> kaj li venkis kun 50.5 procento de la voĉdono.<ref name="npr-722" /> Ĉe la tempo de sia balotado, li havis ankoraŭ 29 jarojn, sed atingis la konstitucie postulitan aĝon de 30 antaŭ ol li komencis en la posteno de senatano.<ref name="25things2">{{Cite web|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/vice-president-joe-biden-25-things-you-dont-know-about-me-w206893/|title=President Joe Biden: 25 Things You Don't Know About Me!|work=[[Us Weekly]]|date=January 20, 2021|access-date=August 29, 2021|publisher=[[A360media|A360 Media LLC]]}}</ref> === Morto de edzino kaj filino === La 18an de decembro 1972, kelkaj semajnoj post la balotado, la edzino de Biden, Neilia, kaj unujarhava filino Naomi mortis en aŭta akcidento dum kristnaska butikumado en Hockessin, Delavaro.<ref name="ap-timeline24"/><ref>{{Cite news|date=December 19, 1972|title=Biden's Wife, Child Killed in Car Crash|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1972/12/19/archives/bidens-wife-child-killed-in-car-crash.html|page=9|access-date=January 8, 2021|issn=0362-4331|archive-date=December 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202063824/https://www.nytimes.com/1972/12/19/archives/bidens-wife-child-killed-in-car-crash.html|url-status=live}}</ref> Frapis la aŭton de Neilia kamionego dum ŝi ekveturis en stratkrucon. Iliaj filoj Beau (3-jarhava) kaj Hunter (2-jarhava) travivis la akcidenton kaj preniĝis al la hospitalo en modera kondiĉo, Beau kun rompita kruro kaj aliaj vundoj, kaj Hunter kun negrava krania frakturo kaj aliaj kapaj vundoj.<ref name="witcover939822">[[Joe Biden#Witcover|Witcover (2010)]], pp. 93, 98.</ref> Biden konsideris eksiĝi por zorgi ilin,<ref name="aap08-bio26"/> sed Gvidanto de la Plimulto de la Senato Mike Mansfield persvadis lin ne fari tion.<ref name="lat-joe2">{{Cite news|last=Levey|first=Noam M.|date=August 24, 2008|title=In his home state, Biden is a regular Joe|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-biden24-story.html|access-date=September 7, 2008|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125100/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-biden24-story.html|url-status=live}}</ref> Jarojn poste, Biden diris, ke oni diris al li, ke la ŝoforo de la kamiono supoze drinkis alkoholon antaŭ la kolizio. La familio de la ŝoforo neis la aserton kaj la polico neniam legitimis ĝin. Biden poste pardonpetis al la familio.<ref name="dj-no-dui222">{{Cite news|last=Kipp|first=Rachel|date=September 4, 2008|title=No DUI in crash that killed Biden's 1st wife, but he's implied otherwise|page=A.1|work=[[The News Journal]]|url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601102455/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS|archive-date=June 1, 2013|access-date=August 29, 2021|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601102455/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS|arkivdato=2013-06-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130601102455/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS |date=2013-06-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601102455/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1743377101.html?FMT=ABS |arkivdato=2013-06-01 }}</ref><ref>{{Cite news|date=August 27, 2008|title=A Senator's Past: The Biden Car Crash|publisher=[[Inside Edition]]|url=http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048|url-status=dead|access-date=May 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601072408/http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048|archive-date=June 1, 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090601072408/http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048|arkivdato=2009-06-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601072408/http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048 |date=2009-06-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090601072408/http://insideedition.com/storyprint.aspx?SpecialReportID=2048 |arkivdato=2009-06-01 }}</ref><ref>{{Cite news|last=Orr|first=Bob|date=March 24, 2009|title=Driver In Biden Crash Wanted Name Cleared|agency=[[CBS News]]|url=https://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|access-date=March 13, 2017|archive-date=March 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314063826/http://www.cbsnews.com/news/driver-in-biden-crash-wanted-name-cleared/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hamilton|first=Carl|date=October 30, 2008|title=Daughter of man in '72 Biden crash seeks apology from widowed Senator|agency=[[Newark Post]]|url=https://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|access-date=March 13, 2017|archive-date=January 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116124422/http://www.newarkpostonline.com/news/local/article_6c9a477e-63be-561b-b771-1330b4cda02d.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kruse|first=Michael|date=January 25, 2019|title=How Grief Became Joe Biden's 'Superpower'|agency=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|access-date=June 13, 2020|archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613012910/https://www.politico.com/magazine/story/2019/01/25/joe-biden-2019-profile-grief-beau-car-accident-224178|url-status=live}}</ref> La akcidento plenigis lin per kolero kaj religia dubo. Li skribis, ke li "sentis, ke Dio faris hororan ruzon" kontraŭ li,<ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 81</ref> kaj li havis problemojn pri koncentrado en la laboro.<ref name="nyt-ease2">{{Cite news|last=Bumiller|first=Elisabeth|author-link=Elisabeth Bumiller|date=December 14, 2007|title=Biden Campaigning With Ease After Hardships|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html|access-date=September 13, 2008|archive-date=December 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210154755/http://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html|url-status=live}}</ref><ref name="npr-int">{{Cite news|date=August 1, 2007|title=On Becoming Joe Biden|work=[[Morning Edition]]|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154|access-date=September 12, 2008|archive-date=September 9, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080909093445/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154|url-status=live}}</ref> === Dua geedziĝo === [[Dosiero:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|eta|Biden kaj sia dua edzino, Jill, kiuj unue renkontiĝis en 1975 kaj geedziĝis en 1977.]] Biden dankas sian duan edzinon, instruisto Jill Tracy Jacobs, pro la renovigo de sia intereso pri politiko kaj vivo.<ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 113.</ref> Ili renkontiĝis en 1975 ĉe [[blinda rendevuo]]<ref name="nyt0825082">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html|title=Jill Biden Heads Toward Life in the Spotlight|last=Seelye|first=Katharine Q.|newspaper=[[The New York Times]]|date=August 24, 2008|access-date=August 25, 2008|archive-date=December 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210193454/http://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html|url-status=live}}</ref> kaj geedziĝis ĉe la kapelo de la Unuiĝintaj Nacioj en Nov-Jorko je la 17a de junio 1977.<ref name="coxns-jill2">{{cite news|url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2008-10-24-a3bidenwife24-story.html|title=Bidens met, forged life together after tragedy|last=Dart|first=Bob|agency=[[Cox News Service]]|newspaper=[[Orlando Sentinel]]|date=October 24, 2008|access-date=January 24, 2021|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020153208/https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2008-10-24-a3bidenwife24-story.html|url-status=live}}</ref><ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 117.</ref> Ili pasigis sian mielmonaton ĉe [[Balatono|Lago Balatono]] en la [[Hungara Popola Respubliko]], malantaŭ la [[Fera Kurteno]].<ref name="balaton2">{{cite news|url=https://444.hu/2020/11/08/biden-es-felesege-1977-ben-a-balatonnal-voltak-naszuton|title=Biden és felesége 1977-ben a Balatonnál voltak nászúton|last=Sarkadi|first=Zsolt|work=444.hu|date=November 8, 2020|access-date=November 8, 2020|language=hu|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108225640/https://444.hu/2020/11/08/biden-es-felesege-1977-ben-a-balatonnal-voltak-naszuton|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002|title=US election: What does Joe Biden's win mean for Brexit Britain and Europe?|author-first=Katya|author-last=Adler|publisher=[[BBC News]]|date=November 8, 2020|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110014205/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002|url-status=live}}</ref> Ili estas romaj katolikoj kaj ĉeestas meson ĉe la preĝejo St. Joseph's on the Brandywine en Greenville, Delavaro.<ref>{{cite news|title=Parishioners not surprised to see Biden at usual Mass|last=Gibson|first=Ginger|newspaper=[[The News Journal]]|date=August 25, 2008|page=A.12|url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601093036/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS|archive-date=June 1, 2013|access-date=August 29, 2021|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601093036/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS|arkivdato=2013-06-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130601093036/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS |date=2013-06-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130601093036/http://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742751081.html?FMT=ABS |arkivdato=2013-06-01 }}</ref> Ilia filino Ashley Biden (naskite 1981) estas socia laboristo.<ref name="ap-timeline24"/> Ŝi geedziĝis kun kuracisto Howard Krein.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html|title=Ashley Biden and Howard Krein|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 3, 2012|page=ST15|access-date=January 24, 2021|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101001405/https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html|url-status=live}}</ref> Beau Biden fariĝis Armea Juĝ-Advokato en Irako kaj pli poste Ĝenerala Advokato de Delavaro;<ref>{{cite news|access-date=August 23, 2008|url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701|title=Biden's Foreign Policy Background Carries Growing Cachet|last=Cooper|first=Christopher|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|date=August 20, 2008|page=A4|archive-date=August 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813071718/http://online.wsj.com/article/SB121919956426355701.html?mod=googlenews_wsj|url-status=live}}</ref> li mortis pro cerba kancero en 2015.<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171|first=Phil|last=Helsel|title=Beau Biden, Son of Vice President Joe Biden, Dies After Battle With Brain Cancer|work=[[NBC News]]|date=May 31, 2015|access-date=December 30, 2019|archive-date=January 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122170447/https://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Paul|last=Kane|date=May 31, 2015|work=[[The Washington Post]]|title=Family losses frame Vice President Biden's career|url=https://www.washingtonpost.com/politics/beau-biden-vice-presidents-son-dies-of-brain-cancer-at-46/2015/05/31/4198da78-07c6-11e5-9e39-0db921c47b93_story.html|access-date=December 30, 2019|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125058/https://www.washingtonpost.com/politics/beau-biden-vice-presidents-son-dies-of-brain-cancer-at-46/2015/05/31/4198da78-07c6-11e5-9e39-0db921c47b93_story.html|url-status=live}}</ref> Hunter Biden estas Vaŝingtona lobiisto kaj investada konsilisto.<ref name="nydn1228082">{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html|title=From a blind date to second lady, Jill Biden's coming into her own|last=Evans|first=Heidi|newspaper=[[New York Daily News]]|location=New York|date=December 28, 2008|access-date=January 3, 2009|archive-date=January 4, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104002628/http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090104002628/http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html|arkivdato=2009-01-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090104002628/http://www.nydailynews.com/news/politics/2008/12/27/2008-12-27_from_a_blind_date_to_second_lady_jill_bi.html |arkivdato=2009-01-04 }}</ref> === Instruado === De 1991 ĝis 2008, Biden estis aldona profesoro, kaj kune instruis kurson pri sur [[konstitucia juro]] ĉe la Widener Universitata Lernejo de Juro.<ref>{{Cite web|last1=Evon|first1=Dan|title=Did Biden Teach Constitutional Law for 21 Years?|url=https://www.snopes.com/fact-check/biden-constitutional-law-teach/|access-date=July 8, 2021|work=[[Snopes]]|date=October 16, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|first=Miriam|last=Fauzia|title=Fact check: If he loses election, Biden said he wants to teach, but where is uncertain|url=https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/|date=October 28, 2020|access-date=August 29, 2021|publisher=[[USA Today]]|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101033652/https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/|url-status=live}}</ref> La kurso ofte havis atendliston. Biden foje flugis reen de eksterlanda loko por instrui la klason.<ref>{{Cite web|title=Faculty: Joseph R. Biden, Jr.|url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx|archive-date=October 6, 2008|access-date=September 24, 2008|publisher=[[Widener University School of Law]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx|arkivdato=2008-10-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx |date=2008-10-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx |arkivdato=2008-10-06 }}</ref><ref name="wid-veep-elect3">{{Cite web|date=November 6, 2008|title=Senator Biden becomes Vice President-elect|url=http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105150946/http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx|archive-date=January 5, 2009|access-date=November 26, 2008|publisher=[[Widener University School of Law]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105150946/http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx|arkivdato=2009-01-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105150946/http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx |date=2009-01-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105150946/http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx |arkivdato=2009-01-05 }}</ref><ref>{{cite news|last=Purchla|first=Matt|date=August 26, 2008|title=For Widener Law students, a teacher aims high|publisher=[[Metro International|Metro Philadelphia]]|url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html|url-status=dead|access-date=September 25, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html|archive-date=October 4, 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html|arkivdato=2008-10-04}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |date=2008-10-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081004214751/http://philly.metro.us/metro/local/article/For_Widener_Law_students_a_teacher_aims_high/13457.html |arkivdato=2008-10-04 }}</ref><ref>{{cite news|last=Carey|first=Kathleen E.|date=August 27, 2008|title=Widener students proud of Biden|publisher=[[Delaware County Daily and Sunday Times]]|url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6|url-status=dead|access-date=September 25, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6|archive-date=September 19, 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6|arkivdato=2008-09-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6 |date=2008-09-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080919152356/http://www.delcotimes.com/site/news.cfm?newsid=20094884&BRD=1675&PAG=461&dept_id=18171&rfi=6 |arkivdato=2008-09-19 }}</ref> == Usona Senato (1973–2009) == === Agado en la senato === [[Dosiero:Joe Biden and Jimmy Carter.jpg|eta|Biden kun Prezidanto [[Jimmy Carter]], 1979]] En januaro 1973, Sekretario de la Senato Francis R. Valeo enpostenigis Biden-on en la Delavara Fako de la Kuraca Centro de Wilmington.<ref name="witcover939822"/><ref name="ap-sworn2">{{Cite news|date=January 6, 1973|title=Oath Solemn|page=11|work=[[Spokane Daily Chronicle]]|agency=[[Associated Press]]|url=https://news.google.com/newspapers?id=yadYAAAAIBAJ&pg=5556,1874966|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103080828/https://news.google.com/newspapers?id=yadYAAAAIBAJ&pg=5556%2C1874966|url-status=live}}</ref> Ĉeestis liaj filoj Beau (kies kruro estis ankoraŭ en kuraco pro la aŭta akcidento) kaj Hunter kaj aliaj familianoj.<ref name="witcover939822" /><ref name="ap-sworn2" /> Havante 30 jarojn, li estis la sesa plej juna senatano en Usona historio.<ref>"[https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm Youngest Senator]". [[Usona Senato]]. [https://web.archive.org/web/20021226155950/https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Youngest_Senator.htm Arĥivita] de la originalo je la 26a de december 2002. Alirita la 25an de aŭgusto 2008.</ref> Por vidi siajn filojn, Biden veturis per [[Amtrak|trajno]] inter sia Delavara hejmo kaj [[Vaŝingtono]]<ref name="family values2">{{Cite news|last=Pride|first=Mike|date=December 1, 2007|title=Biden a smart guy who has lived his family values|work=[[Concord Monitor]]|url=http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071201/OPINION/712010307|url-status=dead|access-date=October 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203001952/http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307|archive-date=December 3, 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203001952/http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307|arkivdato=2007-12-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071203001952/http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307 |date=2007-12-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203001952/http://concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071201%2FOPINION%2F712010307 |arkivdato=2007-12-03 }}</ref>—74 minutojn je ĉiu vojo—kaj daŭrigis ĉi tiun kutimon dum siaj 36 jaroj en la Senato.<ref name="aap08-bio26"/> Dum siaj fruaj jaroj en la Senato, Biden laboris plej multe pri protektado de aĉetantoj kaj mediaj aferoj kaj petis pli fortan respondecon de la registaro.<ref name="time-200-fut2">{{Cite news|date=July 15, 1974|title=200 Faces for the Future|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html|access-date=August 23, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813045404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html|archive-date=August 13, 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130813045404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html|arkivdato=2013-08-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130813045404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |date=2013-08-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130813045404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html |arkivdato=2013-08-13 }}</ref> En intervjuo en 1974, li priskribis sin liberalulo pri civilaj rajtoj kaj liberoj, maljunuloj, kaj saneco, sed konservativa pri aliaj aferoj, inkluzive aborto kaj [[Konskripcio|armea konskripcio]].<ref name="The Washingtonian-June-19742">{{Cite news|last=Kelley|first=Kitty|date=June 1, 1974|title=Death and the All-American Boy|work=[[Washingtonian (magazine)|Washingtonian]]|url=https://www.washingtonian.com/1974/06/01/joe-biden-kitty-kelley-1974-profile-death-and-the-all-american-boy/|access-date=March 8, 2020|archive-date=November 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162757/https://www.washingtonian.com/1974/06/01/joe-biden-kitty-kelley-1974-profile-death-and-the-all-american-boy/|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Reagan Contact Sheet C20355 (cropped).jpg|eta|Biden kun Prezidanto [[Ronald Reagan]], 1984]] En sia unua jardeko en la senato, Biden laboris plejparte pri kontrolado de armiloj.<ref name="nyt-foreign23">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html|title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force|last=Gordon|first=Michael R.|newspaper=[[The New York Times]]|date=August 24, 2008|access-date=November 5, 2009|author-link=Michael R. Gordon|archive-date=February 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130227192937/http://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html|url-status=live}}</ref><ref name="cby-452">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 45.</ref> Post kiam Kongreso malsukcesis ratifiki la traktaton SALT 2 subskribitan en 1979 de [[Ĝenerala Sekretario de Komunista Partio de Sovetunio|sovetia ĝenerala sekretario]] [[Leonid Breĵnev]] kaj Prezidanto [[Jimmy Carter]], Biden kunvenis kun sovetia Fremda Ministro [[Andreo Gromiko]] por komuniki usonajn koncernojn kaj atingis ŝanĝojn kiuj traktis kontraŭstarojn de la Senata Komitato pri Eksterlandaj Rilatoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/leadingleaders00jesw|titolo=Leading Leaders: How to Manage Smart, Talented, Rich and Powerful People|familia nomo=Salacuse|persona nomo=Jeswald W.|jaro=2005|eldoninto=[[American Management Association]]|ISBN=978-0-8144-0855-1}} p. 144.</ref> Kiam la registaro de Reagan deziris interpreti malstrikte la traktaton SALT 1 de 1972 por permesi la kreadon de la Strategia Defenda Iniciato, Biden argumentis por strikta sekvo de la traktato.<ref name="nyt-foreign23"/> Li ricevis konsiderindan atenton kiam li mallaŭdis Sekretarion de Stato George Shultz ĉe senata kunsido pro la subteno de la registaro de Reagan de [[Sud-Afriko]] malgraŭ ĝia daŭra politiko de [[Apartismo|rasapartismo]].<ref name="dmn-8723"/> Biden fariĝis Ranga Membro de la Malplimulto de la Senata Komitato pri Juro en 1981. En 1984, li estis demokrata manaĝero por la sukcesa leĝiĝo de la Ampleksa Krimkontrola Leĝo. Liaj subtenantoj laŭdis lin pro la modifado de kelkaj plej malbonaj partoj de la leĝo kaj ĝi estis lia plej grava leĝa plenumo je tiu tempo.<ref name="cby-4422">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 44.</ref> En 1994, Biden helpis leĝigi la Leĝon pri Perforta Krimkontrolo, ankaŭ nomita la Krima Leĝo de Biden, kiu inkluzivis malpermeson de atencaj armiloj,<ref>{{cite news|last=Fifield|first=Anna|date=January 4, 2013|title=Biden faces key role in second term|newspaper=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a|access-date=January 24, 2021|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://archive.today/20210720074130/https://www.ft.com/content/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a|url-status=live}}</ref><ref name="time-cov-01132">{{cite news|last=Scherer|first=Michael|date=January 16, 2013|title=America’s New Gunfight: Inside the Campaign to Avert Mass Shootings|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://swampland.time.com/2013/01/16/americas-new-gunfight-inside-the-campaign-to-avert-mass-shootings/|url-status=live|access-date=January 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081050/https://swampland.time.com/2013/01/16/americas-new-gunfight-inside-the-campaign-to-avert-mass-shootings/|archive-date=January 3, 2021}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210103081050/https://swampland.time.com/2013/01/16/americas-new-gunfight-inside-the-campaign-to-avert-mass-shootings/ |date=2021-01-03 }} Cover story.</ref> kaj la Leĝo pri Perforto Kontraŭ Virinoj,<ref>{{cite news|last=Finley|first=Bruce|date=September 19, 2014|title=Biden: Men who don't stop violence against women are "cowards"|newspaper=[[The Denver Post]]|url=https://www.denverpost.com/2014/09/19/biden-men-who-dont-stop-violence-against-women-are-cowards/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013133013/http://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues|archive-date=October 13, 2015|access-date=August 29, 2021}}</ref> kiu li nomis sian plej gravan leĝon.<ref>{{Cite web|title=Domestic Violence|url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|archive-date=August 22, 2008|access-date=September 9, 2008|publisher=[[United States Senate|Biden senate website]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618|arkivdato=2008-08-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 |date=2008-08-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 |arkivdato=2008-08-22 }}</ref> La krima leĝo de 1994 ne estis populara inter progresemuloj kaj estis kritikita pro la rezultanta amasa enkarcerigado.<ref>{{Cite news|last=Herndon|first=Astead W.|date=January 21, 2019|title=On King Holiday, Democrats Convey Hope, Remorse and Invective Against Trump|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/01/21/us/politics/biden-crime-bill-regrets.html|access-date=January 21, 2019|issn=0362-4331|archive-date=November 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162903/https://www.nytimes.com/2019/01/21/us/politics/biden-crime-bill-regrets.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Jonathan|last1=Martin|first2=Alexander|last2=Burns|date=6-a de januaro 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/01/06/us/politics/joe-biden-2020-president.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110163104/https://www.nytimes.com/2019/01/06/us/politics/joe-biden-2020-president.html|title=Biden in 2020? Allies Say He Sees Himself as Democrats' Best Hope|url-status=live|archive-date=10-a de novembro 2020|access-date=29-a de augusto 2021|work=[[The New York Times]]}}</ref> En 2019, Biden diris, ke lia rolo pri leĝo estis "granda eraro", citante ĝian politikon pri [[krakkokaino]] kaj dirante, ke la leĝo "malliberigis tutan generacion".<ref>{{cite news|last1=Schor|first1=Elana|last2=Kinnard|first2=Meg|title=Biden says he regrets 1990s crime bill, calls it a 'big mistake' at MLK Day event|url=https://www.delawareonline.com/story/news/2019/01/21/biden-says-he-regrets-1990-s-crime-bill-calls-big-mistake-mlk-day-event/2639190002/|access-date=July 20, 2021|work=[[Delaware Online]]|agency=[[Associated Press]]|date=January 21, 2019}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210704120222/https://www.delawareonline.com/story/news/2019/01/21/biden-says-he-regrets-1990-s-crime-bill-calls-big-mistake-mlk-day-event/2639190002/ |date=2021-07-04 }}</ref> En 1993, Biden voĉdonis por kondiĉo kiu konsideris samseksemecon neakordigebla kun militista vivo, tiel malpermesante al gejoj servi en la armeo.<ref>{{Cite web|title=10 U.S.C. 654 - Policy concerning homosexuality in the armed forces|url=https://www.govinfo.gov/app/details/USCODE-2010-title10/USCODE-2010-title10-subtitleA-partII-chap37-sec654|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506191328/https://www.govinfo.gov/app/details/USCODE-2010-title10/USCODE-2010-title10-subtitleA-partII-chap37-sec654|archive-date=May 6, 2019|access-date=May 6, 2019|website=[[govinfo.gov]]}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Epstein|first1=Reid J.|last2=Lerer|first2=Lisa|date=September 20, 2019|title=Joe Biden Has Tense Exchange Over L.G.B.T.Q. Record|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/us/politics/lgbt-forum-2020.html|access-date=April 15, 2020|issn=0362-4331|archive-date=April 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416100800/https://www.nytimes.com/2019/09/20/us/politics/lgbt-forum-2020.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Del Real|first=Jose A.|title=Sanders attacks Biden's record on gay rights and women's issues|url=https://www.washingtonpost.com/politics/sanders-calls-biden-my-friend-then-he-goes-on-the-attack/2020/03/08/20a23f86-60d0-11ea-9055-5fa12981bbbf_story.html|date=March 8, 2020|access-date=April 15, 2020|website=[[The Washington Post]]|archive-date=March 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308233903/https://www.washingtonpost.com/politics/sanders-calls-biden-my-friend-then-he-goes-on-the-attack/2020/03/08/20a23f86-60d0-11ea-9055-5fa12981bbbf_story.html|url-status=live}}</ref> En 1996, li voĉdonis por la Leĝo pri Defendo de Geedziĝo, kiu malpermesis al la federacia registaro agnoski samseksajn geedziĝojn, tiel barante homojn en tiaj geedziĝoj de egala protekto sub federacia leĝo kaj permesante al ŝtatoj fari same.<ref>{{Cite web|title=U.S. Senate: U.S. Senate Roll Call Votes 104th Congress—2nd Session|url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=104&session=2&vote=00280|access-date=June 12, 2019|website=[[senate.gov]]|archive-date=May 7, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050507161358/http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=104|url-status=live}}</ref> En 2015, juĝoj decidis, ke la leĝo estis kontraŭkonstitucia en la kazo ''Obergefell v.'' ''Hodges''.<ref>{{Cite web|last1=de Vogue|first1=Ariane|last2=Diamond|first2=Jeremy|title=Supreme Court rules states must allow same-sex marriage|url=https://www.cnn.com/2015/06/26/politics/supreme-court-same-sex-marriage-ruling/index.html|date=June 27, 2015|access-date=June 12, 2019|website=[[CNN]]|archive-date=June 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627065146/https://www.cnn.com/2015/06/26/politics/supreme-court-same-sex-marriage-ruling/index.html|url-status=live}}</ref> Enposteniĝinte al la senato en 1972, Biden estis reelektita en 1978, 1984, 1990, 1996, 2002, kaj 2008, regule ricevante ĉirkaŭ 60% de la voĉdono.<ref name="aap08-36632">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 366.</ref> Je 2020, li estis la 18a plej longe servanta senatano en usona historio.<ref name="26 Aug 20182">{{Cite web|title=Longest Serving Senators|url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919101452/https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm|archive-date=September 19, 2018|access-date=August 26, 2018|website=[[United States Senate]]|publisher=United States Senate}}</ref> ==== Kontraŭstaro al aŭtobusigado ==== En la mezaj 1970aj jaroj, Biden estis unu el plej fortaj kontraŭantoj de la senato kontraŭ la uzo de aŭtobusigado por venigi diversajn rasojn en la samajn lernejojn. Liaj voĉdonantoj en Delavaro forte kontraŭis ĝin kaj tia kontraŭstaro tutlande poste gvidis lian partion al la plejparta forlaso de lernejaj rasmiksigaj politikoj.<ref name="Gadsen2">{{Cite news|last=Gadsden|first=Brett|date=May 5, 2019|title=Here's How Deep Biden's Busing Problem Runs|work=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/05/05/joe-biden-busing-problem-226791|access-date=May 5, 2019|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505123922/https://www.politico.com/magazine/story/2019/05/05/joe-biden-busing-problem-226791|url-status=live}}</ref> En lia unua senata kampanjo, Biden esprimis subtenon por aŭtobusigado kiel kuraco al [[De iure|laŭjura]] rasapartigo, kiel en la sudo de Usono, sed kontraŭis ĝin por solvi [[De facto|laŭfaktan]] [[Rasa segregacio|rasapartigon]] devenantan de loĝejoj de homoj de malsamaj rasoj en malsamaj kvartaloj, kiel en Delavaro. Li kontraŭis proponitan konstitucian ŝanĝon, kiu malpermesus aŭtobusigadon tute. En majo 1974, Biden voĉdonis haltigi proponon enhavantan kontraŭaŭtobusadan kaj kontraŭrasmiksigajn alineojn sed poste voĉdonis por modifita versio enhavanta mencion, ke ĝi ne celas malfortigi la potencon de la juĝistaro por efektivigi la 5a Amendo kaj [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|14a Amendo]] al la Usona konstitucio.<ref name="Sokol2">{{Cite news|last=Sokol|first=Jason|date=August 4, 2015|title=How a Young Joe Biden Turned Liberals Against Integration|work=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/magazine/story/2015/08/04/joe-biden-integration-school-busing-120968|access-date=April 25, 2019|archive-date=November 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162959/https://www.politico.com/magazine/story/2015/08/04/joe-biden-integration-school-busing-120968|url-status=live}}</ref> En 1975, li subtenis proponon kiu malpermesus, ke la Ministrejo de Sano, Eduko, kaj Bonfaro ne donu federaciajn financojn al distriktoj kiuj rifuzis miksigi rasojn. Li diris, ke aŭtobusigadon estis "bankrotinta ideo [kontraŭ] la ĉefa regulo de ofta sento" kaj ke lia kontraŭstaro faciligus al aliaj liberaluloj diri same.<ref name="cby-4422"/> Samtempe li subtenis iniciatojn pri domaro, laborpostenaj ŝancoj, kaj voĉdonaj rajtoj.<ref name="Sokol2" /> Biden subtenis leĝon, kiu malpermesis la uzon de federaciaj financoj por transporti studentojn al lernejo kiu ne estas plej proksima al lia domo. En 1977, li kunproponis ŝanĝon kiu fortigis tiun leĝon, kiu prezidanto Carter en leĝigis per subskribo en 1978.<ref name="Raffel19982">{{Cite book|last=Raffel|first=Jeffrey A.|url=https://books.google.com/books?id=gA1JljCpxzEC&pg=PA90|title=Historical Dictionary of School Segregation and Desegregation: The American Experience|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1998|isbn=978-0-313-29502-7|page=90|access-date=January 24, 2021|archive-date=September 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930184823/https://books.google.com/books?id=gA1JljCpxzEC&pg=PA90|url-status=live}}</ref> ==== Cerbaj operacioj ==== En februaro 1988, post pluraj okazaĵoj de pliseveriĝanta kola doloro, Biden iris per ambulanco al Armea Kuraca Centro Walter Reed por operacio ĝustigi likantan interkranian beran aneŭrismon.<ref>{{Cite news|last=Altman|first=Lawrence K.|date=February 23, 1998|title=The Doctor's World; Subtle Clues Are Often The Only Warnings Of Perilous Aneurysms|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1988/02/23/science/the-doctors-world-subtle-clues-are-often-the-only-warnings-of-perilous-aneurysms.html|access-date=August 23, 2008|archive-date=April 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428023004/https://www.nytimes.com/1988/02/23/science/the-doctors-world-subtle-clues-are-often-the-only-warnings-of-perilous-aneurysms.html|url-status=live}}</ref><ref name="nyt-4cmed2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html|title=Many Holes in Disclosure of Nominees' Health|last=Altman|first=Lawrence K.|newspaper=[[The New York Times]]|date=October 19, 2008|access-date=October 26, 2008|archive-date=February 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100225194337/http://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html|url-status=live}}</ref> Dum resaniĝo, li spertis [[Pulma embolio|pulman embolion]], grava komplikaĵo.<ref name="nyt-4cmed2" /> Post dua aneŭrismo estis ĥirurgie riparita en majo,<ref name="nyt-4cmed2" /><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/05/04/us/biden-resting-after-surgery-for-second-brain-aneurysm.html|title=Biden Resting After Surgery For Second Brain Aneurysm|agency=[[Associated Press]]|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 4, 1988|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105212210/http://www.nytimes.com/1988/05/04/us/biden-resting-after-surgery-for-second-brain-aneurysm.html|url-status=live}}</ref> la resaniĝo de Biden tenis lin for de la senato dum sep monatoj.<ref name="ap-aug222">{{cite news|url=https://www.seattletimes.com/nation-world/vp-candidate-profile-sen-joe-biden/|title=V.P. candidate profile: Sen. Joe Biden|agency=[[Associated Press]]|newspaper=[[The Seattle Times]]|date=August 23, 2008|access-date=September 7, 2008|first=Calvin|last=Woodward|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230131941/https://www.seattletimes.com/nation-world/vp-candidate-profile-sen-joe-biden/|url-status=live}}</ref> === Prezidenta kampanjo de 1988 === [[Dosiero:Joe Biden in 1987 at White House.png|eta|Biden ĉe la Blanka Domo en 1987]] Biden formale deklaris sian kandidatiĝon por la Demokrata prezidenta nomumo de 1988 je la 9a de junio,1987.<ref name="nyt-1987-ann2">{{Cite news|last=Dionne Jr.|first=E. J.|author-link=E. J. Dionne|date=June 10, 1987|title=Biden Joins Campaign for the Presidency|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/06/10/us/biden-joins-campaign-for-the-presidency.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=November 5, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105150453/http://www.nytimes.com/1987/06/10/us/biden-joins-campaign-for-the-presidency.html|url-status=live}}</ref> Oni konsideris lin forta kandidato pro lia modereco, lia parolkapablo, lia alta posteno kiel estro de la Senata Komitato pri Juro dum la okazonta kunveno pri la nomumo de Robert Bork por la Supera Kortumo, kaj lia ŝatemo inter [[bumeroj]]. Li estus la dua plej juna homo iam elektita kiel prezidanto, post John F. Kennedy.<ref name="dmn-8724">{{Cite news|last=Leubsdorf|first=Carl P.|date=la 6-a de septembro 1987|title=Biden Keeps Sights Set On White House|work=The Dallas Morning News|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id|access-date=la 24-a de januaro 2021|archive-date=la 3-a de januaro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103080715/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210103080715/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&p_field_direct-0=document_id |date=2021-01-03 }} Reprinted in {{cite news|url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html|title=Lifelong ambition led Joe Biden to Senate, White House aspirations|date=August 23, 2008|newspaper=[[The Dallas Morning News]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919060037/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html|archive-date=September 19, 2008}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919060037/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html |date=2008-09-19 }}</ref><ref name="nyt0831872">{{Cite news|last=Toner|first=Robin|date=August 31, 1987|title=Biden, Once the Field's Hot Democrat, Is Being Overtaken by Cooler Rivals|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/08/31/us/biden-once-the-field-s-hot-democrat-is-being-overtaken-by-cooler-rivals.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084657/https://www.nytimes.com/1987/08/31/us/biden-once-the-field-s-hot-democrat-is-being-overtaken-by-cooler-rivals.html|url-status=live}}</ref><ref name="taylor832">[[Joe Biden#Taylor|Taylor (1990)]], p. 83.</ref> Li levis pli da mono en la unua kvarono de 1987 ol iu ajn alia kandidato.<ref name="nyt0831872" /><ref name="taylor832" /> En aŭgusto bataloj inter laborantoj en lia kampanjo rezultis je konfuzaj mesaĝoj al la voĉdonontaro,<ref>[[Joe Biden#Taylor|Taylor (1990)]], pp. 108-109.</ref> kaj en septembro, oni akuzis lin pri la [[Plagiato|plagiado]] de parolado de la gvidanto de la brita Labora Partio [[Neil Kinnock]].<ref>{{Cite news|last=Dowd|first=Maureen|author-link=Maureen Dowd|date=September 12, 1987|title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/09/12/us/biden-s-debate-finale-an-echo-from-abroad.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215003637/http://www.nytimes.com/1987/09/12/us/biden-s-debate-finale-an-echo-from-abroad.html|url-status=live}}</ref> La parolado de Biden havis similajn frazojn pri esti la unua persono en sia familio ĉeesti universitaton. Biden citis Kinnock-on pri tio je antaŭaj okazaĵoj,<ref name=":02"/><ref name=":02">{{Cite news|last=Randolph|first=Eleanor|date=September 13, 1987|title=Plagiarism Suggestion Angers Biden's Aides|page=A6|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/09/13/plagiarism-suggestion-angers-bidens-aides/912bfcf1-b3f3-4850-a14d-e8b0bee1ed63/|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081200/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/09/13/plagiarism-suggestion-angers-bidens-aides/912bfcf1-b3f3-4850-a14d-e8b0bee1ed63/|url-status=live}}</ref> sed ne faris tion je du okazaĵoj je la malfinaj tagoj de aŭgusto.<ref name=":02" /><ref name="Whose Broad Stripes2">{{Cite book|last1=Germond|first1=Jack|url=https://archive.org/details/whosebroadstripe00germ|title=Whose Broad Stripes and Bright Stars? The Trivial Pursuit of the Presidency 1988|last2=Witcover|first2=Jules|publisher=[[Warner Books]]|year=1989|isbn=978-0-446-51424-8|author-link=Jack Germond|author-link2=Jules Witcover}}</ref>{{rp|230–232}} Antaŭe en tiu jaro li ankaŭ uzis frazojn de 1967 parolado de [[Robert F. Kennedy]] (pri kio liaj adjutantoj kulpigis sin) kaj mallongan frazon de la inaŭgura parolado de John F. Kennedy. Du jaroj antaŭe li uzis alineon de [[Hubert H. Humphrey|Hubert Humphrey]] de 1976.<ref>{{Cite news|last=Dowd|first=Maureen|author-link=Maureen Dowd|date=September 16, 1987|title=Biden Is Facing Growing Debate On His Speeches|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081135/https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html|url-status=live}}</ref> Biden respondis, ke politikistoj ofte prunteprenas unu de la alia sen citaĵo, kaj ke unu el la aliaj kandidatoj, [[Jesse Jackson]], telefonis al li por atentigi lin, ke Jackson uzis la saman alineon de Humphrey kiun Biden uzis.<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/><ref name="nyt09188722"/> Kelkajn tagojn poste, okazaĵo en jurlernejo en kiu li tiris tekston el artikolo en la gazeto ''Fordham Law Review'' sen sufiĉa citaĵo estis diskonigita.<ref name="nyt09188722"/> Biden devis ripeti la kurson kaj sukcesis kun altaj notoj.<ref name="nyt09188722"/> Je la peto de Biden, la Komitato de Profesia Respondeco de la Supera Kortumo de Delavaro rerigardis la okazaĵon kaj konkludis, ke li malobservis neniujn regulojn.<ref name="nyt-cleared2">{{Cite news|date=May 29, 1989|title=Professional Board Clears Biden In Two Allegations of Plagiarism|work=[[The New York Times]]|agency=[[Associated Press]]|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260|access-date=January 24, 2021|archive-date=December 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202123351/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE1DD1230F93AA15756C0A96F948260|url-status=live}}</ref> Li faris plurajn falsajn aŭ troigajn asertojn pri sia frua vivo: ke li gajnis tri diplomojn en altlernejo, ke li ĉeestis jurlernejon kun plena financdonacon, ke li diplomiĝis en la supra duono de sia klaso,<ref name="nyt0922872">{{Cite news|last=Dionne, Jr.|first=E. J.|author-link=E. J. Dionne|date=September 22, 1987|title=Biden Admits Errors and Criticizes Latest Report|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/09/22/us/biden-admits-errors-and-criticizes-latest-report.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081243/https://www.nytimes.com/1987/09/22/us/biden-admits-errors-and-criticizes-latest-report.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=August 23, 2008|title=1988 Road to the White House with Sen. Biden|url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho|access-date=October 3, 2012|publisher=[[C-SPAN]] via [[YouTube]]|archive-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081114231347/https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho|url-status=live}}</ref> kaj ke li marŝis en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|civilrajta movado]].<ref>{{Cite news|last=Flegenheimer|first=Matt|date=June 3, 2019|title=Biden's First Run for President Was a Calamity. Some Missteps Still Resonate.|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/06/03/us/politics/biden-1988-presidential-campaign.html|access-date=June 3, 2019|archive-date=June 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603140340/https://www.nytimes.com/2019/06/03/us/politics/biden-1988-presidential-campaign.html|url-status=live}}</ref> La limigita kvanto de alia novaĵo pri la prezidenta konkurenco amplifis ĉi tiujn sciigojn<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/electionof1988re00pomp/page/37|titolo=The Election of 1988|alirdato=2021-08-28|familia nomo=Pomper|persona nomo=Gerald M.|jaro=1989|ĉapitro=The Presidential Nominations|ĉapitro-url=https://archive.org/details/electionof1988re00pomp|eldoninto=Chatham House Publishers|ISBN=978-0-934540-77-3|paĝo=[https://archive.org/details/electionof1988re00pomp/page/37 37]}}</ref> kaj je la 23a de septembro 1987, Biden retiris sin el kandidatiĝo, dirante, ke lia kandidateco estis kovrita de "la troigita ombro" de liaj pasintaj eraroj.<ref>{{Cite news|last=Dionne Jr.|first=E. J.|author-link=E. J. Dionne|date=September 24, 1987|title=Biden Withdraws Bid for President in Wake of Furor|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/09/24/us/biden-withdraws-bid-for-president-in-wake-of-furor.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=December 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221235355/http://www.nytimes.com/1987/09/24/us/biden-withdraws-bid-for-president-in-wake-of-furor.html|url-status=live}}</ref> Kinnock mem estis pli pardonema. La du homoj unue renkontiĝis en 1988, formante daŭrantan amikecon.<ref>{{Cite web|last=Smith|first=David|author-link=David Smith (journalist)|date=September 7, 2020|title=Neil Kinnock on Biden's plagiarism 'scandal' and why he deserves to win: 'Joe's an honest guy'|url=http://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/07/neil-kinnock-joe-biden-1987-scandal|access-date=February 24, 2021|website=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> === Senata Komitato pri Juro === [[Dosiero:Biden Crime Bill.jpg|eta|Biden parolanta ĉe la subskribo de la Krima Leĝo de 1994 kun prezidanto [[William J. Clinton|Bill Clinton]] en 1994]] Biden estis longtempa membro de la Senata Komitato pri Juro. Li estris de 1987 ĝis 1995 kaj estis Ranga Membro de la Malplimulto de 1981 ĝis 1987, kaj denove de 1995 ĝis 1997. Biden estris dum du tre disputigaj nomumoj por la [[Supera Kortumo de Usono|Usona Supera Kortumo]].<ref name="aap08-bio26"/> Kiam Robert Bork nomumiĝis en 1988, Biden neigis sian aprobon‍—‌donitag en intervjuo la antaŭag jaro‍g—‌de hipoteza kandidatiĝo de Bork. Konservativuloj estis kolerigitaj,<ref name="bronner3">Bronner, ''Battle for Justice'', pp. 138–139, 214, 305.</ref> sed je la fino de la kunvenoj, oni laŭdis Biden-on pro lia justeco, amuzeco, kaj kuraĝo.<ref name="bronner3" /><ref name="nyt-lg-872">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/08/us/washington-talk-the-bork-hearings-for-biden-epoch-of-belief-epoch-of-incredulity.html|title=Washington Talk: The Bork Hearings; For Biden: Epoch of Belief, Epoch of Incredulity|last=Greenhouse|first=Linda|newspaper=[[The New York Times]]|date=October 8, 1987|author-link=Linda Greenhouse|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111141909/https://www.nytimes.com/1987/10/08/us/washington-talk-the-bork-hearings-for-biden-epoch-of-belief-epoch-of-incredulity.html|url-status=live}}</ref> Malakceptante la argumentojn de kelkaj kontraŭantoj de Bork,<ref name="aap08-bio26" /> Biden kadris sian kontraŭstaron kiel la konflikto inter la forta originalismo de Bork kaj la vidpunkto ke la [[Usona Konstitucio]] provizas rajtojn al libereco kaj privateco preter tiuj eksplicite specifitaj en ĝia teksto.<ref name="nyt-lg-872" /> La kandidatigo de Bork estis malakceptita en la komitato je voĉdono 9–5 voĉdono,<ref name="nyt-lg-872" /> kaj poste en la plena senato 58–42.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|title=Senate's Roll-Call On the Bork Vote|date=October 24, 1987|newspaper=[[The New York Times]]|agency=[[Associated Press]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084644/https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html|url-status=live}}</ref> Dum la nomumo de Clarence Thomas en 1991, la demandoj de Biden pri konstituciaj temoj estis ofte kompleksaj ĝis nivelo, ke Thomas foje ne komprenis ilin<ref name="mayer-abramson2">Mayer; Abramson, ''Strange Justice'', p. 213, 218, 336.</ref> kaj Thomas poste skribis, ke la demandoj de Biden estis similaj al "pilkoj plenaj je fazelojo".<ref name="thomas-vi2">{{cite news|title=Clarence Thomas: A Silent Justice Speaks Out: Part VI: Becoming a Judge—and perhaps a Justice|last=Greenburg|first=Jan Crawford|work=[[ABC News]]|date=September 30, 2007|url=http://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&page=4|access-date=October 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110622121644/https://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&page=4|archive-date=June 22, 2011|url-status=dead}} {{Citaĵo el la reto |url=https://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&page=4 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110622121644/https://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&page=4 |arkivdato=2011-06-22 }}</ref> Post kiam la komitata kunsido finiĝis, la publiko lernis, ke Anita Hill, profesoro ĉe la jura lernejo de la [[Universitato de Oklahomo]], estis akuzinta, ke Thomas faris nebonvenajn seksajn rimarkojn kiam ili laboris kune.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=2101289|title=Nina Totenberg, NPR Biography|access-date=May 31, 2008|publisher=[[NPR]]|archive-date=April 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414042451/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=2101289|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Excerpt from Nina Totenberg's breaking National Public Radio report on Anita Hill's accusation of sexual harassment by Clarence Thomas.|url=http://jwa.org/feminism/_html/_transcripts/transcript_JWA071a.htm|access-date=October 5, 2008|date=October 6, 1991|work=[[NPR]]|publisher=[[Jewish Women's Archive]]|archive-date=February 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221202700/http://jwa.org/feminism/_html/_transcripts/transcript_JWA071a.htm|url-status=live}}</ref> Biden sciis pri kelkaj ĉi tiuj akuzoj, sed komence menciis ilin nur al la komitato ĉar Hill tiam ne volis atesti pri ili.<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/> La komitata kunsido remalfermiĝis kaj Hill atestis, sed Biden ne permesis ateston de aliaj atestantoj, ekzemple de virino kiu estis farinta similajn akuzojn, kaj de fakulojn pri la temo,<ref name="nyt-hill2">{{cite news|url=https://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/|title=Biden and Anita Hill, Revisited|last=Phillips|first=Kate|newspaper=[[The New York Times]]|date=August 23, 2008|access-date=September 12, 2008|archive-date=September 11, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911204456/http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/|url-status=live}}</ref> dirante, ke li deziris konservi la privatecon de Thomas kaj la dececon de la kunsido.<ref name="mayer-abramson2" /><ref name="nyt-hill2" /> La plena senato konfirmis Thomas-on per voĉdono de 52–48, kun Biden voĉdonante kontraŭe.<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/> Liberalaj juraj rekomendantoj kaj la virinaj grupoj sentis forte, ke Biden mistraktis la kunsidojn kaj ne faris sufiĉe por subteni Hill-on.<ref name="nyt-hill2" /> Biden poste serĉis virinojn por labori en la Komitato pri Juro kaj emfazis la aferojn de virinoj en la leĝdona tagordo de la komitato.<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/> En 2019, li diris al Hill, ke li bedaŭris sian traktadon de ŝi, sed Hill diris poste, ke ŝi restis nekontentigita.<ref name="NYT-Stolberg-Hulse2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/25/us/politics/joe-biden-anita-hill.html|title=Joe Biden Expresses Regret to Anita Hill, but She Says 'I'm Sorry' Is Not Enough|last1=Stolberg|first1=Sheryl Gay|date=April 25, 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=April 25, 2019|last2=Martin|first2=Jonathan|issn=0362-4331|archive-date=April 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425205328/https://www.nytimes.com/2019/04/25/us/politics/joe-biden-anita-hill.html|url-status=live}}</ref> Biden kritikis Sendependan Advokaton [[Kenneth Starr]] dum la enketoj en la 1990aj jaroj pri la polemiko de Whitewater kaj la skandalo de Lewinsky, dirante "estos malvarma tago en infero" antaŭ ol alia sendependa advokato havos similajn potencojn.<ref>''Almanac of American Politics'' 2000, p. 372.</ref> Li voĉdonis senkulpigi dum la akuzon de Prezidanto Clinton.<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/|title=How the senators voted on impeachment|work=[[CNN]]|date=la 12-a de februaro 1999|access-date=la 24-a de januaro 2021|archive-date=la 3-a de januaro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081326/https://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/|url-status=live}}</ref> Dum la 2000aj jaroj, Biden proponis bankrotan leĝon deziratan de donantoj de kreditkartoj.<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/> Clinton vetois la leĝon en 2000, sed ĝi enleĝigis ĝin en 2005 kiel la Leĝo pri Evitigo de Fitrakto de Bankroto kaj Protekto de Aĉetantoj,<ref name="Witcover 2010 pp. 27, 32"/> kiam Biden estis unu el nur 18 demokratoj kiuj voĉdonis por ĝi, dum estraj demokratoj kaj organizaĵoj pri rajtoj de aĉetantoj kontraŭis ĝin.<ref>{{cite news|last=Pilkington|first=Ed|date=la 2-a de decembro 2019|title=How Biden Helped Create the Student Debt Problem He Now Promises to Fix|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/dec/02/joe-biden-student-loan-debt-2005-act-2020|access-date=la 8-a de marto 2020|archive-date=la 6-a de marto 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306071514/https://www.theguardian.com/us-news/2019/dec/02/joe-biden-student-loan-debt-2005-act-2020|url-status=live}}</ref> Kiel senatano, Biden forte subtenis pliigi financadon de [[Amtrak]] kaj fervojan sekurecon.<ref name="aap08-36632"/><ref>{{Cite news|last=Verma|first=Pranshu|date=October 24, 2020|title=Biden, an Amtrak Evangelist, Could Be a Lifeline for a Rail Agency in Crisis|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/10/24/us/biden-amtrak-covid.html|access-date=November 19, 2020|issn=0362-4331|archive-date=November 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119015056/https://www.nytimes.com/2020/10/24/us/biden-amtrak-covid.html|url-status=live}}</ref> === Senata Komitato pri Eksterlandaj Rilatoj === [[Dosiero:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|eta|Senatano Biden kun Prezidanto Clinton kaj aliaj oficialuloj en [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio kaj Herzegovino]] en decembro 1997]] Biden estis delonga membro de la Senata Komitato pri Eksterlandaj Rilatoj. Li fariĝis ĝia ranga malplimulta membro en 1997 kaj estris ĝin de junio 2001 ĝis 2003 kaj de 2007 ĝis 2009.<ref name="aap08-3652">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 365.</ref> Liaj opinioj estis ĝenerale de liberala internaciisto.<ref name="nyt-foreign22">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html|title=In Biden, Obama chooses a foreign policy adherent of diplomacy before force|last=Gordon|first=Michael R.|newspaper=[[The New York Times]]|date=la 24-a de aŭgusto 2008|access-date=la 5-a de novembro 2009|author-link=Michael R. Gordon|archive-date=la 27-a de februaro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130227192937/http://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html|url-status=live}}</ref><ref name="lat-foreign2">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html|title=Joe Biden respected—if not always popular—for foreign policy record|last1=Richter|first1=Paul|last2=Levey|first2=Noam N.|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=24-a de aŭgusto 2008|access-date=5-a de novembro 2009|archive-date=2-a de majo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502051910/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html|url-status=live}}</ref> Li kunlaboris efike kun respublikanoj kaj foje kontraŭis anojn de sia propra partio.<ref name="aap08-3652" /><ref name="lat-foreign2" /> Dum ĉi tiu tempo li renkontiĝis kun almenaŭ 150 gvidantoj de 60 landoj kaj internaciaj organizaĵoj, fariĝante bone konata demokrata voĉo pri eksterlanda politiko.<ref>{{cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html|title=Meetings with Foreign Leaders? Biden's Been There, Done That|last=Kessler|first=Glenn|newspaper=[[The Washington Post]]|date=September 23, 2008|access-date=November 5, 2009|author-link=Glenn Kessler (journalist)|archive-date=January 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112112314/http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112112314/http://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html |date=2012-01-12 }}</ref> Biden voĉdonis kontraŭ permeso por la [[Golfa Milito]] en 1991,<ref name="lat-foreign2" /> same kun 45 el la 55 demokrataj senatanoj. Li diris, ke Usono portas preskaŭ ĉiom da ŝarĝo en la kontraŭ-Iraka koalicio.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/01/13/world/confrontation-gulf-congress-acts-authorize-war-gulf-margins-are-5-votes-senate.html|title=Congress Acts to Authorize War in Gulf|last=Clymer|first=Adam|newspaper=[[The New York Times]]|date=January 13, 1991|author-link=Adam Clymer|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081353/https://www.nytimes.com/1991/01/13/world/confrontation-gulf-congress-acts-authorize-war-gulf-margins-are-5-votes-senate.html|url-status=live}}</ref> Kiel estro, Biden kontribuis al la sukcesa instigado al Clinton doni la rimedojn kaj politikan penon por realigi tion, kio fariĝis la [[Interkonsento de Sankta Vendredo|Interkonsento de Sankta Vendreda Interkonsento]] de 1998 inter la registaroj de [[Irlando]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] per la [[Nord-Irlando|Nord-Irlanda]] pacprocedo.<ref>{{Cite web|last1=Borger|first1=Julian|title=Why Joe Biden is so invested in defending Good Friday agreement|url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/jun/10/why-joe-biden-is-so-invested-in-defending-good-friday-agreement|website=[[The Guardian]]|access-date=August 15, 2021|language=en|date=June 10, 2021}}</ref> En 1999, dum la [[Kosova Milito]], Biden subtenis la [[Bombado de NATO super Jugoslavio|bombado de NATO al la Federacia Respubliko de Jugoslavio]].<ref name="nyt-foreign23"/> Li kaj senatano [[John McCain]] kunproponis la Kosova Rezolucio de McCain-Biden, kiu petis al Clinton uzi ĉian necesan forton, inkluzive surterajn soldatojn, por alfronti Milošević pri [[Serbio kaj Montenegro|jugoslavaj]] agoj kontraŭ etnaj [[albanoj]] en [[Kosovo]].<ref name="lat-foreign23">{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html|title=Joe Biden respected—if not always popular—for foreign policy record|last1=Richter|first1=Paul|last2=Levey|first2=Noam N.|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=August 24, 2008|access-date=November 5, 2009|archive-date=May 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502051910/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html|url-status=live}}</ref><ref name="wsj0825082">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719|title=Biden, McCain Have a Friendship—and More—in Common|last=Holmes|first=Elizabeth|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|date=August 25, 2008|access-date=November 5, 2009|archive-date=October 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194520/http://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719|url-status=live}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016194520/http://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 |arkivdato=2015-10-16 }}</ref> == Prezidenta kampanjo de 2008 == [[Dosiero:Sen. Joe Biden attends a Creston house party (cropped).jpg|eta|Biden parolas kun voĉdonontoj ĉe doma festo en Creston, Iovao, je julio 2007]] Post esplorado de la ebleco de kandidatiĝo en pluraj antaŭaj cikloj, en januaro 2007, Biden deklaris sian kandidatiĝon en la balotado de 2008.<ref name="aap08-36632"/><ref>{{Cite news|date=August 12, 2003|title=Sen. Biden not running for president|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/08/11/biden/index.html|url-status=live|access-date=September 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123957/http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/08/11/biden/index.html|archive-date=February 9, 2019}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190209123957/http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/08/11/biden/index.html |date=2019-02-09 }}</ref><ref>{{Cite news|last=Balz|first=Dan|author-link=Dan Balz|date=February 1, 2007|title=Biden Stumbles at the Starting Gate|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html|url-status=live|access-date=August 23, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018123657/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html|archive-date=October 18, 2017}}</ref> Dum lia kampanjo, Biden plej multe parolis pri la [[Iraka milito|Iraka Milito]], sia historio kiel estro de gravaj senataj komitatoj, kaj sia sperto pri eksterlanda politiko. En la mezo de 2007, Biden emfazis sian ekspertecon pri eksterlanda politiko kompare kun Obama.<ref>{{Cite news|date=August 19, 2007|title=Transcript: The Democratic Debate|work=[[ABC News]]|url=https://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&page=1|url-status=live|access-date=September 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011185127/http://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/story?id=3498294&page=1|archive-date=October 11, 2008}}</ref> Biden estis konata pro siaj unu-liniaj respondoj dum la kampanjo. En unu debato li diris pri respublikana kandidato [[Rudy Giuliani]]: "Nur estas tri aferoj kiujn li mencias en frazo: substantivo, kaj verbo, kaj 9/11."<ref>{{Cite news|last=Farrell|first=Joelle|date=November 1, 2007|title=A noun, a verb and 9/11|work=[[Concord Monitor]]|url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071101/NEWS01/711010358/1043/NEWS01|url-status=dead|access-date=August 23, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828010554/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01|archive-date=August 28, 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080828010554/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01|arkivdato=2008-08-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828010554/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01 |date=2008-08-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080828010554/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01 |arkivdato=2008-08-28 }}</ref> Biden havis malfacilecon trovi financon kaj malsukcesis venigi homojn al siaj amaskunvenoj.<ref>{{Cite web|date=la 25-a de aŭgusto 2008|title=Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D)|url=http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php|archive-date=la 6-a de septembro 2008|access-date=la 16-a de septembro 2008|website=[[National Journal]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php |date=2008-09-06 }}</ref> Li neniam leviĝis supuer unuciferaj procentaĵoj en naciaj opinisondaĵoj de la demokrataj kandidatoj. En la unua balotado je la 3a de januaro 2008, Biden rangis kvine en Iovao, ricevinte iomete malpli ol unu procento de la ŝtataj delegitoj.<ref>{{Cite web|title=Iowa Democratic Party Caucus Results|url=http://www.iowacaucusresults.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229055041/http://www.iowacaucusresults.com/|archive-date=December 29, 2008|access-date=August 28, 2021|publisher=[[Iowa Democratic Party]]}}</ref> Li retiris sin el la kandidatiĝo tiun vesperon.<ref>{{Cite news|last=Murray|first=Shailagh|date=January 4, 2008|title=Biden, Dodd Withdraw From Race|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html|url-status=live|access-date=August 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080520022844/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html|archive-date=May 20, 2008}}</ref> Malgraŭ ĝia malsukceso, la kampanjo de Biden en 2008 levis lian staturon en la politika mondo.<ref name="gamechange22">{{Cite book|last=Heilemann|first=John|title=Game Change: Obama and the Clintons, McCain and Palin, and the Race of a Lifetime|title-link=Game Change|last2=Halperin|first2=Mark|publisher=[[HarperCollins]]|year=2010|isbn=978-0-06-173363-5|location=New York|author-link=|author-link2=Mark Halperin}}</ref>{{Rp|336}}  Precipe, ĝi ŝanĝis la interrilaton inter Biden kaj Obama. Kvankam ili servis kune en la Senata Komitato pri Eksterlandaj Rilatoj, ili ne havis proksimajn rilatojn: Biden indignis pri la rapida politika altiĝo de Obama,<ref name="nytm-traub22">{{cite news|last=Traub|first=James|author-link=James Traub|date=November 24, 2009|title=After Cheney|page=MM34|magazine=[[The New York Times Magazine]]|url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html|url-status=live|access-date=January 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084703/https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html|archive-date=January 3, 2021}}</ref><ref name="wolffe-21822">Wolffe, ''Renegade'', p. 218.</ref> dum Obama rigardis Biden kiel parolema kaj ne respektema.<ref name="gamechange32">{{Cite book|last=Heilemann|first=John|title=Game Change: Obama and the Clintons, McCain and Palin, and the Race of a Lifetime|title-link=Game Change|last2=Halperin|first2=Mark|publisher=[[HarperCollins]]|year=2010|isbn=978-0-06-173363-5|location=New York|author-link=John Heilemann|author-link2=Mark Halperin}}</ref>{{rp|28, 337–338}}  Koninte unu kun la alia dum 2007, Obama ŝatis la kampanjan stilon de Biden kaj la ŝatemo de laborklasaj balotantoj, kaj Biden diris, ke li konvinkiĝis, ke Obama estis "la vera afero".<ref name="wolffe-21822"/> <ref name="gamechange32" />{{Rp|28, 337–338}}, {{Rp|28, 337–338}} == Vicprezidenta kampanjo de 2008 == [[Dosiero:Biden Obama 3b.jpg|eta|Biden parolas dum la anonco de vicprezidanto je la 23a de aŭgusto 2008 ĉe la Malnova Ŝtata Kapitolo en Springfield, Ilinojso]] Mallonge post kiam Biden retiris sin de prezidenta kandidatiĝo, Obama private diris al li, ke li volis trovi gravan postenon por Biden en sia registaro.<ref name="ny-lizza3">{{cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2008/10/20/bidens-brief|title=Biden's Brief|last=Lizza|first=Ryan|work=[[The New Yorker]]|date=October 20, 2008|access-date=November 24, 2008|author-link=Ryan Lizza}}</ref> Biden malakceptis la unuan peton de Obama por taksi lin por la vicprezidenta posteno, timante, ke la vicprezidanteco reprezentus perdon en statuso kaj voĉo de lia posteno en la senato, sed lia vidpunkto poste ŝanĝiĝis.<ref name="nytm-traub22"/><ref name="pol09160922">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.politico.com/story/2009/09/the-skunk-at-the-family-picnic-027211|titolo=Joe Biden, 'the skunk at the family picnic'|alirdato=2009-09-17|familia nomo=Cummings|persona nomo=Jeanne|dato=2009-09-16|eldoninto=[[The Politico]]}}</ref> En frua aŭgusto, Obama kaj Biden renkontiĝis en sekreta diskuto de la ebleco<ref name="ny-lizza3"/> kaj kreskigis fortan personan interrilaton.<ref name="wolffe-21822"/> La 22an de aŭgusto 2008, Obama anoncis, ke Biden estos lia vicprezidanto.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html|titolo=Obama's veep message to supporters|alirdato=2008-08-23|familia nomo=Vargas|persona nomo=Jose Antonio|dato=2008-08-23|verkaĵo=[[The Washington Post]]}}</ref> ''The New York Times'' ĵurnalo raportis, ke la strategio malantaŭ la elekto esprimis deziron plenigi kandidatecon kun iu kun sperto pri [[Ekstera politiko|eksterlanda politiko]] kaj nacia sekureco—anstataŭ helpi gajni specifajn ŝtatojn aŭ emfazi la mesaĝon de ŝanĝo" de Obama.<ref>{{cite news|first1=Adam|last1=Nagourney|author-link=Adam Nagourney|first2=Jeff|last2=Zeleny|title=Obama Chooses Biden as Running Mate|url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html|work=[[The New York Times]]|date=August 23, 2008|access-date=August 23, 2008}}</ref> Aliaj atentigis la fakton, ke Biden estas ŝatata de mezklasaj kaj malaltklasaj balotantoj, kaj lian emon agreseme defii respublikanan nomumiton [[John McCain]] en maniero kiu ŝajne foje malkomfortigis Obama-n.<ref>{{cite news|first=E.J.|last=Dionne, Jr.|title=Tramps Like Us: How Joe Biden will reassure working class voters and change the tenor of this week's convention|url=https://newrepublic.com/article/62212/tramps-us|work=[[The New Republic]]|date=August 25, 2008|access-date=August 25, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828210626/http://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74|archive-date=August 28, 2008}}</ref><ref>Wolffe, ''Renegade'', p. 217.</ref> Akceptante la oferto de Obama, Biden ŝancelis la eblon de kandidatiĝo por prezidanto denove en 2016,<ref name="ny-lizza3" /> sed liaj rimarkoj en postaj jaroj ŝajne retroiris de tiu sinteno, ĉar li ne deziris malgrandigi sian {{N|politika potenco}} pro tio, ke li ŝajnis sen intereso pri antaŭeniro.<ref>{{cite news|url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|title=VP Biden Keeping the Door Open for 2016?|last=Travers|first=Karen|date=June 15, 2009|work=[[Political Punch]]|publisher=[[ABC News]]|access-date=October 14, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101017172435/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/06/vp-biden-keeping-the-door-open-for-2016-.html|archive-date=October 17, 2010}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://politicalticker.blogs.cnn.com/2011/10/21/biden-in-2016/|titolo=Biden in 2016?|alirdato=2011-10-29|dato=2011-10-21|verkaĵo=[[CNN]]}}</ref><ref name="nyt05081223">{{cite news|last=Leibovich|first=Mark|date=May 7, 2012|title=For a Blunt Biden, an Uneasy Supporting Role|page=1|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081748/https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html|url-status=live}}</ref> Biden estis oficiale nomumita por vicprezidanto la 27an de aŭgusto per voĉa voĉdono ĉe la Demokrata Nacia Kongreso de 2008 en [[Denvero (Koloradio)|Denvero]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.denverpost.com/2008/08/27/biden-accepts-vp-nomination//|titolo=Biden accepts VP nomination|alirdato=2021-09-07|familia nomo=Brown|persona nomo=Jennifer|dato=2008-08-27|verkaĵo=[[The Denver Post]]}}</ref> La 4an de novembro 2008, Obama kaj Biden estis elektitaj kun 53% de la populara voĉdono kaj 365 [[Elektantaro (Usono)|elektistaj voĉdonoj]] kontraŭ 173 de McCain–Palin.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html|titolo=Obama: 'This is your victory'|alirdato=2008-11-05|dato=2008-11-04|verkaĵo=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Franke-Ruta|first=Garance|url=http://voices.washingtonpost.com/the-trail/2008/11/19/mccain_takes_missouri.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023022914/http://voices.washingtonpost.com/44/2008/11/mccain-takes-missouri.html|title=McCain Takes Missouri|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=October 23, 2015|date=November 19, 2008|access-date=November 19, 2008|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151023022914/http://voices.washingtonpost.com/44/2008/11/mccain-takes-missouri.html |date=2015-10-23 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://edition.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/|titolo=President—Election Center 2008|alirdato=2008-11-19|verkaĵo=[[CNN]]}}</ref> == Vicprezidanteco (2009–2017) == === La unua oficperiodo (2009-2013) === [[Dosiero:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|eta|Biden akceptante la postenon de vicprezidanto per ĵuro la 20an de januaro 2009]] Biden diris, ke li intencis elimini kelkajn eksplicitajn postenojn faritajn de la vicprezidanto de [[George W. Bush]], [[Dick Cheney]], kaj ne intencis kopii iun ajn antaŭan vicprezidantecon.<ref name="lkl1222082">{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html|title=Biden says he'll be different vice president|work=[[CNN]]|date=December 22, 2008|access-date=December 22, 2008|archive-date=December 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224093055/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081224093055/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html |date=2008-12-24 }}</ref> Li estris la prezidentiĝan teamon de Obama<ref>{{cite news|title=Biden picks former Gore aide as chief of staff|work=[[Reuters]]|date=November 13, 2008|url=https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113|access-date=November 13, 2008|first=Steve|last=Holland|archive-date=January 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090103152957/http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4AC5EA20081113|url-status=live}}</ref> kaj gvidis iniciaton por plibonigi la ekonomian bonfarton de mezklasanoj.<ref>{{cite news|last1=Hornick|first1=Ed|last2=Levs|first2=Josh|date=December 21, 2008|title=What Obama promised Biden|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html|access-date=December 23, 2008|archive-date=December 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224052111/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081224052111/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/21/transition.wrap/index.html |date=2008-12-24 }}</ref> En frua januaro 2009, en sia fina ago kiel estro de la Komitato pri Fremdaj Rilatoj, li vizitis la gvidantojn de [[Irako]], Afganio, kaj [[Pakistano]],<ref>{{cite news|last=Lee|first=Carol E.|date=la 6-a de januaro 2009|title='Senator' Biden's trip raises concerns|work=Politico|url=https://www.politico.com/story/2009/01/senator-bidens-trip-raises-concerns-017136|access-date=la 9-a de januaro 2009|archive-date=la 16-a de oktobro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194519/http://www.politico.com/story/2009/01/senator-bidens-trip-raises-concerns-017136|url-status=live}}</ref> kaj la 20an de januaro li fariĝis la 47a [[Vicprezidento de Usono|vicprezidanto]] de Usono‍<ref>{{cite news|date=la 20-a de januaro 2009|title=In culminating moment, Biden is vice president|work=OregonLive.com|agency=[[Associated Press]]|url=https://www.oregonlive.com/politics/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html|access-date=la 27-a de julio 2016|archive-date=la 1-a de januaro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101194210/https://www.oregonlive.com/politics/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html|url-status=live}}</ref>—‌la unua vicprezidanto kiu venis de Delavaro,<ref>{{cite news|date=November 3, 2008|title=Think you know your election trivia?|work=[[CNN]]|url=http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html|access-date=November 9, 2008|archive-date=November 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106075757/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081106075757/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html |date=2008-11-06 }}</ref> kaj la unua [[Katolika Eklezio|romkatolika]] vicprezidanto.<ref name="npr20082">{{cite news|first=Ken|last=Rudin|date=January 9, 2009|title=The First Catholic Vice President?|agency=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html|access-date=September 25, 2019|archive-date=September 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925060421/https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Gaudiano|first=Nicole|date=la 6-a de novembro 2008|title=VP's home awaits if Biden chooses|work=The News Journal|url=http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379|url-status=dead|access-date=la 8-a de novembro 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081109060406/http://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379|archive-date=la 9-a de novembro 2008}}</ref> Obama baldaŭ komparis Biden-on al korbopilkisto "kiu faras aĵojn kiuj ne aperas en la statistika folio".<ref name="nyt03280922">{{cite news|last=Leibovich|first=Mark|date=March 28, 2009|title=Speaking Freely, Biden Finds Influential Role|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html|access-date=March 31, 2009|archive-date=April 1, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401232903/http://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html|url-status=live}}</ref> En majo, Biden vizitis [[Kosovo]]n kaj asertis la usonan vidpunkton, ke ĝia "sendependeco estas nerevokebla".<ref name="Chun91942">{{Cite journal|last=Chun|first=Kwang-Ho|title=Kosovo: A New European Nation-State?|url=http://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf|journal=Journal of International and Area Studies|volume=18|issue=1|year=2011|pages=91, 94|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082124/https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf|url-status=live}}</ref> Biden perdis internan debaton al Sekretario de Ŝtato [[Hillary Clinton]] pri la sendado de {{Nombro|21000}} novajn soldatojn al Afganio,<ref>{{cite news|last=Dilanian|first=Ken|date=June 11, 2009|title=In a supporting role, Clinton takes a low-key approach at State Dept.|work=[[USA Today]]|url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm|access-date=July 22, 2009|archive-date=May 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516020144/http://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Smith|first=Ben|date=la 23-a de junio 2009|title=Hillary Clinton toils in the shadows|work=Politico|url=https://www.politico.com/story/2009/06/clinton-toils-in-the-shadows-024067|access-date=la 22-a de julio 2009|archive-date=la 16-a de septembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916005405/http://www.politico.com/story/2009/06/clinton-toils-in-the-shadows-024067|url-status=live}}</ref> sed lia skeptikeco havis valoron<ref name="pol09160922"/> kaj en 2009, la vidpunkto de Biden akiris pli da influo kiam Obama rekonsideris sian [[Milito en Afganio (2001-2021)|afganian]] strategion.<ref name="nw-cov-101009222">{{cite news|last1=Bailey|first1=Holly|last2=Thomas|first2=Evan|author-link2=Evan Thomas|date=October 10, 2009|title=An Inconvenient Truth Teller|magazine=[[Newsweek]]|url=https://www.newsweek.com/joe-biden-white-house-truth-teller-81181|access-date=November 6, 2009|archive-date=November 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131123063731/http://www.newsweek.com/joe-biden-white-house-truth-teller-81181|url-status=live}}</ref> Biden vizitis Irakon proksimume ĉiujn du monatojn,<ref name="nytm-traub22"/> fariĝante la ĉefa reprezentanto de la registaro en la livero de mesaĝoj al la iraka gvidantaro pri atendata progreso tie.<ref name="pol09160922"/> Pli ĝenerale, kontrolado de iraka politiko fariĝis la respondeco de Biden: Oni diras, ke Obama diris, "Joe, vi faru Irakon."<ref>{{cite news|last=Osnos|first=Evan|author-link=Evan Osnos|date=August 12, 2014|title=Breaking Up: Maliki and Biden|work=[[The New Yorker]]|url=https://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden|access-date=August 26, 2015|archive-date=October 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002053443/http://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden|url-status=live}}</ref> Biden diris, ke Irako "povas esti unu el la grandaj atingoj de ĉi tiu registaro".<ref>{{cite news|first=Matt|last=Loffman|date=February 11, 2010|title=Vice President Biden: Iraq "Could Be One of the Great Achievements of This Administration"|work=[[ABC News]]|url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/|access-date=January 24, 2021|archive-date=February 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223113546/http://abcnews.go.com/blogs/politics/2010/02/vice-president-biden-iraq-could-be-one-of-the-great-achievements-of-this-administration/|url-status=dead}}</ref> Lia vizito al Irako en januaro 2010 en la mezo de tumulto pri malpermesitaj kandidatoj de la okazonta iraka parlamenta balotado rezultis, ke 59 el la kelkcent kandidatoj rekandidatiĝis de la iraka registaro du tagojn poste.<ref>{{cite news|date=January 25, 2010|title=Iraq reinstates 59 election candidates|agency=[[Agence France-Presse]]|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg|access-date=January 24, 2021|archive-date=March 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320192516/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130320192516/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iJGz55dJrnOzzejqmBj6QTolyydg|arkivdato=2013-03-20}}</ref> Je 2012, Biden estis farinta ok vizitojn tien, sed lia kontrolo de usona politiko en Irako malpliiĝis post la eliro de usonaj soldatoj en 2011.<ref name="time-mo2">{{cite news|title=Mo Joe|last=Scherer|first=Michael|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 11, 2012|pages=26–30}}</ref><ref>{{cite news|last=Crowley|first=Michael|date=November 9, 2014|title=The war over President Obama's new war in Iraq|work=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730|access-date=August 26, 2015|archive-date=October 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013002931/http://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:President Barack Obama and Vice President Joe Biden shake hands in the Oval Office following a phone call with House Speaker John Boehner securing a bipartisan deal to reduce the nation's deficit and avoid default.jpg|eta|prezidanto Obama gratulas al Biden pro lia partopreno en la formado de la interkonsento pri la ŝulda plafono, kiu rezultis je la Leĝo pri Buĝeta Kontrolo de 2011]] Biden kontrolis infrastrukturan elspezadon de la ekonomia stimula leĝo de Obama celita helpi kontraŭagi la [[Ekonomia krizo de 2008|daŭrantan ekonomian krizon]].<ref>{{cite news|last=Scherer|first=Michael|date=July 1, 2009|title=What Happened to the Stimulus?|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1908417,00.html|access-date=July 8, 2009|archive-date=January 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109095116/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1908417,00.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140109095116/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1908417,00.html |date=2014-01-09 }}</ref> Dum ĉi tiu periodo, Biden estis kontenta, ke neniuj gravaj okazaĵoj de malŝparado aŭ koruptado okazis,<ref name="pol09160922"/> kaj kiam li finis tiun rolon en februaro 2011, li diris, ke la nombro de fraŭdaj okazaĵoj kun stimula mono estis malpli ol unu procento.<ref>{{cite news|last=Travers|first=Karen|date=February 17, 2011|title='Sheriff Joe' Biden Touts Recovery Act Success—and Hands Over His Badge|work=[[ABC News]]|url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html|url-status=dead|access-date=March 19, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110221153327/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html|archive-date=February 21, 2011}}</ref> Je la fino de aprilo 2009, la ekstermesaĝa respondo de Biden al demando dum la komenco de la [[Gripa pandemio de 2009|gripa pandemio]], ke li konsilus al familianoj ne veturi en aviadiloj aŭ metrooj, kaŭzis la prezidanton rapide nei tion.<ref>{{cite news|last1=Silva|first1=Mark|last2=Parsons|first2=Christi|date=May 1, 2009|title=White House adjusts Biden's swine flu advice|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-01-na-biden1-story.html|access-date=May 28, 2009|archive-date=October 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009170032/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-01-na-biden1-story.html|url-status=live}}</ref> La rimarko revivigis la reputacion de Biden pri misparoloj.<ref name="nw-cov-101009222"/><ref>{{cite news|date=May 1, 2009|title=White House tempers Biden's swine flu advice|work=[[The Boston Globe]]|url=https://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/|url-status=dead|access-date=May 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505114058/http://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/|archive-date=May 5, 2009}}</ref><ref>{{cite news|last=Kurtzman|first=Daniel|date=May 8, 2009|title=The Week's Best Late-Night Jokes|publisher=[[About.com]]|url=https://www.liveabout.com/late-night-political-jokes-2733896|access-date=May 28, 2009|archive-date=June 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611193402/https://www.liveabout.com/late-night-political-jokes-2733896|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190611193402/https://www.liveabout.com/late-night-political-jokes-2733896 |date=2019-06-11 }}</ref> Pliiĝanta senlaboreco dum julio 2009 igis al Biden agnoski, ke la registaro "miskonstatis kiom malbona la ekonomio estis" sed tenis konfidon, ke la stimula leĝo kreos multajn pliajn laborpostenojn kiam la rapideco de elspezoj pliiĝos.<ref>{{cite news|date=July 5, 2009|title=Biden: 'We misread how bad the economy was'|work=[[NBC News]]|agency=[[Associated Press]]|url=http://www.nbcnews.com/id/31745563|access-date=July 9, 2009|archive-date=December 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217104812/http://www.nbcnews.com/id/31745563/|url-status=live}}</ref> Malgraŭ iliaj malsamaj personecoj, Obama kaj Biden amikiĝis, parte baze de la filino de Obama, Sasha, kaj la nepino de Biden, Maisy, kiuj kune ĉeestis Lernejon Sidwell Friends.<ref name="nyt05081223"/> [[Dosiero:Joe Biden in Baghdad - 2016-04-28.jpg|eta|Biden dum vizito al [[Bagdado]]]] Membroj de la Obama registaro diris, ke la rolo de Biden en la Blanka Domo estis kontraŭanto kiu devigis al aliaj homoj defendi siajn opinion.<ref name=":323">{{Cite news|last=Baker|first=Peter|date=April 28, 2019|title=Biden and Obama's 'Odd Couple' Relationship Aged Into Family Ties|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/04/28/us/politics/barack-obama-biden.html|access-date=April 26, 2020|issn=0362-4331|archive-date=June 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606093422/https://www.nytimes.com/2019/04/28/us/politics/barack-obama-biden.html|quote=He was also the in-house skeptic on the use of force, arguing against a troop surge to Afghanistan, military intervention in Libya and the raid that killed Osama bin Laden.|url-status=live}}</ref> [[Rahm Emanuel]], estro de personaro de la Blanka Doma, diris, ke Biden helpis kontraŭi grouppensadon.<ref name="nyt03280922"/> Amaskomunikila sekretario de la Blanka Domo Jay Carney, eksa komunika direktoro de Biden, diris, ke Biden havis la rolon de "la malbonulo en la Situacia Ĉambro".<ref name=":323"/> Alia altranga konsilanto de Obama diris, ke Biden "ĉiam pretas esti la mefito ĉe la familia pikniko por certigi, ke ni estas kiel eble plej intelekte honestaj."<ref name="pol09160922"/> Obama diris, "La plej bona aĵo pri Joe estas, ke kiam ni kunigas ĉiujn, li vere devigas al homoj pensi kaj defendi siajn ideaojn, rigardi aferojn de ĉiu angulo, kaj tio estas tre valora por mi."<ref name="pol09160922" /> La familio Biden tenis malstreĉitan atmosferon ĉe sia oficiala loĝejo en Vaŝingtono, ofte gastigante siajn genepojn, kaj regule revenis al sia hejmo en Delavaro.<ref name="pol-regular2">{{cite news|last=Parnes|first=Amie|date=June 28, 2011|title=The Bidens' 'regular' lives|newspaper=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/story/2011/06/the-bidens-regular-lives-057887|access-date=June 28, 2011|archive-date=October 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194519/http://www.politico.com/story/2011/06/the-bidens-regular-lives-057887|url-status=live}}</ref> Biden kampanjis multe por demokratoj en la balotado de 2010, kun sinteno de optimismo fronte al prognozoj de grandskalaj malsukcesoj por la partio.<ref name="nyt10131022">{{cite news|last=Stolberg|first=Sheryl Gay|date=October 12, 2010|title=Vice President Tries to Energize Democrats|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|access-date=October 14, 2010|archive-date=October 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101028044617/http://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html|url-status=live}}</ref> Post grandajn respublikanajn sukcesoj en la balotadoj kaj la foriro la estro de personaro de la Blanka Doma [[Rahm Emanuel]], la pasintaj interrilatoj de Biden kun respublikanoj en Kongreso fariĝis pli grava.<ref name="pol12091022">{{cite news|last1=Lee|first1=Carol E.|last2=Bresnahan|first2=John|date=December 9, 2010|title=Joe Biden expands role as White House link to Congress|newspaper=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/story/2010/12/biden-steps-into-rahms-shoes-046173|access-date=December 10, 2010|archive-date=October 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194519/http://www.politico.com/story/2010/12/biden-steps-into-rahms-shoes-046173|url-status=live}}</ref><ref name="nyt12111022">{{cite news|last=Cooper|first=Helene|date=December 11, 2010|title=As the Ground Shifts, Biden Plays a Bigger Role|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html|access-date=December 13, 2010|archive-date=December 13, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213044241/http://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html|url-status=live}}</ref> Li gvidis la sukcesan penon por akiri la aprobon de la senato por la Nova Traktato START.<ref name="pol12091022" /><ref name="nyt12111022" /> En decembro 2010, la pledado de Biden por kompromiso, sekvita de liaj intertraktadoj kun la gvidanto de la malplimulto de la senato [[Mitch McConnell]], estis gravegaj por produkti la kompromisan impostan leĝon, kiu inkluzivis intertempan etendon de la impostaj malpliigoj de antaŭa prezidanto Bush.<ref name="nyt12111022" /><ref name="nyt12111022" /> Biden tiam gvidis la klopodon vendi la interkonsenton al nevolemaj demokratoj en Kongreso.<ref name="nyt12111022" /><ref>{{cite news|last1=Herszenhorn|first1=David M.|last2=Stolberg|first2=Sheryl Gay|date=December 7, 2010|title=Democrats Skeptical of Obama on New Tax Plan|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html|access-date=December 8, 2010|archive-date=May 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520053117/http://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08cong.html|url-status=live}}</ref> La leĝo sukcesis kiel la Leĝo pri Imposta Malpliigo, Reaŭtoritatigo de Senlaboreca Asekuro, kaj Kreigo de Laborpostenoj de 2010. En marto 2011, Obama delegis al Biden gvidi intertraktadojn kun Kongreso por decidi federaciajn elspezadajn nivelojn por la cetero de la jaro kaj eviti fermon de la registaro.<ref>{{cite news|date=March 2, 2011|title=Obama Welcomes Budget Deal; Biden to Lead Talks|publisher=[[CNBC]]|agency=[[Reuters]]|url=https://www.cnbc.com/id/41870549|url-status=dead|access-date=March 9, 2011|archive-url=https://archive.today/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549|archive-date=July 29, 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-05|arkivurl=https://archive.today/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549|arkivdato=2012-07-29}} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |date=2012-07-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cnbc.com/id/41870549 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-05 |arkivurl=https://archive.ph/20120729195403/http://www.cnbc.com/id/41870549 |arkivdato=2012-07-29 }}</ref> Je majo 2011, ses kongresaj membroj estis penantaj atingi dupartian interkonsenton por levi la usonan ŝuldan plafonon kiel parto de entuta plano por malpliigi superelpezadon.<ref>{{cite news|last=Reid|first=Tim|date=May 16, 2011|title=Q+A: Debt and deficit talks in early stages|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516|access-date=May 17, 2011|archive-date=May 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520004749/http://www.reuters.com/article/2011/05/16/us-usa-debt-talks-idUSTRE74F26V20110516|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Gaudiano|first=Nicole|date=May 4, 2011|title=Biden tasked with achieving consensus on cutting deficit|newspaper=[[The News Journal]]|url=http://www.delawareonline.com/article/20110505/NEWS02/105050326/Biden-tasked-achieving-consensus-cutting-deficit?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CHome|access-date=May 17, 2011}}{{Dead link|date=January 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> La krizo de la usona ŝulda plafono evoluis dum la sekvantaj kelkaj monatoj, sed la interrilato de Biden kun McConnell denove estis gravega por solvi ĝin, en la formo de la Buĝeta Direkta Leĝo de 2011, subskribita de la prezidanto je la 2a de aŭgusto 2011, je la sama tago de neniam antaŭe okazinta usona nerepago okazus.<ref name="pol-bca23">{{cite news|last1=Thrush|first1=Glenn|last2=Brown|first2=Carrie Budoff|last3=Raju|first3=Manu|last4=Bresnahan|first4=John|date=August 2, 2011|title=Joe Biden, Mitch McConnell and the making of a debt deal|newspaper=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/story/2011/08/biden-mcconnell-and-the-making-of-a-deal-060463|access-date=August 4, 2011|archive-date=September 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922144250/http://www.politico.com/story/2011/08/biden-mcconnell-and-the-making-of-a-deal-060463|url-status=live}}</ref><ref name="ap-bca2">{{cite news|date=August 3, 2011|title=The real drama was in private as debt deal hatched|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230142752/https://www.foxnews.com/us/the-real-drama-was-in-private-as-debt-deal-hatched|archive-date=December 30, 2019|access-date=August 4, 2011|url=https://www.foxnews.com/us/the-real-drama-was-in-private-as-debt-deal-hatched|agency=[[Associated Press]]|work=[[Fox News]]|last4=Benac|first1=Ben|first4=Nancy|last3=Kellman|first3=Laurie|last2=Pace|first2=Julie|last1=Feller|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bohan|first1=Caren|last2=Sullivan|first2=Andy|last3=Ferraro|first3=Thomas|date=August 3, 2011|title=Special report: How Washington took the U.S. to the brink|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-debt-brink/special-report-how-washington-took-the-u-s-to-the-brink-idUSTRE77271R20110803|access-date=August 4, 2011|archive-date=October 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013231825/http://www.reuters.com/article/us-usa-debt-brink/special-report-how-washington-took-the-u-s-to-the-brink-idUSTRE77271R20110803|url-status=live}}</ref> Biden pasigis pli da tempo ol iu ajn marĉande kun Kongreso pri la ŝulda afero,<ref name="pol-bca23"/> kaj unu respublikana laboranto diris, "Biden estas la sola ulo kun vera intertrakta aŭtoritato, kaj [McConnell] scias, ke tio, kion li diras, estas fidinda. Li estis gravega al la interkonsento."<ref name="pol-bca23"/> === La dua oficperiodo (2014-2017) === [[Dosiero:Joe Biden official portrait 2013.jpg|eta|Oficiala vicprezidanta portreto, 2013]] Biden estis inaŭgurita al dua oficperiodo la 20an de januaro 2013, ĉe malgranda ceremonio ĉe Nombro Unu Observatory Circle, sia oficiala loĝejo, kun Juĝo Sonia Sotomayor (publika ceremonio okazis la 21an de januaro).<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-inauguration-biden-idUSBRE90J08B20130120|title=Vice President Biden sworn into office for second term|last=Rampton|first=Roberta|work=[[Reuters]]|date=la 20-a de januaro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122062434/https://www.reuters.com/article/2013/01/20/us-usa-inauguration-biden-idUSBRE90J08B20130120|archive-date=la 22-a de januaro 2013|url-status=live}}</ref> Biden ne partoprenis multe en diskutoj, kiuj gvidis al la leĝiĝo en oktobro 2013 de la Leĝo pri Daŭrantaj Alproprigoj de 2014, kiu solvis la fermon de la federacia registaro de 2013 kaj la krizo pri la ŝulda plafono de 2013. Tio estis ĉar senata gvidanto de la plimulto Harry Reid kaj aliaj demokrataj gvidantoj ne inkluzivis lin en iuj rektaj diskutoj kun Kongreso, sentante, ke Biden donis tro multon dum antaŭaj intertraktadoj.<ref>{{cite news|url=https://www.politico.com/story/2013/10/anatomy-of-a-shutdown-098518|title=Anatomy of a shutdown|last1=Bresnahan|first1=John|last2=Manu|first2=Raju|last3=Sherman|first3=Jake|last4=Brown|first4=Carrie Budoff|newspaper=[[Politico]]|date=October 18, 2013|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185529/https://www.politico.com/story/2013/10/anatomy-of-a-shutdown-098518|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/10/13/biden-mostly-out-of-sight-during-shutdown-showdown/2968373/|title=Biden mostly out of sight as shutdown drags on|last=Gaudiano|first=Nicole|newspaper=[[USA Today]]|date=October 13, 2013|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082716/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/10/13/biden-mostly-out-of-sight-during-shutdown-showdown/2968373/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pbs.org/newshour/nation/biden-takes-back-seat-in-budget-negotiations-during-shutdown|title=Biden takes a back seat during budget negotiations over shutdown|last=Bowman|first=Bridget|work=[[PBS NewsHour]]|publisher=[[PBS]]|date=October 14, 2013|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082723/https://www.pbs.org/newshour/nation/biden-takes-back-seat-in-budget-negotiations-during-shutdown|url-status=live}}</ref> Biden preferis armi ribelulajn batalantojn de Sirio.<ref>{{cite news|title=Who to Blame If Arming the Syrian Rebels Goes Wrong|first=Conor|last=Friedersdorf|author-link=Conor Friedersdorf|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/who-to-blame-if-arming-syrian-rebels-goes-wrong/380411/|work=[[The Atlantic]]|date=September 18, 2014|access-date=January 24, 2021|archive-date=May 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512184447/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/who-to-blame-if-arming-syrian-rebels-goes-wrong/380411/|url-status=live}}</ref> Kiam Irako disfalis dum 2014, nova atento estis donata al la iraka federaciiga plano de Biden-Gelb de 2006, kaj kelkaj observantoj diris, ke Biden estis ĝusta ekde la komenco.<ref>{{cite news|url=https://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858|title=Was Joe Biden right?|last=Gerstein|first=Josh|newspaper=[[Politico]]|date=June 13, 2014|access-date=September 14, 2014|archive-date=September 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927001111/http://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nationaljournal.com/s/62830|title=Turns Out, Joe Biden Was Right About Dividing Iraq|last=Kitfield|first=James|magazine=[[National Journal]]|date=January 30, 2014|access-date=September 14, 2014|archive-date=October 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011194233/https://www.nationaljournal.com/s/62830|url-status=live}}</ref> Biden li mem diris, ke Usonon sekvos [[Islama Ŝtato|ISIL-on]] "al la pordoj de infero".<ref>{{cite news|url=https://www.csmonitor.com/USA/Politics/Decoder/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it|title=Joe Biden vows to chase Islamic State to 'gates of hell'. Does he mean it?|last=Grier|first=Peter|newspaper=[[The Christian Science Monitor]]|date=September 3, 2014|access-date=September 14, 2014|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185455/https://www.csmonitor.com/USA/Politics/Decoder/2014/0903/Joe-Biden-vows-to-chase-Islamic-State-to-gates-of-hell.-Does-he-mean-it|url-status=live}}</ref> Biden havis proksimajn interrilatojn kun pluraj latinamerikaj gvidantoj kaj estis taskigita pri la regiono. Li vizitis la regionon 16 fojojn dum sia tempo kiel vicprezidanto, pli ol iu ajn prezidanto aŭ vicprezidanto.<ref>{{Cite news|last=Paz|first=Christian|date=October 26, 2020|title=The Biden Doctrine Begins With Latin America|work=[[The Atlantic]]|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/10/joe-biden-foreign-policy-latin-america/616841/|access-date=November 15, 2020|issn=1072-7825|archive-date=November 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111041523/https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/10/joe-biden-foreign-policy-latin-america/616841/|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Vice President Joe Biden visit to Israel March 2016 (25554709411).jpg|eta|Biden kun [[Ĉefministroj de Israelo|israela ĉefministro]] [[Benjamin Netanjahu]] en [[Jerusalemo]], la 9an de marto 2016]] En 2015, [[John Boehner]], estro de la [[Usona Domo de Reprezentantoj|Domo de Reprezentantoj]], kaj Mitch McConnell, senata gvidanto de la plimulto, invitis israelan ĉefministron [[Benjamin Netanjahu]] paroladi antaŭ komuna sesio de Kongreso sen sciigi prezidanton Obama. Ĉi tiu spitemo de protokolo igis, ke Biden kaj pli ol 50 kongresaj [[Demokrata Partio (Usono)|demokratoj]] ne ĉeestis la paroladon de Netanjahu.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2015/02/26/politics/democrats-missing-netanyahu-whip-list/index.html|title=The list of Democrats skipping Netanyahu's speech|first=Alexandra|last=Jaffe|website=[[CNN]]|date=March 3, 2015|access-date=February 26, 2020|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818185113/https://www.cnn.com/2015/02/26/politics/democrats-missing-netanyahu-whip-list/index.html|url-status=live}}</ref> En aŭgusto 2016, Biden vizitis [[Serbio]]n, kie li renkontiĝis kun serba prezidanto [[Aleksandar Vučić]] kaj esprimis siaj kompaton pri civilaj viktimoj de la bombado dum la [[Kosova Milito]].<ref>{{cite news|last1=Melander|first1=Ingrid|title=Biden offers condolences for Serbs killed in 1999 NATO air strikes|url=https://www.reuters.com/article/us-balkans-biden-serbia/biden-offers-condolences-for-serbs-killed-in-1999-nato-air-strikes-idUSKCN10R1ZD|work=[[Reuters]]|date=August 16, 2016|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185455/https://www.reuters.com/article/us-balkans-biden-serbia/biden-offers-condolences-for-serbs-killed-in-1999-nato-air-strikes-idUSKCN10R1ZD|url-status=live}}</ref> En [[Kosovo]], li ĉeestis ceremonion por renomi aŭtovojon kun la nomo lia filo Beau, en honoro de la servo de Beau al Kosovo en la trejnado de juĝistoj kaj advokatoj.<ref name="Bytyci2">{{cite news|last=Bytyci|first=Fatos|title='We owe you so much,' Kosovo to tell Biden as street named after late son|url=https://www.reuters.com/article/us-kosovo-biden-street-idUSKCN10Q17X|work=[[Reuters]]|date=August 15, 2016|access-date=October 24, 2020|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185456/https://www.reuters.com/article/us-kosovo-biden-street-idUSKCN10Q17X|url-status=live}}</ref><ref name="Bezhan2">{{cite news|last=Bezhan|first=Frud|title=Word On The Street Is That Kosovo Has A Love Affair With Americans|url=https://www.rferl.org/a/kosovo-love-affair-americans-biden-clinton-bush/27928807.html|agency=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=August 17, 2016|access-date=October 24, 2020|archive-date=October 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023065019/https://www.rferl.org/a/kosovo-love-affair-americans-biden-clinton-bush/27928807.html|url-status=live}}</ref><ref name="RuViDeBi2">{{cite news|last1=Rucker|first1=Philip|last2=Viser|first2=Matt|last3=DeBonis|first3=Mike|title=Trump and allies resume attacks on Biden's son as the Democrat surges|url=https://www.washingtonpost.com/politics/trump-and-allies-resume-attacks-on-bidens-son-as-the-democrat-surges/2020/03/05/cad7fa02-5eed-11ea-b29b-9db42f7803a7_story.html|agency=[[The Washington Post]]|date=March 5, 2020|access-date=October 24, 2020|archive-date=October 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028094653/https://www.washingtonpost.com/politics/trump-and-allies-resume-attacks-on-bidens-son-as-the-democrat-surges/2020/03/05/cad7fa02-5eed-11ea-b29b-9db42f7803a7_story.html|url-status=live}}</ref> Biden neniam voĉdonis por decidi egalan balotadon en la Senato. Li estas la plej longtempa vicprezidanto kun ĉi tiu distingaĵo.<ref>{{Cite web|last=Bycoffe|first=Aaron|date=February 7, 2017|title=Pence Has Already Done Something Biden Never Did: Break A Senate Tie|url=https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/|website=[[FiveThirtyEight]]|quote=Twelve vice presidents, including Biden, never broke a tie; Biden was the longest-serving vice president to never do so.|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082937/https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/|url-status=live}}</ref> == Posta aktiveco (2017–2019) == [[Dosiero:58th Presidential Inaugural Ceremony 170120-D-BP749-1327.jpg|eta|Biden kun [[Barack Obama]] kaj [[Donald Trump]], ĉe la inaŭguro de Trump je la 20a de januaro 2017]] Post kiam li eksvicprezidantiĝis, Biden fariĝis profesoro ĉe la [[Universitato de Pensilvanio]], kaj samtempe daŭris gvidi klopodojn trovi kuracojn por kancero.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|title=Joe Biden: The fight against cancer is bipartisan|last=O'Brien|first=Sara Ashley|date=March 12, 2017|website=[[CNNMoney]]|access-date=March 13, 2017|archive-date=May 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526151625/https://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190526151625/https://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html |date=2019-05-26 }}</ref> En 2017, li verkis memorlibron, ''Promise Me, Dad'' (Promesu al mi, Paĉjo) kaj faris vojaĝon por sciigi homojn pri la libro.<ref>{{Cite news|last=Kane|first=Paul|title=Biden wraps up book tour amid persistent questions about the next chapter|language=en-US|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/powerpost/biden-wraps-up-book-tour-amid-persistent-questions-about-the-next-chapter/2018/06/11/33ebbe8e-6daf-11e8-bf86-a2351b5ece99_story.html|date=June 11, 2018|access-date=November 10, 2020|issn=0190-8286|archive-date=November 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171225/https://www.washingtonpost.com/powerpost/biden-wraps-up-book-tour-amid-persistent-questions-about-the-next-chapter/2018/06/11/33ebbe8e-6daf-11e8-bf86-a2351b5ece99_story.html|url-status=live}}</ref> Biden gajnis US$15.6 milionon en 2017–2018.<ref>{{cite news|last1=Viser|first1=Matt|last2=Narayanswamy|first2=Anu|date=July 9, 2019|title=Joe Biden earned $15.6 million in the two years after leaving the vice presidency|work=[[The Washington Post]]|url=https://beta.washingtonpost.com/politics/joe-biden-earned-156-million-in-the-two-years-after-leaving-the-vice-presidency/2019/07/09/55aad492-a27e-11e9-b8c8-75dae2607e60_story.html?outputType=amp|access-date=July 16, 2019|archive-date=January 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124023752/https://www.washingtonpost.com/politics/joe-biden-earned-156-million-in-the-two-years-after-leaving-the-vice-presidency/2019/07/09/55aad492-a27e-11e9-b8c8-75dae2607e60_story.html?outputType=amp|url-status=live}}</ref> En 2018, li donis paroladon por la mortinta senatano [[John McCain]], laŭdante tio, ke McCain subtenis usonajn idealojn kaj dupartian amikecon.<ref name="townandcountrymag2">{{cite news|last=Friedman|first=Megan|date=August 30, 2018|title=Joe Biden Just Gave an Incredibly Powerful Speech at John McCain's Memorial|website=[[Town & Country (magazine)|Town & Country]]|url=https://www.townandcountrymag.com/society/politics/a22877209/joe-biden-eulogy-john-mccain-memorial-full-transcript/|access-date=January 24, 2021|archive-date=June 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610041411/https://www.townandcountrymag.com/society/politics/a22877209/joe-biden-eulogy-john-mccain-memorial-full-transcript/|url-status=live}}</ref> Biden daŭre aprobis kandidatojn, kaj komenti pri politiko, klimata ŝanĝo, kaj la prezidanteco de Donald Trump.<ref>{{cite news|url=https://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380|title=Biden backs Phil Murphy, says N.J. governor's race 'most important' in nation|first=Ryan|last=Hutchins|date=May 28, 2017|publisher=[[Politico]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125059/https://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191230125059/https://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380|arkivdato=2019-12-30}}</ref><ref name="foreign-policy24">{{cite news|title=The Democratic candidates on foreign policy|work=[[Foreign Policy]]|url=https://foreignpolicy.com/2020-election/|archive-date=June 16, 2020|access-date=August 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616084737/https://foreignpolicy.com/2020-election/|url-status=live}}</ref><ref name="foreign-policy24"/> Li ankaŭ daŭris paroli por la rajtoj de gejoj.<ref>{{cite news|first=Edward-Isaac|last=Dovere|title=VP's LGBT comments raise eyebrows|url=https://www.politico.com/story/2014/03/joe-biden-lgbt-workplace-discrimination-executive-order-human-rights-campaign-105018|work=[[politico.com]]|date=March 26, 2014|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103083142/https://www.politico.com/story/2014/03/joe-biden-lgbt-workplace-discrimination-executive-order-human-rights-campaign-105018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.seattletimes.com/nation-world/joe-biden-to-lgbt-gala-hold-president-trump-accountable/|title=Joe Biden to LGBT gala: 'Hold President Trump accountable'|date=June 21, 2017|first=Steve|last=Peoples|newspaper=[[The Seattle Times]]|access-date=January 24, 2021|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090144/https://www.seattletimes.com/nation-world/joe-biden-to-lgbt-gala-hold-president-trump-accountable//|url-status=live}}</ref> En 2019, Biden kritikis [[Brunejo]]n pro ĝia intenco efektivigi [[Ŝario|islamajn leĝojn]], kiuj permesus ŝtonmortigon pro adulto kaj [[Gejo|gejeco]], dirante, ke ĝi estas "abomena kaj malmorala" kaj dirante, ke "Estas neniu senkulpigaĵo—nek kulturo, nek tradicio—por ĉi tiu speco de malamo kaj senhumaneco."<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-brunei-islamiclaws-idUSKCN1RB0E1|title=Brunei defends tough new Islamic laws against growing backlash|work=[[Reuters]]|date=March 30, 2019|access-date=December 31, 2020|archive-date=June 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090148/https://www.reuters.com/article/us-brunei-islamiclaws-idUSKCN1RB0E1/|url-status=live}}</ref> Je 2019, Biden kaj lia edzino raportis, ke iliaj valoraĵoj pliiĝis al inter US$2.2 miliono kaj US$8 miliono pro pagitaj paroladoj kaj kontrakto por verki aron de libroj.<ref>{{cite news|last1=Eder|first1=Steve|last2=Glueck|first2=Katie|date=July 9, 2019|title=Joe Biden's Tax Returns Show More Than $15 Million in Income After 2016|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/07/09/us/politics/joe-biden-net-worth.html|access-date=July 16, 2019|archive-date=July 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715211457/https://www.nytimes.com/2019/07/09/us/politics/joe-biden-net-worth.html|url-status=live}}</ref> == Prezidenteco (2021–nun) == === Inaŭguro === [[Dosiero:President Biden taking oath of office (cropped).png|eta|Biden fars la ĵuron de ofico administrita de Ĉefjuĝisto John G. Roberts Jr. ĉe [[Kapitolo de Usono|la Kapitolo de Usono]], je la 20a de januaro 2021]] Biden estis inaŭgurita kiel la 46a prezidanto de Usono la 20an de januaro 2021.<ref name="nr">{{cite news|last1=Fund|first1=John|title=What was Romney Planning?|url=http://www.nationalreview.com/article/338182/what-was-romney-planning-john-fund|access-date=January 22, 2016|work=[[National Review]]|date=January 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131073601/http://www.nationalreview.com/article/338182/what-was-romney-planning-john-fund|archive-date=January 31, 2016 |url-status=live}}</ref> and Biden had been eligible to receive classified intelligence briefings since his nomination in August.<ref name=CBS2020-09-18-01a>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-receives-first-classified-intelligence-briefing/|work=[[CBS News]]|title=Biden receives first classified intelligence briefing |date=September 18, 2020 |first1=Olivia |last1=Gazis |first2=Bo |last2=Erickson |first3=Grace |last3=Segers |access-date=October 22, 2020 |archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101043140/https://www.cbsnews.com/news/biden-receives-first-classified-intelligence-briefing/|url-status=live}}</ref> At least some government agencies had reportedly started their transition plans as early as November{{nbsp}}9, 2020, with airspace being restricted over his home, and "the Secret Service{{nbsp}}... using agents from its presidential protective detail for the president-elect and his family."<ref name=TribuneIndia2020-11-09-01a>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/health/trump-faces-calls-to-work-with-biden-team-on-transition-168288|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|title=Trump faces calls to work with Biden team on transition|date=November 9, 2020|access-date=November 9, 2020|archive-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115190525/https://www.tribuneindia.com/news/health/trump-faces-calls-to-work-with-biden-team-on-transition-168288|url-status=live}}</ref><ref name="hunnicutt2">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG|title=Taking helm of divided nation, U.S. President Biden calls for end to 'uncivil war'|date=January 20, 2021|last1=Hunnicutt|first1=Trevor|last2=Zengerle|first2=Patricia|last3=Renshaw|first3=Jarrett|work=[[Reuters]]|access-date=January 20, 2021|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120171341/https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=January 20, 2021|title=Biden inauguration: New president sworn in amid Trump snub|language=en-GB|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55736856|access-date=January 20, 2021|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120145011/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55736856|url-status=live}}</ref> Havante 78 jarojn, li estas la plej maljuna homo enposteniĝi kiel prezidanto.<ref name="hunnicutt2" /> Li estas la dua [[Katolika Eklezio|katolika]] prezidanto (post John F. Kennedy)<ref>{{Cite web|date=January 19, 2021|title=Biden to become the second Catholic president in U.S. history, after JFK|url=https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918|access-date=January 20, 2021|website=[[NBC News]]|language=en|archive-date=January 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119212606/https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918|url-status=live}}</ref> kaj la unua prezidanto kies hejma ŝtato estas [[Delavaro]].<ref>{{Cite web|last1=Cormier|first1=Ryan|last2=Talorico|first2=Patricia|date=November 7, 2020|title=Delaware history is made: The First State gets its first president in Joe Biden|url=https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/|access-date=January 20, 2021|website=[[The News Journal]]|language=en-US|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108021346/https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/|url-status=live}}</ref> Li estas la dua ne-aktuala vicprezidanto (post [[Richard Nixon]] en 1968) kiu enposteniĝis kiel prezidanton.<ref name="Azari2">{{Cite news|last=Azari|first=Julia|date=August 20, 2020|title=Biden Had To Fight For The Presidential Nomination. But Most VPs Have To.|work=[[FiveThirtyEight]]|url=https://fivethirtyeight.com/features/biden-had-to-fight-for-the-presidential-nomination-but-most-vps-have-to/|url-status=live|access-date=August 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117190453/https://fivethirtyeight.com/features/biden-had-to-fight-for-the-presidential-nomination-but-most-vps-have-to/|archive-date=November 17, 2020}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201117190453/https://fivethirtyeight.com/features/biden-had-to-fight-for-the-presidential-nomination-but-most-vps-have-to/ |date=2020-11-17 }}</ref> Li estas ankaŭ la unua prezidanto de la Silenta Generacio.<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/b66a24e4-5eea-11ea-b0ab-339c2307bcd4|date=March 6, 2020|access-date=August 26, 2021|title=At long last, the silent generation's hour has come|website=[[Financial Times]]}}</ref> La inaŭguro de Biden estis "mallaŭta afero malkiel iu ajn antaŭa inaŭguro" pro antaŭrimedoj pri la kronvirusa malsano kaj pro multe pliigitaj sekurecaj rimedoj pro minaco de vasta [[civila agitado]]. Biden faris la ĵuron de ofico sur la okcidentaj ŝtupoj de la Kapitolo kaj donis inaŭguran paroladon, sed neniuj spektantoj ĉeestis kaj neniuj paradoj aŭ inaŭguraj festoj okazis. Trump ne ĉeestis, fariĝante la unua eksiĝinta prezidanto ekde 1869 kiu ne ĉeestis la inaŭguron de sia posteulo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.ndtv.com/world-news/why-joe-biden-swearing-in-will-be-muted-affair-unlike-previous-inaugurations-2353966|titolo=Masked Crowd, No Trump: Why Biden Inauguration Will Be Like No Other|alirdato=2021-06-21|dato=2021-01-18|eldoninto=[[NDTV]]|verkaĵo=[[Agence France-Presse]]}}</ref> === Unuaj 100 tagoj === En siaj unuaj du tagoj kiel prezidanto, Biden subskribis 17 administrajn ordonojn, pli ol la plejmulto da lastatempaj prezidantoj dum iliaj unuaj 100 tagoj. Je la tria tago, ordonoj inkluzivis realiĝo al la Pariza Klimata Interkonsento, finigo de la stato de nacia krizo ĉe la landlimo kun Meksiko, direkto al la registaro realiĝi al la [[Monda Organizaĵo pri Sano|Monda Sana Organizaĵo]], postulado pri vizaĝaj maskoj en federaciaj posedaĵoj, rimedoj por kontraŭbatali malsaton en Usono,<ref>{{Cite web|date=January 20, 2021|title=Biden's first act: Orders on pandemic, climate, immigration|url=https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6|access-date=January 21, 2021|website=[[Associated Press]]|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120230130/https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Erikson|first=Bo|date=January 20, 2021|title=Biden signs executive actions on COVID, climate change, immigration and more|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/|access-date=January 21, 2021|website=[[CBS News]]|language=en-US|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120233631/https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/01/22/joe-biden-is-taking-executive-action-at-a-record-pace|title=Joe Biden is taking executive action at a record pace|work=[[The Economist]]|date=January 22, 2021|access-date=January 23, 2021|archive-date=January 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124002448/https://www.economist.com/graphic-detail/2021/01/22/joe-biden-is-taking-executive-action-at-a-record-pace|url-status=live}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.politico.com/news/2021/01/22/biden-executive-orders-hunger-workers-461270|titolo=Biden signs executive orders aimed at combating hunger, protecting workers|alirdato=2021-01-23|familia nomo=Cassella|persona nomo=Megan|dato=2021-01-22|verko=[[Politico]]}}</ref> kaj nuligo de permesiloj por la konstruo de la [[naftodukto Keystone]] XL.<ref>{{cite news|last1=Allassan|first1=Fadel|first2=Ursula|last2=Perano|date=January 20, 2021|title=Biden will issue executive order to rescind Keystone XL pipeline permit|url=https://www.axios.com/biden-keystone-pipeline-9ffcedfb-42c1-4778-8183-27d858f0c966.html|work=[[Axios (website)|Axios]]|access-date=January 25, 2021}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210120103405/https://www.axios.com/biden-keystone-pipeline-9ffcedfb-42c1-4778-8183-27d858f0c966.html |date=2021-01-20 }}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trudeau-biden-keystone-xl-pipeline-b1791756.html|titolo=Canada's Trudeau 'disappointed' with Biden order to cancel Keystone pipeline|alirdato=2021-01-25|familia nomo=Massie|persona nomo=Graeme|dato=2021-01-23|verkaĵo=[[The Independent]]}}</ref><ref>{{cite news|last1=Nickel|first1=Rod|last2=Volcovici|first2=Valerie|date=January 21, 2021|title=TC Energy cuts jobs as Keystone pipeline nixed, but markets start to move on|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-keystone-idUSKBN29Q1T8|access-date=January 24, 2021}}</ref> En la unuaj du semajnoj en la posteno, Biden subskribis pli multaj administraj ordonoj ol subskribi dum la unua monato en la posteno iu ajn alia prezidanto post [[Franklin D. Roosevelt]].<ref name="With 28 Executive Orders Signed, President Biden Is Off To A Record Start3">{{Cite web|last1=Keith|first1=Tamara|date=February 3, 2021|title=With 28 Executive Orders Signed, President Biden Is Off To A Record Start|url=https://www.npr.org/2021/02/03/963380189/with-28-executive-orders-signed-president-biden-is-off-to-a-record-start|website=[[NPR]]|access-date=February 4, 2021}}</ref> La 4an de februaro 2021, Biden anoncis, ke Usono ĉesos sian subtenon por la Saŭda bomba kampanjo en [[Jemeno|Jemen]]<nowiki/>o. Dum sia unua vizito al la Ŝtata Ministrejo kiel prezidanto, Biden diris, ke "ĉi tiu milito devas fini" kaj ke la konflikto kreis "humanitaran kaj strategian katastrofon."<ref>{{Cite web|last1=Knickmeyer|first1=Ellen|date=February 5, 2021|title=Biden ending US support for Saudi-led offensive in Yemen|url=https://apnews.com/article/biden-end-support-saudi-offenseive-yemen-b68f58493dbfc530b9fcfdb80a13098f|website=[[Associated Press]]|access-date=February 5, 2021}}</ref> La 25an de februaro, Biden "bombis ejon en [[Sirio]] uzita de du miliciaj grupoj subtenataj de Irano responde al raketaj atakoj sur amerikaj soldatoj en la regiono dum la pasintaj du semajnoj." Tio ĉi estis la unua konata ago de la militistaro sub Biden.<ref name="syria_strikes2">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/02/25/politics/us-iraq-iran/index.html|title=US carries out air strikes in Syria targeting Iranian backed militias|first1=Barbara|first2=Oren|first3=Nicole|last1=Starr|last2=Liebermann|last3=Gaouette|date=February 25, 2021|publisher=[[CNN]]|access-date=March 2, 2021}}</ref> Je la 11a de marto, la unua datreveno de la deklaro de la [[Monda Organizaĵo pri Sano|Monda Sana Organizo]], ke kronviruso estas tutmonda pandemio, Biden subskribe enleĝigis la [[American Rescue Plan|Leĝon pri la Usona Sava Plano de 2021]], leĝo de ekomonia stimula helpo je US$1.9 triiliono, kiun li proponis kaj prilobiis, kiu celis rapidigi reboniĝon de Usono de la ekonomiaj kaj sanaj efikoj de la [[kronvirusa pandemio]] kaj la daŭranta ekonomia regreso.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/1319|titolo=H.R.1319 - American Rescue Plan Act of 2021|alirdato=27-a de augusto 2021|eldoninto=[[United States Congress]]}}</ref> La leĝo inkluzivis rektajn pagojn al la plejpartoj de usonanoj, etendon de pliigitaj senlaborecaj helpaĵoj, financojn por vakcina disdonado kaj lernejaj remalfermiĝoj, subtenon por malgrandaj firmaoj kaj ŝtataj kaj lokaj registaroj, kaj pliigon de sanaj asekuraj subvencioj kaj de la infana impostkredito. Komenca propono de Biden inkluzivis pliigon de la federacia minimuma salajro al US$15 por horo, sed post kiam la senata parlamentano Elizabeth MacDonough decidis, ke inkluzivi la pliigon en buĝeta repaciga leĝo kontraŭus senatajn regulojn, demokratoj decidis ne peni malakcepti ties decidon kaj forigis la pliigon el la leĝo.<ref name="cnn.com2">{{Cite web|last1=Luhby|first1=Tami|last2=Lobosco|first2=Katie|date=la 14a de januaro 2021|title=Here's what's in Biden's $1.9 trillion economic rescue package|url=https://www.cnn.com/2021/01/14/politics/biden-economic-rescue-package-coronavirus-stimulus/index.html|access-date=la 16a de januaro 2021|website=[[CNN]]}}</ref><ref name="nytimes.com2">{{Cite news|last1=Tankersley|first1=Jim|last2=Crowley|first2=Michael|date=January 14, 2021|title=Here are the highlights of Biden's $1.9 trillion 'American Rescue Plan.'|url=https://www.nytimes.com/2021/01/14/us/biden-american-rescue-plan.html|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=la 16a de januaro 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Kaplan|first1=Thomas|title=What's in the Stimulus Bill? A Guide to Where the $1.9 Trillion Is Going|url=https://www.nytimes.com/2021/03/07/us/politics/whats-in-the-stimulus-bill.html|website=[[The New York Times]]|date=la 7a de marto 2021|access-date=la 13a de marto 2021}}</ref> <span class="cx-segment" data-segmentid="1051">Ankaŭ en marto, dum pliiĝo de enmigrado al Usono de Meksiko, Biden diris al migrantoj, "Ne venu." </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1053">Li diris, ke Usono estis aranĝanta planon por ke migrantoj "petu azilon en sia loko", sen foriri siajn d</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1051">even</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1053">ajn lokojn.</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1054">Dume, migrantaj plenkreskuloj "estas resendataj", Biden diris, en referenco al la daŭrigo de la politiko Titolo 42 de Trump por rapidaj eksterlandigoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/17/biden-administration-faces-pressure-on-immigration-amid-surge|titolo=Biden administration faces pressure on immigration amid influx|alirdato=la 20a de marto 2021|dato=la 17a de marto 2021|verkaĵo=[[Al Jazeera]]}}</ref> </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1055">Biden antaŭe anoncis, ke li ne eksterlandigos neakompaniitaj</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1054">n</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1055">migrantajn infanojn. La multiĝo de alvenoj de tiaj infanoj preterpasis la kapablon de ŝirmejoj por ili (antaŭ ol ili estis senditaj al mecenatoj), kaj rezulte Biden en marto direkti</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1054">s,</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1054">ke </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1055">la [[Federal Emergency Management Agency|Federacia Agentejo de Administrado de Krizoj]] helpos administri ĉi tiujn infanojn.<ref>{{cite news|last1=Miroff|first1=Nick|date=la 13a de marto 2021|title=Biden will deploy FEMA to care for teenagers and children crossing border in record numbers|url=https://www.washingtonpost.com/national/fema-border-unaccompanied-minors/2021/03/13/738366a4-8455-11eb-bb5a-ad9a91faa4ef_story.html|work=[[The Washington Post]]|access-date=March 23, 2021}}</ref></span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1057">La 14an de aprilo, Biden anoncis ke Usono prokrastos la retiron de ĉiuj soldatoj el la [[Milito en Afganio (2001-2021)|milito en Afganio]] ĝis la 11an de septembro, esprimante finon al rekta militista okupiĝo de Usono en Afganio post preskaŭ 20 jaroj.<ref>{{Cite news|last1=Sanger|first1=David E.|last2=Shear|first2=Michael D.|date=April 14, 2021|title=Biden, Setting Afghanistan Withdrawal, Says 'It Is Time to End the Forever War'|url=https://www.nytimes.com/2021/04/14/us/politics/biden-afghanistan-troop-withdrawal.html|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=April 23, 2021}}</ref> </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1060">En februaro 2020, </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1057">T</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1060">rum</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1057">p</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1060"> fari interkonsenton kun la [[Talibano]] por tute forigi usonajn soldatojn antaŭ la 1a de majo 2021.<ref name="images23">{{cite news|last1=E. Sanger|first1=David|title=For Biden, Images of Defeat He Wanted to Avoid|url=https://www.nytimes.com/2021/08/15/us/politics/afghanistan-biden.html|access-date=August 16, 2021|work=[[The New York Times]]|archive-date=August 16, 2021|archive-url=https://archive.is/C5pmI|date=August 15, 2021}}</ref> </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1062">Laŭ la ĵurnalo ''The Wall Street Journal'', Biden malakceptis siajn altrangajn militistajn generalojn (Frank McKenzie, Austin Scott Miller, kaj Mark Milley), kiuj proponis reteni 2500 usonajn soldatojn por certigi afganan sekurecon dum retraktado de paca interkonsento kun la Talibano.<ref>{{cite news|last1=R. Gordon|first1=Michael|last2=Lubold|first2=Gordon|last3=Salama|first3=Vivian|title=Biden Rebuffed Commanders' Advice in Decision to Leave Afghanistan|url=https://www.wsj.com/articles/biden-rebuffed-commanders-advice-in-decision-to-leave-afghanistan-11618696597|access-date=August 16, 2021|work=[[The Wall Street Journal]]|date=April 17, 2021|archive-url=https://archive.is/CpWnP|archive-date=April 17, 2021}}</ref> L</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1066">a decido de Biden ricevis variajn reagojn, de subteno kaj trankviliĝo al timo pri la ebla disfalo de la afgana registaro sen u</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1062">sona</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1066">subteno.<ref>{{Cite web|last=Wadington|first=Katie|title=Afghanistan withdrawal draws strong Capitol Hill reactions, making some strange alliances|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/04/14/biden-afghanistan-withdrawal-plan-draws-strong-reaction-capitol-hill/7220926002/|website=[[USA Today]]|language=en-US|date=April 14, 2021|access-date=April 23, 2021}}</ref></span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1067">Je la 22a kaj 23a de aprilo, Biden kunvenigis internacian klimatan kunvenon, ĉe kiu li anoncis, ke Usono malpliigos siajn emisiojn de tervarmigaj gasoj je 50% ĝis 52% antaŭ 2030 kompare kun niveloj de 2005. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">A</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1067">lia</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">j landoj ankaŭ pliigis siajn promesojn.</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1067">Se la promesoj de la kunveno okaz</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">o</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1067">s, ili malpliig</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">o</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1067">s tutmondajn tervarmajn emisio</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">jn je</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1071">la ekvivalento de 2.6 ĝis 3.7</span> <span class="cx-segment" data-segmentid="1070">miliardoj da toneloj da kar</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1071">b</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1070">on</span><span class="cx-segment" data-segmentid="1071">da dioksido (GtCO<sub>2</sub>e) antaŭ 2030.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://climateactiontracker.org/press/new-momentum-reduces-emissions-gap-but-huge-gap-remains-analysis/|titolo=New momentum reduces emissions gap, but huge gap remains - analysis|alirdato=2021-04-27|dato=2021-04-23|verko=[[Carbon Action Tracker]]|eldoninto=climateactiontracker.org}}</ref><ref>{{cite news|last1=Newburger|first1=Emma|title=Here's what countries pledged on climate change at Biden's global summit|url=https://www.cnbc.com/2021/04/22/biden-climate-summit-2021-what-brazil-japan-canada-others-pledged.html|access-date=April 29, 2021|agency=[[CNBC]]|date=April 22, 2021}}</ref></span> Je la 28a de aprilo, Biden faris sian unuan paroladon kaj kuna sesio de Kongreso, en kiu li emfazis la efikecon de vakcinoj kontraŭ la kronvirusa malsano de 2019 kaj priparolis la retiron de soldatoj el Afganio, la murdon de George Floyd, kaj la atako al la usona kapitolo. Li urĝis al Kongreso leĝigi ampleksan enmigradan, pafilan, kaj sanzorgan reformon.<ref>{{Cite web|last1=Lemire|first1=Jonathan|last2=Boak|first2=Josh|date=April 28, 2021|title=Biden to the nation and world: 'America is rising anew'|url=https://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429023533/www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/|url-status=dead|website=[[Star Tribune]]|archive-date=April 29, 2021|access-date=April 28, 2021|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210429023533/http://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/|arkivdato=2021-04-29}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210429023533/http://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/ |date=2021-04-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210429023533/http://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/ |arkivdato=2021-04-29 }}</ref> === Majo kaj poste === [[Dosiero:P20210607AS-0995 (51268398621).jpg|eta|Biden renkontiĝas kun [[Ĝenerala Sekretario]] de [[NATO]] [[Jens Stoltenberg]] en la Blanka Domo je la 7a de junio 2021]] En majo 2021, dum akriĝo en la israela–palestina konflikto, Biden esprimis sian subtenon por Israelo, dirante, ke "mia partio ankoraŭ subtenas Israelon" inter nekonsento de kelkaj demokratoj.<ref>{{Cite web|date=la 21a de majo 2021|title=Remarks by President Biden and H.E. Moon Jae-in, President of the Republic of Korea at Press Conference|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/05/21/remarks-by-president-biden-and-h-e-moon-jae-in-president-of-the-republic-of-korea-at-press-conference/|access-date=la 23a de junio 2021|website=[[whitehouse.gov]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210628163754/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/05/21/remarks-by-president-biden-and-h-e-moon-jae-in-president-of-the-republic-of-korea-at-press-conference/|archivedate=2021-06-28}}</ref> [[Dosiero:Reuven Rivlin. Farewell visit to the United States, June 2021 (GPOHA1 4388).jpg|eta|Biden renkontiĝas kun israela prezidanto [[Reuven Rivlin]] je la 28a de junio 2021]] En junio 2021, Biden faris sian unuan viziton eksterlanden kiel prezidanto. Dum ok tagoj li vizitis Belgion, Svislandon, kaj Brition. Li ĉeestis kunveno de G7, kunvenon de [[NATO]], kaj kunvenon de la Eŭropa Unio, kaj kunvenis persone kun rusa prezidanto [[Vladimir Putin]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.businessinsider.com/bidens-first-trip-abroad-whirlwind-of-meetings-with-allies-rivals-2021-6|titolo=Biden's first trip abroad will be a whirlwind of major meetings with key allies and top rivals|alirdato=la 19a de junio 2021|familia nomo=Haltiwanger|persona nomo=John|dato=la 3a de junio 2021|verkaĵo=[[Business Insider]]}}</ref> Je la 17a de junio, Biden subskribis la Leĝo de Nacia Sendependeca Tago Juneteenth, kiu oficiale deklaris, ke [[Juneteenth]] [[Federaciaj feriaj tagoj de Usono|estu federacia feria tago]].<ref>{{Cite web|title=Most Federal Employees Will Receive Friday Off for Juneteenth|url=https://www.govexec.com/pay-benefits/2021/06/most-federal-employees-will-receive-friday-juneteenth/174796/|date=la 17a de junio 2021|access-date=la 17a de junio 2021|website=[[Government Executive]]|language=en}}</ref> Juneteenth estas la unua nova federacia feria tago post kiam Tago Martin Luther King Jr. estis deklarita feria tago en 1986.<ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-juneteenth-holiday-bill-sign/|title=Biden signs bill making Juneteenth a federal holiday|last1=Watson|first1=Kathryn|last2=Quinn|first2=Melissa|date=la 18a de junio 2021|work=CBS News|access-date=la 19a de junio 2021}}</ref> En julio 2021, dum malrapidiĝo de vakcinado kontraŭ la kronviruso en Usono kaj la disvastiĝo de la delta variaĵo de SARS-CoV-2, Biden diris, ke la lando havas "pandemio por tiuj, kiuj ne ricevis vakcinon" kaj ke estas tial "ege grava", ke usonanoj ricevu vakcinon, propagandante pri la efikeco de la vakcinoj kontraŭ enhospitaliĝoj kaj mortoj pro la kronvirusa malsano.<ref>{{cite news|last1=Jaffe|first1=Alexandra|last2=Madhani|first2=Aamer|title=Biden says getting COVID-19 vaccine 'gigantically important'|url=https://www.usnews.com/news/politics/articles/2021-07-22/biden-says-getting-vaccinated-gigantically-important|access-date=la 23a de julio 2021|work=[[Associated Press]]|publisher=U.S. News & World Report|date=la 22a de julio 2021}}</ref> Li ankaŭ kritikis la disvastiĝon de misinformo pri la kronvirusa malsano en socia amaskomunikilaro, dirante, ke ĝi estas "mortiganta homojn".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-57870778|titolo=Covid misinformation on Facebook is killing people - Biden|alirdato=la 23a de julio 2021|dato=la 17a de julio 2021|verkaĵo=[[BBC News]]}}</ref> En septembro 2021, Biden anoncis sekurecan interkonsenton AUKUS inter [[Aŭstralio]], [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], kaj Usono por certigi "pacon kaj stabilecon en la [[Hind-Pacifiko]] dum longa tempo". La interkonsento inkluzivis submarŝipojn povigitajn de nuklea energio konstruitajn por la uzo de [[Aŭstralio]].<ref>{{cite news|last1=Madhani|first1=Aamer|last2=Lemire|first2=Jonathan|title=Biden announces Indo-Pacific alliance with UK, Australia|url=https://apnews.com/article/joe-biden-business-china-australia-united-states-1b2e597918bc1c8dd1aab26ab32c9621|access-date=October 4, 2021|work=[[Associated Press]]|date=September 16, 2021}}</ref> ==== Eliro el Afganio ==== [[Dosiero:President Joe Biden and Vice President Kamala Harris meet with their national security team and senior officials.jpg|eta|Biden en konferenco kun Vicprezidanto [[Kamala Harris|Harris]] kaj la usona teamo pri nacia sekureco, diskutante la venkon de Kabulo la 15an de aŭgusto 2021]] Usonaj soldatoj komencis foriri el Afganio en 2021, laŭ la kondiĉoj de interkonsento inter Usono la la Talibano de februaro 2020. Je aprilo 2021, la Ministrejo de Ŝtato estis instiganta al usonaj civilulojn en Afganio foriri kiel eble plej rapide, kaj la intertempa Usona Ambasadoro al Afganio Ross Wilson poste diris, ke dum sekvantaj monatoj la ambasadejo multfoje pledis al usonanoj foriri la landon uzante ĉiufoje pli fortaj pledoj, sed "homoj elektis ne foriri".<ref>{{Cite web|first=Servet|last=Gunerigok|url=https://www.aa.com.tr/en/americas/leave-afghanistan-asap-us-to-citizens-wishing-to-do-so/2222628|title=Leave Afghanistan ASAP: US to citizens wishing to do so|website=[[Anadolu Agency|www.aa.com.tr]]|date=April 27, 2021|access-date=August 26, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://af.usembassy.gov/afghanistan-travel-advisory-level-4-do-not-travel-april-27-2021/|title=Afghanistan Travel Advisory - Level 4: Do Not Travel|date=April 27, 2021|access-date=August 26, 2021|website=[[Embassy of the United States, Kabul|U.S. Embassy in Afghanistan]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/video/us-involvement-in-afghanistan-doesnt-end-on-august-31-acting-ambassador-says/|title=U.S. involvement in Afghanistan "doesn't end" on August 31, acting ambassador says|via=www.cbsnews.com}}</ref> La Talibano komencis atakon la 1an de majo. Eĉ en julio, usonaj taksoj divenis, Kabulo venkiĝos de la Talibano je monatoj aŭ semajnoj post la foriro de usonaj soldatoj de Afganio.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/08/16/politics/biden-afghanistan-speech/index.html|title=Biden admits Afghanistan's collapse 'did unfold more quickly than we had anticipated'|first1=Kevin|last1=Liptak|first2=Jeff|last2=Zeleny|first3=Kaitlan|last3=Collins|first4=Jennifer|last4=Hansler|first5=Maegan|last5=Vazquez|date=16-a de augusto 2021|access-date=26-a de augusto 2021|website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{Cite web|first1=Nomaan|last1=Merchant|first2=Zeke|last2=Miller|url=https://apnews.com/article/joe-biden-evacuations-32bb6a22846f649b626a3130f8c5dffb|title=Misread warnings helped lead to chaotic Afghan evacuation|date=19-a de augusto 2021|access-date=26-a de augusto 2021|website=[[Associated Press]]}}</ref> Je la komenco de julio, usonaj soldatoj plejparte retiriĝis el Afganio.<ref name="images23"/> Biden priparolis la foriron en julio, dirante, "La probableco tie, ke la Talibano prenas ĉion kaj posedas la tutan landon, estas tre neverŝajna."<ref name="images23"/> La 15an de aŭgusto, la afgania registaro disfalis sub la Taliban atako, kaj afgania prezidanto [[Aŝraf Ghani]] fuĝis el la lando.<ref name="images23"/><ref name="messy22">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58238497|titolo=Biden defends 'messy' US pullout from Afghanistan|alirdato=2021-08-17|dato=2021-08-17|verkaĵo=[[BBC News]]}}</ref> Biden reagis ordonante al {{Nombro|6000}} usonaj soldatoj helpi en la eligo de usonaj laboristoj kaj afganaj kunlaborantoj.<ref>{{cite news|last1=Prakash|first1=Nidhi|title=Joe Biden Blamed Afghan Leaders For Giving Up As The Taliban Took Control|url=https://www.buzzfeednews.com/article/nidhiprakash/biden-afghanistan-speech-taliban-take-over|access-date=August 17, 2021|work=[[Buzzfeed News]]|date=August 16, 2021}}</ref> Multaj homoj kritikis lin pro la maniero de lia foriro, kun akuzoj de malbona planado por la eligo de usonanoj kaj afganaj kunlaborantoj, kaj pro lia silento kaj manko dum la tagoj antaŭ la disfalo de la afgana registaro.<ref name="messy22"/><ref>{{cite news|last1=Edmondson|first1=Catie|title=Lawmakers Unite in Bipartisan Fury Over Afghanistan Withdrawal|url=https://www.nytimes.com/2021/08/16/us/politics/afghanistan-withdrawal-congress.html|access-date=August 18, 2021|work=[[The New York Times]]|date=August 16, 2021|archive-url=https://archive.is/Q3dj3|archive-date=August 16, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-58286766|website=bbc.co.uk|publisher=[[BBC News]]|title=Biden's week of blame and tumult after Kabul fall|quote="History is going to judge us very harshly, I believe, if we allow the hope of a liberated Afghanistan to evaporate because we are fearful of the phrase nation-building or we do not stay the course"|year=2021|first1=Tara|last1=McKelvey|first2=Boer|last2=Deng}}</ref> La 16an de aŭgusto, Biden priparolis la "malordan" situacion, prenante respondecon pro ĝi, kaj agnoskante, ke la situacio "elvolviĝis pli rapide ol ni atendis".<ref name="messy22"/><ref name="buck12">{{cite news|last1=Watson|first1=Kathryn|title=Biden says "buck stops with me" and defends Afghanistan withdrawal|url=https://www.cbsnews.com/news/biden-afghanistan-taliban-watch-live-stream-today-2021-08-16/|access-date=August 17, 2021|work=[[CBS News]]|date=August 16, 2021}}</ref> Li defendis sian decidon eliri, dirante, ke usonanoj ne devus "morti en milito, por kiu afganaj soldatoj mem ne volas batali", pro tio ke la "afgana militistaro disfalis, foje sen provi batali".<ref name="buck12" /><ref name="buck22">{{cite news|last1=Blake|first1=Aaron|title=Biden says the 'buck stops with me' — while pinning blame on Trump and many Afghans|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/08/16/biden-says-buck-stops-with-me-while-pinning-blame-trump-lots-afghans/|access-date=August 17, 2021|work=[[The Washington Post]]|date=August 16, 2021}}</ref> Biden parte atribuis la mankon de frua eligo de afganaj homoj al kontraŭstaro de la afgana registaro al "amasa elirado", ĉar ĝi kredis, ke tio kaŭzus "krizon de konfido".<ref name="buck22" /> La 22an de aŭgusto, Biden diris, ke lia registaro sciis, ke "teroristoj eble provos ekspluati la situacion" en Afganio kaj ke ISIS-K estis "probabla fonto" de minaco.<ref>{{cite news|title=Brutal ISIS-K affiliate in Afghanistan poses terror threat to U.S. evacuation|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/22/isis-k-offshoot-poses-terror-threat-afghan-evacuation/8236541002/|access-date=August 29, 2021|work=[[USA Today]]|date=August 23, 2021|archive-url=https://archive.is/OSQfE|archive-date=August 23, 2021}}</ref> La 26an de aŭgusto, sinmortiga bombisto ĉe la flughaveno de [[Kabulo]] mortigis 13 usonajn armeanojn kaj 169 afganojn. Biden diris, ke ISIS-K respondecas pri la atako, kaj deklaris al la atakantoj, ke Usono "ĉasos vin kaj pagigos vin".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://apnews.com/article/bombings-evacuations-kabul-bb32ec2b65b54ec24323e021c9b4a553|titolo=American forces keep up airlift under high threat warnings|alirdato=2021-08-29|dato=2021-08-28|verkaĵo=[[Associated Press]]}}</ref> La 27an de aŭgusto, usono mortigis du celojn de ISIS-K, kiuj estis "planistoj kaj helpantoj", laŭ usona armea generalo.<ref>{{Cite web|first1=Michael|last1=Collins|first2=Tom Vanden|last2=Brook|first3=Deirdre|last3=Shesgreen|title=Biden said US would 'hunt' down Kabul airport attackers. A day later, a drone strike killed two ISIS-K targets|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/28/kabul-bombing-u-s-issues-drone-strike-against-isis-k-planner/5628326001/|website=[[USA TODAY]]|date=28-a de augusto 2021|access-date=29-a de augusto 2021}}</ref> La 29an de aŭgusto, Usono mortigis 10 civilulojn, inkluzive sep infanojn. La Ministro de Defendo komence asertis, ke la atako estis kontraŭ sinmortiga bombisto de la [[Islama Ŝtato]], kiu minacis la flughavenon de Kabulo, sed agnoskis la eraron la 17an de septembro kaj pardonpetis, agnoskante, ke la celito ne havis rilaton kun ISIS-K kaj ke liaj aktivecoj estis "sendanĝeraj".<ref>{{cite news|last1=Stewart|first1=Phil|last2=Ali|first2=Idrees|title=U.S. says Kabul drone strike killed 10 civilians, including children, in 'tragic mistake'|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-military-says-10-civilians-killed-kabul-drone-strike-last-month-2021-09-17/|access-date=September 19, 2021|work=[[Reuters]]|date=September 19, 2021}}</ref> La usona militistaro foriris Afganion la 30an de aŭgusto, Biden dirante, ke la eliga peno estis "eksterordinara sukceso", eligante pli ol {{Nombro|120000}} usonanoj, afganoj, kaj aliaj kunlaborantoj.<ref>{{cite news|last1=Madhani|first1=Aamer|last2=Freking|first2=Kevin|title=Biden defends departure from ‘forever war,’ praises airlift|url=https://apnews.com/article/afghanistan-islamic-state-group-dd43bcc58bd17668b1cf4ae79997142b|access-date=la 5a de septembro 2021|work=[[Associated Press]]|date=la 1a de septembro 2021}}</ref> Li agnoskis ke inter "100 ĝis 200" usonanoj, kiuj deziris foriri, restis en Afganio, malgraŭ lia promeso je la 18a de aŭgusto resti en Afganio ĝis kiam ĉiuj usonanoj, kiu deziris foriri, estis foririntaj.<ref>{{cite news|last1=Gore|first1=D'Angelo|last2=Farley|first2=Robert|last3=Robertson|first3=Lori|title=How Many Americans and Allies Are Left in Afghanistan?|url=https://www.factcheck.org/2021/09/how-many-americans-and-allies-are-left-in-afghanistan/|access-date=la 5a de septembro 2021|work=Factcheck.org|date=la 2a de septembro 2021}}</ref> Biden, kun registaroj de preskaŭ 100 landoj, diris, ke la Talibano donis "promesojn", ke iu ajn "kun vojaĝpermeso de [ĉi tiuj] landoj" daŭre estos permesitaj foriri Afganion.<ref>{{cite news|last1=Salama|first1=Vivian|last2=Youssef|first2=Nancy|title=U.S. Vows to Stay Committed to Afghanistan as Presence Fades|url=https://www.wsj.com/amp/articles/u-s-unlikely-to-maintain-diplomatic-presence-in-afghanistan-blinken-says-11630250520|access-date=la 5a de septembro 2021|work=[[The Wall Street Journal]]|date=la 29a de aŭgusto 2021|archive-url=https://archive.is/zfeA9|archive-date=la 29a de aŭgusto 2021}}</ref> === Ukrainio === La [[20-a de februaro|20-an de februaro]], [[2023]], Joe Biden venis al [[Kievo]], la ĉefurbo de [[Ukrainio]]. Tio estis lia unua vizito ĉe la prezidanta posteno (antaŭe li venis en Ukrainion 6 fojojn, kiel [[Vicprezidento de Usono|Vicprezidanto]]) kaj la unua vizito de la usona estro en Ukrainio ekde [[2008]].<ref name=":0">Child, David. "[https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/2/20/russia-ukraine-live-russia-suffering-extraordinary-losses Putin's war plans 'plain wrong', Biden says in Ukraine]". ''www.aljazeera.com''</ref> Dum la vizito, Biden renkontiĝis kun [[Listo de prezidantoj de Ukrainio|ukraina Prezidanto]] [[Volodimir Zelenskij]] kaj lia edzino [[Olena Zelenska]].<ref name="Witcover 2010 pp. 7-8"/> Aviadilaj sirenoj bruis en Kievo dum Biden kaj Zelenskij promenis eksteren. La sirenoj estis ekigitaj de rusia MiG, portanta hipersonan misilon, ekflugante en [[Belorusio]].<ref>"[https://nymag.com/intelligencer/2023/02/biden-makes-surprise-visit-to-ukraine-meets-zelenskyy.html Biden Makes a Big Cameo in Kyiv]". ''New York''.</ref> == Politikaj opinioj == Oni konsideras Biden-on modera demokrato<ref>{{Cite news|first=John|last=Kruzel|url=https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/|date=May 6, 2019|title=Joe Biden claims he was a staunch liberal in the Senate. He wasn’t|website=[[PolitiFact]]|access-date=May 6, 2019|archive-date=May 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506170707/https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/|url-status=live}}</ref> kaj [[Centrismo|centristo]],<ref name="Smith">{{Cite web|last=Smith|first=Sean|title=Be warned Joe Biden – centrism is no longer a safe haven in politics|url=https://www.independent.co.uk/voices/biden-president-trump-centrism-keir-starmer-b1721977.html|work=[[The Independent]]|date=November 15, 2020|access-date=January 24, 2021|archive-date=December 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217015836/https://www.independent.co.uk/voices/biden-president-trump-centrism-keir-starmer-b1721977.html|url-status=live}}</ref><ref name="Smith"/> tamen lastatempe li maldekstremiĝetas.<ref>{{cite news|first=Paul|last=Waldman|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/07/16/how-joe-biden-is-moving-left-while-still-being-seen-moderate/|title=Opinion: How Joe Biden is moving left while still being seen as a moderate|newspaper=[[The Washington Post]]|date=July 16, 2020|access-date=January 21, 2021|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085134/https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/07/16/how-joe-biden-is-moving-left-while-still-being-seen-moderate/|url-status=live}}</ref><ref name="fivethirtyeight.com">{{Cite web|first1=Perry Jr.|last1=Bacon|title=The Pandemic Has Pushed Biden To The Left. How Far Will He Go?|url=https://fivethirtyeight.com/features/the-pandemic-has-pushed-biden-to-the-left-how-far-will-he-go/|website=[[FiveThirtyEight]]|date=May 21, 2020|access-date=January 21, 2021|archive-date=December 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228141121/https://fivethirtyeight.com/features/the-pandemic-has-pushed-biden-to-the-left-how-far-will-he-go/|url-status=live}}</ref><ref name="fivethirtyeight.com"/> Li havas vivdaŭran liberalan takson de 72% de la organizaĵo Usonanoj por Demokrata Agado ĝis 2004, dum la Usona [[Usona Konservativa Kuniĝo|Konservativa Unio]] donis al li vivdaŭran konservativan takson de 13% ĝis 2008.<ref>{{cite news|last=Kiely|first=Kathy|date=September 12, 2005|title=Judging Judge Roberts: A look at the Judiciary Committee|newspaper=[[USA Today]]|url=https://usatoday30.usatoday.com/news/washington/judicial/2005-09-11-judiciarycommitteeprofiles_x.htm|url-status=live|access-date=August 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517220915/https://usatoday30.usatoday.com/news/washington/judicial/2005-09-11-judiciarycommitteeprofiles_x.htm|archive-date=May 17, 2020}} See also: {{Cite web|title=2008 U.S. Senate Votes|url=http://www.acuratings.org/2008senate.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090330124737/http://www.acuratings.org/2008senate.htm|archive-date=March 30, 2009|access-date=March 20, 2009|publisher=[[American Conservative Union]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090330124737/http://www.acuratings.org/2008senate.htm |date=2009-03-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.acuratings.org/2008senate.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090330124737/http://www.acuratings.org/2008senate.htm |arkivdato=2009-03-30 }} Lifetime rating is given.</ref> Biden subtenis [[Samseksaj edzeco kaj edzineco|samseksan edziĝon]] ekde 2012<ref>{{Cite news|last1=Nagourney|first1=Adam|last2=Kaplan|first2=Thomas|date=June 21, 2020|access-date=August 26, 2021|title=Behind Joe Biden's Evolution on L.G.B.T.Q. Rights|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/06/21/us/politics/biden-gay-rights-lgbt.html}}</ref><ref>{{cite news|date=May 6, 2012|title=May 6: Joe Biden, Kelly Ayotte, Diane Swonk, Tom Brokaw, Chuck Todd|work=[[NBC News]]|url=http://www.nbcnews.com/id/47311900/ns/meet_the_press-transcripts/t/may-joe-biden-kelly-ayotte-diane-swonk-tom-brokaw-chuck-todd/|access-date=April 5, 2013|archive-date=April 5, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405045344/http://www.nbcnews.com/id/47311900/ns/meet_the_press-transcripts/t/may-joe-biden-kelly-ayotte-diane-swonk-tom-brokaw-chuck-todd/|url-status=live}}</ref> kaj ankaŭ subtenas ''[[Roe v. Wade|Roe v]]''. ''[[Roe v. Wade|Wade]]'' (la rajton de aborto) kaj la nuligon de la Amendo de Hyde (kiu malpermesas la uzo de federacia financo por aborto).<ref>{{Cite news|last=Lerer|first=Lisa|date=March 29, 2019|title=When Joe Biden Voted to Let States Overturn Roe v. Wade|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2019/03/29/us/politics/biden-abortion-rights.html|access-date=August 8, 2020|issn=0362-4331|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806121254/https://www.nytimes.com/2019/03/29/us/politics/biden-abortion-rights.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Siders|first=Dave|date=June 22, 2019|title=Biden calls for enshrining Roe v. Wade in federal law|url=https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712|access-date=April 19, 2020|work=[[Politico]]|archive-date=April 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402175549/https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712|url-status=live}}</ref> Li kontraŭas borado por petrolo en la Arkta Nacia Faŭna Fuĝejo kaj subtenas registaran financadon por trovi novajn energifontojn.<ref>{{Cite web|title=Presidential Candidates views on ANWR, The Democrats|url=http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807162357/http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php|archive-date=August 7, 2008|access-date=August 25, 2008|publisher=[[Arctic National Wildlife Refuge]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080807162357/http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php|arkivdato=2008-08-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080807162357/http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php |date=2008-08-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080807162357/http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php |arkivdato=2008-08-07 }}</ref> Kiam li estis senatano, li kreis profundajn interrilatojn kun policaj grupoj kaj estis ĉefa propagandanto de Leĝo pri la Rajtoj de Policanoj, kiun policaj sindikatoj subtenis sed policestroj kontraŭis. Kiam li estis vicprezidanto, li estis interligo de la Blanka Doma kun la polico.<ref>{{Cite news|last=Kranish|first=Michael|date=June 9, 2020|title=Joe Biden let police groups write his crime bill. Now, his agenda has changed.|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/politics/joe-biden-let-police-groups-write-his-crime-bill-now-his-agenda-has-changed/2020/06/08/82ab969e-a434-11ea-8681-7d471bf20207_story.html|url-status=live|access-date=November 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112174038/https://www.washingtonpost.com/politics/joe-biden-let-police-groups-write-his-crime-bill-now-his-agenda-has-changed/2020/06/08/82ab969e-a434-11ea-8681-7d471bf20207_story.html|archive-date=November 12, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last1=McDermott|first1=Nathan|last2=Steck|first2=Em|date=June 10, 2020|title=Biden repeatedly pushed bill in Senate that critics said would have made investigating police officers for misconduct more difficult|url=https://www.cnn.com/2020/06/10/politics/biden-senate-police-officers-kfile/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116122904/https://www.cnn.com/2020/06/10/politics/biden-senate-police-officers-kfile/index.html|archive-date=November 16, 2020|access-date=November 13, 2020|publisher=[[CNN]]}}</ref> Biden kredas, ke oni devas agi pri [[tutmonda varmiĝo]]. Kiam li estis senatano, li kunproponis rezolucion de la Sento de la Senato, kiu pledis al Usono partopreni en la intertraktadoj pri klimato de la Unuiĝintaj Nacioj kaj la Leĝo pri Malpliigo de Tutmonda Varmiĝa Polucio de Boxer-Sanders, la plej strikta klimata leĝo en la [[Usona Senato]].<ref>{{cite news|date=January 3, 2008|title=A look at the environmental record of Joe Biden, Barack Obama's running mate|magazine=[[Grist (magazine)|Grist]]|url=https://grist.org/article/biden_factsheet/|access-date=May 4, 2008|archive-date=May 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526083021/http://www.grist.org/article/biden_factsheet/|url-status=live}}</ref> Li deziras atingi senkarbonan energian sektoron en Usono antaŭ 2035 kaj ĉesigi emisiojn entute antaŭ 2050.<ref>{{cite news|last1=Carr|first1=Bob|date=September 2, 2020|title=Joe Biden's bold climate policies would leave Australia behind|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/02/joe-bidens-bold-climate-policies-would-leave-australia-behind|access-date=September 21, 2020|archive-date=September 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921170525/https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/02/joe-bidens-bold-climate-policies-would-leave-australia-behind|url-status=live}}</ref> Lia programo inkluzivas reeniron al la Parizan Interkonsenton, [[Naturprotekto|naturaprotektadon]], kaj verdan konstruadon.<ref>{{cite news|last1=Moore|first1=Elena|date=October 16, 2020|title=Trump's And Biden's Plans For The Environment|agency=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2020/10/16/920484187/trumps-and-biden-s-plans-for-the-environment|access-date=October 21, 2020|archive-date=October 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030113807/https://www.npr.org/2020/10/16/920484187/trumps-and-biden-s-plans-for-the-environment|url-status=live}}</ref> Biden deziras premadi Ĉinion kaj aliajn landojn, ke ili malpliigu mondvarmigajn emisiojn, per karbonaj tarifoj se necese.<ref name="Politico">{{cite news|last1=Bade|first1=Gavin|date=October 14, 2020|title=How Biden would use trade agreements to fight global warming|work=[[Politico]]|url=https://www.politico.com/news/2020/10/14/biden-trade-fight-global-warming-429495|access-date=October 22, 2020|archive-date=October 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021021812/https://www.politico.com/news/2020/10/14/biden-trade-fight-global-warming-429495|url-status=live}}</ref><ref name="Politico"/> [[Dosiero:Barack Obama and Joe Biden talk with Vice President Xi Jinping of the People's Republic of China, 2012.jpg|eta|Prezidanto [[Barack Obama]] kaj Biden parolas kun ĉina vicprezidanto [[Xi Jinping]], la 14an de februaro 2012]] Biden estas dirinta, ke Usono devas "fariĝi malmola" pri Ĉinio kaj konstrui "unuecan fronton de kunlaborantoj kaj aliancantoj de Usono por alfronti mistraktadon kaj malobservadon de homaj rajtoj".<ref name="fore_Why_America2">{{Cite web|title=Why America Must Lead Again|last=Biden, Jr.|first=Joseph R.|magazine=[[Foreign Affairs]]|date=January 23, 2020|access-date=January 29, 2021|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-01-23/why-america-must-lead-again}}</ref> Li vokis Ĉinion la "plej grava konkurencanto" kiu prezentas defiojn al la "prospero, sekureco, kaj demokrataj valoroj" de Usono.<ref name="whit_Remarks_by2">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/04/remarks-by-president-biden-on-americas-place-in-the-world/|titolo=Remarks by President Biden on America's Place in the World|alirdato=2021-02-06|dato=2021-02-04|eldoninto=[[The White House]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210215153831/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/04/remarks-by-president-biden-on-americas-place-in-the-world/|arkivdato=2021-02-15}}</ref> Biden esprimis zorgojn pri la "trudaj kaj maljustaj" ekonomiaj praktikoj kaj mistraktado de homaj rajtoj en la regiono ''Xinjiang'' ([[Ŝinĝango]]) al la estro de la [[Komunista Partio de Ĉinio|Ĉina Komunista Partio]] [[Xi Jinping]] (Ŝji Ĝjinping).<ref>{{cite news|first1=Peter|last1=Martin|first2=Saleha|last2=Mohsin|first3=Nick|last3=Wadhams|first4=Jenny|last4=Leonard|title=President Biden Raises Human Rights and Trade Concerns in First Call With China's Xi|url=https://time.com/5938307/biden-xi-china-first-call/|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|date=February 11, 2021|access-date=February 8, 2021}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210216041626/https://time.com/5938307/biden-xi-china-first-call/ |date=2021-02-16 }}</ref> Li ankaŭ promesis sankcii kaj komerce limigi ĉinajn registarajn oficialulojn kaj entojn, kiuj efektivigas subpremon.<ref name="WongCrowleySwanson22">{{cite news|last1=Edward|first1=Wong|last2=Crawley|first2=Michael|last3=Swanson|first3=Ana|date=September 6, 2020|title=Joe Biden's China Journey|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/09/06/us/politics/biden-china.html|access-date=November 13, 2020|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112163033/https://www.nytimes.com/2020/09/06/us/politics/biden-china.html|url-status=live}}</ref> Biden diris, ke li kontraŭas ŝanĝigi registarojn de aliaj landoj, sed subtenas provizadon de nemilita subteno al kontraŭstaraj movadoj.<ref name="NYTForeignPolicy22">{{Cite news|date=February 6, 2020|access-date=August 26, 2021|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/politics/joe-biden-foreign-policy.html|title=Foreign Policy, Joseph R. Biden Jr.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811235654/https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/politics/joe-biden-foreign-policy.html|archive-date=August 11, 2021|work=[[The New York Times]]}}</ref> Li kontraŭis rektan usonan intervenon en Libio,<ref name=":323"/><ref>{{Cite news|first=Peter|last=Baker|date=October 9, 2015|access-date=August 26, 2021|url=https://www.nytimes.com/2015/10/10/us/politics/a-biden-run-would-expose-foreign-policy-differences-with-hillary-clinton.html|title=A Biden Run Would Expose Foreign Policy Differences With Hillary Clinton|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216223923/https://www.nytimes.com/2015/10/10/us/politics/a-biden-run-would-expose-foreign-policy-differences-with-hillary-clinton.html|archive-date=December 16, 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> voĉdonis kontraŭ usona partopreno en la [[Golfa Milito]],<ref>{{cite news|first=Peter|last=Wehner|title=Biden Was Wrong On the Cold War|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/SB122049148440397625|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006022121/http://online.wsj.com/public/article_print/SB122049148440397625.html|date=September 4, 2008|archive-date=October 6, 2008|access-date=August 26, 2021}}</ref> voĉdonis por la [[Iraka milito|Iraka Milito]],<ref name="FarleyRecord22">{{cite news|first=Robert|last=Farley|date=September 10, 2019|title=Biden's Record on Iraq War|work=[[FactCheck.org]]|publisher=[[Annenberg Public Policy Center]]|url=https://www.factcheck.org/2019/09/bidens-record-on-iraq-war/|access-date=January 24, 2021|archive-date=January 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172331/https://www.factcheck.org/2019/09/bidens-record-on-iraq-war/|url-status=live}}</ref> kaj subtenas [[Duŝtata solvo|du-ŝtata solvo]] en la israela–palestina konflikto.<ref name="JTA201922">{{Cite news|date=December 12, 2019|access-date=August 26, 2021|url=https://www.jta.org/2019/12/12/united-states/where-does-joe-biden-stand-on-anti-semitism-israel-and-other-issues-that-matter-to-jewish-voters-in-2020|title=Where does Joe Biden stand on anti-Semitism, Israel and other issues that matter to Jewish voters in 2020?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111070241/https://www.jta.org/2019/12/12/united-states/where-does-joe-biden-stand-on-anti-semitism-israel-and-other-issues-that-matter-to-jewish-voters-in-2020|archive-date=January 11, 2021|work=[[Jewish Telegraphic Agency]]}}</ref> Biden promesis fini usonan subtenon por la saŭd-arabia interveno en [[Jemeno]] kaj rekonsideri la interrilaton de Usono kun [[Sauda Arabio]].<ref name="foreign-policy24"/> Li diris, ke [[Nord-Koreio|Norda Koreio]] estas "[[papera tigro]]".<ref name="CFR22">{{Cite web|title=Joseph R. Biden, Jr. – Council on Foreign Relations|url=http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080206202245/http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html|archive-date=February 6, 2008|access-date=August 25, 2008|publisher=[[Council on Foreign Relations]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080206202245/http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html|arkivdato=2008-02-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080206202245/http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html |date=2008-02-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080206202245/http://www.cfr.org/bios/1451/joseph_r_biden_jr.html |arkivdato=2008-02-06 }}</ref> Kiam li estis vicprezidanto, Biden subtenis la kreskon de interrilatoj de Obama kun Kubo.<ref name="Engage22">{{Cite news|access-date=August 26, 2021|url=https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election|title=2020 Presidential Election|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084023/https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election|archive-date=January 3, 2021|work=[[Engage Cuba|Engage Cuba Coalition]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210103084023/https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election|arkivdato=2021-01-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210103084023/https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election |date=2021-01-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210103084023/https://www.engagecuba.org/2020-presidential-election |arkivdato=2021-01-03 }}</ref> Li diris ke, kiam prezidanto, li restarigos usonan membriĝon en gravaj korpoj de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiel [[Unesko]], la [[Monda Organizaĵo pri Sano]],<ref>{{Cite web|date=July 8, 2020|first=Rafi|last=Letzter|title=The US formally announced its withdrawal from the World Health Organization|url=https://www.livescience.com/trump-exits-who-united-states.html|access-date=la 25a de aŭgusto 2021|website=[[livescience.com]]|language=en|archive-date=November 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118203522/https://www.livescience.com/trump-exits-who-united-states.html|url-status=live}}</ref> kaj eble la [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj|Konsilio pri Homaj Rajtoj]].<ref name="LeeWeissert22">{{Cite news|first1=Matthew|last1=Lee|first2=Will|last2=Weissert|date=la 2a de aŭgusto 2020|access-date=la 25a de aŭgusto 2021|url=https://apnews.com/article/ap-top-news-iran-nuclear-middle-east-foreign-policy-politics-1d2a57631fee12c761f91053124606ab|title=Biden eyes major foreign policy shifts if he wins|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107211459/https://apnews.com/article/ap-top-news-iran-nuclear-middle-east-foreign-policy-politics-1d2a57631fee12c761f91053124606ab|archive-date=la 7a de januaro 2021|publisher=[[Associated Press]]}}</ref> Biden subtenas etendon de la traktato Nova START kun [[Rusio]] por limigi la nombron de [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]] de ambaŭ flankoj.<ref>{{cite news|first1=Jonathan|last1=Landay|first2=Arshad|last2=Mohammed|title=Biden urged to extend U.S.-Russia arms treaty for full 5 years without conditions|url=https://www.reuters.com/article/usa-biden-armscontrol-idUSKBN2852Y0|work=[[Reuters]]|date=la 25a de novembro 2020|access-date=August 26, 2021|archive-date=May 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512204150/https://www.reuters.com/article/usa-biden-armscontrol-idUSKBN2852Y0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Pifer|first1=Steven|title=Reviving nuclear arms control under Biden|url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/12/01/reviving-nuclear-arms-control-under-biden/|work=[[Brookings Institution]]|date=la 1a de decembro 2020|access-date=la 24a de januaro 2021|archive-date=la 1a de decembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201173216/https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/12/01/reviving-nuclear-arms-control-under-biden/|url-status=live}}</ref> En 2021, Biden fariĝis la unua usona prezidanto, kiu agnoskis la [[Armena genocido|armenan genocidon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cnn.com/2021/04/24/politics/armenian-genocide-biden-erdogan-turkey/index.html|titolo=Biden officially recognizes the massacre of Armenians in World War I as a genocide|alirdato=la 25a de aprilo 2021|familia nomo=Liptak|persona nomo=Kevin|dato=la 24a de aprilo 2021|verko=[[CNN]]}}</ref> == Balota historio == {| class="wikitable sortable" style="width:70%; text-align: center;" |+Balotaj rezultoj !Jaro !Posteno !Partio !Voĉdonoj por Biden ! % !Oponanto !Partio !Voĉdonoj !% |- !1970 |Gubernia Konsiliano |Demokrato |{{Nombro|10573}} |55% |Lawrence T. Messick |Respublikano |{{Nombro|8192}} |43% |- !1972 | rowspan="7" |Usona senatano |Demokrato |{{Nombro|116006}} |50% |J. Caleb Boggs |Respublikano |{{Nombro|112844}} |49% |- !1978 |Demokrato |{{Nombro|93930}} |58% |James H. Baxter Jr. |Respublikano |{{Nombro|66479}} |41% |- !1984 |Demokrato |{{Nombro|147831}} |60% |John M. Burris |Respublikano |{{Nombro|98101}} |40% |- !1990 |Demokrato |{{Nombro|112918}} |63% |M. Jane Brady |Respublikano |{{Nombro|64554}} |36% |- !1996 |Demokrato |{{Nombro|165465}} |60% |Raymond J. Clatworthy |Respublikano |{{Nombro|105088}} |38% |- !2002 |Demokrato |{{Nombro|135253}} |58% |Raymond J. Clatworthy |Respublikano |{{Nombro|94793}} |41% |- !2008 |Demokrato |{{Nombro|257484}} |65% |Christine O'Donnell |Respublikano |{{Nombro|140584}} |35% |- !2008 | rowspan="2" |Vicprezidanto |Demokrato |{{Nombro|69498516}} (365 elekantaraj voĉdonoj, 270 bezonataj) |53% |[[Sarah Palin]] |Respublikano |{{Nombro|59948323}} (173 elektantaraj voĉdonoj) |46% |- !2012 |Demokrato |{{Nombro|65915795}} (332 elektantaraj voĉdonoj, 270 bezonataj) |51% |[[Paul Ryan]] |Respublikano |{{Nombro|60933504}} (206 elektantaraj voĉdonoj) |47% |- !2020 |Prezidanto |Demokrato |{{Nombro|81268924}} (306 elektantaraj voĉdonoj, 270 bezonataj) |51% |[[Donald Trump]] |Respublikano |{{Nombro|74216154}} (232 elektantaraj voĉdonoj) |47% |} == Eldonaĵoj == {{Refbegin}} '''Libroj''' * {{Cite book|title=Hague Convention on International Child Abduction: Applicable Law and Institutional Framework Within Certain Convention Countries Report to the Senate|last1=Biden|first1=Joseph R., Jr.|date=la 1a de aprilo 2000|publisher=Diane Publishing|isbn=978-0-7567-2250-0|first2=Jesse|last2=Helms|author2-link=Jesse Helms}} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-107shrg75011/pdf/CHRG-107shrg75011.pdf|titolo=Putin Administration's Policies toward Non-Russian Regions of the Russian Federation: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 8a de julio 2001|eldoninto=U.S. Government Printing Office|ISBN=978-0-7567-2624-9}} * {{Cite book|url=https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf|title=Administration's Missile Defense Program and the ABM Treaty: Hearing Before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|last=Biden|first=Joseph R., Jr.|date=la 24a de julio 2001|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-7567-1959-3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305135604/https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf|archive-date=la 5a de marto 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305135604/https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf|arkivdato=2016-03-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305135604/https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf |date=2016-03-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305135604/https://fas.org/spp/starwars/program/sfr240701.pdf |arkivdato=2016-03-05 }} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-107shrg75040/pdf/CHRG-107shrg75040.pdf|titolo=Threat of Bioterrorism and the Spread of Infectious Diseases: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 5a de septembro 2001|eldoninto=U.S. Government Printing Office|ISBN=978-0-7567-2625-6}} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-107shrg78178/pdf/CHRG-107shrg78178.pdf|titolo=Examining The Theft Of American Intellectual Property At Home And Abroad: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 12a de februaro 2002|eldoninto=U.S. Government Printing Office|ISBN=978-0-7567-4177-8}} * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=q10PD-tFBfsC|titolo=Halting the Spread of HIV/AIDS: Future Efforts in the U.S. Bilateral & Multilateral Response: Hearings before the Comm. on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 14a de februaro 2002|eldoninto=Diane Publishing|ISBN=978-0-7567-3454-1}} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-107shrg77983/pdf/CHRG-107shrg77983.pdf|titolo=How Do We Promote Democratization, Poverty Alleviation, and Human Rights to Build a More Secure Future: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 27a de februaro 2002|eldoninto=U.S. Government Printing Office|ISBN=978-0-7567-2478-8}} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-107shrg81697/pdf/CHRG-107shrg81697.pdf|titolo=Hearings to Examine Threats, Responses, and Regional Considerations Surrounding Iraq: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 1a de aŭgusto 2002|eldoninto=U.S. Government Printing Office|ISBN=978-0-7567-2823-6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=International Campaign Against Terrorism: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 1a de januaro 2003|eldoninto=Diane Publishing|ISBN=978-0-7567-3041-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Political Future of Afghanistan: Hearing before the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 1a de januaro 2003|eldoninto=Diane Publishing|ISBN=978-0-7567-3039-0}} * {{Citaĵo el libro|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CPRT-107SPRT75249/html/CPRT-107SPRT75249.htm|titolo=Strategies for Homeland Defense: A Compilation by the Committee on Foreign Relations, U.S. Senate|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 1a de septembro 2003|eldoninto=Diane Publishing|ISBN=978-0-7567-2623-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Promises to Keep|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 31-an de julio 2007|eldoninto=Random House|ISBN=978-1-4000-6536-3}} Ankaŭ papera eldono, Random House 2008, {{ISBN|978-0-8129-7621-2}}. * {{Citaĵo el libro|titolo=Promise Me, Dad: A Year of Hope, Hardship, and Purpose|familia nomo=Biden|persona nomo=Joseph R., Jr.|dato=la 14-an de novembro 2017|eldoninto=Flatiron Books|ISBN=978-1-250-17167-2}} '''Kontribuaĵoj al libroj''' * {{Cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/3578859|title=Homeland Security Law and Policy|editor-last=Nicholson|editor-first=William C.|publisher=C. C Thomas|year=2005|isbn=978-0-398-07583-5|chapter=Foreword|first=Joseph R., Jr.|last=Biden}} * Biden, Joseph R., Jr. (2009). "Foreword." En: ''Choosing Equality: Essays and Narratives on the Desegregation Experience''. Redaktita de Robert L. Hayman, Jr. kaj Leland Ware. University Park: Pennsylvania State University Press, 2009. {{ISBN|978-0-271-03433-1}}. '''Broŝuroj''' * Biden, Joseph R., Jr., kaj Les Aspin, William Louis Dickinson, Brent Scowcroft (1982). [https://www.aei.org/wp-content/uploads/2016/03/AEIForums56.pdf ''Arms Sales: A Useful Foreign Policy Tool?''] American Enterprise Institute. AEI Forum 56. Prezidita de John Charles Daly. '''Artikoloj''' * Biden, Joseph R., Jr., kaj Miga Purev-Ochir (Spring 2015). [https://www.jstor.org/stable/43649299 "U.S.-Russian Relations in a Post-Cold War World: A Strategic Vision: Mapping a Future for U.S.-Russian Relations."] ''Harvard International Review'', vol. 36, no. 3, pp.&nbsp;72–76. . {{Refend}} {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj|n=Kategorio:Joe Biden}} {{Prezidantoj de Usono}} {{Vicprezidantoj de Usono}} {{sinsekvo |titolo= 46-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]] |dosiero= Flago-de-Usono.svg |periodo= 2021-2025 |antaŭ= [[Donald Trump]] |post= [[Donald Trump]] }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Biden, Joe}} {{Tradukita|artikolo=Joe Biden|lingvo=en|revizio=1050006594}} [[Kategorio:Senatanoj de Delavaro]] [[Kategorio:Senatanoj de Usono]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Usono]] [[Kategorio:Vicprezidantoj de Usono]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] px4qqi0czdwiuztypz3gs2ww5vpv52h 0 258013 9416205 8461444 2026-06-28T13:48:31Z ThomasPusch 1869 /* Viktimoj */ 9416205 wikitext text/x-wiki La '''nokto de la longaj tranĉiloj''' (germane ''die Nacht der langen Messer'') (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto [[Ernst Röhm]], liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo [[SS]]. La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio [[1934]], laŭ ordono de [[Adolf Hitler]], gvidanto kaj kanceliero de la [[Tria imperio]]. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio. Hitler ordonis al la elita gardantaro [[SS]], ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la [[SA]] kaj ties gvidanton [[Ernst Röhm]]. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon. Hitler leĝigis la murdojn la [[3-an de julio]] per dekreto, retrovalide. == La konflikto == Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero. Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'. == La likvidoj == Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la [[Hitlerjugend]]. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj [[libro]]j kaj [[filmo]]j (''La Caduta Degli Dei''). == Viktimoj == * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans-Karl Koch]]] (atentu: [[Hans Koch]] estis tute ne rilata esperantisto, kiu pro plena hazardo havis iom similan nomon) * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politiko de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1934]] [[Kategorio:SS]] [[Kategorio:Nazia terminologio]] kws85zeagz5ppr1roqcddv38kwh3id2 9416206 9416205 2026-06-28T13:48:43Z ThomasPusch 1869 /* Viktimoj */ 9416206 wikitext text/x-wiki La '''nokto de la longaj tranĉiloj''' (germane ''die Nacht der langen Messer'') (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto [[Ernst Röhm]], liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo [[SS]]. La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio [[1934]], laŭ ordono de [[Adolf Hitler]], gvidanto kaj kanceliero de la [[Tria imperio]]. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio. Hitler ordonis al la elita gardantaro [[SS]], ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la [[SA]] kaj ties gvidanton [[Ernst Röhm]]. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon. Hitler leĝigis la murdojn la [[3-an de julio]] per dekreto, retrovalide. == La konflikto == Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero. Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'. == La likvidoj == Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la [[Hitlerjugend]]. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj [[libro]]j kaj [[filmo]]j (''La Caduta Degli Dei''). == Viktimoj == * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans-Karl Koch]] (atentu: [[Hans Koch]] estis tute ne rilata esperantisto, kiu pro plena hazardo havis iom similan nomon) * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politiko de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1934]] [[Kategorio:SS]] [[Kategorio:Nazia terminologio]] 00vvk0alaxphbptxt1k72wymq5kd23f 9416207 9416206 2026-06-28T13:49:28Z ThomasPusch 1869 /* Viktimoj */ 9416207 wikitext text/x-wiki La '''nokto de la longaj tranĉiloj''' (germane ''die Nacht der langen Messer'') (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto [[Ernst Röhm]], liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo [[SS]]. La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio [[1934]], laŭ ordono de [[Adolf Hitler]], gvidanto kaj kanceliero de la [[Tria imperio]]. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio. Hitler ordonis al la elita gardantaro [[SS]], ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la [[SA]] kaj ties gvidanton [[Ernst Röhm]]. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon. Hitler leĝigis la murdojn la [[3-an de julio]] per dekreto, retrovalide. == La konflikto == Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero. Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'. == La likvidoj == Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la [[Hitlerjugend]]. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj [[libro]]j kaj [[filmo]]j (''La Caduta Degli Dei''). == Viktimoj == * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans-Karl Koch]] (atentu: [[Hans Koch]], 1894-1967, estis tute ne rilata esperantisto, kiu pro plena hazardo havis iom similan nomon) * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politiko de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1934]] [[Kategorio:SS]] [[Kategorio:Nazia terminologio]] pt3g5ar6rqt1h2so9fvi0wep4tynjip 9416291 9416207 2026-06-28T15:36:44Z ThomasPusch 1869 9416291 wikitext text/x-wiki La '''nokto de la longaj tranĉiloj''' (germane ''die Nacht der langen Messer'') (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto [[Ernst Röhm]], liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo [[SS]]. La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio [[1934]], laŭ ordono de [[Adolf Hitler]], gvidanto kaj kanceliero de la [[Tria imperio]]. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio. Hitler ordonis al la elita gardantaro [[SS]], ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la [[SA]] kaj ties gvidanton [[Ernst Röhm]]. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon. Hitler leĝigis la murdojn la [[3-an de julio]] per dekreto, retrovalide. == La konflikto == Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero. Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'. == La likvidoj == Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la [[Hitlerjugend]]. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj [[libro]]j kaj [[filmo]]j (''La Caduta Degli Dei''). == Viktimoj == * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans-Karl Koch]] (atentu: [[Hans Koch]], 1894-1967, estis tute ne rilata esperantisto, kiu pro plena hazardo havis iom similan nomon) * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio}} {{Bibliotekoj}} <!--[[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] tiu kategorio ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[Kategorio:Masakroj]] pravigeblus --> [[Kategorio:Masakroj]] [[Kategorio:Politiko de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1934]] [[Kategorio:SS]] [[Kategorio:Nazia terminologio]] 1aj03azjefb1gie8g9jbpcq8ky71tsl 0 258337 9416491 9331519 2026-06-28T21:50:10Z Araneo 2232 9416491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan Stepanoviĉ Mazepa''' ({{l-uk|Іван Степанович Мазепа}}; * ĉ. [[1644]] en ''Masepinci'', [[Kijiva provinco]] — † la [[22-an de septembro]] [[1709]] en [[Tighina]] - [[ruse]], [[turke]] kaj [[germane]] ''Bender'' - en la teritorio de la nuna ŝtato [[Moldavio]]) ekde la jaro [[1687]] estis gvidanto ([[hetmano]] respektive "atamano") de la [[Ukrainio|ukrainaj]] [[kozakoj]]. == Vivo == [[Dosiero:Jean Louis Théodore Géricault 005.jpg|eta|maldekstra|<center>la puno de la juna Ivan Mazepa, olea pentraĵo de ''Théodore Géricault'' ĉirkaŭ la jaro 1820]] Ivan Mazepa kiel sepjarulo kiel [[paĝio]] venis al la kortumo de la reĝo [[Johano la 2-a Kazimiro]] de [[Pollando]] kaj [[Grandduklando Litovio|Grandduko de Litovio]] al [[Varsovio]]. Kiam li flirtis kun la edzino de la reĝo, li estis nudigita kaj ŝnure ligita al la dorso de sia propra ĉevalo, kiu estis liberigita kaj ekgalopis – tiun punon li pretervivis kun multaj vundiĝoj. Li estis portita al la ukraina parto de la [[Grandduklando Litovio]] kie li iĝis ano de la [[kozakoj]] kaj baldaŭ estis la helpanto de la kozaka ĉefo Ivan Samoiloviĉ. Kiam tiu estis senpostenigita dum julio 1687 de la kozakoj, oni unuanime elektis lin la nova kozaka ĉefo – sekve li ekportis la titolon [[hetmano]] (respektive "atamano"). En tiu pozicio li fortigis sian potencon inter la kozakoj kaj ekstere, kaj protektis la limojn de la [[Grandduklando Litovio]] kontraŭ la armeoj de la [[Otomana Imperio]] kaj de la [[tataroj]]. Kiam la armeo de la rusia caro [[Petro la Granda]] atakis la Otomanan Imperion, la kozaka armeo de Ivan Mazepa estis al li granda helpo. Ripete la kozaka gvidanto estis akuzita pri kontraŭrusa kaj ribela sinteno, sed la caro havis senkondiĉan fidon pri la aliancano. Tamen Ivan Mazepa kaj liaj kozakaj kunbatalantoj pli kaj pli pensis pri sendependiĝo kaj de Pollando-Litovio kaj de Rusio. [[Dosiero:Ivan Mazepa 2.png|eta|<center>Ivan Mazepa kiel kozaka gvidanto]] Dum la jaroj 1704 kaj 1705 en la [[Granda Nordia Milito]] li ankoraŭ batalis flanke de la pola reganto ''Stanislao la 1-a Leszczyński'', sed post la interkonsento de la ''Traktato de Altranstädt'' li ofertis al la sveda reĝo [[Karolo la 12-a (Svedio)|Karolo la 12-a]] aliĝi al ties flanko. Sed kiam li unuigis sian soldataron kun la sveda dum oktobro 1708, li nur kunportis {{nombro|7000}} kozakajn batalistojn, multe malpli ol la svedoj atendis. [[Petro la Granda]] simbole pendigis la portreton de Mazepa ĉe [[pendumilo]], kaj la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] proteste [[ekskomuniko|ekskomunikis]] lin. La armeo de [[Aleksandr Menŝikov]] sturmis lian ĝistiaman rezidejon [[Baturin]] kaj neniigis ĉiujn konstruaĵojn tie. La sveda armeo de Karolo dume proksimiĝis al la urbo [[Poltava]] kaj pro la diplomatia lerto de Ivan Mazepa gajnis la [[Zaporiĵa Ŝtato|Zaporiĵajn kozakojn]] kiel aliancanojn. En la batalo de [[Poltavo]] dum la jaro [[1709]] kun Ivan Mazepa flanke de la sveda armeo tamen batalis nur {{nombro|3000}} kozakoj. La resto de la kozakoj sub la gvidantoj ''Ivan Skoropadskij'' batalis je la flanko de la rusia armeo. La malgajnita batalo ĉe Poltavo neniigis la lastajn esperojn de Mazepa. Li kune kun la sveda reĝo fuĝis al la teritorio de la [[Otomana Imperio]], kie en la urbo [[Tighina]] ([[ruse]], [[turke]] kaj [[germane]] ''Bender'') en la teritorio de la nuna ŝtato [[Moldavio]] li mortis la 22-an de septembro [[1709]]. Lia kamarado [[Filip Orlik]] daŭrigis lian batalon kun otomana armea ekde la jaro [[1711]]. == Vidu ankaŭ == * [[Mazeppa (Byron)]] * [[Mazepa]] estas tragedio kvinakta de [[Juliusz Słowacki]] * [[Mazepa (opero)|Mazepa]] estas [[opero]] triakta de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Mazepa, Ivan}} [[Kategorio:Ivan Mazepa| ]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio]] [[Kategorio:Kozakoj]] [[Kategorio:Anatemitoj]] [[Kategorio:Homoj de la ruso-turkaj militoj]] [[Kategorio:Militistoj de la Granda Nordia milito]] [[Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1644]] [[Kategorio:Mortintoj en 1709]] 24an5h3f017scsvr30a6wkytn9d4ekr 9416492 9416491 2026-06-28T21:50:38Z Araneo 2232 9416492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan Stepanoviĉ Mazepa''' ({{l-uk|Іван Степанович Мазепа}}; * ĉ. [[1644]] en ''Mazepinci'', [[Kijiva provinco]] — † la [[22-an de septembro]] [[1709]] en [[Tighina]] - [[ruse]], [[turke]] kaj [[germane]] ''Bender'' - en la teritorio de la nuna ŝtato [[Moldavio]]) ekde la jaro [[1687]] estis gvidanto ([[hetmano]] respektive "atamano") de la [[Ukrainio|ukrainaj]] [[kozakoj]]. == Vivo == [[Dosiero:Jean Louis Théodore Géricault 005.jpg|eta|maldekstra|<center>la puno de la juna Ivan Mazepa, olea pentraĵo de ''Théodore Géricault'' ĉirkaŭ la jaro 1820]] Ivan Mazepa kiel sepjarulo kiel [[paĝio]] venis al la kortumo de la reĝo [[Johano la 2-a Kazimiro]] de [[Pollando]] kaj [[Grandduklando Litovio|Grandduko de Litovio]] al [[Varsovio]]. Kiam li flirtis kun la edzino de la reĝo, li estis nudigita kaj ŝnure ligita al la dorso de sia propra ĉevalo, kiu estis liberigita kaj ekgalopis – tiun punon li pretervivis kun multaj vundiĝoj. Li estis portita al la ukraina parto de la [[Grandduklando Litovio]] kie li iĝis ano de la [[kozakoj]] kaj baldaŭ estis la helpanto de la kozaka ĉefo Ivan Samoiloviĉ. Kiam tiu estis senpostenigita dum julio 1687 de la kozakoj, oni unuanime elektis lin la nova kozaka ĉefo – sekve li ekportis la titolon [[hetmano]] (respektive "atamano"). En tiu pozicio li fortigis sian potencon inter la kozakoj kaj ekstere, kaj protektis la limojn de la [[Grandduklando Litovio]] kontraŭ la armeoj de la [[Otomana Imperio]] kaj de la [[tataroj]]. Kiam la armeo de la rusia caro [[Petro la Granda]] atakis la Otomanan Imperion, la kozaka armeo de Ivan Mazepa estis al li granda helpo. Ripete la kozaka gvidanto estis akuzita pri kontraŭrusa kaj ribela sinteno, sed la caro havis senkondiĉan fidon pri la aliancano. Tamen Ivan Mazepa kaj liaj kozakaj kunbatalantoj pli kaj pli pensis pri sendependiĝo kaj de Pollando-Litovio kaj de Rusio. [[Dosiero:Ivan Mazepa 2.png|eta|<center>Ivan Mazepa kiel kozaka gvidanto]] Dum la jaroj 1704 kaj 1705 en la [[Granda Nordia Milito]] li ankoraŭ batalis flanke de la pola reganto ''Stanislao la 1-a Leszczyński'', sed post la interkonsento de la ''Traktato de Altranstädt'' li ofertis al la sveda reĝo [[Karolo la 12-a (Svedio)|Karolo la 12-a]] aliĝi al ties flanko. Sed kiam li unuigis sian soldataron kun la sveda dum oktobro 1708, li nur kunportis {{nombro|7000}} kozakajn batalistojn, multe malpli ol la svedoj atendis. [[Petro la Granda]] simbole pendigis la portreton de Mazepa ĉe [[pendumilo]], kaj la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] proteste [[ekskomuniko|ekskomunikis]] lin. La armeo de [[Aleksandr Menŝikov]] sturmis lian ĝistiaman rezidejon [[Baturin]] kaj neniigis ĉiujn konstruaĵojn tie. La sveda armeo de Karolo dume proksimiĝis al la urbo [[Poltava]] kaj pro la diplomatia lerto de Ivan Mazepa gajnis la [[Zaporiĵa Ŝtato|Zaporiĵajn kozakojn]] kiel aliancanojn. En la batalo de [[Poltavo]] dum la jaro [[1709]] kun Ivan Mazepa flanke de la sveda armeo tamen batalis nur {{nombro|3000}} kozakoj. La resto de la kozakoj sub la gvidantoj ''Ivan Skoropadskij'' batalis je la flanko de la rusia armeo. La malgajnita batalo ĉe Poltavo neniigis la lastajn esperojn de Mazepa. Li kune kun la sveda reĝo fuĝis al la teritorio de la [[Otomana Imperio]], kie en la urbo [[Tighina]] ([[ruse]], [[turke]] kaj [[germane]] ''Bender'') en la teritorio de la nuna ŝtato [[Moldavio]] li mortis la 22-an de septembro [[1709]]. Lia kamarado [[Filip Orlik]] daŭrigis lian batalon kun otomana armea ekde la jaro [[1711]]. == Vidu ankaŭ == * [[Mazeppa (Byron)]] * [[Mazepa]] estas tragedio kvinakta de [[Juliusz Słowacki]] * [[Mazepa (opero)|Mazepa]] estas [[opero]] triakta de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Mazepa, Ivan}} [[Kategorio:Ivan Mazepa| ]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio]] [[Kategorio:Kozakoj]] [[Kategorio:Anatemitoj]] [[Kategorio:Homoj de la ruso-turkaj militoj]] [[Kategorio:Militistoj de la Granda Nordia milito]] [[Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1644]] [[Kategorio:Mortintoj en 1709]] kn01144ifiwrhej9vr81e6eeoob0djm 0 262690 9416388 6907605 2026-06-28T19:15:51Z Sj1mor 12103 9416388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Ahmed Mahmoud Nazif.jpg|eta|Ahmad Nazif, 2004]] '''Ahmad NAZIF''' (n. [[8-an de julio]] [[1952]] en [[Aleksandrio]]) estas ĉefministro de [[Egiptio]] ekde la [[14-a de julio]] [[2004]]. Li estas la plej juna ĉefministro de la historio de Egiptio ekde la fondo de la [[respubliko]] kaj la dua plej juna en la historio de la moderna Egiptio. La nomo en la araba signifas "pura". Nazif posedas titolon de [[Ph.D.]] (Philosophiae Doctor) de la universitato [[Universitato McGill|McGill]], [[Kanado]]) en la fako [[informadiko]]. Nazif estas posteulo de [[Atef Ebeid]], kiu sin retiriĝis post kvar oficojaroj. Nazif en tiu tempo estis ministro pri komunikado kaj informaj teknologioj. Dum tiu tempo multaj homoj ekhavis aliron al la interreto. [[Hosni Mubarak]] je la [[9-a de julio]] [[2004]] transdonis al li la taskon formi novan [[registaro]]n. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nazif, Ahmad}} [[Kategorio:Egiptaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Egiptio]] 4r4hyicm5achwxmjbyn4bd32r26mf2b 0 266390 9416493 9179110 2026-06-28T21:54:53Z Araneo 2232 9416493 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|"[[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]", la cara Rusio post [[1721]].}} {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Rusa carlando | origina nomo = Русcкое Царство | jaro de estiĝo = 1547 | jaro de pereo = 1721 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Granda Duklando de Moskvo | antaŭ 1 flago = Coat of arms of Russia (XV Century).svg | antaŭ 2 = | antaŭ 2 flago = | pli post = | post 1 = Rusia Imperio | post 1 flago = Russian Empire 1914 17.svg | post 2 = | post 2 flago = | flago = Flag of Oryol ship (variant).svg | flago grandeco = | blazono = Russian-coat-arm-1667.svg | blazono grandeco = | mapo = | ĉefurbo = [[Moskvo]] | areo = | areo noto = | lingvoj = [[rusa lingvo]] | religio = [[Rusa ortodoksa eklezio]] | ŝtata formo = [[monarĥio]] | patrina lando = | monunuo = [[rublo]] | estiĝo = | pereo = }} {{Historio de Rusio|faldebla=jes}} '''Rusa carlando''' aŭ '''Carisma Rusio''' ({{lang-ru|Московское Царство}}, ''Московия'' aŭ ''Русское царство'', transskribite: ''Moskovio''; oficiala nomo ekde 1654), foje ankaŭ nomata la '''rusa regno''' aŭ la '''moskovia regno''' (ruse: Царство Русское, transliterite: ''Carstvo Russkoje'') estis la nomo de la centralizita rusa ŝtato ekde la alpreno de la titolo de '[[caro]]' fare de [[Ivano la Terura|Ivano la Kvara de Rusio]] en [[1547]] ĝis la fondo en 1721 de la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] (''Российская Империя'') fare de [[Petro la Granda]]. Carisma Rusio estis absoluta monarkio kaj estis tute regata de la caro sen iu parlamento . == Rusa Imperio == Pli detala artikolo sub [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] '''''Русское царство''''', transskribite: ''Russkoje carstvo'' estis la oficiala nomo de la rusa ŝtato inter 1547 kaj 1721. 1547, kiam Ivan IV. la [[caro]], estis kronita, kaj en 1721, kiam Peter I, la latina titolo de Imperiestro prenis kaj renomis sian landon [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] (ruse Российская империя - transskiribite: ''Rossijskaja Imperija'' ). Petro la Granda enkondukis profundajn reformojn post milita venko super Svedio kaj Pollando. Post kiam la carlando estis transformita al granda eŭropa potenco fare de Petro la Granda, li proklamis ĝin 'Imperio'. En 1547 la suvereno de la tuta Rusio kaj la granda princo de Moskvo [[Ivano la Kvara de Rusio|Ivano la 4-a de Rusio]] ([[Ivano la Terura (filmo)|Ivano la Terura]]) estis kronita kiel caro kaj prenis la plenan titolon: Vjatskij, bulgaro kaj aliaj", poste, post la konkeroj, al la titolo estis aldonita" Caro de Kazano, Caro de Astraĥano, Caro de Siberio " kaj "la reganto de ĉiuj Nordaj landoj. " Laŭ titolo, la Moskva princlando estis antaŭulo por la rusa regno, kaj la Rusia imperio estis posteulo. La ideo kunigi rusajn landojn (inkluzive de tiuj, kiuj alvenis en la Granda Duklando de Litovio kaj Pollando post la mongola invado) kaj restarigi la malnovan rusan ŝtaton, estis spurita tra la tuta historio de la rusa ŝtato kaj estis heredita de la Rusia imperio. == Terminologio == Kiel skribas A. Hororoŝkeviĉ kaj A. Milnikov, la oficiala nomo de la lando post la geedziĝo al la regno de Ivan la Terura en 1547 fariĝis "rusa regno". En la titolo de la reĝo, la lando nomiĝis "Rus (s) іja" aŭ "Ros (s) іja". Komence la rusa reĝlando estis rigardata kiel konglomeraĵo de diversaj ŝtatoj, kies trono estis okupita de unu monarko kaj kiuj estis listigitaj en lia titolo. La Moskva princlando estis unu el ili, kune kun [[Novgoroda Respubliko]], Kazana ĥanujo, Astrahana ĥanujo kaj aliaj aneksitaj, iam sendependaj politikaj unuoj. Tial, en historiaj dokumentoj, ofte troviĝas la frazo "Moskva ŝtato de la rusa regno", ekzemple, en la Katedralo-Kodo de 1649. Precipe S.F. Platonov atentigis: <blockquote>En la 16-a kaj 17-a jarcentoj, niaj prapatroj nomis "ŝtatoj" tiujn regionojn, kiuj iam estis sendependaj politikaj unuoj kaj poste fariĝis parto de la Moskva ŝtato. De ĉi tiu vidpunkto, tiam estis la "Novgorod-ŝtato", "Kazan-ŝtato", kaj "Moskva ŝtato" ofte signifis Moskvon mem kun ĝia distrikto. Se ili volis esprimi la koncepton de la tuta ŝtato laŭ nuntempa senco, tiam ili diris: "ĉiuj grandaj ŝtatoj de la rusa regno" aŭ simple "la rusa regno". — Platonov S.F. Plena kurso de prelegoj pri rusa historio</blockquote> Kiel Horoŝkeviĉ rimarkigas, ĉe la fino de la 15-a — 16-a jarcentoj, la numero de la titolo de la estro de la rusa ŝtato akiris specialan gravecon, kiu estis ligita kun la naturo de ruso-litovaj rilatoj. En la Litova Granda Duklando kaj la Regno de Pollando oni obstine rezistis al la agnosko de la titolo de caro fare de la granddukoj de Moskvo, la unuaj asertoj pri kiuj devenas de la epoko de Ivano la 3-a. Ne malpli akraj obĵetoj kaj zorgoj estis voĉigitaj per la prefikso de la tuta Rusio. Tial polaj kaj litovaj gvidantoj provis tute eviti la vorton Rusujo kaj obstine daŭre nomis la rivalan ŝtaton en la oriento ekskluzive Moskva ŝtato, samtempe disvastigante la esprimon Rusio en Okcidenta Eŭropo. En sia populara verko de 1993 "Simboloj de rusa ŝtatiĝo" Hororoŝkeviĉ skribas: en Vilno "Ivan III obstine nomiĝis princo" Moskvo ", kaj la lando — "Moskva ŝtato"". Simila terminologio estis uzata ekde la 19-a jarcento en rusa historiografio, sed por historiistoj de la Rusia imperio ĝi celis kontraŭstarigi la du ĉefurbojn — Moskvon kaj Sankt-Peterburgon. "La rusa reĝlando (ambaŭ en konceptaj, ideologiaj kaj instituciaj terminoj) havis du fontojn: la" regno "(ĥanlando) de la Ora Hordo kaj la bizanca ortodoksa reĝlando (imperio)." Ivan III kaj Vasilij III ne povis iĝi veraj caroj pro la manko de ideologia bazo por la regno en Rusio. Calca el la bizanca ordo aŭ "regno" — ĥanujo ne povis servi kiel bazo por tio. Tial, en la unua duono de la 16-a jarcento, la koncepto de "regno" formiĝis en oficiala ideologio kaj en publika konscio. La ideologia vortigo de la koncepto "regno" okazis en la unua duono de la 16-a jarcento. La plej gravan rolon en tio ludis la Epistolo de Spiridon-Savva (1511-1523) kaj "La legendo de la grandaj dukoj de Vladimir" (unua eldono — ĝis 1527). Ili citis du politikajn legendojn, certigantajn la rajtojn de rusaj regantoj pri la reĝa titolo. La unua parolis pri la rekta rilato de [[Ruriko]] kun la imperiestroj de [[Antikva Romo]] per certa Prus (parenco de [[Cezaro Aŭgusto)]]. La dua legendo estis la rakonto pri la sendado de la reĝaj regosimboloj al Vladimir Monomaĥ de la Bizanca imperio kaj pri lia geedziĝo al la regno fare de metropolito Neofit meze de la 16-a jarcento, ambaŭ legendoj estis enmetitaj kiel oficialaj faktoj de la rusa historio en la plej gravaj ŝtataj dokumentoj — la Rito de la geedziĝo al la regno, la generacio de la caro, la Libro de Gradoj. Ili estis cititaj de eksterlandaj ambasadoroj kiel pruvoj de la rajtoj de Ivan IV pri la reĝa titolo. La ideologiaj konceptoj de la unua duono de la 16-a jarcento emfazis la bezonon de frua establiĝo de la regno en Rusujo. Grandaj esperoj de la socio sendube estis ligitaj kun la estonta caro Ivan IV. Inter la unuaj, kiuj vortigis novan ideon pri la imperia potenco de la moskvaj princoj, estis metropolito Zosima. En la eseo "Deklaro de Pasko", prezentita en la Moskva Katedralo en 1492, li emfazis, ke Moskvo fariĝis la nova [[Konstantinopolo]] danke al la fideleco de Rusujo al Dio. Dio mem nomumis Ivanon III — "la novan caron Konstantino al la nova urbo Konstantino — Moskvon kaj la tutan rusan landon kaj multajn aliajn landojn de la suvereno." Jozef Volockij grave kontribuis al la ideologia pravigo de la rajtoj de la moskvaj regantoj pri la reĝa titolo. En sia letero al Bazilo la 3-a, li pruvis la tezon pri la dia origino de la reĝa potenco: "La reĝo similas laŭ naturo (korpo) al ĉiu homo, kaj potenco similas al la supra (la plej alta) Dio." Gravan rolon por pravigi la laŭleĝan sinsekvon de Rus de Bizanco ludis la "Legendo de la princoj de Vladimir". Laŭ ĝi, la kieva princo Vladimir Monomaĥ ricevis reĝan kronon ("la ĉapo de Monomaĥ") kaj aliajn regosimbolojn de sia avo, imperiestro Konstantino Monomaĥ. La sekva en la vico de ideologiaj fundamentoj de la proklamado de la rusa ŝtato kiel regno estis la mesaĝo al Vasilij III de la monako de la Pskova Eliazarov-mona monaĥejo Philotheus, kiu prezentis la konatan tezon "Moskvo estas la tria Romo". Kiel rimarkigas R. Skrinnikov, la koncepto de Philotheus baziĝis sur la ideo de certa "Romia regno netuŝebla": la kolapso de du regnoj, la Roma Imperio kaj Bizanco, liberigis la vojon al la Moskva Ortodoksa reĝlando. Ivan la 4-a estis kronita kiel reĝo la 16-an de januaro 1547. Laŭ Skrinnikov, ĉi tiu evento okazis ĉefe pro internaj kialoj. La populareco de la suvereno rapide malpliiĝis, ĉar la komenco de lia regado estis markita de malhonoro kaj ekzekutoj. La akcepto de la reĝa titolo supozeble devintus levi la aŭtoritaton de la potenco de la monarko. En Eŭropo la sinteno al ĉi tiu evento estis ambigua. La polaj ambasadoroj postulis skribajn pravigojn por la akcepto fare de Ivan IV de la reĝa titolo. Responde, ili aŭdis la jenan klarigon de la rusaj mesaĝistoj: nun nia suvereno sole posedas la rusan landon, tial la metropolito kronis lin per la krono Monomaĥ (kiel rakontis Skrinnikov). Anglujo volonte agnoskis la novan titolon de Ivan kaj eĉ nomis lin "Imperiestro". En katolikaj landoj, rekono venis poste: en 1576, la imperiestro de la Sankta Romia Imperio Maksimiliano la 2-a agnoskis Ivanon kiel caron de la tuta Rusio. En Okcidenta Eŭropo, en tiu epoko, kunekzistis la terminoj Rusio kaj '''Moscovia'''. La esprimo "Rusio" estas disvastigita en Centra kaj Suda Eŭropo en la ŝtatoj, kiuj ricevis informojn per la Litova Litovio kaj la Regno de Pollando. "Rossija" (Ruĝa Rusio, lat. Rossia Rossa) — suda kaj sudokcidenta Rusio; "Rusujo", "Eŭropo" (lat. Evropa Rossia) — nordokcidentaj landoj; "Rusujo Sarmatia aŭ Rusujo en Eŭropo" (lat. Sarmatia super Rossia en Evropa) — nordaj landoj; "Rusio Bianca, Sarmatia aŭ Rusujo en Azio" (Blanka Rusio, lat. Rossia Biancha, Sarmatia super Rossia en Azio, Granda Rusio) — orienta; "Russia Negra" (Nigra Rusio, lat. Rossija Negra) — centra kaj nordorienta Rusio. La kompilinto de la mapo mem — Fra Mauro — en la legendo, metita sub la titolon "Blanka Rusio", donas la jenan komenton pri la koloraj difinoj de diversaj rusoj:<blockquote>Ĉi tiu divido en Blankan, Nigran kaj Ruĝan Rusion havas neniun alian klarigon kiel la fakto, ke ĉi tiuj partoj de Rusujo nomiĝas jene. Rusia Blanka ricevis sian nomon de la [proksima] Blanka Maro, la alia parto — Rusio Nigra estas tiel nomata de la Nigra Rivero, kaj Rusio Ruĝa nomiĝas laŭ la nomo de la Ruĝa Rivero. Tataroj nomas la Blankan maron "Akteniz", la Nigran riveron "Karasu", kaj la Ruĝa rivero nomiĝas "Kozusu". — Fra Mauro.</blockquote>La "Blanka Maro" de Fra Mauro situas en la interno de la Eŭrazia kontinento, okcidente de la regiono Tangut. Maldekstre de ĝi estas komento: "Ĉi tiu maro de tataroj nomiĝas "Aktenis", kio signifas "Blanka Maro", vintre ĝi estas tute kovrita de glacio"; dekstre estas legendo, kiu diras, ke la orienta limo de Rusio pasas ĉi tien: "Granda Rusio devenas ĉi tie kaj ĝi etendiĝas al Skandinavio." I. Fomenko opinias, ke la "Blanka Maro" signifas [[Bajkalo]]n. Ampleksa legendo lokita en la regiono Rusia Negra, dekstre de la nomo "Eŭropo", indikas, ke ĉi tiu aparta areo estas la kerno de la rusaj landoj:<blockquote>Ĉi tiu grandega regiono, nomata Rusujo aŭ Sarmatia, havas limon oriente laŭ la Blanka Maro, okcidente ĝi limas al la Germana Maro, sude ĝi etendiĝas al la urbo Saraj kaj Kumania, kaj norde al la Permja regiono. Riveroj de enorma grandeco fluas laŭ ĝi, el kiuj plej granda estas Edil, kiu estas ne malpli granda ol Nilo. Ankaŭ en ĉi tiu lando estas la plej grandaj marĉoj, en kiuj homoj ne povas resti pro la dolora klimato tie.</blockquote> == Historio == Inter la 14-a kaj la 15-a jarcentoj komenciĝis la procezo de unuiĝo de la apartaj rusaj landoj ĉirkaŭ pluraj novaj politikaj centroj, kio finfine kaŭzis la formadon de centrigita rusa ŝtato kaj ĝia posta disvastiĝo super eksteraj politikaj konkurantoj en la lukto por la landoj de Rusio. La unuiĝo de Nordorienta Rusio finiĝis dum la regado de Ivan III kaj Vasilij III. Ivan III ankaŭ fariĝis la unua suverena reganto de Rusio post la tatara-mongola jugo, kiu rifuzis obei la Hordan Hanon. Li akceptis la titolon de suvereno de la tuta Rusio, postulante tion por ĉiuj rusaj landoj. === Heredaĵo de Bizanco === Meze de la 16-a jarcento la reganto de la rusa ŝtato fariĝis forta aŭtokrato — la caro. Akceptante ĉi tiun titolon, la moskva suvereno emfazis, ke li estas la ĉefa kaj sola reganto de Rusio, egala al la bizancaj imperiestroj aŭ la mongolaj hanoj. Post la geedziĝo en 1472 de Ivano la 3-a kaj Sofio Paleologo, heredantino de la lasta bizanca imperiestro, la Granda Duklando de Moskvo heredis bizancajn tradiciojn, ritojn, titolojn kaj la blazonon de la Bizanca Imperio — la dukapan aglon, kiu fariĝis la emblemo de Rusio. Iom poste, fine de la 15-a jarcento, ekestas la ideo pri la mesia rolo de Rusio, pri ĝia elektiteco fare de dio. Ĝi ricevis la nomon de la teorio "Moskvo estas la Tria Romo". Por la unua fojo, ĉi tiu koncepto aperis en la antaŭparolo al la verko "Ekspozicio de Paskalia" (1492) de metropolito Zosima. Poste, ĉi tiu teorio estis disvolvita en liaj epistoloj al la pli aĝa pskova monaĥo Philotheus. === La regado de Ivan IV === Komence la bizanca epoko ''aŭtokrato'' signifis nur sendependan reganton, sed dum la regado de Ivano la Terura (1533-1584) ĝi komencis signifi senliman internan potencon. Ivan la Terura estis kronita kiel caro kaj rekonita, almenaŭ de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]], kiel imperiestro. En siaj mesaĝoj en 1523-1524 la pskova monaĥo Philotheus proklamis, ke, ĉar Konstantinopolo falis sub la atako de la [[Otomana Imperio]] en 1453, la rusa caro estas la ĉefa defendanto de [[ortodoksismo]], kaj nomis Moskvon la Tria Romo, la spirita heredanto de la Romaj kaj Bizanca imperioj, la centroj de la fruaj [[kristanismo]]. Ĉi tiu koncepto ricevis grandan reagon en la rusa socio en postaj jarcentoj. Kun la helpo de la [[bojaro]]j, Ivano la 4-a faris kelkajn efikajn reformojn en la frua periodo de sia regado. Nova Jura Kodo estis publikigita, reguligante administrajn kaj militajn aferojn, sur la fono de daŭraj militoj de la rusa ŝtato. Sub Ivan IV, Rusio signife vastigis siajn limojn. Rezulte de la kampanjo kontraŭ Kazano kaj ĝia okupo en 1552, ĝi akiris la mezan Volgan regionon, kaj en 1556, kun la preno de [[Astraĥano]], ankaŭ la malaltan Volgan regionon kaj aliron al la [[Kaspia Maro]], kiu malfermis novajn komercajn ŝancojn kun [[Persujo]], [[Kaŭkazio]] kaj [[Centra Azio]]. Samtempe la cirklo de malamikaj tataraj ĥanlandoj, kiuj limigis Rusion, estis disŝirita, kaj la vojo al Siberio estis malfermita. Samtempe la rilatoj kun la Krimea ĥanujo grave malboniĝis. Fine de 1552, ribelo eksplodis sur la teritorio de la eksa Kazana ĥanujo. La centro de la ribelo estis la urbo Ĉalim. La ribeluloj eĉ restarigis la potencon de la ĥano: unu el la nogajaj princoj, Ali-Akram, estis invitita al la trono. La subpremon de la ribelo akompanis kruelaj ekzekutoj de ĝiaj partoprenantoj; estis konstruitaj turoj kaj fortikaĵoj. En 1556, la centro de la ribelo, la urbo Ĉalim, estis prenita. Post tio rezisto finiĝis. Iuj lokaj popoloj, lacaj de la senfina milito, komencis kontraŭstari la kazanajn tatarojn. Ĥanon mortigis la ribeluloj mem, kaj la ĉefaj gvidantoj de la movado estis mortigitaj. En 1552-1557 okazis ankaŭ ribelo de parto de la [[marioj]] kontraŭ la aneksado al la rusa reĝlando kaj ekspedicioj de rusaj trupoj. La rezulto de la milito estis la ĵuro pri fideleco fare de ĉiuj mariaj grupoj al la rusa caro. Tamen la loka loĝantaro ne akceptis la novan situacion, organizante du pli malgrandajn ribelojn antaŭ la fino de la jarcento: en 1571-1574 kaj 1581-1585. Dezirante liberigi sin de la livonia kaj sveda kontrolo de komercaj vojoj en la balta direkto, ligante Rusion kun Eŭropo, Ivan la 4-a komencis la Livonianan Militon. Ĝi komenciĝis tre sukcese por Moskvo, sed rezulte de Lublina Unio la fortoj de la kontraŭuloj pliiĝis. Malamikoj ankaŭ atakis en la suda direkto — en 1569, la turka-krimea kampanjo proksime al Astraĥano fiaskis, sed en 1571 la krimea ĥano sukcesis bruligi Moskvon, kaŭzante kolosajn damaĝojn. La nova kampanjo de konkero de la krimeanoj kaj turkoj, kiu levis la akutan demandon pri sendependeco de Rusio, estis forpuŝita la venontan jaron ĉe la Batalo de Molodij. Krom la milito kontraŭ ĉiuj, la rusa reĝlando estis malfortigita de epidemioj, kaj ankaŭ de interna malpaco de la bojaroj mallojalaj al la cara potenco. La Livonia Milito dume venis de la Balta Maro kaj Litovio al rusa grundo. Nur la senespera defendo de Pskovo de la trupoj de S. Batory ebligis fini malbonan pacon en 1582. Por stabila aliro al la Balta Maro, Rusujo batalis dum pli ol jarcento, kaj komercaj rilatoj kun Anglujo kaj Nederlando estis efektivigitaj tra la Blanka Maro: unue tra Ĥolmogori, kaj poste rilate al pliigo de komerco ekde 1584 tra la ĵus fondita haveno [[Arĥangelsko]]. La epoko de Ivan la Terura ankaŭ markis la komencon de la konkero de Siberio. Malgranda taĉmento de la kozakoj de [[Jermak Timofejeviĉ]], dungita de la uralaj industriistoj Stroganovoj por defendi iliajn havaĵojn kontraŭ la atakoj de siberiaj tataroj, venkis la armeon de la siberia ĥano Kuĉum kaj prenis ĝian ĉefurbon Kaŝlik. Plejmulto de la kozakoj de Jermak pereis, sed la Siberia ĥanujo ne plu restariĝis. Kelkajn jarojn poste la caraj taĉmentoj de la guberniestro A. Voeikov subpremis la lastan reziston. Komenciĝis la laŭgrada disvolviĝo de Siberio fare de la rusoj, pelata de la kozakoj kaj pomoroj-felĉasistoj. Dum la sekvaj jardekoj aperis fortikaĵoj kaj komercaj loĝlokoj, kiel [[Tobolsko]], [[Verĥoturje]], [[Mangazejo]], [[Jenisejsk]] kaj [[Bratsko]]. === La regado de Boris Godunov === Post la morto de Ivano la 4-a la Terura, sekvis kelkaj jaroj de regado de lia filo Fjodor, por kiu reale regis la bojaro [[Boris Godunov]], kiu leviĝis per la geedzeco de sia fratino kun Fjodor. Kun la morto de Fedor, la Rurik-dinastio, kiu regis Rusion pli ol 700 jarojn, finiĝis. Onidiroj pri la savo de carido Dimitrij, filo de Ivan la Terura, akompanis la regadon de Godunov kaj varmigis la situacion en la lando. Malbonaj rikoltoj en la fruaj 1600-aj jaroj kaŭzis severan ekonomian kaj socian krizon. === La regado de Petr I === Nur en la jaro 1700 Moskvo liberiĝis de la submetiĝo de la Krimea Ĥanlando, honore al kiu Petro la Granda eĉ ŝanĝis la kalendaron de nombrado de jaroj de la kreado de la mondo - 6 mil jaroj, al nombrado de la Naskiĝo de Kristo, honore al kiu en Moskvo estis ekbruligita nokte artfajraĵo. (kun la kolapso de la Hordo fine de la 15-a jarcento, la rajto kolekti tributon de Moskvo pasis al Krimeo, kaj pro nepago, la krimeaj ĥanoj militis kontraŭ Rusio) La 1-an de januaro 7209 de la kreo de la mondo estis proklamita la 1-an de januaro 1700 de la naskiĝo de Kristo <ref>Лаврентьевская летопись (ПСРЛ, т. 1, Л., 1926, стлб. 17—18:</ref> <ref>Duncan, Edwin (1999). Fears of the Apocalypse: The Anglo-Saxons and the Coming of the First Millennium. Religion & Literature (англ.). 31 (1): 15–23, 23 n.6.</ref> <ref>Кузенков П. В. О происхождении александрийской эры: (По поводу новой книги А. Моссхаммера) // ΘΕΟΔΟΥΛΟΣ. Сборник памяти проф. И. С. Чичурова / Под ред. П. В. Кузенкова, А. А. Войтенко, М. В. Грацианского. — Москва: Изд-во ПСТГУ, 2012. — С. 116–170. — 440 с.</ref>. == Bibliografio == * (germana) Martin Aust: ''Russland und Europa in der Epoche des Zarenreiches (1547–1917)'', in: ''Europäische Geschichte Online'', hrsg. vom Institut für Europäische Geschichte (Mainz), 2015, Zugriff am 15. März 2021 (pdf). * (germana) Richard Pipes: ''Russland vor der Revolution. Staat und Gesellschaft im Zarenreich.'' C. H. Beck, München 1977, ISBN 3-406-06720-4. {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Rusio]] *[[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] *[[Bolŝevikismo]] *[[Listo de Regantoj de Rusio|Listo de regantoj de Rusio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Moskva Regno| ]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:16-a jarcento en Moskvo]] [[Kategorio:Aperis en 1547]] [[Kategorio:Malaperis en 1721]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1540-1549]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1720-1729]] 8iltysjfuupbzmvtp42x4mfe1ymo6lb 0 270804 9416630 9343743 2026-06-29T05:26:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝoj |simbolo = Jes logo blue.png |mallonge = JES |plennome = Junulara E-Semajno |regiono = [[Meza Eŭropo]] |periodo = Jarfine |organizanto = [[Pola Esperanto-Junularo|PEJ]] kaj [[Germana Esperanto-Junularo|GEJ]] |fondiĝodato = [[2009]]; kuniĝo de [[Ago-Semajno|AS]] kaj [[Internacia Seminario|IS]] |celgrupo = Junularo kaj junaj familioj |urlinfo = [http://jes.esperantojugend.de/ Junulara E-Semajno] |urlfoto = [http://fotoalbum.dds.nl/ivo_m/jeszakopane JES Zakopane] }} La '''Junulara E-Semajno''' ('''JES''') estas [[novjaro|novjara]] [[junularo|junulara]] [[esperanto-aranĝo]] organizata de [[Pola Esperanto Junularo]] (PEJ) kaj [[Germana Esperanto-Junularo]] (GEJ). Ĝi okazas ĉiujare dum lastaj tagoj de [[decembro]] kaj unuaj tagoj de [[januaro]], proksimume dum unu [[semajno]], en iu loko en [[Meza Eŭropo]]. Laŭ formo, sed ne laŭ sezono, ĝi similas do al [[Internacia Junulara Kongreso]]. JES estas kuniĝo de du antaŭaj novjaraj junularaj esperanto-aranĝoj – la [[Ago-Semajno]] (AS) de PEJ kaj la [[Internacia Seminario]] (IS) de GEJ,<ref name="komuniko20090114">[http://jes.pej.pl/2009/komuniko.html Kunigo de IS kaj AS, ĉi-jare en Zakopane - JES!!!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151208092924/http://jes.pej.pl/2009/komuniko.html |date=2015-12-08 }} (oficiala komuniko pri JES de PEJ- kaj GEJ-Estraroj)</ref> kiuj okazadis aparte ĝis la jarŝanĝo [[2008]]/[[2009]] (tiam okazis la 7-a AS kaj la 52-a IS).<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.liberafolio.org/2008/isasosjes/ | titolo = Internacia Seminario ne plu okazos | alirdato = 2015-12-01 | dato = 2009-01-11 | verko = Libera Folio | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161213184241/http://www.liberafolio.org/2008/isasosjes | arkivdato = 2016-12-13 }}</ref> == Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj JES-oj == {| class="wikitable sortable" |- ! Numero !! Jarfino !! Partoprenantoj !! Urbo !! Lando !! Fonto |- | 1a || 2009/10 || 250 || [[Zakopane]] || {{POL}} || <ref name="ipernity"/> |- | 2a || 2010/11 || 252 || [[Burg (Spreewald)]] || {{DEU}} || <ref>[[Junulara E-Semajno#2-a JES|2-a JES]]</ref> |- | 3a || 2011/12 || 160 || [[Gdansko]] || {{POL}} || <ref>Revuo Esperanto, februaro 2012</ref> |- | 4a || 2012/13 || 258 || [[Naumburg (Saale)]] || {{DEU}} || <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=488032771247507&set=a.443720762345375.112986.327083300675789&type=1</ref> |- | 5a || 2013/14 || 185 || [[Szczawno-Zdrój]] || {{POL}} || <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2013/novajxoj.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140116101721/http://jes.pej.pl/2013/novajxoj.php |arkivdato=2014-01-16 }}</ref> |- | 6a || 2014/15 || 150 || [[Weißwasser]] || {{DEU}} || <ref>[https://esperantorovaniemi.wordpress.com/2015/02/04/junulara-e-semajno-2014-en-germanio-vojagraporto-de-tuomas/ JES 2014, vojaĝraporto de Tuomas]</ref> |- | 7a || 2015/16 || 129 || [[Eger]] || {{HUN}} || <ref>https://tobiaszeto.wordpress.com/2016/01/10/atendoj-kaj-rezultoj/</ref> |- | 8a || 2016/17 || 197 || Waldheim am Brahmsee ([[Holstinio]]) || {{DEU}} || <ref>Laŭ la [http://jes.pej.pl/2016/aligo/aligxintoj/ listo de aliĝintoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170417072035/http://jes.pej.pl/2016/aligo/aligxintoj/ |date=2017-04-17 }} en la JES-retejo estis 197 "aliĝintoj".</ref> |- | 9a || 2017/18 || 286 || [[Szczecin]] || {{POL}} || <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/jes2017/aligxintoj/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180105071713/http://jes.pej.pl/jes2017/aligxintoj/ |arkivdato=2018-01-05 }}</ref> |- | 10a || 2018/19 || 231 || [[Storkow (Mark)|Storkow]] || {{DEU}} || <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/eo/jes2018/partopreno/listo-de-aligintoj/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-01-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190112150030/http://jes.pej.pl/eo/jes2018/partopreno/listo-de-aligintoj/ |arkivdato=2019-01-12 }}</ref> |- | 11a || 2019/20 || 147 || [[Karłów]] || {{POL}} || <ref>http://jes.pej.pl/eo/jes-2019/aligxintoj/{{404|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 12a || 2020/21 || 149 || Interreto || || |- | nuligita || 2021/22 || / || [[Wittenberg]] || {{DEU}} || |- | 13a || 2022/23 || 127 || [[Oranienburg]] || {{DEU}} || <ref>http://jes.pej.pl/eo/jes-2022/loko/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240218125733/http://jes.pej.pl/eo/jes-2022/loko/ |date=2024-02-18 }} , http://jes.pej.pl/eo/jes-2022/listo-de-aligintoj/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230104202158/http://jes.pej.pl/eo/jes-2022/listo-de-aligintoj/ |date=2023-01-04 }}</ref> |- | 14a || 2023/24 || 186 || [[Storkow]] || {{DEU}} || <ref>https://www.tejo.org/el/cyril-rakontas-pri-jes/</ref> |- | 15a || 2024/25 || || [[Ferrières (Belgio)|Ferrières]] || {{BEL}} || <ref name="JES15" /> |- | 16a || 2025/26 || || [[Burg (Spreewald)]] || {{DEU}} |} == Historia fono == === Internacia Seminario === La '''[[Internacia Seminario]]''' (IS) estis la plej grava junulara [[esperanto-renkontiĝo]] organizata de la [[Germana Esperanto-Junularo]] (GEJ) ĉiujarfine en malsama [[Germanio|germana]] urbo, de la [[27-a de decembro]] ĝis la [[3-a de januaro]]. La 1-a IS okazis en 1957/1958 en [[Mainz]], la lasta, 52-a IS, en 2008/2009 en [[Biedenkopf]]. Dum la tuta tempo la IS ĉiam okazadis sur teritorio de la [[Federacia Respubliko Germanio]]. Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la kadra temo estis ofertataj ankaŭ ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj aliaj distraj programeroj (kiel ekzemple la tetrinkejo [[gufujo]]). Kulmino de IS ĉiam estis la Silvestra Balo kun danckonkurso. Sian puran seminarian karakteron ĝi kun fluo de la tempo perdis kaj en la [[1990-aj jaroj]] oni komencis nomi ĝin "''Internationale Woche''" ("Internacia Semajno") en la [[germana lingvo]]. === Ago-Semajno === La '''[[Ago-Semajno]]''' (AS) estis novjara [[esperanto-renkontiĝo]] organizata de [[Pola Esperanto-Junularo]] kaj de la klubo [[Varsovia Vento]]. La 1-a AS okazis de la [[27-a de decembro]] 2002 ĝis la [[1-a de januaro]] 2003 en [[Zakopane]] ([[Pollando]]), kie jam okazis junularaj jarfinaj kunvenoj en la 1990-aj jaroj. Samloke okazis ĉiuj sekvaj, ĝis la 5-a AS, kiu okazis jarŝanĝe de [[2006]]/[[2007]] en [[Nowy Sącz]] kaj spertis surprize altan plinombriĝon de la partoprenantaro, kiu tiam atingis pli ol 180. Antaŭe ĉiam temis pri malgranda renkontiĝo kun kutime inter 50 kaj 80 partoprenantoj. La kreskanta tendenco daŭris ankaŭ dum la 6-a AS en [[Malbork]] (228 aliĝintoj) kaj la 7-a AS, kiu unuafoje okazis ekster la teritorio de Pollando, en [[Liptovský Mikuláš]] ([[Slovakio]]) (200 aliĝintoj). Tiam kunlaboris la [[Slovakia Esperanta Junularo]] kaj la [[Liptova Esperanto-Klubo]] kaj laŭ anonco de la organizantoj per tio la AS "komencis mirindan vojaĝon ĉirkaŭ landoj de la [[Meza Eŭropo]]". === Rezultoj de la disigo === Unuafoje post longa tempo, la IS spertis abruptan malaltiĝon de la partoprenantnombro en 2005/2006, kiam la 49-an IS en [[Xanten]] partoprenis nur ĉirkaŭ 170 partoprenantoj anstataŭ la kutimaj ĉirkaŭ 280-300. Sekvajare, dum la jarŝanĝo de 2006/2007, tiu nombro denove plialtiĝis, sed tio rilatis precipe al la 50-a jubileo de la IS (kiu tiam okazis en [[Wewelsburg]]), pro kio multaj gastoj - antaŭaj partoprenintoj kaj GEJ-aktivuloj - estis invititaj. Samtempe okazinta AS en [[Nowy Sącz]] travivis subitan kreskon de la partoprenantnombro, kvankam ĝi ne superis la partoprenantnombron de la IS. Tio okazis dum jarŝanĝoj 2007/2008 kaj 2008/2009, do dum 2 lastaj jaroj de AS kaj IS. Kvankam oni povis konstati, ke la ekzisto de du paralelaj novjaraj renkontiĝoj en Eŭropo - unu en la okcidenta kaj unu en la orienta partoj - havis pozitivan efikon en la pli alta nombro de partoprenantoj de ambaŭ aranĝoj samtempe, ol kiom havadis la IS antaŭe, la partoprenantoj tamen ĝenerale malkontentis pro la ĝena disigo, kiu igis ĉiun esperantiston ĉiujare decidi al kiu el la du aranĝoj li aŭ ŝi iros, kaj sekve kun kiu grupo de la amikoj festos la novan jaron, nekunestante kun multaj aliaj amikoj kiuj decidiĝis por la alia aranĝo. Tio gvidis interalie al ekesto de "aranĝaj turistoj" - homoj kiuj volante sperti la alian aranĝon veturis unufoje al aranĝo pli geografie malproksima de ili, igante tiam la konsiston de la ĉeestantaro de ĉiu el la du aranĝoj ŝanĝiĝanta kaj neantaŭvidebla. La disigo kaŭzis problemojn ankaŭ al [[TEJO]], kiu kutime okazadis komitatkunsidojn dum la IS, sed ekde la populariĝo de la AS ne plu havis kvorumon en ajna el la aranĝoj. Komitatkunsido de TEJO okazis dum la 6-a AS, sed tiam tio kostis multe da peno pro la neceso nomi multajn anstataŭulojn por tiuj komitatanoj, kiuj tiutempe ĉeestis la IS-n. Ankaŭ la organizantoj de AS kaj IS plurfoje esprimiĝis malfavore al la ekzisto de tiu "nevolata konkurenco" kaj manifestis reciprokan amikecon kaj kunlaboremon interalie per vendado de la AS-[[t-ĉemizo]]j dum la IS, okazigado de [[Skajpo]]-konferencoj inter la du aranĝoj kaj simile. == Ekesto de la Junulara E-Semajno == === Naskiĝo de la ideo === La ideo okazigadi anstataŭ la IS kaj AS unu komunan aranĝon ekcirkulis en proponoj de pluraj partoprenantoj jam baldaŭ post ekesto de la disigo, sed pro diversaj kialoj, kiel registaraj subvencioj ricevataj de GEJ por aranĝo okazigata sur la teritorio de Germanio, tia ŝanĝo ne ŝajnis tuj ebla. La ideo pri JES aperis la [[4-a de aŭgusto|4-an de aŭgusto]] 2008 en [[Duga Resa]] en [[Kroatio]] dum la [[MIRO|Magiverda Internacia Renkontiĝo]]. Pli precize ĝi aperis en tiea drinkejo, kie tutan vesperon fruktodone kundrinkis ĉeforganizantoj de la IS kaj AS, [[Rolf Fantom]] kaj [[Łukasz Żebrowski]]. Krom la ideo mem naskiĝis ankaŭ strategio kiel la celon realigi. Dum sekvaj semajnoj ambaŭ iniciatintoj esploris kaj klopodis konvinki personojn necesajn por la realigo kaj el tiu klopodo rezultis organiza kunveno okazinta en [[Berlino]] la [[25-a de septembro|25-an]] ĝis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] 2008, kiun partoprenis ankaŭ [[Agnieszka Rzetelska]] (PEJ), [[Julia Hell]] (GEJ), [[Paŭlo Ebermann]] (GEJ) kaj [[Ireneusz Bobrzak]] (PEJ). Tie la estraroj de PEJ kaj GEJ finprenis decidon pri okazigo de JES kaj la [[26-a de oktobro|26-an de oktobro]] 2008 subskribis kontrakton.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=41J9lulYyos "Junulara E-Semajno" en YouTube]</ref> === La nomo === Kiel nomon de la nova aranĝo oni elektis "Junulara E-Semajno" (tiel literumite). La "E-" en la nomo aludas precipe al [[esperanto]], sed povas simboli ankaŭ aliajn vortojn, kiel [[Eŭropo]] aŭ [[Edukado]] (similan strategion uzas en sia nomo la organizo [[E@I]]). Oni klarigis la adopton de tia solvo precipe per ties pli alta taŭgeco por ekster[[esperanto-movado|movadaj]] [[subvencio|subvencipetoj]], kie mencio de la vorto "esperanto" en nomo de la proponata aranĝo foje povas elvoki [[antaŭjuĝo]]jn. La nomo de la aranĝo tial ''ne'' estas "Junulara Esperanto-Semajno", kvankam tio estas unu el la eblaj signifoj kaj komence regis konfuzo pri tio.<ref>En la jarraporto de la GEJ-estraro por la jaro 2008, publikigita la 31-an de decembro 2008, oni nomis ĝin ankoraŭ "Junulara Esperanto-Semajno".</ref> Alia nomo kiun oni [[ŝerco|ŝerce]] konsideris estas la mallongigo "OS" kiel daŭrigo de "IS" (Internacia Seminario) kaj "AS" (Ago-Semajno), kiuj mem identas kun la [[vortklasa finaĵo|vortklasaj finaĵoj]] por la pasinta kaj nuntempa [[verbo|verbaj]] [[verbotempo|tempoj]], aludante tiel al la longa historio de la Internacia Seminario kaj la noveco de la Ago-Semajno, dum "OS" identas kun la estonta tempo, prezentante tiel la novan aranĝon kiel aranĝo de la [[estonteco]]. Tiu ebleco tamen dekomence ne estis konsiderata serioze kaj jam dum la unua interparolo la iniciatintoj elektis la nomon "JES". Krome kreo de JES vekis ŝercan diskuton (unue inter JES-organizantoj kaj post oficialigo inter partoprenantoj de IS kaj AS) pri kreo de alternativa aranĝo nomota "NE". La mallongigo laŭ diversaj proponoj povus signifi "Novjara Esperantumado", "Novjara Evento" aŭ "Nebezonata Evento". === Oficiala anonco === [[Dosiero:jes.gravega-anonco-is.jpg|dekstra|eta|150px|Invitilo por la oficiala anonco de JES en la 52-a IS]] Laŭ originala intenco, ĉiuj informoj pri JES estis tenotaj sekretaj ĝis solena oficialigo. Tamen, la estraro de GEJ menciis planon pri kuniĝo de IS kaj AS jam en sia laborplano por 2009 prezentita dum sia jarĉefkunveno, posttagmeze la [[31-a de decembro|31-an de decembro]], do kelkajn horojn antaŭ ĝi. Tie la ĉeestantoj post diskuto aprobis ĝin kadre de la laborplano por la jaro 2009. La solena oficialigo okazis dum la novjarnokto la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] [[2009]] je 00:30. Tiam samtempe en la 52-a IS en [[Biedenkopf]] kaj en la 7-a AS en [[Liptovský Mikuláš]] oni anoncis la decidon kaj oficialigis la aranĝon per prezento de [http://filmo.jes.pej.pl/ filmeto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en kiuj ĉeforganizantoj de JES anoncas la novan eventon. == 1-a JES == La 1-a JES okazis jarŝanĝe de [[2009]]/[[2010]] en [[Zakopane]] ([[Pollando]]). La renkontiĝon tie gastigis la sama ejo, kie okazis la unuaj kvar AS-j kaj kie estis organizita amasloĝejo de la [[IJK 2005|61-a IJK]] ([[2005]]). En la 1-a JES partoprenis "pli malpli 250" homoj<ref name="ipernity">Irek Bobrzak en [http://www.ipernity.com/blog/68004/archive/2010/01 ipernity]</ref>. Tio estas malpli ol la sumo el la du antaŭaj renkontiĝoj [[Internacia Seminario|IS]] (138 partoprenantoj) kaj [[Ago-Semajno|AS]] (ĉ. 200 partoprenantoj), do sume ĉirkaŭ 340 homoj. === Organiza teamo === Organizadon de la 1-a JES gvidis teamo de kvar spertuloj de ambaŭ pasintaj eventoj:<ref name="komuniko20090114"/> * [[Julia Hell]] (prezidantino de GEJ) * [[Łukasz Żebrowski]] (prezidanto de PEJ) * [[Rolf Fantom]] (estrarano de GEJ por renkontiĝoj, ĉeforganizinto de la lasta IS; ne partoprenis la aranĝon mem) * [[Ireneusz Bobrzak]] (prezidanto de la klubo [[Varsovia Vento]], ĉeforganizinto de la AS) === Aliaj jarfinaj esperanto-aranĝoj en meza Eŭropo === Krom la 1-a JES jarŝanĝe de [[2009]]/[[2010]] en Meza Eŭropo okazis pliaj esperanto-aranĝoj: La 26-a [[Internacia Festivalo]] (kutime ĉirkaŭ 150 plenkreskuloj) organizata de [[Hans-Dieter Platz]], la 8-a [[Novjara Renkontiĝo]] (ĉ. 60 infanoj kaj junuloj, ĉirkaŭ 80 plenkreskuloj) organizata de la asocio [[EsperantoLand]] kaj samloke kaj samtempe kun ĝi kiel ties subaranĝo la 1-a [[Novjara Renkontiĝo#Nova IS|Novjara Internacia Semajno]] (NIS) por junuloj kaj junaj plenkreskuloj. == 2-a JES == La 2-a JES okazis de la [[27-a de decembro]] [[2010]] ĝis la [[2-a de januaro]] [[2011]] en [[Burg (Spreewald)]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2010/loko.php |titolo=Junulara E-Semajno 2010: Loko |alirdato=2010-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101003055538/http://jes.pej.pl/2010/loko.php |arkivdato=2010-10-03 }}</ref> Je momento de fermo de la reta aliĝilo kelkajn tagojn antaŭ la aranĝo estis 301 aliĝintoj. Efektive partoprenis 252 personoj el 27 landoj ([[Eŭropo|eŭropaj]] kaj jenaj 4 neeŭropaj: [[Suda Koreio]], [[Brazilo]], [[Israelo]], [[Japanio]]). Plej multaj partoprenintoj venis el [[Germanio]], [[Ukrainio]], [[Rusio]], [[Francio]], [[Pollando]], [[Nederlando]], [[Britio]].<ref>"Adresaro kaj pliaj informoj pri pasinta JES2010" - retpoŝta sciigo de la organizintoj al partoprenintoj, 14-an de januaro 2011</ref> === Organiza teamo === Inter la organizantoj estis:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2010/organizantoj.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718041950/http://jes.pej.pl/2010/organizantoj.php |arkivdato=2011-07-18 }}</ref> * [[Julia Hell]] – landa kunordigado en Germanio, * [[Tomasz Stachowicz]] – landa kunordigado en Pollando, * [[Ireneusz Bobrzak]] – konsultado, * [[Julia Noe]] – administrado de partoprenantoj, kasisto, * [[Marta Domian]] – financoj, buĝetplano, * [[Andreas Diemel]] – invitleteroj kaj vizoj, * [[Karina Mąkosa]] – programoj taga – distra, * [[Paweł Fischer-Kotowski]] – programo taga – tema kaj movada, * [[Leo Sakaguchi]] – programoj vespera kaj nokta, * [[Johannes Mueller]] – ekskursoj, * [[Dorota Rodzianko]] – programo por novuloj, * [[Łukasz Żebrowski]] – varbado, enteama informado, * [[Clemens Fries]] – retpaĝo, * [[Liesa Marie Alfier]] – publikaj rilatoj. == 3-a JES == La 3-a JES okazis de la [[27-a de decembro]] [[2011]] ĝis la [[1-a de januaro]] [[2012]] en [[Gdansko]] en [[Pollando]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2011/loko.php |titolo=Loko - JES 2011 |alirdato=2011-04-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111010155056/http://jes.pej.pl/2011/loko.php |arkivdato=2011-10-10 }}</ref>. La [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[2011]] okazis vespere renkontiĝo kun [[Lech Wałęsa]], eksa [[prezidanto de Pollando]]<ref>http://www.transparent.com/esperanto/files/2011/12/eksprezidanto-de-pollando.jpg{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La renkontiĝon partoprenis pli ol 160 partoprenantoj el 30 landoj.<ref>Esperanto, februaro 2012</ref> === Organiza teamo === Inter la organizantoj estis<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2011/organizantoj.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111211081540/http://jes.pej.pl/2011/organizantoj.php |arkivdato=2011-12-11 }}</ref>: * [[Julia Hell]] – landa kunordigado en Germanio, * [[Ireneusz Bobrzak]] – landa kunordigado en Pollando, * [[Marta Domian]] – financoj, buĝetplano, * [[Dorota Rodzianko]] – programo por novuloj, * [[Karina Mąkosa]] – programoj taga – distra, * [[Paweł Fischer-Kotowski]] – programo taga – tema kaj movada * [[Łukasz Żebrowski]] – enteama informado, * [[Małgorzata Goŝka Baczyńska]] - invitleteroj, vizoj * [[Martin Sawitzki]] - administrado de partoprenantoj * [[Clemens Fries]] - retpaĝo * [[Tomasz Stachowicz]] - retpaĝo teknike * [[Mira Mazur]] - surloka konsultado == 4-a JES == La 4-a JES okazis de la [[28-a de decembro]] [[2012]] ĝis la [[4-a de januaro]] [[2013]] en [[Naumburg (Saale)]], en Germanio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jes.pej.pl/2012/loko.php |titolo=Loko - JES 2012 |alirdato=2012-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121114052145/http://jes.pej.pl/2012/loko.php |arkivdato=2012-11-14 }}</ref>. En la aranĝo partoprenis 258 personoj el 34 landoj, ĉefe el Germanio, Francio kaj Pollando<ref>[[Rogier Huurman]]: [http://www.liberafolio.org/2013/rekorda-partopreno-en-junulara-esperanto-semajno Rekorda partopreno en Junulara Esperanto-Semajno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515191820/http://www.liberafolio.org/2013/rekorda-partopreno-en-junulara-esperanto-semajno |date=2013-05-15 }}, [[Libera Folio]], 2013-01-16</ref>. Laŭ memoro de Kristjan Schmidt, la [[kultur-lingva festivalo]] de JES 2012 eble estis la unua, kie oni enkondukis veganan tablon ("Veganujon") apud la landaj manĝaĵaj tabloj.<ref>Skudlarska, Anna. 2023. "Intervjuo kun Kristjan Schmidt". ''Esperantista Vegetarano'' 2023/2, p. 5.</ref> == 5-a JES == La 5-a JES okazis de la 28-a de decembro 2013 ĝis la 4-a de januaro 2014 en [[Szczawno-Zdrój]] apud [[Wałbrzych]] en sud-okcidenta Pollando. == 6-a JES == La 6-a JES okazis de la 28-a de decembro [[2014]] ĝis la 4-a de januaro [[2015]] en [[Weißwasser]] en la [[Germanio|germana]] ŝtato [[Saksio]], historie [[Luzacio|Supra Luzacio]], proksime de la urboduopo [[Görlitz]]/[[Zgorzelec]]. == 7-a JES == La 7-a JES okazis ekde la [[27-a de decembro]] [[2015]] ĝis la [[3-a de januaro]] [[2016]] en la urbo [[Eger]], [[Hungario]]. == 8-a JES == La 8-a JES okazis ekde la [[28-a de decembro]] [[2016]] ĝis la [[4-a de januaro]] [[2017]] en [[Langwedel (Holstinio)|Langwedel am Brahmsee]], Germanio ([[Holstinio]]). == 9-a JES == La 9-a JES okazis ekde la [[26-a de decembro]] [[2017]] ĝis la [[2-a de januaro]] [[2018]] en [[Szczecin|Ŝĉecino]], [[Pollando]]. == 10-a JES == La 10-a JES okazis ekde la [[28-a de decembro]] [[2018]] ĝis la [[4-a de januaro]] [[2019]] en [[Storkow (Mark)]], [[Germanio]]. Dum ĝi kunsidis [[Komitato de TEJO]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2018/12/31/la-komitato-de-tejo-eksigis-estraranon/ | titolo = La komitato de TEJO eksigis estraranon | alirdato = 2018-01-02 | familia nomo = Huurman | persona nomo = Rogier | aŭtoroligilo = Rogier Huurman | dato = 2018-12-31 | verko = Libera Folio | citaĵo = Rogier Huurman raportas pri la diskutoj kaj decidoj el Hirschluch (Germanio), kie la komitato kunvenis de la 29-a ĝis la 31-a de decembro, kadre de la 10-a Junulara E-Semajno.}}</ref> == 11-a JES == La 11-a JES okazis ekde la [[27-a de decembro]] [[2019]] ĝis la [[3-a de januaro]] [[2020]] en [[Karłów]] (apud [[Kudowa-Zdrój]]), [[Pollando]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.liberafolio.org/2020/01/03/tejo-decidis-ne-publikigi-la-membronombron/ | titolo = TEJO decidis ne publikigi la membronombron | alirdato = 2020-01-03 | familia nomo = Huurman | persona nomo = Rogier | aŭtoroligilo = Rogier Huurman | dato = 2020-01-03 | verko = Libera Folio | citaĵo = Dum la ĵusa Junulara Esperanto-Semajno en Karłów, Polujo okazis komitatkunveno de TEJO je la lasta tago de la jaro.}}</ref> == 12-a JES == La 12-a JES estis planita inter la [[27-a de decembro]] [[2020]] kaj la [[3-a de januaro]] [[2021]], sed okazis rete pro la [[pandemio de KOVIM-19]]. La sekva JES (ankaŭ nomata 12-a JES) devis okazi en [[Wittenberg]] de la [[27-a de decembro]] [[2021]] kaj la [[3-a de januaro]] [[2022]], sed same ne okazis pro la pandemia situacio en Germanio. == 13-a JES == La 13-a JES okazis en Neuendorf, vilaĝeto de [[Löwenberger Land]] en Germanio, ekde la 28-a de decembro 2022 ĝis la 4-a de januaro 2023. == 14-a JES == La 14-a JES okazis ekde la [[27-a de decembro]] [[2023]] ĝis la [[3-a de januaro]] [[2024]] en [[Storkow (Mark)]], en la sama loko, kie okazis la 10-a JES en 2018/2019. == 15-a JES == La 15-a JES okazis ekde la [[27-a de decembro]] [[2024]] ĝis la [[2-a de januaro]] [[2025]] en [[Ferrières (Belgio)|Ferrières]]. Por la unua fojo la evento okazis en [[Belgio]]<ref name="JES15">{{citaĵo el la reto | url = https://verdajskoltoj.net/es/jes-24-25/ | titolo = 15-a Junulara E-Semajno - Verdaj Skoltoj | alirdato = 2024-11-06}}</ref>. == 16-a JES == La 16-a JES okazis ekde la [[28-a de decembro]] [[2025]] ĝis la [[4-a de januaro]] [[2026]] en [[Burg (Spreewald)]], en la sama loko kiel la 2-a JES. == Fontindikoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ago-Semajno]] * [[Internacia Seminario]] * [[Novjara Renkontiĝo#Nova IS|Novjara Internacia Semajno (NIS)]] * [[Komuna Seminario]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (eo, de) [http://jes.pej.pl/ Oficiala JES-paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171106041641/http://jes.pej.pl/ |date=2017-11-06 }} {{eo}} {{de}} {{pl}} * (eo) [https://paypal.me/GGORETSKIY Entuziasmiga filmeto pri kio estas JES], YouTube, 2024-2025 * (eo) [https://web.archive.org/web/20160314075227/http://jes.pej.pl/2009/komuniko.html Kunigo de IS kaj AS, ĉi-jare en Zakopane - JES!!!] (oficiala komuniko pri JES de PEJ- kaj GEJ-Estraroj) * [http://filmo.jes.pej.pl/ (eo) Filmo anoncanta la ekeston de JES, uzita dum la oficiala anonco]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * (eo) [http://www.youtube.com/watch?v=dytHJc7E8Ec Video pri oficiala anonco de JES dum la 52-a IS] * (eo) [http://www.liberafolio.org/2008/isasosjes/ Diskuto pri JES] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161213184241/http://www.liberafolio.org/2008/isasosjes |date=2016-12-13 }} ĉe [[Libera Folio]] * (eo) [https://stelachiamnurkritikas.wordpress.com/2019/01/31/agrabla-etoso-elstara-teamo-jes-2018/ Raporto pri JES 2018-2019] de Stela en la blogo Stela ĉiam nur kritikas. {{Leginda}} {{ADLS|2009|32}} <!-- kaj 33 --> <br /> {{Ĉefajrenkontiĝoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Aranĝoj de PEJ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2000-2009]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2010-2019]] 56axk9g55txj01exp2gw0xj6bs94nf4 0 273738 9416706 9242846 2026-06-29T09:01:44Z Kani 670 9416706 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Waltham}} {{Informkesto urbo |regiono-ISO=US-MA |situo sur mapo2=Usono |zomo=9 |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} '''Waltham''' estas urbo en [[Masaĉuseco]], [[Usono]]. Ĝi estas unu el la fruaj centroj de la [[Industria Revolucio]] en Nordameriko.[[Dosiero:waltham_on_charles.jpg|250ra|eta|dekstra|Waltham ĉe la rivero Charles]]Oni ofte nomas la urbon '''Poŝhorloĝa Urbo''' (angle: '''Watch City''') pro ĝia historia rolo en la horloĝa industrio. La firmao ''Waltham Watch Company'' malfermis fabrikon en Waltham en [[1854]]. Ĝi estis la unua firmao kiu fabrikis poŝhorloĝojn per [[muntoĉeno]]. Pli ol 40 milionoj da poŝhorloĝoj, murhorloĝoj, kaj aliaj instrumentoj estis fabrikitaj de ''Waltham Watch Company'' ĝis la fermo en [[1957]]. En Waltham troviĝas kelkaj universitatoj: [[Universitato Bentley]], [[Universitato Brandeis]] == Esperanto en Waltham == En Waltham loĝas [[Jacob Schwartz]]. == Aliaj projektoj == {{Projektoj|commonscat=Waltham, Massachusetts}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.city.waltham.ma.us TTT-ejo de Waltham] [[Kategorio:Urboj de Masaĉuseco]] 7nnlivmqcssekkno4jb3w1w2kdu0yqh 0 279354 9416790 9303226 2026-06-29T10:05:05Z Kani 670 9416790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Wes Studi |dosiero = Wes Studi.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Wes Studi |naskonomo = Wesley Studie |dato de naskiĝo = [[17-an de decembro]] [[1947]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Usono}} [[Nofire Hollow]], [[Oklahoma]], [[Usono]] |dato de morto = |loko de morto = |aliaj nomoj = |aktivaj jaroj = [[1988 en filmo|1988]] - nuntempo |geedzo = [[Maura Dhu]] |ttt = }} [[Dosiero:Wes Studi1.jpg|eta|dekstra|250ra|Wes Studi en unu el siaj roloj]] '''Wesley "Wes" STUDI''' (naskiĝinta la [[17-an de decembro]] [[1947]]) estas usona aktoro. == Biografio == Wes Studi estas ano de indiana tribo de [[ĉerokoj]], per kies lingvo li parolis ĝis sia kvina jaro, antaŭ ol li eklernis en bazlernejo la anglan lingvon. Li abiturientiĝis en Tulsa Junior College. Reveninte el militservo el [[Vjetnama milito|Vjetnamio]] li tre aktive aliĝis en movadon por rajtoj de la usonaj indianoj (en 1973 li partoprenis okupon de Wounded Knee en [[Suda Dakoto]]) kaj helpis kun eldonando de ĉerokaj ĵurnaloj. Li vivis kelke da jaroj en sia ĉevala [[ranĉo]]. Fine de la [[1970-aj jaroj|70-aj jaroj]] li eksedziĝis kaj ekstartis aktoran vojon. La unuajn scenejajn spertojn li akiris kiel membro de teatra ensemblo American Indian Theatre Company kaj en sia soloa veturprogramo Coyote Chews His Own Tail (''Kojoto mordas sian voston''). Simile kiel lia kanada kolego [[Graham Greene (aktoro)|Graham Greene]] li eniris en [[kinematografio]]n de la [[1990-aj jaroj|90-aj jaroj]] kiel reprezentanto de fortaj karismaj indianoj en signifaj historiaj filmoj el [[Sovaĝa Okcidento]]: "la plej forta" batalanto de tribo [[pavnejoj]] (Pawnee) en filmo ''[[Dances with Wolves]]'' kaj venĝavida [[huronoj|hurona]] spiono Magua en adaptigo de aventurema romantisma libro de [[James Fenimore Cooper]] ''[[The Last of the Mohicans]]''. Sed plej multe li interesigis per sia impoza interpretado de titola rolo de legenda estro kaj ŝamano de [[apaĉoj|apaĉa]] tribo [[ĉirikavoj]] en biografia fresko ''[[Geronimo]]''. La mutan figuron de la indiana ŝamano, kiu aperigas sin al [[Jim Morris]] en alkoholaj kaj drogaj vizioj, li kreis en muzika biografia dramo [[The Doors (filmo)|The Doors]]. Poste li realiĝis en precipe akcia ĝenro: unuokula ĉefo de vendejo kun armiloj Sagat en terurplena filmo laŭ komputila ludo Street Fighter: Lasta batalo, losangelesa policisto Casals aŭ misteroplena gangstero Hannover. Lia nekutime profunda voĉo ofte sonas en televidaj dokumentoj kun indiana temaro. Li estas ankaŭ aŭtoro de du libroj por infanoj. ==Aliaj filmoj== * ''[[Street Fighter (filmo, 1994)|Street Fighter]]'' (1994) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Studi, Wes}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1947]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Indianaj aktoroj]] [[Kategorio:Ĉerokoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de decembro]] 9jltubn88b0uqc0ztulrxb8huczrkx0 0 280686 9416605 9100721 2026-06-29T03:35:05Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Arĝentokululo]] al [[Grizdorsa zosteropo]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9100721 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arĝentokululo |dosiero = Silvereye Jan 2010.jpg | dosiero larĝo=300px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Zosteropedoj]] ''Zosteropidae'' |genro = [[Zosteropo]] ''Zosterops'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 |dunomo = ''Zosterops lateralis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornitologo)|Latham]], 1802) |vikispecio = Zosterops lateralis |komunejo = Zosterops lateralis |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Arĝentokululo''' aŭ '''Vaksokululo''' (''Zosterops lateralis'') estas tre eta [[paserina]] birdo. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]], [[Nov-Zelando]] kaj la insuloj de sudokcidenta [[Pacifiko]] nome [[Insulo Lord Howe|Lord Howe]], [[Nov-Kaledonio]], [[Lojaloj]], [[Vanuatuo]] kaj [[Fiĝioj]]. Ĝi estas komuna, kaj eĉ abunda, tra la relative fruktodonaj partoj de sudokcidenta kaj sudorienta Aŭstralio (inklude [[Tasmanio]] kaj la insuloj de la [[Tasmania Markolo]]), kaj tra la humida marborda zono de tropika [[Kvinslando]], inklude la regionon de la [[Kabjorka Duoninsulo]]. En Aŭstralio kaj Novzelando ĝia [[komuna nomo]] estas foje mallongigita kiel ''Blankokulo'', sed tiu nomo estas pli komune uzata por aludi ĉiujn membrojn de la genro ''[[Zosterops]]'' aŭ [[Zosteropoj]], aŭ eĉ por la tuta familio [[Zosteropedoj]]. __NOTOC__ == Aspekto == Temas pri tre malgranda birdo de akrapinta malhelgriza beko kaj ankaŭ grizaj gamboj. La nomoj de la specio aludas al la plej karaktera eco de la specio nomo ĉirkaŭokula ringo tre blanka (kvankam bordita de nigro kiu ligas la okulon al la beko per nigra brido) kaj tre kontrasta ene de la flavverdeca kapo kiu siavice kontrastas kun la grizaj brusto kaj dorso. Estas verdaj partoj en pugo kaj flugiloj, dum subaj partoj estas helbrungrizaj. == Taksonomio == De tiu [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralazia]] kaj [[Pacifika ekozono|pacifika]] specio estas multnombraj [[subspecio]]j; inter aliaj la jenaj: * La Grizbrusta arĝentokululo or Western Arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;gouldi'') de okcidenta Aŭstralio. * La Grizdorsa arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;halmaturinus'') de okcidenta Aŭstralio, distinga pro pli griza dorso kaj brunecaj flankoj. * La Grizbrusta arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;lateralis'') de orienta Aŭstralio, distinga pro pli griza brusto. * La Lordhova Arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;tephropleurus'') estas minacata birdo de la [[Insulo Lord Howe]].<ref>[http://www.threatenedspecies.environment.nsw.gov.au/tsprofile/profile.aspx?id=10899 Lord Howe Island Silvereye.] Department of Environment and Climate Change, New South Wales. Vizitita la 2008-07-05</ref> <ref> [[Lordhovaj subtropikaj arbaroj]] </ref> == Bildaro == <gallery> Image:Silvereye.jpg Image:Zosterops lateralis - Adam Mark Lenny 01.JPG|Manĝigante idon Image:Zosterops lateralis - Adam Mark Lenny 02.JPG Image:Silvereye - juvenile.jpg|Junulo Image:Silver eye hen on nest444.jpg|Ennesta ino </gallery> == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj|commonscat=Zosterops lateralis}}--> * [http://ibc.lynxeds.com/species/silvereye-zosterops-lateralis Filmetoj, fotoj, kaj sonoj de arĝentokululo] ĉe Interreta Birdo Kolekto. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Zosteropedoj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] jvs413dgy860bah71bsthodourryi21 9416607 9416605 2026-06-29T03:37:18Z Goren 4701 9416607 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arĝentokululo |dosiero = Silvereye Jan 2010.jpg | dosiero larĝo=300px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Zosteropedoj]] ''Zosteropidae'' |genro = [[Zosteropo]] ''Zosterops'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 |dunomo = ''Zosterops lateralis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornitologo)|Latham]], 1802) |vikispecio = Zosterops lateralis |komunejo = Zosterops lateralis |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Grizdorsa zosteropo'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Zosterops lateralis''), ankaŭ komunlingve nomata '''Arĝentokululo''' aŭ '''Vaksokululo''', estas tre eta [[paserina]] birdo. Ĝi estas indiĝena de [[Aŭstralio]], [[Nov-Zelando]] kaj la insuloj de sudokcidenta [[Pacifiko]] nome [[Insulo Lord Howe|Lord Howe]], [[Nov-Kaledonio]], [[Lojaloj]], [[Vanuatuo]] kaj [[Fiĝioj]]. Ĝi estas komuna, kaj eĉ abunda, tra la relative fruktodonaj partoj de sudokcidenta kaj sudorienta Aŭstralio (inklude [[Tasmanio]] kaj la insuloj de la [[Tasmania Markolo]]), kaj tra la humida marborda zono de tropika [[Kvinslando]], inklude la regionon de la [[Kabjorka Duoninsulo]]. En Aŭstralio kaj Novzelando ĝia [[komuna nomo]] estas foje mallongigita kiel ''Blankokulo'', sed tiu nomo estas pli komune uzata por aludi ĉiujn membrojn de la genro ''[[Zosterops]]'' aŭ [[Zosteropoj]], aŭ eĉ por la tuta familio [[Zosteropedoj]]. == Aspekto == Temas pri tre malgranda birdo de akrapinta malhelgriza beko kaj ankaŭ grizaj gamboj. La nomoj de la specio aludas al la plej karaktera eco de la specio nomo ĉirkaŭokula ringo tre blanka (kvankam bordita de nigro kiu ligas la okulon al la beko per nigra brido) kaj tre kontrasta ene de la flavverdeca kapo kiu siavice kontrastas kun la grizaj brusto kaj dorso. Estas verdaj partoj en pugo kaj flugiloj, dum subaj partoj estas helbrungrizaj. == Taksonomio == De tiu [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralazia]] kaj [[Pacifika ekozono|pacifika]] specio estas multnombraj [[subspecio]]j; inter aliaj la jenaj: * La Grizbrusta arĝentokululo or Western Arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;gouldi'') de okcidenta Aŭstralio. * La Grizdorsa arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;halmaturinus'') de okcidenta Aŭstralio, distinga pro pli griza dorso kaj brunecaj flankoj. * La Grizbrusta arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;lateralis'') de orienta Aŭstralio, distinga pro pli griza brusto. * La Lordhova Arĝentokululo (''Z.&nbsp;l.&nbsp;tephropleurus'') estas minacata birdo de la [[Insulo Lord Howe]].<ref>[http://www.threatenedspecies.environment.nsw.gov.au/tsprofile/profile.aspx?id=10899 Lord Howe Island Silvereye.] Department of Environment and Climate Change, New South Wales. Vizitita la 2008-07-05</ref> <ref> [[Lordhovaj subtropikaj arbaroj]] </ref> == Bildaro == <gallery> Image:Silvereye.jpg Image:Zosterops lateralis - Adam Mark Lenny 01.JPG|Manĝigante idon Image:Zosterops lateralis - Adam Mark Lenny 02.JPG Image:Silvereye - juvenile.jpg|Junulo Image:Silver eye hen on nest444.jpg|Ennesta ino </gallery> == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj|commonscat=Zosterops lateralis}}--> * [http://ibc.lynxeds.com/species/silvereye-zosterops-lateralis Filmetoj, fotoj, kaj sonoj de arĝentokululo] ĉe Interreta Birdo Kolekto. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Zosteropedoj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] fetfivlkgjxpan0336445is83e3gvwq 0 282514 9416415 9407121 2026-06-28T19:47:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |priskribo=John Whitehurst.<br> Portreto fare de [[Joseph Wright of Derby]] }} '''John WHITEHURST''' (n. la [[10-an de aprilo]] [[1713]] - m. la [[18-an de februaro]] [[1788]]) estis [[Anglio|angla]] [[Horloĝo|horloĝisto]] kaj [[sciencisto]] el [[Cheshire]]. Li signife kontribuis al frutempa [[geologio]], kaj estis influa membro de la [[Luna Societo]]. Li en [[1722]] inventis novan "pulsadmotoron" ([[angle]] ''pulsation engine''), kiu utilis por suprenlevi [[akvo]]n. Li transloĝiĝis al [[Derby]] en [[1736]], kaj fariĝis kara amiko de la pentristo [[Joseph Wright of Derby]]. == Vidu ankaŭ == * [[Sunhorloĝo de Whitehurst & Son]] * [[Muzeo kaj artgalerio de Derby]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby]{{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926173300/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Whitehurst, John}} [[Kategorio:Anglaj sciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] [[Kategorio:Horloĝistoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] 04zt85h8x55ur64q2unhc3c59eiive6 0 301908 9416175 2592857 2026-06-28T13:12:43Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Zhu Rongji]] 9416175 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Zhu Rongji]] 7z8bevz1p4t213h5363pzc2td8w5bv8 0 302173 9416391 9262124 2026-06-28T19:16:19Z Sj1mor 12103 9416391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Drávapiski''' [drAvapiŝki] estas tre malgranda [[vilaĝo|vilaĝeto]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Baranya]], en [[Distrikto Siklós]]. {{TOCdekstre}} == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 5 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 96 * [[Poŝtkodo]]: 7843 * [[Telefonprefikso]]: 73 == Situo == Drávapiski situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]], fine de mallonga [[sako]][[vojo]]. [[Harkány]] troviĝas 15, [[Sellye]] 21, [[Siklós]] 24, [[Szentlőrinc]] 36, [[Pécs]] 42, [[Budapeŝto]] 236 km-ojn. == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1177]] en formo ''"Pyspeky"''. Post la [[mezepoko]] la [[komunumo]] apartenis al la [[Osmana Imperio]] dum 150 jarojn, tamen ne senhomiĝis. Inter [[1918]]-[[1921]] [[armeo]] de [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] okupis la vilaĝon. En Drávapiski [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == * kalvinana [[preĝejo]] == Fontoj == * [http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=12380&i2=19415 distancoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya]] 1wtph9dif22g5e3y8s8ascxhxdh5anc 0 304138 9416572 9097413 2026-06-28T23:56:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Pepemujica2.jpg|eta|dekstre|Pepe Mujica en 2009.]] '''José Alberto "Pepe" Mujica Cordano''' ([[Internacia_Fonetika_Alfabeto|IFA]]: [xo'se mu'xika]), ([[Montevideo]], [[20-a de majo]] de [[1935]] - [[13-a de majo]] de [[2025]]), estis [[urugvajo|urugvaja]] [[politikisto]]. En la prezidentaj elektoj de novembro [[2009]] estis elektita [[prezidento de Urugvajo|prezidento de la respubliko Urugvajo]] por la periodo 2010-2015. == Komenca politika kariero == En lia junaĝo, Mujica anis en la [[Nacia partio (Urugvajo)|Nacia Partio]]. En la [[1960-aj jaroj]] li integriĝis en la ''Movado de Nacia Liberigo'' pli konata kiel [[Tupamaroj]]. Kiel membro de tiu organizo, Mujica partoprenis en [[Gerilo|gerilaj]] aktivadoj, kaj ĝi devas sin rifuĝi en la klandestineco. Li partoprenis en sturmoj, kidnapoj kaj en la t.n. Preno de [[Pando]] en 1969, inter aliaj tupamaraj agadoj.<ref>[http://www.larepublica.com.uy/cultura/359838-la-vida-y-lucha-de-un-idealista-enamorado-de-la-justicia-social Biografio de Mujica.]</ref> En alfrontoj armitaj Mujica estis vundita per ses pafoj. Li estis malliberigita kvar fojojn kaj, en du okazoj, li fuĝis el la malliberejo. Entute, Mujica pasis preskaŭ 15 jarojn de sia vivo en malliberejo. Lia lasta periodo de aresto daŭris dek tri jarojn, inter [[1972]] kaj [[1985]], kaj estis aparte malmola. Li estis unu el la estroj de la tupamaroj kiujn la diktatora registaro de Urugvajo (1973-1985) prenis kiel «ostaĝoj», kio signifis ke ili estus ekzekutitaj en la kazo ke lia organizo reprenus la armitajn agojn. En tiu kondiĉo, pligravigita de la izolado kaj la malmolaj kondiĉoj de aresto, Mujica restis dek unu jarojn. Inter la ostaĝoj ankaŭ troviĝis [[Eleuterio Fernández Huidobro]], nuntempa senatano por la [[Ampleksa Fronto]], kaj la ĉefo kaj fondinto de la Tupamaroj, [[Raúl Sendic]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rel-uita.org/internacional/mujica.htm |titolo=«Kun la senatano tupamara José Mujica: La nacia liberigo, “nepra etapo”» |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713225633/http://www.rel-uita.org/internacional/mujica.htm |arkivdato=2009-07-13 }}</ref> [[Dosiero:Lula recibe a José Mujica.jpg|250px|eta|<center>José Mujica (maldekstre) kun la brazila prezidento [[Lula]], kadre de la prezidenta kampanjo.]] Post la reveno al la demokratio, li eliris en liberecon, profitante de la leĝo 15.737 de la [[8-a de marto]] de [[1985]], kiu dekretis la [[amnestio]]n de ĉiuj politikaj deliktoj faritaj de la [[1-a de januaro]] de [[1962]]. Post iuj jaroj de demokratia malfermo li kreis, kune kun aliaj ĉefoj de la MLN kaj aliaj partioj de maldekstro, la [[Movado de Popola Partopreno]] (MPP), ene de la [[Ampleksa Fronto]]. En la ĝeneralaj elektoj de [[1994]] li estis elektita deputito en la distrikto de Montevideo; li manifestis ke li sin sentis «kiel florujo» ĉe la komenco de sia parlamenta aktiveco.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://observadorglobal.com/uruguay-elige-presidente-n3510.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914224221/http://observadorglobal.com/uruguay-elige-presidente-n3510.html |arkivdato=2010-09-14 }}</ref> Tamen, lia ĉeesto en la politika areno vokis la atenton de la homoj, kaj Mujica sciis kiel atenti la civitanan malkontenton. En la elektoj de [[1999]] li estis elektita senatano, posteno kiun li okupas de tiam. En la prezidantaj elektoj de [[2004]] lia movado akiris pli ol 300.000 voĉdonojn (la plej altan balotadon de la lando), kio signifis gravan procenton ene de la Ampleksa Fronto, solidiĝante tiel kiel la unua forto ene de la partio de registaro. == Agado en la registaro == [[Dosiero:Mujicatodos.jpg|eta|maldekstra|250px|<center>José Mujica kunvenas kun la prezidento [[Tabaré Vázquez]] kaj parto de la registaro.]] La [[1-a de marto|1-an de marto]] de [[2005]], la prezidanto de la Respubliko [[Tabaré Vázquez]], lin nomis kiel ministro de Brutbredado, Agrikulturo kaj Fiŝkaptado. Lia popolisma aktivado donis al li grandan famon. Mujica forlasas la postenon la [[3-a de marto|3-an de marto]] de [[2008]], kaj revenas al sia loko en la Senato. Li montras malfermajn aspirojn por la kandidateco al la prezidanteco de la lando. Interalie, li faris kontestatan viziton al la geedzoj Kirchner en Argentino, en momento en kiu ambaŭ landoj spertis politikan krizon. La Eksterordinara Kongreso de decembro de 2008, proklamis lin kiel la oficiala kandidato de la Ampleksa Fronto por la internaj elektoj de la jaro [[2009]], kvankam permesis al la aliaj kvar kandidatoj proponitaj ([[Danilo Astori]], [[Daniel Martínez]], [[Marcos Carámbula]] kaj [[Enrique Rubio]]) partopreni en egaleco de kondiĉoj.<ref> [http://www.pagina12.com.ar/diario/elmundo/4-116723-2008-12-15.html La FA elektis al Pepe Mujica.]</ref><ref>[http://www.ansa.it/ansalatina/notizie/notiziari/uruguay/20081214220634788340.html Mujica estas oficiala kandidato de la Ampleksa Fronto.]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[28-a de junio|28-an de junio]] de tiu sama jaro, post la internaj elektoj, li rezultas elektita kiel sola kandidato al la prezidanteco per la koalicio, post venko al siaj konkurantoj kun ĉirkaŭ 52,02% de la tutaj voĉdonoj. == Prezidenta kandidateco == En la unua fazo de la prezidentaj elektoj la 25-an de oktobro de 2009, Mujica akiris balotadon proksiman al la duono de la tuto de validaj voĉdonoj, kio devigis al dua baloto kontraŭ [[Luis Alberto Lacalle]] la [[29-a de novembro|29-an de novembro]]. Tiun tagon li estis elektita prezidanto de la urugvajanoj kun procento proksima al la 52% de la voĉdonoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elpais.com.uy/09/11/30/pnacio_457351.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091203122610/http://www.elpais.com.uy/09/11/30/pnacio_457351.asp |arkivdato=2009-12-03 }}</ref>. La usona ĵurnalo [[The Washington Post]] elstaris ke, kvankam li estis homo kiu sin sentas pli komforta stirante traktoron ol trairante salonojn de marmoro, li samtempe estis preta al la serĉo de konsentoj kaj al daŭrigado de politikoj de sia antaŭulo.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/29/AR2009112900692.html Eks gerilano alvenas al la prezidantecon de Urugvajo tra la urnoj (en la angla)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Balotaj rezultoj == Rezulto de la unua fazo de la [[prezidanta balotado de Urugvajo de 2009|balotado de 2009]] por la prezidanteco de la Respubliko. {|class="wikitable" |bgcolor=#cccccc|Kandidato |bgcolor=#cccccc|Partio |bgcolor=#cccccc|Voĉdonoj |bgcolor=#cccccc|Rezulto |- |bgcolor=#DDEEFF|José Mujica |bgcolor=#DDEEFF|Ampleksa Fronto |bgcolor=#DDEEFF|1.105.262 (47,96%) |bgcolor=#DDEEFF|Dua fazo |- |bgcolor=#DDEEFF|[[Luis Alberto Lacalle]] |bgcolor=#DDEEFF|[[Nacia Partio (Urugvajo)|Nacia Partio]] |bgcolor=#DDEEFF|669.942 (29,07%) |bgcolor=#DDEEFF|Dua fazo |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Pedro Bordaberry]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Ruĝa Partio (Urugvajo)|Ruĝa Partio]] |bgcolor=#FFE8E8|392.307 (17,02%) |bgcolor=#FFE8E8| |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Pablo Mieres]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Sendependa Partio (Urugvajo)|Sendependa Partio]] |bgcolor=#FFE8E8|57.360 (2,49%) |bgcolor=#FFE8E8| |- |bgcolor=#FFE8E8|[[Raúl Rodríguez da Silva]] |bgcolor=#FFE8E8|[[Populara Asembleo]] |bgcolor=#FFE8E8|15.428 (0,67%) |bgcolor=#FFE8E8| |} Rezulto de la dua fazo de la prezidantaj elektoj de 2009 por la prezidanteco de la Respubliko. {| class="wikitable" | bgcolor=#cccccc | Kandidato | bgcolor=#cccccc | Partio | bgcolor=#cccccc | Voĉdonoj | bgcolor=#cccccc | Rezulto |- |bgcolor=#DDEEFF| José Mujica |bgcolor=#DDEEFF| Ampleksa Fronto |bgcolor=#DDEEFF| 1.183.503 (52,6%) |bgcolor=#DDEEFF| Elektita |- |bgcolor=#FFE8E8| [[Luis Alberto Lacalle]] |bgcolor=#FFE8E8| [[Nacia Partio (Urugvajo)|Nacia Partio]] |bgcolor=#FFE8E8| 974.857 (42,3%) |bgcolor=#FFE8E8| |} == Prezidento Mujica kaj Esperanto == Per letero de la kvara de junio [[2014]] Jose Mujica deklaris ''de nacia intereso'' la okazigo de la 47a Konferenco de [[ILEI]] en [[Montevideo]] en julio 2014. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pepetalcuales.com.uy oficiala retejo de José Mujica]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091212071541/http://www.pepetalcuales.com.uy/ |date=2009-12-12 }} {{Sinsekvo |titolo= [[Prezidanto de Urugvajo]] |dosiero= Flago-de-Urugvajo.svg |periodo= 2010 - 2015 |antaŭ= [[Tabare Vazquez]] |post= [[Tabare Vazquez]] }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mujica, Jose}} [[Kategorio:Urugvajaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Urugvajo]] [[Kategorio:Mortintoj en 2025]] 2bkstpclbxgzvuk2u9timtdjsras19j 0 304393 9416145 8174617 2026-06-28T12:36:35Z ThomasPusch 1869 9416145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' ([[16-a de majo]] [[1884]], [[Neuruppin]] - [[30-a de junio]] [[1934]], [[Berlino]]) estis [[Germanio|germana]] [[general-majoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (Decembro 1932 - Januaro 1933).[[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|Ferdinand von Bredow.]]Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la unua mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] k0viquocsmxgbxgm0q8eidbwndt61ut 9416146 9416145 2026-06-28T12:37:26Z ThomasPusch 1869 9416146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' ([[16-a de majo]] [[1884]], [[Neuruppin]] - [[30-a de junio]] [[1934]], [[Berlino]]) estis [[Germanio|germana]] [[generalmajoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (Decembro 1932 - Januaro 1933).[[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|Ferdinand von Bredow.]]Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la unua mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] dykgcp0ssazm3rpvf4ztmvwuupf0fh2 9416148 9416146 2026-06-28T12:38:16Z ThomasPusch 1869 9416148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' ([[16-a de majo]] [[1884]], [[Neuruppin]] - [[30-a de junio]] [[1934]], [[Berlino]]) estis [[Germanio|germana]] [[generalmajoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (Decembro 1932 - Januaro 1933).[[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|Ferdinand von Bredow.]]Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS (organizaĵo)|SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la unua mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] ovxeqx3628y6clai5ja1e1eqvcqbxpv 9416204 9416148 2026-06-28T13:46:53Z ThomasPusch 1869 9416204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' ([[16-a de majo]] [[1884]], [[Neuruppin]] - [[30-a de junio]] [[1934]], [[Berlino]]) estis [[Germanio|germana]] [[generalmajoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (Decembro 1932 - Januaro 1933).[[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|Ferdinand von Bredow.]]Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS (organizaĵo)|SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 109b8xs5zyrlsynmrf64ec406v44r0h 9416353 9416204 2026-06-28T18:07:57Z ThomasPusch 1869 9416353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' (n. la [[16-an de majo]] [[1884]] en [[Neuruppin]], [[Brandenburgio]], [[Prusio]], [[Germana Regno]] - m. la [[30-a de junio]] [[1934]] en [[Berlino]]) estis [[germanoj|germana]] [[generalmajoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (decembro 1932 - januaro 1933). [[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|maldekstre|{{centre|Ferdinand von Bredow}}]] Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS (organizaĵo)|SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] e75a0a2syt7k23mb62er27a1ufjbn4h 9416354 9416353 2026-06-28T18:08:33Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' (n. la [[16-an de majo]] [[1884]] en [[Neuruppin]], [[Brandenburgio]], [[Prusio]], [[Germana Regno]] - m. la [[30-a de junio]] [[1934]] en [[Berlino]]) estis [[germanoj|germana]] [[generalmajoro]], dum ioma tempo estro de [[Abwehr]] (germania milita sekreta servo) kaj [[Ministro pri defendo]] en teamo de [[Kurt von Schleicher]] (decembro 1932 - januaro 1933). [[Dosiero:Ferdinandbredow.JPG|eta|maldekstre|{{centre|Ferdinand von Bredow}}]] Bredow, kune kun Schleicher, estis unu el plej grandaj malamikoj de [[Adolf Hitler]] dum periodo de detruo de [[Vajmara respubliko]]. En la fino de tiu reĝimo Bredow estis estro de "informacia servo", informanta persone al Schleicher, kaj gvidis preskaŭ ĉiujn sekretajn servojn en la lando, inkluzive eĉ [[SS (organizaĵo)|SS]]-kontrolitan [[Sicherheitsdienst]] (servo de interna sekureco), kies formala estro estis [[Reinhard Heydrich]]. Ambaŭ Bredow kaj Schleicher esti mortigitaj en [[Berlino]] fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn siajn oponantojn. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Bredow, Ferdinand von}} [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Homoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ministroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 7l30h4h4x0ggu540an5ejail3swe3hh 0 305394 9416174 2642121 2026-06-28T13:12:33Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Principea silvio]] 9416174 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Principea silvio]] t57dgo0g9os2wgnbvpkkox4cybeq4n5 0 305395 9416172 2642122 2026-06-28T13:12:13Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Principea silvio]] 9416172 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Principea silvio]] t57dgo0g9os2wgnbvpkkox4cybeq4n5 0 306171 9416309 7805437 2026-06-28T16:43:33Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Strisilvio]] al [[Benda silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 7805437 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Strisilvio |koloro = pink |dosiero = Banded Warbler - Lake Manyara - Tanzania 7999 (19110072278).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Strisilvio |dosiero2=Banded Tit Warbler (Parisoma boehmi) (022A-WA03044X0004-0013M0).ogg |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. boehmi'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Reichenow]], [[1882]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Strisilvio''' ('''''Sylvia boehmi''''') estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]] nome en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Ties natura [[habitato]] estas seka [[savano]]. Ĝi estas birdo griza supre kun pli helaj subaj partoj markataj per nigreca areo en supra brusto. La ventro estas ruĝecbruna. == Referencoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52821/all Sylvia boehmi]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10an de julio 2007. [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] d0lhd91a31ozdhwl2a8tx2mlo7xwa9p 9416311 9416309 2026-06-28T16:46:04Z Goren 4701 9416311 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Strisilvio |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Banded Warbler - Lake Manyara - Tanzania 7999 (19110072278).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Strisilvio |dosiero2=Banded Tit Warbler (Parisoma boehmi) (022A-WA03044X0004-0013M0).ogg |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. boehmi'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Reichenow]], [[1882]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} '''Benda silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''strisilvio''' ('''''Sylvia boehmi''''') estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi troviĝas en [[Orienta Afriko]] nome en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Ties natura [[habitato]] estas seka [[savano]]. Ĝi estas birdo griza supre kun pli helaj subaj partoj markataj per nigreca areo en supra brusto. La ventro estas ruĝecbruna. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52821/all Sylvia boehmi]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10an de julio 2007. [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] btdctm8a2xodqoqu44ileozpwf3dbzq 0 306252 9416315 9191087 2026-06-28T17:02:42Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Lajarda silvio]] al [[Karua silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9191087 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lajarda silvio |koloro = pink |dosiero = Layard's Tit-Babbler 2017 08 12 5272.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Lajarda silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. layardi'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia layardi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], [[1862]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Lajarda silvio''' ('''''Sylvia layardi''''') estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj [[insektovorulo]]j. La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[Edgar Leopold Layard]]. Ĝi troviĝas en plej suda [[Suda Afriko]] nome en [[Lesoto]], [[Namibio]] kaj [[Sudafriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbustaro]]j. Tiu specio estas griza supre kaj havas larĝan blankan bordon en la vostopinto. Ĝi havas kvar agnoskitajn jenajn subspeciojn: ''S. l. aridicola'', ''S.l. barnesi'', ''S. l. layardi'' kaj ''S.l. subsolanum''. == Referencoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52822/all Sylvia layardi]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10an de julio 2007. {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ejdcs9i1g0cmgzt5zn7w6b0ondhvjqu 9416317 9416315 2026-06-28T17:08:23Z Goren 4701 9416317 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Karua silvio |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Layard's Tit-Babbler 2017 08 12 5272.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Lajarda silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. layardi''''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca layardi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], [[1862]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} '''Karua silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''Lajarda silvio''' / '''silvio de Layard''' (''Sylvia layardi'') estas specio de malgrandaj grizecaj [[insektovora]]j [[kantobirdoj]] el la familio de [[Silviedoj]], kiu laŭ nuna sistematiko apartenas al [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[Edgar Leopold Layard]]. Ĝi troviĝas en plej suda [[Suda Afriko]] nome en [[Lesoto]], [[Namibio]] kaj [[Sudafriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj [[arbustaro]]j. Tiu specio estas griza supre kaj havas larĝan blankan bordon en la vostopinto. Ĝi havas kvar agnoskitajn jenajn subspeciojn: ''C. l. aridicola'', ''C. l. barnesi'', ''C. l. layardi'' kaj ''C. l. subsolanum''. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52822/all Sylvia layardi]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10an de julio 2007. {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0euxvmtmxg441l30g0zj8tajkicgknw 0 306253 9416321 8354364 2026-06-28T17:11:18Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Ruĝecventra silvio]] al [[Fursubpuga silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8354364 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝecventra silvio |koloro = pink |dosiero = Titbabbler Chestnut-vented 2010 07 18 09 Alan Manson Weenen.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Ruĝecventra silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Parisoma]]'' |specio = '''''P. subcaeruleum'''' |statuso = LC |dunomo = ''Parisoma subcaeruleum'' |dunomo aŭtoritato = ( [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Ruĝecventra silvio''' (konata ankaŭ kiel '''Brunventra silvio''' aŭ '''Brunventra parusilvio'''), ''Parisoma subcaeruleum'', estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj [[insektovorulo]]j. Ĝi troviĝas en centro de suda [[Afriko]] el plej suda [[Angolo]] suden al [[Bocvano]], okcidenta [[Zimbabvo]], [[Zambio]], [[Namibio]], norda kaj suda [[Sudafriko]], [[Lesoto]], malmulte en [[Mozambiko]] kaj [[Svazilando]]. Tiu estas komuna specio troviĝanta en gamo de habitatoj de [[finboso]], [[arbustaro]], [[makiso]] kaj sekaj riverujoj. == Aspekto == La Ruĝecventra silvio estas 14–15&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 16 g. Ties supraj partoj estas grizecaj, kaj la vosto estas nigra kun larĝa blanka bendo pinte. Tiu silvio havas tre rimarkindan kaj larĝan blankan okulringon. La gorĝo estas griza kun tre markata malhela striado, la brusto kaj la ventro estas griza, dum la suba ventro estas tre rimarkinde brilbruna al ruĝecbruna, kio nomigas la specion kaj estas la plej klara distingilo. La kruroj estas nigraj kaj la okuloj estas grizaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj havas nestrian gorĝon. La alvoko estas laŭta fluteca ''ĉiirup-ĉii-ĉii''. La [[Lajarda silvio]], ''Parisoma layardi'', estas la ununura simila specio, sed ĝi estas pli pala, havas pli da blanko en vosto, kaj ne havas la brunan subventron. == Kutimaro == La Ruĝecventra silvio konstruas tasforman neston el seka herbo, radiketoj kaj arboŝeleroj en vegetaĵaro kaj sekurata per araneretoj. Tiu specio estas monogama, tio estas pariĝas porvive. La ino demetas 2-4 ovojn, kiuj estas kovataj de ambaŭ gepatroj dum 13-16 tagoj. La idoj estas zorgataj ankaŭ de ambaŭ gepatroj kaj [[elnestiĝo]] okazas post 14-15 tagoj. Ĝi estas kutime vidata sola aŭ en paroj, moviĝanta tra vegetaĵaro dum ĝi manĝas insektojn inter branĉaro, sed ankaŭ flugantajn [[termito]]jn dumfluge, kaj aliajn malgrandajn [[senvertebrulo]]jn kaj fruktojn, semojn kaj eĉ [[nektaro]]n de plantoj de genro ''Aloe''. == Konservadostatuso == Tiu komuna specio havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita etendo de 2,800,000&nbsp;km². Oni supozas, ke la populacio estas granda, kaj ke la specio ne alproksimiĝas al kriterioj de malpliiĝoj de populacioj de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio tiu specio estas pritaksata kiel Malplej Zorgiga. == Referencoj == * Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'' (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.biodiversityexplorer.org/birds/sylviidae/parisoma_subcaeruleum.htm En la angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305011735/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/sylviidae/parisoma_subcaeruleum.htm |date=2016-03-05 }} {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] sl5ijfr3bjyhphy94etf63nvac042jx 9416323 9416321 2026-06-28T17:16:56Z Goren 4701 9416323 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Titbabbler Chestnut-vented 2010 07 18 09 Alan Manson Weenen.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Fursubpuga silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. subcaeruleum''''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca subcaeruleum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1817]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} '''Fursubpuga silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca subcaeruleum''), ankaŭ konata kiel '''ruĝecventra silvio''', '''brunventra silvio''', aŭ '''brunventra parusilvio''', estas specio de grizecaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j el familio de [[Silviedoj]] kaj [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. Ĝi troviĝas en centro de suda [[Afriko]] el plej suda [[Angolo]] suden al [[Bocvano]], okcidenta [[Zimbabvo]], [[Zambio]], [[Namibio]], norda kaj suda [[Sudafriko]], [[Lesoto]], malmulte en [[Mozambiko]] kaj [[Svazilando]]. Tiu estas komuna specio troviĝanta en gamo de habitatoj de [[finboso]], [[arbustaro]], [[makiso]] kaj sekaj riverujoj. == Aspekto == La Ruĝecventra silvio estas 14–15&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 16 g. Ties supraj partoj estas grizecaj, kaj la vosto estas nigra kun larĝa blanka bendo pinte. Tiu silvio havas tre rimarkindan kaj larĝan blankan okulringon. La gorĝo estas griza kun tre markata malhela striado, la brusto kaj la ventro estas griza, dum la suba ventro estas tre rimarkinde brilbruna al ruĝecbruna, kio nomigas la specion kaj estas la plej klara distingilo. La kruroj estas nigraj kaj la okuloj estas grizaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj havas nestrian gorĝon. La alvoko estas laŭta fluteca ''ĉiirup-ĉii-ĉii''. La [[Lajarda silvio]], ''Parisoma layardi'', estas la ununura simila specio, sed ĝi estas pli pala, havas pli da blanko en vosto, kaj ne havas la brunan subventron. == Kutimaro == La Ruĝecventra silvio konstruas tasforman neston el seka herbo, radiketoj kaj arboŝeleroj en vegetaĵaro kaj sekurata per araneretoj. Tiu specio estas monogama, tio estas pariĝas porvive. La ino demetas 2-4 ovojn, kiuj estas kovataj de ambaŭ gepatroj dum 13-16 tagoj. La idoj estas zorgataj ankaŭ de ambaŭ gepatroj kaj [[elnestiĝo]] okazas post 14-15 tagoj. Ĝi estas kutime vidata sola aŭ en paroj, moviĝanta tra vegetaĵaro dum ĝi manĝas insektojn inter branĉaro, sed ankaŭ flugantajn [[termito]]jn dumfluge, kaj aliajn malgrandajn [[senvertebrulo]]jn kaj fruktojn, semojn kaj eĉ [[nektaro]]n de plantoj de genro ''Aloe''. == Konservadostatuso == Tiu komuna specio havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita etendo de 2,800,000&nbsp;km². Oni supozas, ke la populacio estas granda, kaj ke la specio ne alproksimiĝas al kriterioj de malpliiĝoj de populacioj de la IUCN Ruĝa Listo kaj pro tio tiu specio estas pritaksata kiel Malplej Zorgiga. == Referencoj == {{referencoj}} ==Literaturo== * Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'' (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.biodiversityexplorer.org/birds/sylviidae/parisoma_subcaeruleum.htm En la angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305011735/http://www.biodiversityexplorer.org/birds/sylviidae/parisoma_subcaeruleum.htm |date=2016-03-05 }} {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 5nuhbr2ry9bn8pnrb5k5u6etcws4hjy 0 306256 9416324 9113389 2026-06-28T17:18:25Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Araba silvio]] al [[Arabia silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9113389 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Araba silvio |koloro = pink |dosiero = SylviaBlanfordiKeulemans.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Araba silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. leucomelaena'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia leucomelaena'' |dunomo aŭtoritato = ([[Hemprich]] kaj [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], [[1833]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Araba silvio''' aŭ [[Ruĝmara silvio]] ('''''Sylvia leucomelaena''''') estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj [[insektovorulo]]j. == Aspekto == Estas specio iom simila al la parenca [[Jemena silvio]], tio estas malhelbruna supre, sed pli kontrasta inter malhelaj supraj partoj kaj blankecaj subaj partoj, krom la plej seka habitato. Ĝi estas 14–15&nbsp;cm longa, kun pezo de 11-15 g, kaj enverguro de 18–20&nbsp;cm. Mezgranda al granda, tre fortika kaj longvosta, kun plumaro simila kaj al la [[Orfeosilvio]] kaj al la [[Sardia silvio]]. Ĝi havas nigran kapon, tre mallarĝan blankan okulringon ĉirkaŭ tre nigra okulo, grizajn suprajn partojn, pli malhelajn en bordo de flugilplumoj kaj preskaŭ nigreca en vosto kiu ne havas blankajn bordojn malkiel aliaj silvioj, kiel la Orfeosilvio kaj la [[Velurkapa silvio]]. Ĝi mallevas ofte la voston sub la korpolinio. == Kutimoj == Ili manĝas ĉefe insektojn sed ankaŭ fruktojn se tiuj disponeblas. Ili kutime moviĝas ĉe branĉoj kaj trunkoj de [[akacio]]j kiel [[pegoj]], foje kapalteren kaj elprenas insektojn el fendoj. La nestoj estas 80–300&nbsp;cm supergrunde, taso el tigetoj kaj folioj, ligitaj per fibroj, kovrita per pli fajna materialo. La ino demetas 2-3 ovojn kun grizaj kaj brunaj markoj. Kovado daŭras 15-16 tagojn fare de ambaŭ gepatroj sed per mallongaj vicoj de malpli da 20 minutoj. == Disvastigo == Ĝi troviĝas en arabaj landoj ambaŭflanke de la [[Ruĝa Maro]] kaj de tie devenas unu el la du nomoj de la specio, nome en [[Afriko]] en [[Egiptio]], [[Eritreo]], [[Ĝibutio]], [[Somalio]] kaj [[Sudano]] kaj en [[Azio]] en [[Israelo]], [[Jordanio]], [[Omano]], [[Saŭdarabio]] kaj [[Jemeno]]. Ties natura [[habitato]] estas seka [[savano]], arbustaro kaj ĝis dezertobordoj kaj alteco de 3000 m. == Referencoj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52833/all Sylvia leucomelaena]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10a de julio 2007. {{Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento]] 25x9ymivmnr2iqqx5p3cj1pyjuy90a3 9416327 9416324 2026-06-28T17:22:25Z Goren 4701 9416327 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = SylviaBlanfordiKeulemans.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Araba silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. leucomelaena''''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca leucomelaena'' |dunomo aŭtoritato = ([[Hemprich]] kaj [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], [[1833]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Arabia silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''Ruĝmara silvio''' (''Curruca leucomelaena'') estas specio de malgrandaj grizecaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j el familio de [[Silviedoj]] kaj [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. == Aspekto == Estas specio iom simila al la parenca [[Jemena silvio]], tio estas malhelbruna supre, sed pli kontrasta inter malhelaj supraj partoj kaj blankecaj subaj partoj, krom la plej seka habitato. Ĝi estas 14–15&nbsp;cm longa, kun pezo de 11-15 g, kaj enverguro de 18–20&nbsp;cm. Mezgranda al granda, tre fortika kaj longvosta, kun plumaro simila kaj al la [[Orfeosilvio]] kaj al la [[Sardia silvio]]. Ĝi havas nigran kapon, tre mallarĝan blankan okulringon ĉirkaŭ tre nigra okulo, grizajn suprajn partojn, pli malhelajn en bordo de flugilplumoj kaj preskaŭ nigreca en vosto kiu ne havas blankajn bordojn malkiel aliaj silvioj, kiel la Orfeosilvio kaj la [[Velurkapa silvio]]. Ĝi mallevas ofte la voston sub la korpolinio. == Kutimoj == Ili manĝas ĉefe insektojn sed ankaŭ fruktojn se tiuj disponeblas. Ili kutime moviĝas ĉe branĉoj kaj trunkoj de [[akacio]]j kiel [[pegoj]], foje kapalteren kaj elprenas insektojn el fendoj. La nestoj estas 80–300&nbsp;cm supergrunde, taso el tigetoj kaj folioj, ligitaj per fibroj, kovrita per pli fajna materialo. La ino demetas 2-3 ovojn kun grizaj kaj brunaj markoj. Kovado daŭras 15-16 tagojn fare de ambaŭ gepatroj sed per mallongaj vicoj de malpli da 20 minutoj. == Disvastigo == Ĝi troviĝas en arabaj landoj ambaŭflanke de la [[Ruĝa Maro]] kaj de tie devenas unu el la du nomoj de la specio, nome en [[Afriko]] en [[Egiptio]], [[Eritreo]], [[Ĝibutio]], [[Somalio]] kaj [[Sudano]] kaj en [[Azio]] en [[Israelo]], [[Jordanio]], [[Omano]], [[Saŭdarabio]] kaj [[Jemeno]]. Ties natura [[habitato]] estas seka [[savano]], arbustaro kaj ĝis dezertobordoj kaj alteco de 3000 m. == Referencoj == {{referencoj}} == Eskteraj ligiloj == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52833/all Sylvia leucomelaena]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 10a de julio 2007. {{Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento]] qrfjny7i3vvhcgd82ljfkome7zy7qed 0 306258 9416328 8700323 2026-06-28T17:23:32Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Orfeosilvio]] al [[Orfea silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8700323 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orfeosilvio |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Western Orphean Warbler.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Orfeosilvio, maskla plenkreskulo. |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. hortensis'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia hortensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Sylvia hortensis |komunejo = Sylvia hortensis }} [[Dosiero:Sylvia hortensis MHNT 232 Seriana Algérie.jpg |eta|''Sylvia hortensis'', ovoj en [[MHNT]].]] [[Dosiero:Cuculus canorus bangsi MHNT.ZOO.2010.11.150.32.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus bangsi'' en nesto de ''Sylvia hortensis'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] La '''Orfeosilvio''', '''''Sylvia hortensis''''', estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi troviĝas en somero ĉe la [[Mediteraneo]], el [[Iberio]] kaj suda [[Francio]] tra [[Italio]], [[Balkanio]] kaj [[Turkio]] kaj la [[Kaŭkazo]] etende al [[Centra Azio]]. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]], kaj vintrumas en subsahara [[Afriko]] el [[Senegalio]] al [[Sudano]] kaj [[Ĉado]]. Ĝi estas rara vaganto en norda kaj nordokcidenta [[Eŭropo]]. == Aspekto == <!--[[Dosiero:Tallarol emmascarat 01 (Sylvia hortensis).jpg|maldekstra|200px|eta| Orfeosilvio ([[Sylvia hortensis]]) ĉe [[Nacia Parko Sultanpur]], [[Barato]]]]--> [[Dosiero:Sylvia nisoria hortensis naumann.jpg|maldekstre|eta|''Sylvia hortensis'', Orfeosilvio, maskla plenkreskulo centre; ĉirkaŭe, ino kaj junuloj.]] La Orfeosilvio estas 14–16 cm longa – iom pli granda ol la [[Nigraĉapa silvio]] – kaj unu el la plej grandaj specioj de silvioj. Masklaj plenkreskuloj havas tutgrizan dorson kaj blankecajn subajn partojn kun iom da rozkolora nuanco en supra brusto kaj flankoj. La beko estas longa kaj pinteca kaj la kruroj estas grizecaj. Li havas malhelgrizan kapon, nigrecan okulmaskon kaj tre blankan gorĝon. La iriso estas blankeca, fakte flaveca se vidata de proksime. Inoj kaj nematuruloj havas pli palan kapon kaj sablokolorajn subajn partojn; ties griza dorso havas brunecan nuancon, do temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La iriso estas malhela ĉe junuloj. La plej klara distingilo de la specio estas la blankaj eksteraj plumoj de vosto kiu finas kvadrate. == Kutimoj == La kanto (krom la alarmalvoko “tak-tak” ofta ĉe silvioj) estas serio de mirlecaj ''liru-liruu'' kaj plndemaj notoj, similaj al tiuj de la [[Merlo]], ''Turdus merula'', aŭ de la [[Kantturdo]], ''Turdus philomelos'', kio nomigas la specion per komparo kun [[Orfeo]], dum la [[latina]] [[scienca nomo]] ''hortensis'' aludas al fruktoĝardenoj kie videblas la specio. Tiu malgranda [[paserina]] birdo troviĝas en malferma [[decidua]] arbaro ekzemple de [[kverko]]j aŭ ankaŭ en terkultivejoj kiel olivarbaroj, ankaŭ ĉe riveroj. La ino demetas 4-6 makulitajn ovojn en nesto el herbo kaj radiketoj (foje sekurata per araneretoj) en arbusto aŭ arbo. Ambaŭ gepatroj kovas dum 12-13 tagoj. La ino pli ol la masklo. Dum 14-16 tagoj ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn kaj [[elnestiĝo]] okazas post 12-13 tagoj eĉ antaŭ ekflugo kio okzas post 20 tagoj, sed eĉ tiam la idoj pluestas manĝigataj. Kutime okazas dua ovodemetado. Kiel plej parto de silvioj, Orfeosilvio estas [[insektovora]] kiu manĝas ĉefe [[papilio]]jn, [[raŭpo]]jn kaj [[arakido]]jn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, kiel [[ĉerizo]]j kaj [[figo]]j. == Subspecioj kaj taksonomio == Oni agnoskas du [[subspecio]]jn (Snow ''et al.'' 1998), sed ili estas pli kaj pli konsiderataj apartaj specioj (Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006): * ''Sylvia (hortensis) hortensis'', '''Okcidenta orfeosilvio''' :SOk [[Eŭropo]] kaj [[Magrebo]] orienten al [[Adriatika Maro]] kaj [[Golfo de Sidra]], respektive :videbla rozkolora (maskloj) aŭ ruĝeca (inoj) nuanco en subaj partoj. * ''Sylvia (hortensis) crassirostris'', '''Orienta orfeosilvio''' - inkludas ''balchanica'' kaj probable ankaŭ ''jerdoni'' :[[Balkanoj]] tra [[Turkio]], [[Kaŭkazo]] kaj najbaraj regionoj al [[Centra Azio]] :Beko pli longa kaj forta averaĝe. Malmulte ruĝeco en subaj partoj, rezulte en pli klara divido inter blanka ventro kaj grizaj flankoj. Kanto estas pli varia, alproksime al [[Najtingalo]] pro riĉeco.(Snow 1998) Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio estas probable plej proksima al la [[Araba silvio]], kaj al la [[Bruna silvio|Bruna]] kaj [[Jemena silvio]]j kun kiuj ĝi estas foje lokata en ''Parisoma''. Ili kune kun la grupo de la [[Babilema silvio]] ŝajne formas distingan [[klado]]n de tipaj silvioj. Tiuj specioj ne aspektas multe similaj je unua rigardo, sed ili ĉiuj havas elstarajn blankajn gorĝojn, ne havas ruĝecajn flugilmakulojn kaj kutime havas malhelajn flankojn en kapo.(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52832, Sylvia hortensis, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga. * Helbig, A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia'', ĉe: Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. ISBN 0-691-08833-0 * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' 35(2): 149–186. {{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}} (HTML resumo) * Snow, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): ''The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM''. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf Diferencoj laŭ aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111226170856/http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf |date=2011-12-26 }} <br /> {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] f5v9jvp7h86mzqbjk5uzqfxvc5hb77t 9416333 9416328 2026-06-28T17:27:12Z Goren 4701 9416333 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Western Orphean Warbler.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Orfeosilvio, maskla plenkreskulo. |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. hortensis'''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca hortensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Curruca hortensis |komunejo = Curruca hortensis }} [[Dosiero:Sylvia hortensis MHNT 232 Seriana Algérie.jpg |eta|''Sylvia hortensis'', ovoj en [[MHNT]].]] [[Dosiero:Cuculus canorus bangsi MHNT.ZOO.2010.11.150.32.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus bangsi'' en nesto de ''Sylvia hortensis'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] '''Orfea silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca hortensis'') estas specio de malgrandaj grizecbrunaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j el familio de [[Silviedoj]] kaj genro ''[[Curruca]]''. Ĝi troviĝas en somero ĉe la [[Mediteraneo]], el [[Iberio]] kaj suda [[Francio]] tra [[Italio]], [[Balkanio]] kaj [[Turkio]] kaj la [[Kaŭkazo]] etende al [[Centra Azio]]. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]], kaj vintrumas en subsahara [[Afriko]] el [[Senegalio]] al [[Sudano]] kaj [[Ĉado]]. Ĝi estas rara vaganto en norda kaj nordokcidenta [[Eŭropo]]. == Aspekto == <!--[[Dosiero:Tallarol emmascarat 01 (Sylvia hortensis).jpg|maldekstra|200px|eta| Orfeosilvio ([[Sylvia hortensis]]) ĉe [[Nacia Parko Sultanpur]], [[Barato]]]]--> [[Dosiero:Sylvia nisoria hortensis naumann.jpg|maldekstre|eta|''Sylvia hortensis'', Orfeosilvio, maskla plenkreskulo centre; ĉirkaŭe, ino kaj junuloj.]] Orfea silvio estas 14–16 cm longa – iom pli granda ol la [[Nigraĉapa silvio]] – kaj unu el la plej grandaj specioj de silvioj. Masklaj plenkreskuloj havas tutgrizan dorson kaj blankecajn subajn partojn kun iom da rozkolora nuanco en supra brusto kaj flankoj. La beko estas longa kaj pinteca kaj la kruroj estas grizecaj. Li havas malhelgrizan kapon, nigrecan okulmaskon kaj tre blankan gorĝon. La iriso estas blankeca, fakte flaveca se vidata de proksime. Inoj kaj nematuruloj havas pli palan kapon kaj sablokolorajn subajn partojn; ties griza dorso havas brunecan nuancon, do temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La iriso estas malhela ĉe junuloj. La plej klara distingilo de la specio estas la blankaj eksteraj plumoj de vosto kiu finas kvadrate. == Kutimoj == La kanto (krom la alarmalvoko “tak-tak” ofta ĉe silvioj) estas serio de mirlecaj ''liru-liruu'' kaj plndemaj notoj, similaj al tiuj de la [[Merlo]], ''Turdus merula'', aŭ de la [[Kantturdo]], ''Turdus philomelos'', kio nomigas la specion per komparo kun [[Orfeo]], dum la [[latina]] [[scienca nomo]] ''hortensis'' aludas al fruktoĝardenoj kie videblas la specio. Tiu malgranda [[paserina]] birdo troviĝas en malferma [[decidua]] arbaro ekzemple de [[kverko]]j aŭ ankaŭ en terkultivejoj kiel olivarbaroj, ankaŭ ĉe riveroj. La ino demetas 4-6 makulitajn ovojn en nesto el herbo kaj radiketoj (foje sekurata per araneretoj) en arbusto aŭ arbo. Ambaŭ gepatroj kovas dum 12-13 tagoj. La ino pli ol la masklo. Dum 14-16 tagoj ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn kaj [[elnestiĝo]] okazas post 12-13 tagoj eĉ antaŭ ekflugo kio okzas post 20 tagoj, sed eĉ tiam la idoj pluestas manĝigataj. Kutime okazas dua ovodemetado. Kiel plej parto de silvioj, Orfeosilvio estas [[insektovora]] kiu manĝas ĉefe [[papilio]]jn, [[raŭpo]]jn kaj [[arakido]]jn, sed ankaŭ [[frukto]]jn, kiel [[ĉerizo]]j kaj [[figo]]j. == Subspecioj kaj taksonomio == Oni agnoskas du [[subspecio]]jn (Snow ''et al.'' 1998), sed ili estas pli kaj pli konsiderataj apartaj specioj (Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006): * ''Sylvia (hortensis) hortensis'', '''Okcidenta orfeosilvio''' :SOk [[Eŭropo]] kaj [[Magrebo]] orienten al [[Adriatika Maro]] kaj [[Golfo de Sidra]], respektive :videbla rozkolora (maskloj) aŭ ruĝeca (inoj) nuanco en subaj partoj. * ''Sylvia (hortensis) crassirostris'', '''Orienta orfeosilvio''' - inkludas ''balchanica'' kaj probable ankaŭ ''jerdoni'' :[[Balkanoj]] tra [[Turkio]], [[Kaŭkazo]] kaj najbaraj regionoj al [[Centra Azio]] :Beko pli longa kaj forta averaĝe. Malmulte ruĝeco en subaj partoj, rezulte en pli klara divido inter blanka ventro kaj grizaj flankoj. Kanto estas pli varia, alproksime al [[Najtingalo]] pro riĉeco.(Snow 1998) Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio estas probable plej proksima al la [[Araba silvio]], kaj al la [[Bruna silvio|Bruna]] kaj [[Jemena silvio]]j kun kiuj ĝi estas foje lokata en ''Parisoma''. Ili kune kun la grupo de la [[Babilema silvio]] ŝajne formas distingan [[klado]]n de tipaj silvioj. Tiuj specioj ne aspektas multe similaj je unua rigardo, sed ili ĉiuj havas elstarajn blankajn gorĝojn, ne havas ruĝecajn flugilmakulojn kaj kutime havas malhelajn flankojn en kapo.(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52832, Sylvia hortensis, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga. * Helbig, A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia'', ĉe: Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. ISBN 0-691-08833-0 * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' 35(2): 149–186. {{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}} (HTML resumo) * Snow, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): ''The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM''. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf Diferencoj laŭ aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111226170856/http://www.ibercajalav.net/img/369_OrpheanWarblerShortensis.pdf |date=2011-12-26 }} <br /> {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] b6nqpn6xo3r8j5n0lzp5mh36sqaw7fu 0 306366 9416334 9115344 2026-06-28T17:30:28Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Dezertsilvio]] al [[Nana silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9115344 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Dezertsilvio |koloro = pink |dosiero=Asian Desert Wrabler.jpg |dosiero2=Desert warbler at Kutch.jpg |priskribo de dosiero = Dezertsilvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. nana'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia nana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Wilhelm Hemprich|Hemprich]] kaj [[Christian Ehrenberg|Ehrenberg]], [[1833]], suda El Tor [[Sinajo]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = '''''Sylvia deserti''''' :<small>([[Victor Loche|Loche]], 1858, [[Alĝerio]], [[Saharo]])</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Dezertsilvioj''' estas specioj de birdoj de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Tiu grupo konsistas el '''du distingaj formoj'''. Tiu estis iam traktataj kiel [[subspecio]], sed nun ricevas [[specio|specifan]] statuson. Ili estas ankoraŭ iliaj plej proksimaj vivantaj parencoj unu de la alia kaj ties rilato al la aliaj tipaj silvioj ne estas klara. Ili povas esti proksimaj al la [[Blankgorĝa silvio]] (kiu siavice ne estas proksima al la [[Babilema silvio]]). Krome la inoj de Blankgorĝa silvio aspektas kiel trekolora azia dezertsilvio sed sen superokulaĵo. Se ne ŝajnas ke ĉiuj tiuj 3 [[taksono]]j estas [[Baza (filogenetiko)|bazaj]] membroj de la [[genro]].(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) * '''Afrika dezertsilvio''', ''Sylvia deserti'' estas [[loĝantaj birdoj]] en nordokcidenta [[Afriko]] je la bordo de la [[Sahara Dezerto]]. :Baze sablokolora * '''Azia dezertsilvio''', ''Sylvia nana'' reproduktiĝas en sudcentra moderklimata [[Azio]]. Tiu formo estas [[birdomigrado|migranta]], kiu vintrumas en plej nordorienta [[Afriko]], [[Arabia Duoninsulo|Arabio]] kaj [[Barato]]. Estis iam kiel rara vaganto tiom okcidenten kiom ĝis [[Britio]]. :Baze grizsablokolora Ambaŭ seksoj estas preskaŭ identaj. Temas pri malgranda silvio kun '''sablokoloraj dorso kaj kapo, blankecaj al helsablokoloraj subaj partoj kaj flava okulo''' rimarkinda inter la sablokoloraj kapo kaj vizaĝo, grizeca brido kaj pli hela gorĝareo. Kiel ĉe siaj parencoj, ankaŭ tiu ĉi estas insektovora, sed ili manĝas ankaŭ berojn. La kanto estas distinga tintosono ofte dum averta flugo. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]] reproduktiĝas en [[duondezerto]]j kaj aliaj [[arida]]j medioj, kie estu kelkaj arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruata en malalta arbusto; la ino demetas 4-6 ovojn. == Vidu ankaŭ == * [[Regularo de Gloger]] == Referencoj == * '''Helbig''', A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * '''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] i0tyj2dqu9qv7cvh5vtxdtmj7hhxhp9 9416336 9416334 2026-06-28T17:38:16Z Goren 4701 9416336 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero=Asian Desert Warbler (Sylvia nana) (53678154976) (cropped).jpg |priskribo de dosiero = Nana silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. nana''''' |statuso = LC |statuso ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2017 |title=''Sylvia nana'' |amends=2017 |article-number=e.T103872996A118852574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T103872996A118852574.en |access-date=16 March 2022}}</ref> |dunomo = ''Curruca nana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Wilhelm Hemprich|Hemprich]] kaj [[Christian Ehrenberg|Ehrenberg]], [[1833]], suda El Tor [[Sinajo]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = '''''Sylvia deserti''''' :<small>([[Victor Loche|Loche]], 1858, [[Alĝerio]], [[Saharo]])</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Nana silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca nana'') estas [[specio]] de malgrandaj grizecbrunaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j el [[familio (biologio)|familio]] de [[Silviedoj]] kaj [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. ==Priskribo== La birdoj reproduktiĝas en sudcentra moderklimata [[Azio]]. Tiu formo estas [[birdomigrado|migranta]], kiu vintrumas en plej nordorienta [[Afriko]], [[Arabia Duoninsulo|Arabio]] kaj [[Barato]]. Estis iam kiel rara vaganto tiom okcidenten kiom ĝis [[Britio]]. La [[plumaro]] de la birdoj estas baze grizsablokolora. Ambaŭ seksoj estas preskaŭ identaj. Temas pri malgranda silvio kun '''sablokoloraj dorso kaj kapo, blankecaj al helsablokoloraj subaj partoj kaj flava okulo''' rimarkinda inter la sablokoloraj kapo kaj vizaĝo, grizeca brido kaj pli hela gorĝareo. Kiel ĉe siaj parencoj, ankaŭ tiu ĉi estas insektovora, sed ili manĝas ankaŭ berojn. La kanto estas distinga tintosono ofte dum averta flugo. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]] reproduktiĝas en [[duondezerto]]j kaj aliaj [[arida]]j medioj, kie estu kelkaj arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruata en malalta arbusto; la ino demetas 4-6 ovojn. == Vidu ankaŭ == * [[Regularo de Gloger]] == Referencoj == {{referencoj}} ==Literaturo== * '''Helbig''', A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * '''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] hi2g56qx8znyv9iknhyy9lha7vxsum2 0 306453 9416347 8860368 2026-06-28T17:58:48Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Purpura silvio]] al [[Provenca silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8860368 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Purpura silvio |koloro = pink |dosiero = Dartford Warbler Provencegrasmücke (Sylvia undata) by J. Dietrich.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Ino de Purpura silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. undata'''' |statuso = NT |dunomo = ''Sylvia undata'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], [[1783]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Sylvia undata |komunejo = Sylvia undata }} [[Dosiero: Sylvia undata MHNT.jpg|eta|'' Sylvia undata '']] La '''Purpura silvio''', '''''Sylvia undata''''', estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi estas indiĝena el la plej varmaj partoj de okcidenta [[Eŭropo]] tio estas [[Iberio]], suda kaj okcidenta [[Francio]] kaj marborda [[Italio]], kaj nordokcidenta [[Afriko]]. La reprodukta teritorio estas okcidente de linio el suda [[Anglio]] al la “kalkanumo” de [[Italio]] (suda [[Apulio]]). La Purpura silvio estas plej ofte specio de [[loĝantaj birdoj]] la tutan jaron en la reprodukta teritorio, sed estas iom da limigita [[birdomigrado|migrado]]. == Aspekto kaj sistematiko == [[Dosiero:Dartford Warbler - Ligura - Italy S4E3711 (18675159154).jpg|eta|maldekstre|200ra|Masklo en Italio.]] Tiu specio karakteras ĝenerale pro plia malheleco ol aliaj samgenranoj kaj pro longa vosto kiu estas plej ofte ĉu levata ĉu malfermata. Kiel multaj tipaj silvioj, tiu malgranda (13 cm) [[paserina]] [[birdo]] havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn, do temas pri [[seksa duformismo]]. La masklo de tiu malgranda ''Sylvia'' havas grizajn dorson kaj ĉefe kapon, malhelruĝecajn aŭ ruĝecbrunajn subajn partojn, kio nomigas la specion kaj kiuj malfermas centre al blanko en la ventro, kaj tre ruĝan okulon (vidu [[#Eksteraj ligoj|sube]] por foto). La ruĝeca gorĝo estas iom punktitaj je blanko kvazaŭ spuro de la blanka limo de la [[Barbstria silvio]] aŭ de la [[Atlassilvio]]. La ino estas pli pala sube, ĉefe en gorĝo, kaj pli brungriza sube. La kruroj estas flavoranĝaj kaj same la beko kiu malheliĝas nur en la pinto. La voĉo estas distinga plendema kaj metaleca “huiĉ”, mallonga “tek” kaj alarmalvoko. La kanto estas mallonga kaj muzikeca “ĉuĉurr” foje dumfluge kaj dancece, simila la tiu de la [[Blankagorĝa silvio]], sed pli agrabla. La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas [[Provenco]] en [[Francio]] kio nomigas la specion en la [[germana]] kiel ''Provencegrasmücke'' kaj en la [[nederlanda]] kiel ''Provençaalse grasmus''. La Purpura silvio probable formas [[superspecio]]n kun la [[Atlassilvio]] kaj siavice tio estus proksime al la [[Sardia silvio]] kaj al la [[Baleara silvio]]<ref>Helbig (2001), Jønsson & Fjeldså (2006)</ref>. Ĉiuj kune tiu grupo de tipaj silvioj kunhavas strangan similon kun la [[Ĥameo]], la ununura specio de la [[Silviedoj]] el [[Ameriko]] (komparu la Ĥameon kun la Purpura silvio en la fotoligo sube). Krome la Ĥameo estas malpli rilata al la genro ''Sylvia'' ol al la [[Paradoksornitedoj]]<ref>Cibois (2003), Pasquet (2006)</ref>. La laŭvida simileco kun la grupo de la Purpura silvio estas mirinda ekzemplo de [[konverĝa evoluo]] inter birdoj sufiĉe proksime rilataj por kunhavi multan similecon evoluantaj ege aparte en la alia duonmondo sed en similaj [[Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj|mediteraneaj arbustaraj]] [[biotopo]]j. == Ekologio kaj statuso == Tiu malgranda [[Palearktiso|palearktisa]] specio reproduktiĝas en [[makiso (vegetaĵejo)|makiso]] ofte ĉe marbordo, kun [[Ulekso|uleksaj]] arbustoj por nestumado. Kiel siaj parencoj, la Purpura silvio estas [[insektovora]], sed ĝi manĝas ankaŭ [[bero]]jn. La nesto estas konstruita en malalta arbusto, kaj la ino demetas 3-6 ovojn. La Purpura silvio estas nomata en la angla ''Dartford Warbler'' pro [[Dartford]] en NOk [[Kent]], kie la populacio iĝis [[formortinta]] en la komenco de la [[20a jarcento]]. Ili preskaŭ malaperis el [[Britio]] dum la akra vintro de 1962/1963 kiam la enlanda populacio falis al '''nur 10 paroj'''. Tamen, tiu specio povas rekuperi sian populacion en bonkvalita habitato, pro la ripeta nestumado kaj alta indico de survivado ĉe junuloj. Tiele ili rekuperiĝis en kelkaj areoj de Britio, sed ties nombroj estas denove malpliiĝantaj en aliaj regionoj de la lando kaj ekstere. Iam klasita kiel Specio [[Malplej Zorgiga]] de la [[IUCN]]<ref>BLI (2004)</ref>, oni supozas, ke ĝi estas pli rara ol ĝenerale supozate. Laŭ la priserĉado de la ŝajna malpliiĝo, tiu estis konfirmita, kaj la Purpura silvio estis sekve listita kiel [[Preskaŭ Minacata]] en 2008<ref>BLI (2008)</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * IUCN2006, [[BirdLife International]] (BLI), 2004, 52841, Sylvia undata, 9a Majo 2006. * [[BirdLife International]] (BLI) (2008): [http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html 2008 IUCN Statusoŝanĝoj en la Ruĝa Listo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914020126/http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html |date=2008-09-14 }}. Konsultita la 23an de majo 2008. * {Cibois, Alice (2003): Mitochondrial DNA Phylogeny of Babblers (Timaliidae). ''Auk'' '''120'''(1): 1-20. <small>[[DOI]]: 10.1642/0004-8038(2003)120[0035:MDPOBT]2.0.CO;2</small> [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200301/ai_n9225604 HTML plena teksto sen bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151017221150/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200301/ai_n9225604 |date=2015-10-17 }} * Helbig, A.J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) * Pasquet, Eric; Bourdon, Estelle; Kalyakin, Mikhail V. & Cibois, Alice (2006). The fulvettas (''Alcippe''), Timaliidae, Aves): a polyphyletic group. ''Zoologica Scripta'' '''35''', 559–566. <small>{{doi|10.1111/j.1463-6409.2006.00253.x}}</small> (HTML resumo) == Vidu ankaŭ == * [[Keltaj foliarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=1239F71F23799438&ts=1221659290088&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chelmarshrg.org.uk/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/dartford.jpg.w560h713.jpg Chelmarsh Ringing Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929050331/http://www.chelmarshrg.org.uk/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/dartford.jpg.w560h713.jpg |date=2007-09-29 }}: Foto de Purpura silvio konsultita la 26an de aprilo 2007 * [http://www.ibercajalav.net/img/365_DartfordWarblerSundata.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br /> {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] k2jxtltux0h8rukwh1or94m08wrcnfn 9416370 9416347 2026-06-28T18:15:21Z Goren 4701 9416370 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Fauvette pitchou Ichkeul NP.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Iĉo |dosiero2 = Sylvia undata female.jpg |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero2 = Ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. undata''''' |statuso = NT |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2022 |title=''Curruca undata'' |volume=2022 |article-number=e.T22716984A205920935 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T22716984A205920935.en |access-date=13 October 2022}}</ref> |dunomo = ''Curruca undata'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], [[1783]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero: Sylvia undata MHNT.jpg|eta|'' Sylvia undata '']] '''Provenca silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''purpura silvio''' (''Curruca undata''), estas specio de malgrandaj grizecaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j de la familio de [[Silviedoj]] kaj genro ''[[Curruca]]'' . Ĝi estas indiĝena el la plej varmaj partoj de okcidenta [[Eŭropo]] tio estas [[Iberio]], suda kaj okcidenta [[Francio]] kaj marborda [[Italio]], kaj nordokcidenta [[Afriko]]. La reprodukta teritorio estas okcidente de linio el suda [[Anglio]] al la “kalkanumo” de [[Italio]] (suda [[Apulio]]). La Purpura silvio estas plej ofte specio de [[loĝantaj birdoj]] la tutan jaron en la reprodukta teritorio, sed estas iom da limigita [[birdomigrado|migrado]]. == Aspekto kaj sistematiko == [[Dosiero:Dartford Warbler - Ligura - Italy S4E3711 (18675159154).jpg|eta|maldekstre|200ra|Masklo en Italio.]] Tiu specio karakteras ĝenerale pro plia malheleco ol aliaj samgenranoj kaj pro longa vosto kiu estas plej ofte ĉu levata ĉu malfermata. Kiel multaj tipaj silvioj, tiu malgranda (13 cm) [[paserina]] [[birdo]] havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn, do temas pri [[seksa duformismo]]. La masklo de tiu malgranda ''Sylvia'' havas grizajn dorson kaj ĉefe kapon, malhelruĝecajn aŭ ruĝecbrunajn subajn partojn, kio nomigas la specion kaj kiuj malfermas centre al blanko en la ventro, kaj tre ruĝan okulon (vidu [[#Eksteraj ligoj|sube]] por foto). La ruĝeca gorĝo estas iom punktitaj je blanko kvazaŭ spuro de la blanka limo de la [[Barbstria silvio]] aŭ de la [[Atlassilvio]]. La ino estas pli pala sube, ĉefe en gorĝo, kaj pli brungriza sube. La kruroj estas flavoranĝaj kaj same la beko kiu malheliĝas nur en la pinto. La voĉo estas distinga plendema kaj metaleca “huiĉ”, mallonga “tek” kaj alarmalvoko. La kanto estas mallonga kaj muzikeca “ĉuĉurr” foje dumfluge kaj dancece, simila la tiu de la [[Blankagorĝa silvio]], sed pli agrabla. La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas [[Provenco]] en [[Francio]] kio nomigas la specion en la [[germana]] kiel ''Provencegrasmücke'' kaj en la [[nederlanda]] kiel ''Provençaalse grasmus''. La Purpura silvio probable formas [[superspecio]]n kun la [[Atlassilvio]] kaj siavice tio estus proksime al la [[Sardia silvio]] kaj al la [[Baleara silvio]]<ref>Helbig (2001), Jønsson & Fjeldså (2006)</ref>. Ĉiuj kune tiu grupo de tipaj silvioj kunhavas strangan similon kun la [[Ĥameo]], la ununura specio de la [[Silviedoj]] el [[Ameriko]] (komparu la Ĥameon kun la Purpura silvio en la fotoligo sube). Krome la Ĥameo estas malpli rilata al la genro ''Sylvia'' ol al la [[Paradoksornitedoj]]<ref>Cibois (2003), Pasquet (2006)</ref>. La laŭvida simileco kun la grupo de la Purpura silvio estas mirinda ekzemplo de [[konverĝa evoluo]] inter birdoj sufiĉe proksime rilataj por kunhavi multan similecon evoluantaj ege aparte en la alia duonmondo sed en similaj [[Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj|mediteraneaj arbustaraj]] [[biotopo]]j. == Ekologio kaj statuso == Tiu malgranda [[Palearktiso|palearktisa]] specio reproduktiĝas en [[makiso (vegetaĵejo)|makiso]] ofte ĉe marbordo, kun [[Ulekso|uleksaj]] arbustoj por nestumado. Kiel siaj parencoj, la Purpura silvio estas [[insektovora]], sed ĝi manĝas ankaŭ [[bero]]jn. La nesto estas konstruita en malalta arbusto, kaj la ino demetas 3-6 ovojn. La Purpura silvio estas nomata en la angla ''Dartford Warbler'' pro [[Dartford]] en NOk [[Kent]], kie la populacio iĝis [[formortinta]] en la komenco de la [[20a jarcento]]. Ili preskaŭ malaperis el [[Britio]] dum la akra vintro de 1962/1963 kiam la enlanda populacio falis al '''nur 10 paroj'''. Tamen, tiu specio povas rekuperi sian populacion en bonkvalita habitato, pro la ripeta nestumado kaj alta indico de survivado ĉe junuloj. Tiele ili rekuperiĝis en kelkaj areoj de Britio, sed ties nombroj estas denove malpliiĝantaj en aliaj regionoj de la lando kaj ekstere. Iam klasita kiel Specio [[Malplej Zorgiga]] de la [[IUCN]], oni supozas, ke ĝi estas pli rara ol ĝenerale supozate. Laŭ la priserĉado de la ŝajna malpliiĝo, tiu estis konfirmita, kaj la Purpura silvio estis sekve listita kiel [[Preskaŭ Minacata]] en 2008<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * IUCN2006, [[BirdLife International]] (BLI), 2004, 52841, Sylvia undata, 9a Majo 2006. * [[BirdLife International]] (BLI) (2008): [http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html 2008 IUCN Statusoŝanĝoj en la Ruĝa Listo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914020126/http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html |date=2008-09-14 }}. Konsultita la 23an de majo 2008. * {Cibois, Alice (2003): Mitochondrial DNA Phylogeny of Babblers (Timaliidae). ''Auk'' '''120'''(1): 1-20. <small>[[DOI]]: 10.1642/0004-8038(2003)120[0035:MDPOBT]2.0.CO;2</small> [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200301/ai_n9225604 HTML plena teksto sen bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151017221150/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200301/ai_n9225604 |date=2015-10-17 }} * Helbig, A.J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) * Pasquet, Eric; Bourdon, Estelle; Kalyakin, Mikhail V. & Cibois, Alice (2006). The fulvettas (''Alcippe''), Timaliidae, Aves): a polyphyletic group. ''Zoologica Scripta'' '''35''', 559–566. <small>{{doi|10.1111/j.1463-6409.2006.00253.x}}</small> (HTML resumo) == Vidu ankaŭ == * [[Keltaj foliarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=1239F71F23799438&ts=1221659290088&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chelmarshrg.org.uk/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/dartford.jpg.w560h713.jpg Chelmarsh Ringing Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929050331/http://www.chelmarshrg.org.uk/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/.pond/dartford.jpg.w560h713.jpg |date=2007-09-29 }}: Foto de Purpura silvio konsultita la 26an de aprilo 2007 * [http://www.ibercajalav.net/img/365_DartfordWarblerSundata.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <br /> {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] r7scgk9m2e5ikmck44xzb1xw0vzurhe 0 306458 9416341 8898013 2026-06-28T17:47:01Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Cipra silvio]] al [[Kipra silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8898013 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cipra silvio |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Cyprus Warbler (Sylvia melanothorax).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Cipra silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. melanothorax'''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia melanothorax'' |dunomo aŭtoritato = ([[Tristram]], [[1872]], [[En-Gedi]], [[Palestino]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:CYP-10l-rev.jpg|eta|318x318ra|Sur monbileto]] La '''Cipra silvio''', '''''Sylvia melanothorax''''', estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Tiu reproduktiĝas en [[Cipro]], kio nomigas la specion en multaj lingvoj. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]] estas mallongdistanca [[birdomigrado|migranto]], kaj vintrumas en [[Israelo]], [[Palestino]], [[Jordanio]] kaj [[Egiptio]]. Kiel plej parto de la [[silvioj]], ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn. La maskla plenkreskulo estas malgranda silvio (13-14 cm longa, 10-11 g peza, kun enverguro de 15-18 cm) kun griza dorso, nigra kapo (sed griza nuko), blankaj [[Vango|subvangaj]] strioj ("mustaĉoj") ne tiom markataj kiom tiuj de la [[Blankagorĝa silvio]] kaj de la [[Barbstria silvio]] sed pli svagaj aŭ ampleksaj strizonoj, kaj, unike inter tipaj silvioj, subaj partoj tre skvamecaj je nigro, kio nomigas la specion en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''melanothorax'' devenas de du radikoj el la [[antikva greka]] signife “kun nigra brusto”. En la nigra vizaĝo ege rimarkindas la okulo kun flaveca iriso kaj ruĝa okulringo. La ino estas ĉefe griza supre, kun pli griza kapo kaj blankeca sube kun helaj punktetoj; temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La specio estas simila al la [[Sardia silvio]] kun kies inoj tiuj inoj povas esti konfuzataj escepte pro pli hela gorĝo kaj suba punktado. La kanto de la Cipra silvio estas rapida kaj sonoreca, kaj simila al tiu de la [[Sardia silvio]]. Kune kun la [[Nigragorĝa silvio]] ĝi formas [[superspecio]]n kun malhelaj gorĝoj, blankaj vangostrioj kaj helaj vostobordoj. Tio krome rilatas al la specioj de la [[Mediteraneo]] kaj [[Mezoriento]] de la genro ''Sylvia'' kiuj havas nudan okulringon, nome la [[Barbstria silvio]], [[Sardia silvio]] kaj la [[Tamariksilvio]]. Ambaŭ grupoj havas blankan barbareon, sed tiu povas ne formi klaran strion ĉe la lasta grupo; super tio blanka, la kapoj de la maskloj estas uniforme malhelaj.(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) Tiu estas [[birdo]] de seka malferma kamparo, ofte ĉe montetaj deklivoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruita en malalta arbusto aŭ [[ulekso]]; la ino demetas 3-5 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed manĝas ankaŭ [[bero]]jn. Tiu specio, kiel [[simbolo]] de la insulo Cipro, aperis en [[poŝtmarko]]j de ambaŭ ŝtatoj cipraj nome la agnoskata kaj la turka disigaĵo kaj en monbiletoj. == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife Internationa, 2004, 52836, Sylvia melanothorax, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga * '''Helbig''', A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * '''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] ggh81uwvpr2o05ydfsxco58maa4r7ef 9416343 9416341 2026-06-28T17:49:49Z Goren 4701 9416343 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero=Cyprus Warbler (Sylvia melanothorax).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Cipra silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. melanothorax'''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca melanothorax'' |dunomo aŭtoritato = ([[Tristram]], [[1872]], [[En-Gedi]], [[Palestino]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:CYP-10l-rev.jpg|eta|318x318ra|Sur monbileto]] '''Kipra silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca melanothorax''), estas specio de birdoj de la familio de [[Silviedoj]] kaj [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. Ĝi nestas en [[Kipro]], kio nomigas la specion en multaj lingvoj. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]] estas mallongdistanca [[birdomigrado|migranto]], kaj vintrumas en [[Israelo]], [[Palestino]], [[Jordanio]] kaj [[Egiptio]]. Kiel plej parto de la [[silvioj]], ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn. La maskla plenkreskulo estas malgranda silvio (13-14 cm longa, 10-11 g peza, kun enverguro de 15-18 cm) kun griza dorso, nigra kapo (sed griza nuko), blankaj [[Vango|subvangaj]] strioj ("mustaĉoj") ne tiom markataj kiom tiuj de la [[Blankagorĝa silvio]] kaj de la [[Barbstria silvio]] sed pli svagaj aŭ ampleksaj strizonoj, kaj, unike inter tipaj silvioj, subaj partoj tre skvamecaj je nigro, kio nomigas la specion en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''melanothorax'' devenas de du radikoj el la [[antikva greka]] signife “kun nigra brusto”. En la nigra vizaĝo ege rimarkindas la okulo kun flaveca iriso kaj ruĝa okulringo. La ino estas ĉefe griza supre, kun pli griza kapo kaj blankeca sube kun helaj punktetoj; temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. La specio estas simila al la [[Sardia silvio]] kun kies inoj tiuj inoj povas esti konfuzataj escepte pro pli hela gorĝo kaj suba punktado. La kanto de la Cipra silvio estas rapida kaj sonoreca, kaj simila al tiu de la [[Sardia silvio]]. Kune kun la [[Nigragorĝa silvio]] ĝi formas [[superspecio]]n kun malhelaj gorĝoj, blankaj vangostrioj kaj helaj vostobordoj. Tio krome rilatas al la specioj de la [[Mediteraneo]] kaj [[Mezoriento]] de la genro ''Sylvia'' kiuj havas nudan okulringon, nome la [[Barbstria silvio]], [[Sardia silvio]] kaj la [[Tamariksilvio]]. Ambaŭ grupoj havas blankan barbareon, sed tiu povas ne formi klaran strion ĉe la lasta grupo; super tio blanka, la kapoj de la maskloj estas uniforme malhelaj.(Helbig 2001, Jønsson & Fjeldså 2006) Tiu estas [[birdo]] de seka malferma kamparo, ofte ĉe montetaj deklivoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruita en malalta arbusto aŭ [[ulekso]]; la ino demetas 3-5 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed manĝas ankaŭ [[bero]]jn. Tiu specio, kiel [[simbolo]] de la insulo Cipro, aperis en [[poŝtmarko]]j de ambaŭ ŝtatoj cipraj nome la agnoskata kaj la turka disigaĵo kaj en monbiletoj. == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52836, Sylvia melanothorax, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga * '''Helbig''', A. J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * '''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] qcvchmw1nv239d1pwgz5izwhxkv016i 0 306527 9416344 8924747 2026-06-28T17:52:07Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Barbstria silvio]] al [[Balkania silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8924747 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Barbstria silvio |koloro = pink |dosiero2 =Western_Subalpine_Warbler_Sylvia_inornata,_Aiguamolls_de_l'Empordà.jpg |dosiero=Κοκκινοτσιροβάκος.jpg |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = ''S. cantillans'' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia cantillans'' |dunomo aŭtoritato = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1872]], [[Italio]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Sylvia_inornata_MHNT.jpg|eta|'' Sylvia cantillans '']] [[Dosiero:Sylvia melanocephala, Portugal.jpg|eta|'' Sylvia inornata iberiae '']] La '''Barbstria silvio''', '''''Sylvia cantillans''''', estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Tiu malgranda silvio reproduktiĝas en plej sudaj areoj de [[Eŭropo]] el [[Iberio]] al [[Grekio]] kaj nordokcidenta [[Afriko]]. Temas pri [[birdomigrado|migrantaj birdoj]], kiuj vintrumas laŭlonge de la suda bordo de [[Saharo]]. Ĝi estas vaganto tre for de la reprodukta teritorio kaj printempe kaj aŭtune tiom norde kiom ĝis [[Britio]]. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn, temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. Maskla plenkreskulo havas grizajn dorson (pli malhele ĉe flugilplumoj) kaj kapon, '''brikoruĝajn subajn partojn''', kun helgriza ventro, kaj blankajn [[Vango|subvangajn]] striojn ("mustaĉojn"). La ino estas ĉefe bruna supre, kun pli griza kapo kaj blankeca sube kun rozkoloreca nuanco. La kanto de la Barbstria silvio estas rapida kaj sonoreca, iom simila al tiu de la [[Babilema silvio]] . Tiu birdo ŝajnas rilata al la superspecio de la [[Sardia silvio]] plus la [[Tamariksilvio]]. Ili ĉiuj havas blankajn subvangajn blankajn areojn, malhelajn kapon ĉe maskloj, kaj nudajn okulringojn. Tiuj tri specioj estas rilataj al superspecio konsistanta el la [[Nigragorĝa silvio]] kaj la [[Cipra silvio]], kiuj kunhavas ankaŭ la blankan subvangan areon kun nigro supre.(Shirihai et al. 2001,<ref name="Shirihai">Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia'', pp. 24 - 30 in: Shirihai, Hadoram, Gabriel Gargallo and Andrea J. Helbig (2001) ''Sylvia warblers: Identification, taxonomy and phylogeny of the genus Sylvia''<!-- Source verified June 2007, no, not one page, seven pages -->Helm Identification Guides ISBN 0-7136-3984-9</ref> Jønsson & Fjeldså 2006 <ref>'''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. {{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}} (HTML resumo)</ref>) La Barbstria silvio estas dividita en tri distingajn [[subspecio]]jn, kiuj povus eble esti sufiĉe diverĝaj por konsideri ilin tri separataj [[specio]]j (Shirihai et al. 2001)<ref name="Shirihai"/>. La tri grupoj havas diferencajn masklajn plumarojn, distingajn alvokojn, kaj estas [[alopatria]]j; necesas plia studado. Tiuj grupoj estas la jenaj (sube menciataj areoj estas reproduktaj teritorioj; ĉiuj formoj vintrumas en [[Afriko]]): * '''Okcidenta barbstria silvio''' - subspecioj ''cantillans'', nordokcidenta kaj duoninsula [[Italio]], [[Sicilio]], suda [[Francio]] kaj [[Iberio]], kaj ''inornata'' en nordokcidenta [[Afriko]] * '''Orienta barbstria silvio''' - subspecio ''albistriata'', el nordorienta [[Italio]] sudorienten al suda [[Turkio]] * '''Moltonia barbstria silvio''' - subspecio ''moltonii'', endemia [[taksono]] de la okcidentaj insuloj de [[Mediteraneo]]: [[Korsiko]], [[Sardio]], [[Balearoj]]; kaj la [[Apeninoj|Liguriaj Apeninoj]]<ref>{{Cite journal|title=Brief report: Habitat use by Moltoni’sWarbler Sylvia cantillans moltonii in Italy|first=Mattia|last=Brambilla|coauthors=Fabrizio Reginato; Franca Guidali|journal=Ornis Fennica|volume=84|pages=91–96|date=2007|url=ftp://80.57.161.240/artikelen/B/Baardgrasmus1.pdf}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Iberia barbstria silvio''' -subspecio ''iberiae'', [[iberio]], suda [[Francio]] kaj ekstreme nordokcidenta [[Italio]]. La Orienta barbstria silvio diferenciĝas el la nomiga raso pro sia pli markataj blugrizaj supraj partoj, nigreca masko ĉe bridoj kaj orelkovriloj, brika ruĝecbruna koloro nur en gorĝo kaj brusto kaj tre markata el ampleksa blanka ventro, pli palaj flankoj kaj pli ampleksa blanka submustaĉa strio.<ref>Duquet, Marc and Amine Flitti (2007) Éléments d'identification de la Fauvette passerinette orientale [Sylvia cantillans albistriata] ''Ornithos'' Vol. 14, no. 3, paĝoj 164 - 171 (en franca)</ref> Tiu estas birdo de seka malferma kamparo, ofte ĉe montetaj deklivoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruita en malalta arbusto aŭ [[ulekso]]. La ino demetas 3-5 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed ĝi manĝas ankaŭ berojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ibercajalav.net/img/367_SubalpineWarblerScantillans.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111226170439/http://www.ibercajalav.net/img/367_SubalpineWarblerScantillans.pdf |date=2011-12-26 }} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=1CBD313351418AEF&ts=1221662000823&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] ocqwknzu2un1kae3p7pq2o0lauz6src 9416346 9416344 2026-06-28T17:57:11Z Goren 4701 9416346 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero2 = Eastern Subalpine Warbler (F).jpg |dosiero=Κοκκινοτσιροβάκος.jpg |priskribo de dosiero = Iĉo |priskribo de dosiero2 = Ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = ''C. cantillans'' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca cantillans'' |dunomo aŭtoritato = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1872]], [[Italio]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Sylvia_inornata_MHNT.jpg|eta|'' Curruca cantillans '']] [[Dosiero:Sylvia melanocephala, Portugal.jpg|eta|'' Sylvia inornata iberiae '']] '''Balkania silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> (''Curruca cantillans''), estas specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj genro ''[[Curruca]]''. Tiu ĉi malgranda silvio reproduktiĝas en plej sudaj areoj de [[Eŭropo]] el [[Iberio]] al [[Grekio]] kaj nordokcidenta [[Afriko]]. Temas pri [[birdomigrado|migrantaj birdoj]], kiuj vintrumas laŭlonge de la suda bordo de [[Saharo]]. Ĝi estas vaganto tre for de la reprodukta teritorio kaj printempe kaj aŭtune tiom norde kiom ĝis [[Britio]]. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn, temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. Maskla plenkreskulo havas grizajn dorson (pli malhele ĉe flugilplumoj) kaj kapon, '''brikoruĝajn subajn partojn''', kun helgriza ventro, kaj blankajn [[Vango|subvangajn]] striojn ("mustaĉojn"). La ino estas ĉefe bruna supre, kun pli griza kapo kaj blankeca sube kun rozkoloreca nuanco. La kanto de la Barbstria silvio estas rapida kaj sonoreca, iom simila al tiu de la [[Babilema silvio]] . Tiu birdo ŝajnas rilata al la superspecio de la [[Sardia silvio]] plus la [[Tamariksilvio]]. Ili ĉiuj havas blankajn subvangajn blankajn areojn, malhelajn kapon ĉe maskloj, kaj nudajn okulringojn. Tiuj tri specioj estas rilataj al superspecio konsistanta el la [[Nigragorĝa silvio]] kaj la [[Cipra silvio]], kiuj kunhavas ankaŭ la blankan subvangan areon kun nigro supre.(Shirihai et al. 2001,<ref name="Shirihai">Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia'', pp. 24 - 30 in: Shirihai, Hadoram, Gabriel Gargallo and Andrea J. Helbig (2001) ''Sylvia warblers: Identification, taxonomy and phylogeny of the genus Sylvia''<!-- Source verified June 2007, no, not one page, seven pages -->Helm Identification Guides ISBN 0-7136-3984-9</ref> Jønsson & Fjeldså 2006 <ref>'''Jønsson''', Knud A. & '''Fjeldså''', Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. {{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}} (HTML resumo)</ref>) La Barbstria silvio estas dividita en tri distingajn [[subspecio]]jn, kiuj povus eble esti sufiĉe diverĝaj por konsideri ilin tri separataj [[specio]]j (Shirihai et al. 2001)<ref name="Shirihai"/>. La tri grupoj havas diferencajn masklajn plumarojn, distingajn alvokojn, kaj estas [[alopatria]]j; necesas plia studado. Tiuj grupoj estas la jenaj (sube menciataj areoj estas reproduktaj teritorioj; ĉiuj formoj vintrumas en [[Afriko]]): * '''Okcidenta barbstria silvio''' - subspecioj ''cantillans'', nordokcidenta kaj duoninsula [[Italio]], [[Sicilio]], suda [[Francio]] kaj [[Iberio]], kaj ''inornata'' en nordokcidenta [[Afriko]] * '''Orienta barbstria silvio''' - subspecio ''albistriata'', el nordorienta [[Italio]] sudorienten al suda [[Turkio]] * '''Moltonia barbstria silvio''' - subspecio ''moltonii'', endemia [[taksono]] de la okcidentaj insuloj de [[Mediteraneo]]: [[Korsiko]], [[Sardio]], [[Balearoj]]; kaj la [[Apeninoj|Liguriaj Apeninoj]]<ref>{{Cite journal|title=Brief report: Habitat use by Moltoni’sWarbler Sylvia cantillans moltonii in Italy|first=Mattia|last=Brambilla|coauthors=Fabrizio Reginato; Franca Guidali|journal=Ornis Fennica|volume=84|pages=91–96|date=2007|url=ftp://80.57.161.240/artikelen/B/Baardgrasmus1.pdf}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Iberia barbstria silvio''' -subspecio ''iberiae'', [[iberio]], suda [[Francio]] kaj ekstreme nordokcidenta [[Italio]]. La Orienta barbstria silvio diferenciĝas el la nomiga raso pro sia pli markataj blugrizaj supraj partoj, nigreca masko ĉe bridoj kaj orelkovriloj, brika ruĝecbruna koloro nur en gorĝo kaj brusto kaj tre markata el ampleksa blanka ventro, pli palaj flankoj kaj pli ampleksa blanka submustaĉa strio.<ref>Duquet, Marc and Amine Flitti (2007) Éléments d'identification de la Fauvette passerinette orientale [Sylvia cantillans albistriata] ''Ornithos'' Vol. 14, no. 3, paĝoj 164 - 171 (en franca)</ref> Tiu estas birdo de seka malferma kamparo, ofte ĉe montetaj deklivoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruita en malalta arbusto aŭ [[ulekso]]. La ino demetas 3-5 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed ĝi manĝas ankaŭ berojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ibercajalav.net/img/367_SubalpineWarblerScantillans.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111226170439/http://www.ibercajalav.net/img/367_SubalpineWarblerScantillans.pdf |date=2011-12-26 }} * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=1CBD313351418AEF&ts=1221662000823&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] edp9bb6hgic62g7038mzww46pcd2hf0 0 306591 9416339 8372537 2026-06-28T17:44:56Z Goren 4701 9416339 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa silvio |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sardinian Warbler.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Nigrakapa silvio, masklo el Grekio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |specio = '''''C. melanocephala'''' |statuso = LC |dunomo = ''Curruca melanocephala'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]], [[Sardio]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Nigrakapa silvio''' aŭ '''Velurkapa silvio''' (''Curruca melanocephala''), estas komuna kaj disvastigata specio de [[birdo]] de la familio de [[Silviedoj]] kaj genro ''[[Curruca]]''. Ĝi estas indiĝena el la regionoj de la [[Mediteraneo]]. == Aspekto == [[Dosiero:Sardinian warbler (Sylvia melanocephala) female.jpg|eta|maldekstre|250px|Ino el Maroko.]] Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu havas distingajn masklan kaj inan [[plumaro]]jn, do temas pri kazo de [[seksa duformismo]]. Maskla plenkreskulo havas grizan dorson, blankecajn subajn partojn, tre brilnigra kapo tre kontrasta kun la blanka gorĝo kaj ruĝaj okuloj; la nigra kapo nomigas la specion kaj en [[Esperanto]] kaj en aliaj lingvoj kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''melanocephala'' estas du radikoj el la [[antikva greka]] kiuj signifas respektive “nigra” kaj “kapo”. Plumaroj estas iom variaj eĉ en la sama loko. La ino estas ĉefe bruna supre kaj sablokolora sube, kun griza kapo. La kanto de la Nigrakapa silvio estas rapida kaj sonorileca, kaj estas tre karaktera de la areo de la [[Mediteraneo]] kie tiu birdo reproduktiĝas. == Distribuado kaj ekologio == [[Dosiero: Sylvia melanocephala MHNT.jpg|eta|'' Sylvia melanocephala '']] [[Dosiero:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.29.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus canorus'' en nesto de ''Sylvia melanocephala'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] Ĝi reproduktiĝas en plej sudaj areoj de [[Eŭropo]] kaj ĝis [[Azio]] en [[Turkio]] kaj orienta fino de la Mediteraneo. Tiu malgranda [[paserina]] [[birdo]], malkiel plej parto de silvioj, kaj eble pro sia tiom suda distribuado, ne estas [[birdomigrado|migranta]], sed kelkaj birdoj vintrumas en norda [[Afriko]], kaj ĝi venis iam kiel vaganto tre for de la reprodukta teritorio, tiom for kiom ĝis [[Britio]]. Tiu estas [[birdo]] de malferma kamparo kaj terkultivejoj, kun arbustoj por nestumado. La nesto estas konstruita en malalta arbusto aŭ rubuso. La ino demetas 3-6 ovojn. Kiel plej parto de silvioj, ankaŭ tiu estas [[insektovora]], sed ĝi manĝas ankaŭ berojn kaj aliajn mildajn [[frukto]]jn. == Sistematiko == Kune kun la [[Tamariksilvio]] ĝi formas [[superspecio]]n. Ambaŭ havas blankajn [[Vango|subvangajn]] areojn kaj helajn gorĝojn, kaj krome nigrajn kapon ĉe masklaj plenkreskuloj, krom nudajn okulringojn. La [[Barbstria silvio]], kiu ŝajnas la plej proksima parenco de la superspecio, havas nigrajn gorĝon kaj bruston kaj malhelgrizajn supran kapon ĉe maskloj, sed aliflanke kunhavas tiujn karakterojn. Tiuj tri specioj estas rilataj al la malhelgorĝa superspecio konsistata el la [[Nigragorĝa silvio]] kaj la [[Cipra silvio]], kiu kunhavas ankaŭ la blankajn subvangajn areojn kun nigreco supre.<ref>Helbig (2001), Jønsson & Fjeldså (2006)</ref> Tiu birdo povas esti konsiderata [[superspecio]], dividata en la okcidenta ''Sylvia melanocephala'' kaj la '''''Sylvia momus''''' el pli aridaj regionoj de [[Mezoriento]] kaj apuda Afriko. === Subspecioj === La geografia variado en la Nigrakapa silvio konformiĝas iamaniere kun la [[Regulo de Gloger]], kvankam ne tiom forte kiom ĉe aliaj tipaj silvioj. La valideco de ''leucogastra'' kaj ''norissae'' ne estas akceptata de kelkaj fakuloj, kaj ''valverdei'' estis priskribita nur ĵuse. Aliflanke, ''leucogastra'' povus esti pli ol unu subspecio.<ref name=cabot&urdiales>Cabot & Urdiales (2005)</ref> * ''Sylvia melanocephala melanocephala'' <small>(Gmelin, 1789)</small> :[[Iberio]] tra norda [[Mediteraneo]] al okcidenta [[Turkio]]. Etendas al [[Magrebo]] el Iberio, kaj al [[Libio]] el [[Italio]] tra [[Sicilio]]. Migras al [[Sahelo]] kaj [[oazo]]j de Saharo vintre.<ref name=cabot&urdiales /> :Granda, longaj flugiloj, vostopinto tre pinteca. Malhela formo, kutime sed ruĝeca koloro ĉe maskloj sed flankoj tre grizaj. Supraj partoj de inoj varias inter malhela olivbruneca kaj grizecoliva.<ref name=cabot&urdiales /> * ''Sylvia melanocephala leucogastra'' <small>(Ledru, 1810)</small> - ofte inkludita en ''melanocephala''; [[filogenetika]] statuso postulas revizion<ref name=cabot&urdiales /> :[[Kanarioj]], [[loĝantaj birdoj]], probable iom da vaganteco inter orientaj insuloj kaj Magrebo.<ref name=cabot&urdiales /> :Mezgranda, mallongaj fulgiloj kaj granda beko. Okcidentaj birdoj de [[Tenerife]] kaj [[La Palma]] estas plej distingaj, pli malhele supre kiun iom da ruĝeca nuanco en subaj partoj ĉe maskloj. Orientaj birdoj ([[Fuerteventura]], [[Lanzarote]] kaj [[Gran Canaria]]) estas pli kiel ''melanocephala'' kaj ''momus'' sed diferencaj laŭ mezuroj.<ref name=cabot&urdiales /> * ''Sylvia melanocephala momus'' <small>(Hemprich & Ehrenberg, 1833)</small> :[[Mezoriento]]. Loĝantaj birdoj, nur kelkaj lokaj movoj.<ref name=cabot&urdiales /> :Malgrandeca, mallongaj flugiloj. Varias inter brunecgriza kaj ruĝeca supre; sube preskaŭ ĉiam havas ruĝecan nuancon. Inoj ruĝecaj al ruĝecolivaj.<ref name=cabot&urdiales /> * ''Sylvia melanocephala norissae'' <small>Nicoll, 1917</small>: '''Fajuma silvio''' – probable nur loka [[morfo (zoologio)|morfo]] de ''momus''<ref name=cabot&urdiales /> :Regiono de la delto de la rivero [[Nilo]]. [[Formortinta]] ekde ĉirkaŭ 1940.<ref name=cabot&urdiales /> :Kiel ''momus'', sed tendenca esti tre ruĝeca.<ref name=cabot&urdiales /> * ''Sylvia melanocephala valverdei'' <small>Cabot & Urdiales, 2005</small> - ĵus disigita el ''melanocephala'' :El [[Tiznit]] ([[Maroko]]) suden al [[Tropiko de Kankro]], kontinente al bordo de [[Saharo]]. Loĝantaj birdoj, sed kelkaj sezonaj movoj.<ref name=cabot&urdiales /> :Mezgranda, vostopinto tre kvadrata. Tre purkolora formo, la plej pala subspecio. Subaj partoj tre blankaj. Malbrila nigra krono ĉe maskloj. Junuloj tre sablokoloraj.<ref name=cabot&urdiales /> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="160"> Samtkopf-Grasmücke.jpg Curruca Cabecinegra, Sylvia melanocephala(♂) (6412788701).jpg Curruca cabecinegra.jpg Curruca Cabecinegra, Sylvia melanocephala. Leucogastra (♂) (6477514467).jpg Curruca Cabecinegra, Sylvia melanocephala(♂) (5244424700).jpg </gallery> == Notoj == {{referencoj}} == Referencoj == * IUCN2006, BirdLife International, 2004. 52835, Sylvia melanocephala, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga. * Cabot, J. & Urdiales, C. (2005): The subspecific status of Sardinian Warblers ''Sylvia melanocephala'' in the Canary Islands with the description of a new subspecies from Western Sahara. ''Bulletin of the British Ornithologists' Club'' '''125'''(3): 165-175. * Helbig, A.J. (2001): Phylogeny and biogeography of the genus ''Sylvia''. ''In:'' Shirihai, Hadoram: ''Sylvia warblers'': 24-29. Princeton University Press, Princeton, N.J.. <small>ISBN 0-691-08833-0</small> * Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''[[Zoologica Scripta|Zool. Scripta]]'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) == Eksteraj ligiloj == *[http://www.ibercajalav.net/img/368_SardinianWarblerSmelanocephala.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=195397EB3BB4F5A8&ts=1221659690354&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Portalo Birdoj}} {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] 1f0wq71k797ms93djrbjou1dabkclig 0 306593 9416337 9292248 2026-06-28T17:40:23Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Tamariksilvio]] al [[Tamarika silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9292248 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tamariksilvio |koloro = pink |dosiero = Sylvia mystacea.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Sylvia mystacea'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |statuso = LC |dunomo = Sylvia mystacea |dunomo aŭtoritato = ([[Édouard Ménétries|Ménétries]], [[1832]], [[Azerbajĝano]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Sylvia mystacea |komunejo = Sylvia mystacea }} La '''Tamariksilvio''' aŭ Silvio de Ménétries (''Sylvia mystacea'') estas komuna kaj disvastigata specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] kaj de ties plej tipa genro nome ''Sylvia'' aŭ [[silvioj]], kiuj estas grizecaj aŭ grizecbrunaj insektovoruloj. Ĝi estas indiĝena de sudokcidenta [[Azio]]. La dua nomo de la specio omaĝas [[Édouard Ménétries]], la [[Francujo|franca]] zoologo kiu priskribis tiun specion en [[1832]]. Ĝi estas tre rilata al la [[Nigrakapa silvio]] (''Sylvia melanocephala'') de la regionoj de [[Mediteraneo]] kaj estas simila laŭ aspekto. == Priskribo == La Tamariksilvio estas 12 al 14&nbsp;cm longa kun enverguro de 15 al 19&nbsp;cm kaj pezas ĉirkaŭ 9-11 g. Ties longa vosto estas nigreca kun blanko en la eksteraj plumoj kaj estas ofte levata aŭ malfermata. Ĝi estas ofte movata suben kaj supren kaj el flanko al flanko. La [[beko]] estas fortika kaj malhela kun rozkolora makulo ĉebaze. Estas pala okulringo. La masklo de la nomiga [[subspecio]] ''S. m. mystacea'' estas malhelgrizeca supre kaj blankeca sube kun blanka subvanga strio kaj rozkoloraj gorĝo kaj brusto. Ĝi havas malhelan kronon kiu estas nigra frunte sed iĝas pli pala malantaŭen kaj merĝas en griza nuko malkiel la [[Nigrakapa silvio]] kiu havas tute brilnigran kronon. La Tamariksilvio havas senmarkajn flugilplumojn malkiel la Nigrakapa silvio kiu havas triarangajn kun pli malhelaj centroj kaj palaj bordoj. La okcidenta subspecio ''S. m. rubescens'' estas pli palgriza supre ol la nomiga kaj la roza koloro de subaj partoj estas pli pala aŭ tute ne estas. La orienta subspecio ''S. m. turcmenica'' estas pli palgriza supre kaj pli palrozkolora sube ol la nomiga kaj havas pli longajn flugilojn ol ambaŭ aliaj subspecioj. Maskloj de la Tamariksilvio iĝas pli brunaj for de la reprodukta sezono kun pli hela krono. La ino estas sablokolore grizbruna supre kaj sablokolore blankeca sube. Ŝi estas simila al la inoj de la Nigrakapa silvio kaj de la [[Barbstria silvio]] sed ŝi havas pli senmarkajn triarangajn flugilplumojn kaj pli da kontrasto inter la pala dorso kaj la malhela vosto. Unuavintraj maskloj estas similaj al inoj sed povas havi iom da rozkoloro ĉe gorĝo kaj brusto. Tiu specio havas akran zumadan alvokon kaj ankaŭ kvazaŭ paserecan plendadon. La kanto de la masklo estas trankvila babilado kiu miksas muzikecajn kaj akrajn notojn kaj ofte dumfluge. == Distribuado == Ĝi estas migranta birdo, kiu nestumas en sudokcidenta Azio kaj vintrumas suden tiom for kiom ĝis nordorienta [[Afriko]]. La subspecio ''S. m. mystacea'' reproduktiĝas el la regiono de la [[Kaspia Maro]] en [[Rusio]] suben tra [[Kartvelio]], [[Armenio]], [[Azerbajĝano]] kaj plej orienta [[Turkio]] al norda [[Irano]]. ''S. m. rubescens'' reproduktiĝas loke en sudorienta Turkio, [[Sirio]], [[Irako]], okcidenta Irano kaj eble en [[Libano]]. ''S. m. turcmenica'' loĝas el nordorienta [[Irano]] orienten al valo de la [[Sir Darja]] en [[Centra Azio]] kaj la regiono de [[Baluĉistano (Pakistano)|Baluĉistano]] en [[Pakistano]]. La vintra teritorio kovras sudan [[Irano]]n, [[Arabio]]n kaj Nordorientan Afrikon el [[Sudano]] al [[Somalio]]. Kelkaj birdoj pasas tra [[Israelo]] kaj [[Jordanio]] dum migrado kaj oni konstatis [[Vaganteco ĉe birdoj|vagantojn]] el [[Portugalio]], [[Niĝerio]] kaj [[Niĝero]]. == Ekologio == Ili loĝas en [[arbustaro]]j, makisoj, [[Duonarbaro|malfermaj arbaroj]], kultivataj areoj kaj ĝardenoj en areoj kun sekaj [[Kontinenta klimato|kontinentaj]] klimatoj. Ili troviĝas tipe en regionoj de [[stepo]]j, ĉe montaj deklivoj kaj laŭlonge de riveroj kaj ofte asociiĝas kun arbustoj de [[tamariko]], de kio devenas la nomo de la specio. Ili manĝas inter folioj kaj branĉoj [[insekto]]jn kaj aliajn [[senvertebrulo]]jn, komence de la pinto de arbusto kaj moviĝante suben. Ili manĝas ankaŭ [[frukto]]jn kaj [[semo]]jn. === Reproduktado === La tasforma [[nesto]] estas konstruita en malalta vegetaĵaro, ĝis 90&nbsp;cm supergrunde. Ĝi estas farita el bastonetoj, tigetoj kaj herberoj kun plumoj kaj haroj uzata por kovrado. La ino demetas 4 aŭ 5 ovojn, kiuj estas kovataj dum 11 al 13 tagoj. Ili estas brilblankaj kun brunaj punktoj. La [[elnestiĝo]] okazas post 10 aŭ 11 tagoj. Ambaŭ seksoj implikiĝas en la kovado kaj idozorgado. Ili kutime faras du ovodemetadojn dum la reprodukta sezono. == Referencoj == *Harris, Alan; Shirihai, Hadoram & Christie, David (1996) ''The Macmillan Birder's Guide to European and Middle Eastern Birds'', Macmillan, London. *Harrison, Colin (1975) ''A Field Guide to the Nests, Eggs and Nestlings of British and European Birds'', Collins, London. *Hollom, P. A. D.; Porter, R. F.; Christensen, S. & Willis, Ian (1988) ''Birds of the Middle East and North Africa'', T & AD Poyser, Calton, England. *Lewington, Ian; Alström, Per & Colston, Peter (1991) ''A Field Guide to the Rare Birds of Britain and Europe'', HarperCollins. *Roselaar, C. S. (1995) ''Songbirds of Turkey: an atlas of biodiversity of Turkish passerine birds'', Pica Press, UK. *Snow, D. W. & Perrins, C. M. (1998) ''Birds of the Western Palearctic: Concise Edition'', Vol. 2, Oxford University Press, Oxford. == Eksteraj ligiloj == <!--{{commons|Sylvia mystacea}}--> *[http://www.birdsoman.com/Birds/136-Warblers/MenetriessWarbler/MenetriessWarbler.htm Birdoj de Omano - Fotaro de Tamariksilvio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071204055822/http://www.birdsoman.com/Birds/136-Warblers/MenetriessWarbler/MenetriessWarbler.htm |date=2007-12-04 }} {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Armenio]] [[Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano‎]] khidt19e4s79ngt9dybm6e3bdeh6p4g 9416340 9416337 2026-06-28T17:45:29Z Goren 4701 9416340 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Sylvia mystacea.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Curruca mystacea'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Curruca]]'' |statuso = LC |dunomo = Curruca mystacea |dunomo aŭtoritato = ([[Édouard Ménétries|Ménétries]], [[1832]], [[Azerbajĝano]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Sylvia mystacea |komunejo = Sylvia mystacea }} '''Tamarika silvio''' aŭ '''silvio de Ménétries''' (''Sylvia mystacea'') estas komuna kaj disvastigata specio de birdo de la familio de [[Silviedoj]] [[genro (biologio)|genro]] ''[[Curruca]]''. Ĝi estas indiĝena de sudokcidenta [[Azio]]. La dua komunlingva nomo de la specio omaĝas [[Édouard Ménétries]], la [[Francujo|franca]] zoologo kiu priskribis tiun specion en [[1832]]. Ĝi estas tre rilata al la [[Nigrakapa silvio]] (''Curruca melanocephala'') de la regionoj de [[Mediteraneo]] kaj estas simila laŭ aspekto. == Priskribo == La Tamariksilvio estas 12 al 14&nbsp;cm longa kun enverguro de 15 al 19&nbsp;cm kaj pezas ĉirkaŭ 9-11 g. Ties longa vosto estas nigreca kun blanko en la eksteraj plumoj kaj estas ofte levata aŭ malfermata. Ĝi estas ofte movata suben kaj supren kaj el flanko al flanko. La [[beko]] estas fortika kaj malhela kun rozkolora makulo ĉebaze. Estas pala okulringo. La masklo de la nomiga [[subspecio]] ''C. m. mystacea'' estas malhelgrizeca supre kaj blankeca sube kun blanka subvanga strio kaj rozkoloraj gorĝo kaj brusto. Ĝi havas malhelan kronon kiu estas nigra frunte sed iĝas pli pala malantaŭen kaj merĝas en griza nuko malkiel la [[Nigrakapa silvio]] kiu havas tute brilnigran kronon. La Tamariksilvio havas senmarkajn flugilplumojn malkiel la Nigrakapa silvio kiu havas triarangajn kun pli malhelaj centroj kaj palaj bordoj. La okcidenta subspecio ''S. m. rubescens'' estas pli palgriza supre ol la nomiga kaj la roza koloro de subaj partoj estas pli pala aŭ tute ne estas. La orienta subspecio ''S. m. turcmenica'' estas pli palgriza supre kaj pli palrozkolora sube ol la nomiga kaj havas pli longajn flugilojn ol ambaŭ aliaj subspecioj. Maskloj de la Tamariksilvio iĝas pli brunaj for de la reprodukta sezono kun pli hela krono. La ino estas sablokolore grizbruna supre kaj sablokolore blankeca sube. Ŝi estas simila al la inoj de la Nigrakapa silvio kaj de la [[Barbstria silvio]] sed ŝi havas pli senmarkajn triarangajn flugilplumojn kaj pli da kontrasto inter la pala dorso kaj la malhela vosto. Unuavintraj maskloj estas similaj al inoj sed povas havi iom da rozkoloro ĉe gorĝo kaj brusto. Tiu specio havas akran zumadan alvokon kaj ankaŭ kvazaŭ paserecan plendadon. La kanto de la masklo estas trankvila babilado kiu miksas muzikecajn kaj akrajn notojn kaj ofte dumfluge. == Distribuado == Ĝi estas migranta birdo, kiu nestumas en sudokcidenta Azio kaj vintrumas suden tiom for kiom ĝis nordorienta [[Afriko]]. La subspecio ''S. m. mystacea'' reproduktiĝas el la regiono de la [[Kaspia Maro]] en [[Rusio]] suben tra [[Kartvelio]], [[Armenio]], [[Azerbajĝano]] kaj plej orienta [[Turkio]] al norda [[Irano]]. ''S. m. rubescens'' reproduktiĝas loke en sudorienta Turkio, [[Sirio]], [[Irako]], okcidenta Irano kaj eble en [[Libano]]. ''S. m. turcmenica'' loĝas el nordorienta [[Irano]] orienten al valo de la [[Sir Darja]] en [[Centra Azio]] kaj la regiono de [[Baluĉistano (Pakistano)|Baluĉistano]] en [[Pakistano]]. La vintra teritorio kovras sudan [[Irano]]n, [[Arabio]]n kaj Nordorientan Afrikon el [[Sudano]] al [[Somalio]]. Kelkaj birdoj pasas tra [[Israelo]] kaj [[Jordanio]] dum migrado kaj oni konstatis [[Vaganteco ĉe birdoj|vagantojn]] el [[Portugalio]], [[Niĝerio]] kaj [[Niĝero]]. == Ekologio == Ili loĝas en [[arbustaro]]j, makisoj, [[Duonarbaro|malfermaj arbaroj]], kultivataj areoj kaj ĝardenoj en areoj kun sekaj [[Kontinenta klimato|kontinentaj]] klimatoj. Ili troviĝas tipe en regionoj de [[stepo]]j, ĉe montaj deklivoj kaj laŭlonge de riveroj kaj ofte asociiĝas kun arbustoj de [[tamariko]], de kio devenas la nomo de la specio. Ili manĝas inter folioj kaj branĉoj [[insekto]]jn kaj aliajn [[senvertebrulo]]jn, komence de la pinto de arbusto kaj moviĝante suben. Ili manĝas ankaŭ [[frukto]]jn kaj [[semo]]jn. === Reproduktado === La tasforma [[nesto]] estas konstruita en malalta vegetaĵaro, ĝis 90&nbsp;cm supergrunde. Ĝi estas farita el bastonetoj, tigetoj kaj herberoj kun plumoj kaj haroj uzata por kovrado. La ino demetas 4 aŭ 5 ovojn, kiuj estas kovataj dum 11 al 13 tagoj. Ili estas brilblankaj kun brunaj punktoj. La [[elnestiĝo]] okazas post 10 aŭ 11 tagoj. Ambaŭ seksoj implikiĝas en la kovado kaj idozorgado. Ili kutime faras du ovodemetadojn dum la reprodukta sezono. == Referencoj == *Harris, Alan; Shirihai, Hadoram & Christie, David (1996) ''The Macmillan Birder's Guide to European and Middle Eastern Birds'', Macmillan, London. *Harrison, Colin (1975) ''A Field Guide to the Nests, Eggs and Nestlings of British and European Birds'', Collins, London. *Hollom, P. A. D.; Porter, R. F.; Christensen, S. & Willis, Ian (1988) ''Birds of the Middle East and North Africa'', T & AD Poyser, Calton, England. *Lewington, Ian; Alström, Per & Colston, Peter (1991) ''A Field Guide to the Rare Birds of Britain and Europe'', HarperCollins. *Roselaar, C. S. (1995) ''Songbirds of Turkey: an atlas of biodiversity of Turkish passerine birds'', Pica Press, UK. *Snow, D. W. & Perrins, C. M. (1998) ''Birds of the Western Palearctic: Concise Edition'', Vol. 2, Oxford University Press, Oxford. == Eksteraj ligiloj == <!--{{commons|Sylvia mystacea}}--> *[http://www.birdsoman.com/Birds/136-Warblers/MenetriessWarbler/MenetriessWarbler.htm Birdoj de Omano - Fotaro de Tamariksilvio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071204055822/http://www.birdsoman.com/Birds/136-Warblers/MenetriessWarbler/MenetriessWarbler.htm |date=2007-12-04 }} {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Armenio]] [[Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano‎]] t8fkm73kt3jnigrnl6xle3dgd10tq7s 0 306636 9416312 9374283 2026-06-28T16:52:01Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Afrika montetosilvio]] al [[Abisenia silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9374283 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Afrika montetosilvio |koloro = pink |dosiero = African Hill Babbler - Kenya S4E9067 (19493757201).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Afrika montetosilvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Pseudoalcippe]]'' |specio = '''''P. abyssinica''''' |statuso = LC |dunomo = ''Pseudoalcippe abyssinica'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eduard Rüppell|Rüppell]], [[1840]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Afrika montetosilvio''' ('''''Pseudoalcippe abyssinica''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Timaliedoj]] lastatempe trapasita al la familio de [[Silviedoj]], en la [[monotipa]] [[genro]] '''''Pseudoalcippe'''''. Temas pri malgranda paserina birdo kun '''malhelgriza''' ardeznuanca aŭ malhelblunuanca '''kapo''' preskaŭ nigreca kaj ankaŭ '''malhelgrizaj subaj partoj''' dum la '''dorso''' kaj resto de supraj partoj estas '''malhelbruna''', pli oliveca en dorso kaj kun pli malhela nuanco en flugilplumoj. La beko estas hela kaj fortika ĉebaze dum la kruroj estas grizecaj. Tiu [[Afrotropiso|afrotropisa]] specio troviĝas en subsahara [[Afriko]] nome en [[Angolo]], [[Burundio]], [[Kameruno]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]] kaj [[Zambio]]. Ties natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|subtropikaj aŭ tropikaj sekaj]] [[arbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|subtropikaj aŭ tropikaj humidaj]] [[montararbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj [[arbustaro]]j. La distinga nigrakapa subspecio estis foje disigita kiel '''Ruvenzoria montetosilvio''', ''Pseudoalcippe atriceps'', sed Fry et al. (2000) asertas, ke ĝi havas la samajn voĉon kaj kutimaron kiel la aliaj rasoj, kaj ne akceptas tiun statuson de separata specio. ==Referencoj==<!-- FieldianaZool34:35. --> * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52689/all Pseudoalcippe abyssinica]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 27an de julio 2007. * '''Collar''', N. J. & Robson, C. 2007. Family Timaliidae (Babblers) Pp. 70 - 291 in; del Hoyo, J., Elliott, A. & Christie, D.A. eds. ''[[Handbook of the Birds of the World]]'', Vol. 12. Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions, Barcelona. * '''Fry''', C. H., S. Keith, and E. K. Urban. 1988. ''The Birds of Africa''. Vol. 3. Academic Press, London. {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 4zufocv6e8f5id3lz1f5f8bqqxsem4g 9416314 9416312 2026-06-28T16:58:09Z Goren 4701 9416314 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Abisenia silvio |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = African Hill Babbler - Kenya S4E9067 (19493757201).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Abisenia silvio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Sylvia]]'' |specio = '''''S. abyssinica''''' |statuso = LC |dunomo = ''Sylvia abyssinica'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eduard Rüppell|Rüppell]], [[1840]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} '''Abisenia silvio'''<ref name=OT>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit Ornitologia taksonomio] kun Esperantaj nomoj proponitaj far Alain Gerard</ref> aŭ '''Afrika montetosilvio''' (''Sylvia abyssinica'') estas [[specio]] de malgrandaj [[insektovora]]j [[kantobirdo]]j. Dum longa tempo oni apartenigis ĝin al [[familio (biologio)|familio]] [[Timaliedoj]], sed antaŭnelonge oni movis ĝin al [[Silviedoj]], al la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Sylvia]]''. Temas pri malgranda paserina birdo kun '''malhelgriza''' ardeznuanca aŭ malhelblunuanca '''kapo''' preskaŭ nigreca kaj ankaŭ '''malhelgrizaj subaj partoj''' dum la '''dorso''' kaj resto de supraj partoj estas '''malhelbruna''', pli oliveca en dorso kaj kun pli malhela nuanco en flugilplumoj. La beko estas hela kaj fortika ĉebaze dum la kruroj estas grizecaj. Tiu [[Afrotropiso|afrotropisa]] specio troviĝas en subsahara [[Afriko]] nome en [[Angolo]], [[Burundio]], [[Kameruno]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Niĝerio]], [[Ruando]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]] kaj [[Zambio]]. Ties natura [[habitato]] estas [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|subtropikaj aŭ tropikaj sekaj]] [[arbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|subtropikaj aŭ tropikaj humidaj]] [[montararbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj [[arbustaro]]j. La distinga nigrakapa subspecio estis foje disigita kiel '''Ruvenzoria montetosilvio''', ''Pseudoalcippe atriceps'', sed Fry et al. (2000) asertas, ke ĝi havas la samajn voĉon kaj kutimaron kiel la aliaj rasoj, kaj ne akceptas tiun statuson de separata specio. == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/52689/all Pseudoalcippe abyssinica]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] Konsultita la 27an de julio 2007. * '''Collar''', N. J. & Robson, C. 2007. Family Timaliidae (Babblers) Pp. 70 - 291 in; del Hoyo, J., Elliott, A. & Christie, D.A. eds. ''[[Handbook of the Birds of the World]]'', Vol. 12. Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions, Barcelona. * '''Fry''', C. H., S. Keith, and E. K. Urban. 1988. ''The Birds of Africa''. Vol. 3. Academic Press, London. {{birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] k3h7duqlo70h4kj7p58r7ezea2my6zc 0 310118 9416251 8469914 2026-06-28T14:50:16Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''KERESZTES Sándor''' [keresteŝ] estas hungara aktoro naskiĝinta en [[Kluĵo]] la [[10-an de januaro]] [[1956]]. == Kariero == Ekde [[1980]] por du jaroj li estis ano de la teatro [[Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat]] de [[Târgu Mureş]], poste li dungiĝis al la teatro [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] de [[Kluĵo]]. En [[1989]] li translokiĝis [[Hungarujo]]n kaj tie li ludis en teatro de [[Nyíregyháza]], poste en Teatro József Attila de [[Budapeŝto]]. En [[1982]] dungis lin la Nacia Teatro (Nemzeti Színház) de Budapeŝto. == El liaj roloj == * Őrnagy ([[Örkény]]: Tóték); * Balga ([[Vörösmarty]]: Csongor és Tünde); * Claudius ([[Shakespeare]].: Hamlet); * Rică Venturiane ([[Caragiale]]: Zűrzavaros éjszaka); * Prédikás ([[Sütő]]: Vidám sirató egy bolyongó porszemért); * Pungescu ([[Alecsandri]]: Két kisasszony s egy ténsasszony). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Spektakloj pluaj[http://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5] == Fonto == * Magyar Színházművészeti Lexikon {{Vivtempo|Keresztes, S.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj]] rcrfu532l80eadufpuhar08bp7hzgkl 0 315110 9416269 9351231 2026-06-28T15:05:59Z Stefangrotz 91903 ĝermo 9416269 wikitext text/x-wiki '''Posttertremo''' estas [[tertremo]] kiu okazas post antaŭa forta tertremo en la sama areo (la ĉefa ŝoko). Se la posttertremo estas pli intensa ol la ĉefa ŝoko, tiu posttertremo estas rekvalifikata kiel la ĉefa tremo, kaj la originala ĉefa ŝoko iĝas sekve la antaŭtremo. Posttertremoj estas malpli intensaj tertremoj formitaj kiam la [[terkrusto]] ĉirkaŭ la delokigita krusto adaptiĝas al la efikoj de la ĉefa ŝoko. {{Ĝermo|Geologio}} [[Kategorio:Tertremoj]] [[Kategorio:Tertremoscienco]] 43f97pk9rk03iqq0xtupxwsv8d02jgr 0 315783 9416754 9404872 2026-06-29T09:45:09Z Sj1mor 12103 9416754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Kenyon COX''' (naskiĝis la [[27-an de oktobro]] [[1856]] en ''Warren'', [[Ohio]]; mortis la [[17-an de marto]] [[1919]] en [[Novjorko]]) estis usona [[pentristo]], [[desegnado|desegnisto]], [[arthistorio|arthistoriisto]] kaj arta instruisto. Li estis [[akademismo|akademiisma]] pentristo, kiu kontraŭe al modernaj tendencoj konservis pentran stilon realisman kaj simbolisman. Li kreis multajn murpentraĵojn kaj mozaikojn en publikaj konstruaĵoj. Krome li konatiĝis pro poemoj kaj eseoj arthistoriaj kaj artoteoriaj. == Vivo == Kenyon Cox estis la filo de Jacob Dolson Cox kaj Helen Finney Cox. Li unue studis arton en la ''McMicken School of Art'' (la pli posta Arta Akademio de Cincinnati) en [[Cincinnati]]. Post vizito de la Monda Ekspozicio de [[1876]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], dediĉita je la 100-jara jubileo de la fondo de Usono, li konvinkiĝis ke Filadelfio estus pli bona loko por artisto kaj ekstudis en la Pensilvania Akademio de Belaj Artoj en tiu urbo. En [[1877]] li, kiel multaj samtempaj artistoj, translokiĝis al [[Parizo]]. Komence li tie studis ĉe [[Emile Auguste Carolus-Duran]], sed post iom da tempo konfliktis kun li kaj komencis studon en la pariza Lernejo de Belaj Artoj (''École des Beaux-Arts''). Tie li vizitis klasojn pri pentrado de la instruistoj ''Alexandre Cabanel, Jean-Léon Gérôme'' kaj ''Henri Lehmann''. Dum sia restado en Eŭropo li vojaĝis tra Francio kaj Italio, kaj studis la verkaĵojn aparte de renesancaj artistoj. [[Dosiero:Kenyon Cox An Eclogue.jpg|eta|250px|<center>Kenyon Cox: ''An Eclogue'' ("eklogo" estas antikva helena poemeto), oleopentraĵo sur kanvaso, 1890, Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono]] En 1882 Kenyon Cox revenis al Usono kaj en [[Novjorko]] eklaboris kiel arta pentristo. Li iĝis instruisto de la Art-Studenta Ligo de Novjorko (''Art Students League of New York''). Tie li ekkonis sian pli postan edzinon, la [[San-Francisko|san-franciskaninon]] Louise Howland King. La paro geedziĝis en 1892, kaj kvar jarojn post, en 1896, naskiĝis la filo Allyn. Por havi pliajn enspezojn, Kenyon Cox komencis desegni ilustraĵojn por magazinoj kaj gazetoj, kaj skribi arthistoriajn artikolojn por la gazeto ''New York Evening Post''. Por iuj magazinoj, kiel ''Century'', ''The Nation'' kaj ''Scribner’s'', li verkis poemojn. Kune kun sia edzino li por la monda ekspozicio de 1893 en [[Ĉikago]] dekoris la murojn de la "konstruaĵo de liberaj artoj" (''Liberal Arts Building''). Krome li kreis murpentraĵojn kaj mozaikojn por pluraj pliaj publikaj konstruaĵoj, ekzemple de la kongresa librejo en Vaŝingtono, la parlamentejoj ''State Capitol'' en [[Des Moines]] kaj [[Madison (Viskonsino)|Madison]], [[Viskonsino]]. En 1910 li de la Arkitekta Ligo de Novjorko ricevis honoran medalon pro siaj murpentraĵoj. Ĝis sia vivofino li aktivis arte. Li mortis la [[17-an de marto]] [[1919]] en [[Novjorko]] pro [[pneŭmonio]]. Granda parto de liaj skribaj verkaĵoj nun estas en la Biblioteko pri Arkitekturo kaj Belaj Artoj de la [[Universitato Kolumbio]] en Novjorko. === Pentraĵoj (elekto) === * ''Sacre Conversazione'' (laŭ ''Giovanni Antonio Boltraffio'', olepentraĵo sur kanvaso, 1878–1882, kolektaĵo de la Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono * ''Justice'', studaĵo por la mozaiko en la konstruaĵo ''Wisconsin State Capital'', olepentraĵo sur kanvaso, 1913, kolektaĵo de la Nacia Muzeo de Usona Arto ''Smithsonian'', Vaŝingtono * ''The Spirit of Self-Sacrificing Love'', murpentraĵo en la [[Kolegio Oberlin]], 1914 * ''The Sword is Drawn The Navy Uphold it!'' soldatovarba afiŝo por la usona mararmeo, 1917 == Eseaj verkoj == * 1905: ''Old Masters and New'' * 1907: ''Painters and Sculptors'' * 1917: ''Concerning Painting: Considerations Theoretical and Historical''; represo en la eldonejo Bibliobazaar, 2009, ISBN 978-1-103-86917-6 '''Leteroj''' * ''An Artist of the American Renaissance: The Letters of Kenyon Cox, 1883–1919''. Kent State University Press, 1997, ISBN 0-87338-517-9 == Literaturo == * Howard Wayne Morgan: ''Kenyon Cox 1856–1919: A Life in American Art''. Kent State University Press, 1994, ISBN 0-87338-485-7 ([http://books.google.de/books?id=vxqvnH_QK5gC&printsec=frontcover&dq=Kenyon+Cox#v=onepage&q=&f=false eltiraĵoj en la guglo-librejo]) == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Kenyon Cox - An Eclogue - Google Art Project.jpg File:Kenyon Cox - A Blonde (1891).jpg File:Kenyon Cox - The Education of Cupid.jpg File:Kenyon Cox - The Fall (1892).jpg File:Kenyon Cox (American, 1856-1919) - Tradition - 1917.9 - Cleveland Museum of Art.jpg </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/coxkenyl/ paperaĵoj de Kenyon kaj Louise Cox papers] en la arkivo de la ''Smithsonian Institution'' {{en}} * {{PND|119381699}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cox, Kenyon}} [[Kategorio:Usonaj eseistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj]] skjijkxzzxciro4pg8e0rvkn74maxv7 0 315982 9416266 8584024 2026-06-28T14:59:48Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''ZSOLDOS Árpád''' [pr. ĵoldos] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en [[Koloĵvaro]] la [[21-an de aŭgusto]] [[1933]] kaj mortinta en [[Sfântu Gheorghe]] [[17-an de decembro]] [[2001]]. == Kariero == Zsoldos ekde [[1955]] ludis en [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] de [[Kluĵo]] poste en la teatro [[Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat]] de [[Satu Mare]] kaj fine en la teatro [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]] de [[Sfântu Gheorghe]]. == Roloj == * Tristan ([[Lope de Vega]]: A kertész kutyája); * Zeusz ([[Eftimiu]]: Prométheusz); * Apu ([[Kányádi]] S.: Ünnepek háza); * Bábjátékos ([[Illyés]] Gy.: Dupla vagy semmi); * Martinovics ([[Kocsis]] I.: A nagy játékos); * Ill ([[Dürrenmatt]]: Az öreg hölgy látogatása); * Szervét ([[Sütő]] A.: Csillag a máglyán). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Spektakloj pluaj[http://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=8686] == Fonto == * [[Magyar Színházművészeti Lexikon]] {{Vivtempo|Zsoldos, A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj]] tr5yng63wcssa940a9m50viu240ftg4 0 321753 9416124 8481223 2026-06-28T12:02:06Z Crosstor 3176 superflua mapo 9416124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UA-21|situo sur mapo2=Ukrainio|zomo=12}} '''Tisobikenj''' ({{lang-uk|Тисобикень}}, {{lang-hu|Tiszabökény}} [tisabokEnj]) estas ne memstara [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Vinohradiv]], en [[municipo]] de [[Pijterfolvo]]. La historia [[slavo|slava]] [[loknomo]] estis Бобове (Bobove). == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|04|20|N|22|53|46|E|scale:30000|montru=entekste}} * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Alto]] super [[marnivelo]]: 120 m * [[Loĝantaro]]: 2210{{kiam?}} * [[Poŝtkodo]]: 90355 * [[Telefonprefikso]]: +380 03143 == Situo == Tisobikenj situas sur [[ebenaĵo]] laŭ maldekstra [[bordo]] de [[Tiso]]. Vinohradiv troviĝas 20, [[Berehove]] 25 [[km]]-ojn. == Historio == La unua skriba mencio okazis en [[1230]] en formo ''"Buken"''. En [[1717]] la [[tataroj]] bruldetruis la vilaĝon, poste [[rutenoj]] refondis ĝin. En la [[19-a jarcento]] [[ĥolero]] malpliigis la loĝantojn. En [[1910]] vivis en Tiszabökény 866 [[homo]]j, (plejparte [[hungaroj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Tiszabökény apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ugocsa]], al distrikto de [[Halmeu|Halmi]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Ekde [[1945]] Tisobikenj apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. == Vidindaĵoj == * kalvinana sentura [[preĝejo]] el la [[13-a jarcento]] * ligna [[sonorilo]]stablo * pravoslava impona preĝejo de [[2005]] == Famuloj == En Tisobikenj naskiĝis hungara historiisto [[György Dupka]]. {{Gravaj komunumoj de Transkarpatio}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] b31730suj0n3tidk12twwizxqmh2ehq 0 323621 9416592 9046273 2026-06-29T01:39:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IL-JM |situo sur mapo=Jerusalemo |zomo=13 }} [[Dosiero:Jewish National Fund office.JPG|eta|250px|Ĉefa oficejo de la Juda Nacia Fondaĵo en Jerusalemo]] [[Dosiero:יער נטע אדם בישראל.jpg|eta|250px|Mapo de plantitaj arbaroj en Israelo de la JNF]] La '''Juda Nacia Fondaĵo''' ({{lang-he|קרן קימת לישראל|t=Keren Kajemet LeJisrael}}, mallongigite '''JNF''' kaj foje laŭ la hebrea '''KKL''') estis fondita en 1901, kadre de la kvina Kongreso pri [[Cionismo]] en [[Bazelo]] ([[1901]]), kun la celo aĉeti kaj kultivi terenojn en la provinco [[Palestino]] de la [[Otomana Imperio]] kaj pli poste en [[Israelo]] por setlado de judoj tie. La fondaĵo estas senprofita organizaĵo. [[Dosiero:Eshtaol Forest.jpg|eta|maldekstra|250px|La [[Eŝtaol-arbaro]] plantita laŭ iniciato de la JNF - parto de ĝi estas la [[arbaro de la martiroj]]]] [[Dosiero:Newly planted tree.JPG|eta|maldekstra|250px|Arbido lastatempe plantita de la JNF]] Ekde sia fondiĝo, la organizaĵo plantigis pli ol 240 milionoj da arboj en Israelo. Ĝi ankaŭ konstruigis 180 digojn kaj akvorezervujojn, elvoluigis 1 000 kvadratajn kilometrojn da terenoj kaj establigis pli ol 1000 parkojn.<ref>[http://www.jnf.org/site/PageServer?pagename=history historio de la JNF (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080806130644/http://www.jnf.org/site/PageServer?pagename=history |date=2008-08-06 }}</ref> En 2002, la JNF ricevis la Israel-Premion por dumviva atingado kaj kontribuo al la societo kaj ŝtato de Israelo.<ref>[http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashsab/kerenKayemet/KorotHaimKerenKayemet.htm informo en la oficiala retejo de la Israel-Premio (hebree)]</ref> == Arbaro de la Paco Jerusalemo == [[Dosiero:bonveniga ŝildo al la Arbaro de la Paco Jerusalemo.jpg|eta|250px|Bonveniga ŝildo al la Arbaro de la Paco Jerusalemo en ok lingvoj]] [[Dosiero:Ĝardeno Esperanto en la Arbaro de la Paco Jerusalemo.jpg|eta|250px|Ŝildo honore al la inaŭguro de la ĝardeno Esperanto en la Arbaro de la Paco en aŭgusto 1986]] Inter la multaj arbaroj plantitaj, elstaras interalie la "Arbaro de la Paco" en [[Jerusalemo]]. En ĝi la partoprenantoj de la [[IJK 1986]] de [[TEJO]] plantis oficialan "ĝardenon Esperanto" - ĉiu kongresa partoprenanto, raportis ekzemple la esperantlingva bulteno [[koncize]], "plantis unu arbon, kiu restos kaj kreskos, simbole al la grava kontribuo de Esperanto al la tutmonda paco".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://folioj.de/IJK%201986 |titolo=informo pri la arbarokreo en artikolo pri la IJK 1986 en la bulteno "koncize" (en Esperanto), p. 5 |alirdato=2010-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304095013/http://folioj.de/IJK%201986/ |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kkl.org.il Oficiala retejo (en la hebrea, rusa kaj angla)] * [http://www.jnf.org/ Retejo de la usona branĉo (en la angla)] {{Commons|Category:Jewish National Fund}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Israelo]] [[Kategorio:Cionismaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1901]] [[Kategorio:Jerusalemo]] jddyms6wrv028l241snixytc4s4lv5z 0 323817 9416530 9397414 2026-06-28T22:41:45Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Newark (Nov-Ĵerzejo)]] al [[Newark]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9397414 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Newark October 2016 panorama.jpg|eta|750px|center|Larĝa panoramo de Newark de 2016]] {{Informkesto urbo |sen banderolo= jes |regiono-ISO=US-NJ|situo sur mapo2=Usono|zomo=10}} '''Newark''' estas [[urbo]] en [[Kantono Essex (Nov-Ĵerzejo)|kantono Essex]], en [[usona subŝtato|membroŝtato]] [[Nov-Ĵerzejo]] (kies plej granda urbo ĝi estas), en [[Usono]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la areo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Dosiero:Newark Bay.jpg|eta|maldekstre|Golfo kaj ponto de Newark]] == Bazaj informoj == * [[Alto]] super [[marnivelo]]: 0–83 m * [[Horzono]]: UTC-5 (somere: UTC-4) * [[Poŝtkodo]]: 071xx * [[Telefonkodo]]: +1 862, 973 == Situo == Newark situas preskaŭ ĉe [[marbordo]] de [[Atlantika Oceano]] laŭ [[rivero]] ''Passaic'', tial havanta apartan [[haveno]]n. == Historio == [[Puritanoj]] fondis la [[komunumo]]n en [[1666]]. Newark, kiel [[urbo]] estiĝis en [[1693]]. Ekde [[1836]] ĝi estas sidejo de Nov-Ĵerzejo. Tiutempe komenciĝis ankaŭ la industria evoluo kaj prospero de la urbo. Komence la ĉirkaŭaĵo estis [[marĉo]], kiun paŝo post paŝo oni faris seka tero. Krom la industriaĵoj en la urbo funkcias ankaŭ [[universitato]]j. == Vidindaĵoj == * novgotika [[katedralo]] omaĝe al Sankta Koro * [[muzeo]] pri la regiono kaj [[Tibeto]] * [[publika biblioteko]] * [[nubskrapulo]]j el la [[1920-aj jaroj]] * [[sinagogo]] kaj muzeo pri [[judoj]] == Sporto == * [[Diabloj de Nov-Ĵerzejo]], profesia [[glacihokeo|glacihokea]] teamo kaj membro de la [[Nacia Hokea Ligo]] == Klimato == Newark havas humidan subtropikan klimaton. La proksimeco de la oceano havas moderigan efikon, tial la [[vintro]] estas pli varma (averaĝe 3-6&nbsp;°C). Somere estas 27-32&nbsp;°C, foje 38&nbsp;°C. Ĉiumonate estas [[pluvo]] (70–110&nbsp;mm), vintre [[neĝo]]. == Trafiko == [[Dosiero:New Jersey Transit Newark Light Rail Kinkisharyo104.jpg|eta|maldekstre|Tramo de Newark]] Newark havas internaciajn [[flughaveno]]n kaj havenon. La urbo estas atingebla ankaŭ laŭ [[aŭtovojo]]j kaj vagonare. == Famuloj == * naskiĝis en [[1963]] [[Whitney Houston]], kantistino * naskiĝis en [[1943]] [[Joe Pesci]], [[aktoro]] * naskiĝis en [[1938]] [[Connie Francis]], kantistino * naskiĝis en [[1933]] [[Philip Roth]], verkisto * naskiĝis en [[1925]] [[Bernard Golden]], esperantisto * naskiĝis en [[1924]] [[Sarah Vaughan]], ĵazkantistino kaj pianistino * naskiĝis en [[1888]] [[William Edward Baff]], esperantisto * naskiĝis en [[1871]] [[Stephen Crane]], [[verkisto]] * mortis hungara jezuito [[Jakab Raile]] [[Dosiero:Sacred Heart fr hill center jeh.jpg|eta|Katedralo de Newark]] == [[Ĝemelurbo]]j == * {{Flago|Bahamoj}} [[Freeport]], [[Bahamoj]] * {{Flago|Kameruno}} [[Douala]], [[Kameruno]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Ŝuĝoŭo]] ''(Xuzhou)'', [[Ĝjangsuo]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Portugalio}} [[Aveiro]], [[Portugalio]] * {{Flago|Brazilo}} [[Belo Horizonte]], [[Brazilo]] * {{Flago|Gambio}} [[Banĝulo]], [[Gambio]] * {{Flago|Ganao}} [[Kumasi]], [[Ganao]] * {{Flago|Brazilo}} [[Porto Alegre]], [[Brazilo]] * {{Flago|Liberio}} [[Monrovio]], [[Liberio]] * {{Flago|Azerbajĝano}} [[Ganĝo]], [[Azerio]] [[Dosiero:Panorama of Newark NJ Feb 5 2006.jpg|eta|750px|center|Larĝa panoramo de Newark de 2006]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Diabloj de Nov-Ĵerzejo]], profesia glacihokea teamo * [[Port Authority Trans-Hudson]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Nov-Ĵerzejo]] [[Kategorio:Havenurboj]] 6w0awchmyv366dyen5t70fse1dwkfxr 0 324603 9416509 8460852 2026-06-28T22:18:02Z ThomasPusch 1869 9416509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = New York Red Bulls | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | plena nomo = New York Red Bulls | kromnomo = ''The Red Bulls'' (La ruĝaj virbovoj) | fondita = 1995 (kiel la ''New York/New Jersey MetroStars'') | stadiono = Red Bull Arena <br /> Harrison, [[kantono Hudson]], [[Nov-Ĵerzejo]] | kapacito = 25.000 | prezidanto = Red Bull GmbH | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 8-a<br />Entute: 17-a<br />Finaloj: unua parto <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_REDBULL_10h|modelo de korpo1=_REDBULL_10h|modelo de dekstra brako1=_REDBULL_10h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=FF0000|ŝtrumpoj1=FFFFFF| modelo de maldekstra brako2=_REDBULL_11a|modelo de korpo2=_REDBULL_11a|modelo de dekstra brako2=_REDBULL_11a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=000037|ŝtrumpoj2=000037| }} La '''New York Red Bulls''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] de Harrison, [[kantono Hudson]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. La teamo konkuras kiel membro de la Orienta Konferenco en [[Granda Ligo Futbala]] (MLS). La Red Bulls komencis ludon en 1996, originale konata kiel la New York/New Jersey MetroStars, kiel unu el la fondintaj kluboj de la ligo. En 2006 la teamo estis vendita al la kompanio Red Bull (fabrikanto de la samnoma energitrinkaĵo), kondukante al la teamo aktuala nomo. La teamo estas unu el du teamoj de la Granda Ligo Futbala de [[Novjorko]], kune kun [[New York City FC]]. La unua vira teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Red Bull Arena''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero:Red Bull Arena ESC.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Red Bull Arena''}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Nov-Ĵerzejo]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1995]] 8wnp8o5t2mq9b24hv8oisr761xrfgdn 9416511 9416509 2026-06-28T22:22:23Z ThomasPusch 1869 9416511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = New York Red Bulls | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | plena nomo = New York Red Bulls | kromnomo = ''The Red Bulls'' (La ruĝaj virbovoj) | fondita = 1995 (kiel la ''New York/New Jersey MetroStars'') | stadiono = Red Bull Arena <br /> Harrison, [[kantono Hudson]], [[Nov-Ĵerzejo]] | kapacito = 25.000 | prezidanto = Red Bull GmbH | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 8-a<br />Entute: 17-a<br />Finaloj: unua parto <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj, kvankam la nombroj 10 kaj 11 indikas ke eble teims pri la vestaĵoj de 2010 kaj 2011, kiuj tiam certe ne plu aktualas: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_REDBULL_10h|modelo de korpo1=_REDBULL_10h|modelo de dekstra brako1=_REDBULL_10h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=FF0000|ŝtrumpoj1=FFFFFF| modelo de maldekstra brako2=_REDBULL_11a|modelo de korpo2=_REDBULL_11a|modelo de dekstra brako2=_REDBULL_11a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=000037|ŝtrumpoj2=000037| }} La '''New York Red Bulls''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] de Harrison, [[kantono Hudson]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. La teamo konkuras kiel membro de la Orienta Konferenco en [[Granda Ligo Futbala]] (MLS). La Red Bulls komencis ludon en 1996, originale konata kiel la New York/New Jersey MetroStars, kiel unu el la fondintaj kluboj de la ligo. En 2006 la teamo estis vendita al la kompanio Red Bull (fabrikanto de la samnoma energitrinkaĵo), kondukante al la teamo aktuala nomo. La teamo estas unu el du teamoj de la Granda Ligo Futbala de [[Novjorko]], kune kun [[New York City FC]]. La unua vira teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Red Bull Arena''. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kluba areo en Harrison cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Brazilo}} [[brazila nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la ne tro fora urbeto Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero:Red Bull Arena ESC.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Red Bull Arena''}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Nov-Ĵerzejo]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1995]] jrsnrj1f0lzdr5daqowlpf7zg5n5yg4 0 325845 9416522 8460855 2026-06-28T22:33:26Z ThomasPusch 1869 9416522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Philadelphia Union | dosiero = MLS crest logo RGB - Philadelphia Union 2018.svg | plena nomo = Philadelphia Union | kromnomo = ''The Union'' (La unio) <br />''The Zolos'' | fondita = 2008 | stadiono = ''Subaru Park'' <br /> [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]] | kapacito = 18.500 | prezidanto = Keystone Sports & Entertainment, LLC | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 4-a<br />Entute: 5-a<br />Finaloj: en progreso <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_UNION_12h|modelo de korpo1=_UNION_12h|modelo de dekstra brako1=_UNION_12h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=000030|ŝtrumpoj1=000030| modelo de maldekstra brako2=_UNION_12a|modelo de korpo2=_UNION_12a|modelo de dekstra brako2=_UNION_12a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=4C92DC|ŝtrumpoj2=4C92DC| }} '''Philadelphia Union''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]. La unua vira teamo ludas en la [[Granda Ligo Futbala]] en la Orienta Konferenco. La teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kluba areo en Filadelfio cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Eburbordo}} [[eburborda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la relative proksima urbo [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]] en [[Delavaro]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero: PPL Park Interior from the River End 2010.10.02 (cropped).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Filadelfio (Pensilvanio)]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2008]] fscxzt3mfn7bxej2x6jh0dgf368olkq 9416524 9416522 2026-06-28T22:33:52Z ThomasPusch 1869 9416524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Philadelphia Union | dosiero = MLS crest logo RGB - Philadelphia Union 2018.svg | plena nomo = Philadelphia Union | kromnomo = ''The Union'' (La unio) <br />''The Zolos'' | fondita = 2008 | stadiono = ''Subaru Park'' <br /> [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]] | kapacito = 18.500 | prezidanto = Keystone Sports & Entertainment, LLC | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 4-a<br />Entute: 5-a<br />Finaloj: en progreso <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_UNION_12h|modelo de korpo1=_UNION_12h|modelo de dekstra brako1=_UNION_12h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=000030|ŝtrumpoj1=000030| modelo de maldekstra brako2=_UNION_12a|modelo de korpo2=_UNION_12a|modelo de dekstra brako2=_UNION_12a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=4C92DC|ŝtrumpoj2=4C92DC| }} '''Philadelphia Union''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]. La unua vira teamo ludas en la [[Granda Ligo Futbala]] en la Orienta Konferenco. La teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kluba areo en Filadelfio cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Ebur-Bordo}} [[eburborda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la relative proksima urbo [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]] en [[Delavaro]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero: PPL Park Interior from the River End 2010.10.02 (cropped).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Filadelfio (Pensilvanio)]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2008]] qvk5ts779v7hecuj15t2x7w0hvw2h79 9416526 9416524 2026-06-28T22:35:14Z ThomasPusch 1869 9416526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Philadelphia Union | dosiero = MLS crest logo RGB - Philadelphia Union 2018.svg | plena nomo = Philadelphia Union | kromnomo = ''The Union'' (La unio) <br />''The Zolos'' | fondita = 2008 | stadiono = ''Subaru Park'' <br /> [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]] | kapacito = 18.500 | prezidanto = Keystone Sports & Entertainment, LLC | trejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286}} | ligo = [[Granda Ligo Futbala]] | sezono = 2023 | pozicio = Orienta Konferenco: 4-a<br />Entute: 5-a<br />Finaloj: en progreso <!-- la sekvaj sportaj vestaĵoj por matĉoj hejme (1) kaj aliloke (2) estu la nun oficialaj: eventuale indas ŝanĝi tion nur akorde al la angla teksto --> | modelo de maldekstra brako1=_UNION_12h|modelo de korpo1=_UNION_12h|modelo de dekstra brako1=_UNION_12h| maldekstra brako1=FFFFFF|korpo1=FFFFFF|dekstra brako1=FFFFFF|ŝorto1=000030|ŝtrumpoj1=000030| modelo de maldekstra brako2=_UNION_12a|modelo de korpo2=_UNION_12a|modelo de dekstra brako2=_UNION_12a| maldekstra brako2=FFFFFF|korpo2=FFFFFF|dekstra brako2=FFFFFF|ŝorto2=4C92DC|ŝtrumpoj2=4C92DC| }} '''Philadelphia Union''' estas usona profesia [[futbalteamo|futbalklubo]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], [[Pensilvanio]]. La unua vira teamo ludas en la [[Granda Ligo Futbala]] en la Orienta Konferenco. La teamo faras siajn publikajn [[matĉo]]jn en la [[stadiono]] ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la stadiono en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Ebur-Bordo}} [[eburborda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la relative proksima urbo [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]] en [[Delavaro]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Dosiero: PPL Park Interior from the River End 2010.10.02 (cropped).jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la kluba stadiono ''Subaru Park'' en [[Chester (Pensilvanio)|Chester]], [[Pensilvanio]]}}]] {{Projektoj}} {{-l}} {{ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Usonaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Filadelfio (Pensilvanio)]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 2008]] onjtr4can8iww02g3y5z3nfs494qi7e 0 327982 9416176 9411703 2026-06-28T13:15:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Johann Franz ENCKE''' (naskiĝis la [[23-a de septembro|23-an de septembro]] [[1791]] en [[Hamburgo]], mortis la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[1865]] en [[Spandau]]) estis [[Germanio|germana]] [[astronomo]] Oni ne konfuzu lin kun [[Karl Ludwig Hencke]], alia germana astronomo. == Vivo == Li lernis pri [[astronomio]] kaj [[matematiko]] en la [[Universitato de Göttingen]] kun [[Carl Friedrich Gauss]], sed li rekrutiĝis en la [[Hansa legio]] dum la kampanjo [[1813]] – [[1814]], kontraŭ la [[Napoléon Bonaparte|napoleonaj]] armeoj kaj iĝis leŭtenanto de [[artilerio]] en la [[Prusio|prusa]] armeo ĝis [[1815]]. Reveninte en [[Göttingen]] en [[1816]], li estas dungita de [[Bernhard von Lindenau]] en la [[observatorio]] de [[Gotha]]. En [[1822]] li iĝis direktoro de la observatorio, kaj en [[1835]], direktoro de la nove konstruita [[observatorio de Berlino]]. En [[1844]] li iĝis profesoro pri astronomio en [[Berlino]]. Li edziĝis al Amalie Becker, filino de librovendisto, en [[1824]] kaj havis kvin gefilojn. En [[1859]], trafis lin [[apopleksio]] kies sekvojn li suferis dum sia tuta vivo. En [[1863]] li rezignis siajn postenojn kaj retiriĝis el la aktiva vivo, sed restis direktoro de la Observatorio de Berlino ĝis sia morto la {{dato|26|aŭgusto|1865}}. == Malkovroj == Li studis la [[kometo]]n de [[1860]], kaj kalkulis la periodon de 70,9 jaroj de la [[perioda kometo]] de [[1812]], kometo nun nomata [[12P/Pons-Brooks]]. Li kalkulis la orbitajn elementoj de kometo malkovrita en [[1818]] de la [[francio|franca]] astronomo [[Jean-Louis Pons]], kaj montras ke ĝi estas la sama de tiu observata en [[1805]], kaj ke ĝia periodo estas 3,3 jaroj. Estis la unua malkovrita perioda kometo kun tiom mallonga periodo. Li antaŭvidis ĝian revenon por [[1822]] : observis ĝin [[Karl Ludwig Christian Rümker|Karl Rümker]] elde [[Aŭstralio]]. Tiu kometo estis nomita [[2P/Encke|kometo de Encke]], laŭ ne la nomo de ĝia malkovrinto, sed de tiu, kiu kalkulis ĝian [[orbito]]n. Por tiu malkovro, la [[Reĝa Astronomia Societo de Britio]] donacis al li la oran medalon en [[1824]]. En [[1837]] li observis malhelan zonon en la [[Ringo A]], unu el la [[ringoj de Saturno]]. Tiu malheleco estis nomata "minimumo de Encke". (ne konfuzu kun la [[malpleno de Encke]], tiel nomata pli malfrue en lia honoro). En [[1849]] li prezentis, en la Akademio de Berlino (antaŭaĵo de la nuna [[Akademio de Sciencoj de Berlino kaj Brandenburgio]]), novan metodon de kalkulo de la orbitaj elementoj de kosma korpo, kiu necesas nur tri observojn de ĉi tiu korpo, kaj, en [[1851]], metodon de kalkulo de la perturbataj orbitoj<ref>[http://igsac-cnes.cls.fr/documents/gins/Integration_Numerique/Integration_numerique.pdf L'intégration numérique en calcul d'orbites (''Numera integralado en kalkulo pri orbitoj'')] {{PlurajLingvokodoj|fr}}</ref>. == Honoroj == Li ricevis : * Dufoje la [[ormedalo de la Reĝa Astronomia Societo de Britio|ormedalon]] de la [[Reĝa Astronomia Societo de Britio]]<ref>[http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society (''Ricevintoj de la Ora medalo de la Royal Astronomical Society'')] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> en [[1824]] kaj [[1830]], * La [[Reĝa medalo|Reĝan medalon]] de la [[Reĝa Societo de Londono]]<ref>[http://royalsociety.org/Content.aspx?id=3311 Royal archive winners Prior to 1900 (''Arĥivo pri la ricevintoj antaŭ 1900'')] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref> en [[1828]]. En lia honoro, oni donis lian nomon al: * La [[Luno|luna]] [[alfrapa kratero|kratero]] [[Encke (kratero)|Encke]], * La [[2P/Encke|kometo de Encke]] kies orbiton li kalkulis, * La [[asteroido]] [[9134 Encke]]<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=9134+Encke JPL Small-Body Database Browser 9134 Encke (4822 P-L)] {{PlurajLingvokodoj|en}}</ref>, * La [[Malpleno de Encke]] en la [[ringoj de Saturno]]. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.surveyor.in-berlin.de/himmel/Bios/Encke-e.html Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110521103230/http://www.surveyor.in-berlin.de/himmel/Bios/Encke-e.html |date=2011-05-21 }} * {{de}} [http://www.friedensblitz.de/sterne/grossvaeter/encke.html Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924015602/http://www.friedensblitz.de/sterne/grossvaeter/encke.html |date=2015-09-24 }} * {{en}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0026//0000129.000.html Nekrologio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Encke, Johann Franz}} [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] 57u5e5v5jkpn7ztr4rgr851e8r0l4i8 0 330447 9416638 9216882 2026-06-29T05:59:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416638 wikitext text/x-wiki <!-- {{polurinda}}[[Dosiero:Shiroi00 cover1.jpg|eta|230px| Pritrakt la enamiĝo inter "tipa blonda" kaj "majesta brunharulino" ĉe fraŭlina internula lernejo , ''[[Shiroi Heya no Futari]]'', la unua ''yuri'' mangao]] --> [[Dosiero:CroesusXIncarna.jpg|eta|Ekzempla juria bildo.]] '''Jurio''' (百合 [juri]; [[Transskribado Hepburn|hepburne]]: ''yuri'', laŭvorte: [[lilio]]) estas ĝenro de [[mangao]] kaj [[animeo]], kie estas prezentata amo inter virinoj. Jurio povas enfokusiĝi aŭ sur la seksa, aŭ la spirita, aŭ la emocia flanko de la amo. Tiu ĉi du lastaj ofte estas nomataj "[[ŝoĝo-aj]]" (krom en [[Japanio]], [[Ĉinio]] kaj [[Sud-Koreio|Koreo]]). == Vidu ankaŭ == * [[Ŝoĝo-aj]] * [[Jaojo]] * [[Hentajo]] * [[Animeo]] * [[Mangao]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.shoujoai.com/ Arkivo de ŝoĝo-aj] * [http://www.yuricon.org/ Yuricon] * [http://smallcall.net/yuri/ Small Call] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100605131501/http://smallcall.net/yuri/ |date=2010-06-05 }} Listo de ĉiuj [[doĝinŝi]]-rondoj rilataj al jurio, prezentataj en [[Comiket]] ĝis 2001. * [http://yuribu.net/ Yuribu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717042654/http://yuribu.net/ |date=2012-07-17 }} Grupo de 100 juriaj [[doĝinŝi]]-rondoj, kiuj estos prezentataj en "Comitia 84". [[Kategorio:Mangao|*]] [[Kategorio:Animeo|*]] [[Kategorio:Japanaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:GLAT-kulturo]] [[Kategorio:Ĝenroj de animeo kaj mangao]] njlfopwyoqxu88z0qr75moshta28a5o 0 339603 9416377 9346932 2026-06-28T18:31:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''John Henry NEWMAN''' ([[Londono]], 21-a de februaro 1801 – [[Edgbaston]], 11-a de aŭgusto 1890) estis angla katolika [[kardinalo]], teologo kaj filozofo. Li estas internacie juĝata unu el la plej konsiderindaj anglaj prozistoj kaj plue la plej elstara apologiulo de la kristana [[Fido|kredo]] kiun [[Britio (insulo)|Britaj Insuloj]] produktis. En katolikaj medioj li estis difinita unu el la “Patroj malĉeestaj” de la [[Dua Vatikana Koncilio]] pro profundeco kaj originala aktualeco de lia teologia kaj filozofia pensado.<ref> En ĵurnalo "Avvenire" de 30-10-2009, Kardinalo Newman, nevidebla patro en la Koncilio</ref> Sur lia tombo estas skulptita [[epitafo]] verkita de li mem, kiu devis tralumigi la historion de lia kultura pilgrimo: "El la ombro kaj simboloj al la vero" (''Ex umbris et imaginibus in veritatem''). == Biografio == [[Dosiero:J-h-newman.jpg|maldekstra|100px|eta|John Henry Newman portreto de 1824]] John apartenis al familio [[Anglikanismo|anglikana]]. Unua el ses fratoj kun patro John Newman bankisto kaj patrino Jemina Foundrinier descendanta el familio de [[Hugenotoj]] elmigrinta al Anglio sekve de la revoko de la [[Nanta edikto]], li ricevis eminentan edukadon ĉe lernejo najbare de Londono kaj, aniĝis al la principaro de anglikana kristanismo: tiun eventon li poste difinos sia “unua konvertiĝo”. En [[1817]] li eniris [[Trinity College]] de [[Oxford]] kaj, post la studperiodo, fariĝis diakono de la Anglikana Eklezio ([[1824]]). Notindas ankaŭ ke lia definitiva adhero al la religia kredo trapasadis indiferenton, dubstaton kaj kreskantan konsciiĝon pri perdoj kaj gajnoj akompanantaj la kreagon. Tio evidentiĝas en liaj verkoj kiam li ipriskribas la belon de la kredo. == Anglikana sacerdoto == En [[1828]] li estis promociita parokestro de la universitata eklezio Saint Mary, kaj komisiita sekvi la universitatajn studentojn, kaj intertempe li sin dediĉis al la prifilozofiaj kaj priteologiaj studoj. En tiu sama periodo li fondis la Oksfordan movadon kies precipa celo koncentriĝis en la kontrasto kontraŭ la supreniron de religia [[liberalismo]] en la anglaj universitatoj. Li oponis, nome, la pozicion de la tiama naskiĝinta “Eklezio Larĝa”, tiu komponanto de anglikanismo favora al la pozicio de [[klerismo]] kaj [[raciismo]]. Li ellaboris, tiujn jarojn, teorion de “meza vojo”, en kiu oni agnoskis al la Anglikana Eklezio internan pozicion inter la doktrinaj ekscesoj de [[luteranismo]], unuflanke, kaj [[katolikismo]] roma, aliflanke. Kiel anglikana pastoro kaj teologo li konfesis tradician sintenon kaj estis ĉiam persista defendanto de la dogma principo, tiom ke li estis konsiderita la plej elstara gravulo de la “Eklezio Alta”, la anglikana komponanto plej proksima al la dogmaj pozicioj katolikaj. En [[1832]], John Henry vojaĝis tra la [[Mediteraneo]], kaj ŝoviĝis ĝis Romo, kie li renkontis [[Nicholas Patrick Wiseman]], kaj ĝis [[Sicilio]], kie, en [[Leonforte]], ĉe [[Enna]] [[1833]], li serioze malsaniĝis. La konvaleska periodo havigis al li okazon por rekonsideri sian religian kredon <ref>[http://www.zenit.org/article-23664?l=italian]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ekde [[1833]] ĝis [[1841]] Newman kaj aliaj sampensuloj de la menciita movado publikigis la tieldiritajn "Tracts for the Times", 90 eseojn koncernantajn la situacion de la anglikana Eklezio sed ankaŭ diversajn problemojn pri la kristana religio. En la lasta el tiuj eseoj, "Tract 90", Newman proponis interpreton pri la ''[[Trideknaŭ religiaj artikoloj]]'' (Esenca konfeso de anglikanismo) kliniĝantan al la katolika doktrino kiel konfesitaj en la [[Koncilio de Trento]]: tio kostis al li kondamnon flanke de la [[Oksforda Universitato]] kaj 42 episkopoj anglikanaj. == Adhero al katolikismo == [[Dosiero:Newman desk.JPG|eta|200px|maldekstra|Skribotablo de John Newman en la Oratorio de Birmingham]] Sekve de tiu kondamno, Newman rezignis sian oficon de universitata parokestro kaj en [[1842]] retiriĝis en [[Littlemore]], kie li komencis verki sian “Evoluon de la kristana doktrino” (Essay on the Development of Christian Doctrine). En tiu esploro pri la origino de [[kristanismo]], publikigita en [[1845]], li alvenis al la konkludo ke “la Katolika Eklezio estis formale en la rajta kondiĉo”. La [[9an de oktobro]] de la sama jaro Newman estis akceptita en la Katolikan Eklezion permane de la pasionista pastro [[Domenico Barberi]] (poste proklamita beata),<ref>Wilson C.P., Alfred (1963). ''Blessed Dominic Barberi, Apostle of Christian Unity'', paĝ. 11</ref> kiu ludis neduarangan parton en lia katolikiĝo. Li foriĝis el Oxford kaj establiĝis en [[Birmingham]]. Post pripensada periodo, li decidis eniri kongregacion de la Oratorio de sankta [[Filipo Neri]] kaj estis reordigita sacerdoto (pro suspekta nevalideco de la antaŭa ordigo en la Anglikana Eklezio) en [[Romo]] [[1847]]; li fondis en Edgbaston, najbare de Birmingham (nun integranta parto de la urbo), kaj poste en Londono, la unuajn Oratoriojn de Sankta Filipo Neri de Anglio. Grava estis la influo de la spiriteco de la Oratorio en liaj verkoj, kiel montras lia “Mensaj doloroj de Nia Sinjoro dum la Pasiono”, verko kiu reiras al tiu simila de sankta [[Camilla del Varano|Kamila el Verano]], klaranino kies skriboj estis medititaj ne nur de Filipo Neri, sed ankaŭ de la membroj de la Oratorio. En [[1851]] li estis promociita, de la anglaj katolikaj episkopoj rektoro de la ĵus naskita katolika [[Universitato de Dublino]], ofico kiun li plenumis efektive ekde [[1854]] (jaro de la komenciĝo de la kursoj) ĝis [[1858]]. Li revenis al Anglio por sin dediĉi al siaj studoj kaj al la pastorala agado. En [[1850]] li kuntreniĝis en malbonŝancan juĝan aferon: li malgajnis proceson de li iniciatitan kontraŭ [[evangeliismo|evangeliista]] predikanto [[Giacinto Achilli]], kiun Newman akuzis pri kalumnio. En [[1864]] li verkis pri sia transiriĝo al katolikismo, en tiu kiu estas lia ĉefverko, “Apologio pri sia vivo” (Apologia pro vita sua) == Kardinalo == En [[1879]], okdekaĝanta, papo [[Leono la 13-a]] lin levis al [[Kardinalo|kardinaleco]] kiel diakono<ref> Tiam la kardinaloj dividiĝis laŭ tri kategorioj: kardinaloj diakonoj, kardinaloj pastroj, kardinaloj episkopoj. Nun ili estas enkadrigitaj en unika kategorio, tiu episkopa</ref> titolulo de Sankta Georgo en Velabro (Romo). Tia nomumo estis forte volita de la papo, sed ankaŭ malkonsilita pro politika neoportuneco, de la ĉefepiskopo de [[Westminster]], kardinalo [[Henry Edward Manning]]<ref>Carlo Snider, [http://www.newmanfriendsinternational.org/italian/?p=100 ''Il cardinalato di Newman''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150603014036/http://www.newmanfriendsinternational.org/italian/?p=100 |date=2015-06-03 }}</ref>. En la parolado eldirita de Newman okaze de sia levo al kardinalo, li eksplikis ke la decido de la papo estis motivita de la “agnosko pri mia fervoro kaj de la servo farita laŭlonge de multaj jaroj al la Katolika Eklezio”; kaj de la fakto ke “la anglaj katolikoj kaj eĉ protestanta Anglio estus feliĉaj se mem estus ricevita simpatian signon el Romo”. En dia parolado, Newman refuĝige markis [[relativismo]]n kaj teologian [[liberalismo]]n, ilin taksigante “gravan malfeliĉon”, nome “eraro kiu etendiĝas kiel kaptilo mortiga sur ĉiu scio”.<ref> ''Una trappola mortale su tutta la terra. Discorso di Newman in occasione della sua nomina a cardinale''. [[L'Osservatore Romano]] - 9-04-2010</ref>. En sia kardinala ŝildo li volis la moton, elĉerpitan de [[Francisko el Sales]], “Cor ad cor loqiutur” (la koro parolas al la koro: tiu de la kreito al tiu de la kreinto) Li daŭrigis loĝi en Anglio, publikigante artikolojn ĝis [[1885]]. Li celebris sian lastan meson dum kristnaska tago de [[1889]] kaj mortis en [[1890]] en la Oratorio de Edgbaston == Beatiga proceso == En [[1958]] oni komencis la diocezan proceduron ĉe la diocezo de Birmingham. Malgraŭ la deziro de papo [[Paŭlo la 6-a]] povi celebri lian beatigon dum la [[Sankta Jaro]] de [[1975]], nur en la januaro de [[1991]] la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] dekretis pri li la heroecon de virtoj, per kiu al li ekapartenis la titolo de “venerinda”. La 3an de julio [[2009]] papo [[Benedikto la 16-a]] aprobis dokumenton rekonintan miraklan sanigon ricevitan porpetante Newman [[2001]]: la permanenta diakono Jack Sullivan saniĝis el grava difekto ĉe la dorsa spino sekve de preĝo al la venerinda. La ceremonio de beatigo fariĝis la [[19an de septembro]] [[2010]] najbare de la Domo de la Oratorio, en Rednal, kie ripozas la korpaj restaĵoj de la kardinalo, dum la ŝtata vojaĝo de Benedikto la 16a al [[Unuiĝinta Reĝlando]] La liturgia festo okazos ĉiujare la [[19an de oktobro]], tago rememoriga pri lia publika pasado al katolikismo, kaj ne el la tago de lia morto. == Pensado de Newman == [[Dosiero:Statue Cardinal Newman, Brompton Oratory.jpg|eta|200px|dekstra|Statuo dediĉita al kardinalo Newman]] Kardinalo Newman, multe populara en Anglio kaj [[Usono]] esprimis sian penson en multnombraj verkoj, inter kiuj '''Apologia pri sia vivo'' kaj “Gramatiko de la konsento”, kiuj elmontras la kialon kaj la kondiĉojn por ke kredago estu ankaŭ raciago. Lia penso, ampleksante vastegon da temoj kaj profitante diversajn {{JN|literatura ĝenro}} (el la sermono ĝis traktado, el romano ĝis poezio) sukcesis klarigege sintezi la plej altajn kverelojn teologiajn kaj siatempe filozofiajn antaŭtuŝante diatribojn kiuj alestiĝos la venontan jarcenton, tiupunkte ke li estis indikata inter la “patroj malĉeestaj” de la [[Dua vatikana Koncilio]] aparte rilate la funkciojn de la laikaro. En sia adhero al katolikismo, frukto de la longa interna irvojo, Newman konservis pensmanieron “originalan” kompare al la aliaj katolikaj pensuloj, kiu kurigis, kun io supraĵa tamen, pri si la famon de pensulo “liberala” kaj malmulte “romana”. == La supereco de la konscienco == Unu el la plej signifaj trajtoj de lia penso estis la esploro pri la konscienco, pritraktita dum lia predikado en la dimanĉaj sermonoj kaj en diversaj verkoj kiaj "Gramatiko de la konsento” kaj “Apologio pri vita sua”, Newman konsideris la konsciencon elemento naskiĝa kaj nereduktebla kiu distingas la homan animon, ŝarĝitan ankaŭ je religia signifo: ĝi estis difinita kiel majstro kiu “juĝas aŭtoritatece”, “reprezentanto de Dio en nia eno”, “anhelo de la kreito al la Kreinto” en kiu “la dia voĉo aŭdigas klare”. En [[1874]] estis publikigita polemika “pamfleto” de [[William Gladstone]] (jama angla premiero) en kiu estis celataj la dokumentoj de la [[Unua Vatikana Koncilio]] kaj aparte la dogmo de la [[Neeraripovo]] kiu, laŭ Gadstone, dekretis la finon de la konsciencan liberon de la fidelulo ĉar tiu dogmo etendiĝas al ĉiuj aspektoj de la homa vivo. Ĉi-okaze, instigita de iuj anglaj personuloj inter kiuj la katolika [[Duko de Norfolk]], Newman skribis leteron al la duko en kiu pliprofundigis la rilatojn inter konscienco kaj aŭtoritato respondante al la kritikoj de Gladstone. En ĝi, krom precizigi la limojn ene de kiuj referencas la difino de la papa neeraripovo, Newman subtenis la superecon de la konscienco (difinita ”origina vikario de Kristo”), se uzita kun responssento. Liaj vortoj: “Se iu el ni povas serioze diri al si mem, kvazaŭ antaŭ Dio, ke mem ne devas agadi konforme al tio kion ordonas al li la papo, li estas devigata malobei, kaj, se obeus certe pekus. [...] Certe se ni estus devigita kuntreni religion en tosto manĝofine, mi tostas al la papo – se tio vin ne suferigas – sed antaŭe al mia konscienco kaj poste al la papo” (Letero al Duko de Norfolk). Papo [[Benedikto la 16-a|Joseph Ratzinger]] difinis Newman “la homo de la konscienco”. == Kredo kaj Racio == Kroma signifa punkto de lia pensado estis la sintezo inter kredo kaj racio. "Mi volus ke la intelekto ekspansiu kun grandega libero, kaj ke religio ĝuus egalan liberon, sed kio mi opinias estas: ke ili devus lokiĝi en la sama posteno kaj forĝiĝi en la samaj personoj.<ref>Prelego ĉe la universitato de Dublino</ref> Tiu temo entenis ankaŭ la raciecon de la kredago kaj do ankaŭ de la kredo (Gramatiko de la konsento): kaj tio estis strikte interligita kun la sperta irvojo tra kiu Newman transiris al la katolika Eklezio, sintezita en la epitafo sur lia tombo: “De la ombro kaj simboloj al la vero”. Tiu procedo de adhero al la vero estis tamen por Newman pli ol simpla “rezoni” per la instrumentoj de la ”logiko”, sed postulis ankaŭ plenan personan konsenton al la vero konita. ''"Por mi ne estis la logiko kiu mi antaŭenigis, [...] oni antaŭeniras kun la tuta esto, en ties konkreteco"'' == Kritiko al la liberalisma vidpunkto == Duma la lastaj jaroj de sia vivo, li distingiĝis pro forta kritiko al la fenomeno ĉiam pli kreskanta de la [[relativismo]] kaj filozofia [[liberalismo]] aplikita al religia kampo. En lia analizo, la risko de liberalismo konsistis precipe en la fakto ke ĝi celas senigi religion je “pozitiva vero”, ĝin reduktante al simpla “afero de opinio”, al sento kaj persona prefero, Newman vidis en tiu fenomeno damaĝajn reflektiĝojn sociajn “ĉar se religio estas karakterizo tiel persona kaj tiel privata propraĵo, sekvas ke ĝin oni devas absolute ignori en la rilatoj interpersonaj. [...] Religio ĉesas esti socia gluaĵo kaj unuigilo. En tio, kaj pro tio, li vidis la originon de la pliiĝanta sekularigo en Unuiĝita Regno, konstatante fakte la disiĝon de la socio kaj de la publika dimensio el la valoroj de la [[evangelio]] kaj kristanismo. {{citaĵo|Ĝis nun la politika povo estis kristana, Ankaŭ en ŝtatoj separitaj el la eklezio, kiel la mia, kiam mi estis juna validis ankoraŭ la eldiro: “Kristanismo estas leĝo de la lando”. Nun tia civila strukturo de la socio, kiu estis kreaĵo de la kristanismo, estas forĵetanta kristanismon. [...] Ĝis nun oni pensis ke sufiĉus religio kun ties eternaj sankcioj por certigi al nia popolo leĝon kaj ordon; nun filozofoj kaj politikistoj emas solvi tiun problemon sen kristanismo.}} Newman observis krome ke la origino de tiu “granda [[apostateco]]” estis serĉebla nur en la disvastigo de [[ateismo]]; fakte, en la anglosaksa sperto, la liberisma kriterio estas rekta sklavo de pluralismo de la Eklezio kaj de la [[sekto|religiaj sektoj]], kiuj altrudis flankenmeton de la religia sfero el la publika debato”. Spite tion, li ne mankis agnoski al la liberalisma penso pozitivajn valorojn: {{citaĵo|Ni forgesu ke en la liberisma penso kuŝas multe da bono kaj vero; sufiĉas citi, ekzemple, la principoj de justeco, honesteco, sobreco, memkontrolo, favorkoreco kiuj, kiel jam rimarkigite, estas inter ĝiaj principoj plej proklamitaj kaj konstituas naturajn leĝojn de la socio. Estas nur kiam ni konscias ke tiuj principoj estas uzataj ĝuste por forigi kaj forstreki religion kiam ni estas devigataj kondamni liberismon.}} == Ekumenismo == Newman estis ankaŭ la inspiranto de [[Ekumenismo|ekumena movado]]: Laŭ li, anglikanismo estas “meza vojo” inter katolikismo kaj protestantismo kaj ĝuste tiu “mezeco” povas/devas esti ankaŭ esti ponto inter kristanaj konfesioj, samkiel konstanta estis en li la referenco al la Patroj de la integra Eklezio. Multfoje li evidentigis unuigajn punktojn inter anglikanismo kaj katolikismo – kiel katolikeco kaj apostoleco – kaj en sia ''Tract 90'', publikigita tempe de la eknaskiĝo de la Oksforda movado, li provis interpreti la ''[[Trideknaŭ religiaj artikoloj|la 39 religiajn artikolojn]]'' pruvante tiean konformecon al la katolika doktrino; kaj tio eĉ post sia katolikiĝo li konservis amikajn rilatojn kun la anglikana mondo. == Agnoskoj == Elstaraj ekleziuloj lin taksas almentenda en la grupo de la grandaj ekleziaj pensuloj, eĉ flanke de Sankta [[Paŭlo]], Sankta [[Aŭgusteno]] kaj [[Gilbert Keith Chesterton]]: tion faris [[John O'Brien]], en libreto titolita “Konversacioj kiuj ŝanĝis la mondon” Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] nombris lin inter la grandaj pensistoj kiuj kapablis parigi kredon kaj racion, difinante lian penson “escepta sintezo”. Papo Benedikto la 16-a levis lin al la gloro de la beatigo taksigante ankaŭ lian pensadon nutro por la ĉiutempa kristanaro. == Verkoj == === Anglikana periodo === * The Arians of the Fourth Century (1833) * Tracts for the Times (1833–1841) * British Critic (1836–1842) * On the Prophetical Office of the Church (1837) * Lectures on Justification (1838) * Parochial and Plain Sermons (1834–1843) * Select Treatises of St. Athanasius (1842, 1844) * Lives of the English Saints (1843–44) * Essays on Miracles (1826, 1843) * Oxford University Sermons (1843) * Sermons on Subjects of the Day (1843). === Katolika periodo === * Essay on the Development of Christian Doctrine (1845) * Retractation of Anti-Catholic Statements (1845) * Loss and Gain (novelo – 1848) * Faith and Prejudice and Other Unpublished Sermons (1848-1873; Selekto 1956) * Discourses to Mixed Congregations (1849) * Difficulties of Anglicans (1850) * The Present Position of Catholics in England (1851) * The Idea of a University (1852 kaj 1858) * Cathedra Sempiterna (1852) * Callista (novelo – 1855) * The Rambler (eldonisto) (1859–1860) * Apologia Pro Vita Sua (aŭtobiografio – 1864; revizia reeldono, 1865) * Letter to Dr. Pusey (1865) * The Dream of Gerontius (1865) * An Essay in Aid of a Grammar of Assent (1870) * Sermons Preached on Various Occasions (precizigoj/1874) * Letter to the Duke of Norfolk (1875) * Five Letters (1875) * Sermon Notes (1849–1878) * Select Treatises of St. Athanasius (1881) * On theInspiration of Scripture (1884) * Development of Religious Error (1885) === Verkoj pri diversaĵoj === * Historical Tracts of St. Athanasius (1843) * Essays Critical and Historical (various/1871) * Tracts Theological and Ecclesiastical (various/1871) * Discussions and Arguments (various/1872) * Historical Sketches (various/1872) * Addresses to Cardinal Newman and His Replies, with Biglietto Speech (1879). == Bibliografio == * Angelo Bottone, ''Newman e Wittgenstein sulla certezza'', Napoli, CUEN, 1998; * Jose Morales, ''John Henry Newman, la vita, (1801-1890)'', edizione italiana a cura di Luca Obertello, Milano, Jaca book, 1998; * Luca Obertello, ''La grammatica dell'assenso di John Henry Newman'', Milano, Jaca book, 2000; * Giovanni Velocci, ''Newman, il coraggio della verità'', Città del Vaticano, Libreria editrice vaticana, 2000; * Lina Callegari, ''Newman, la fede e le sue ragioni'', Milano, Paoline, 2001; * Don Davide Brighi, ''Assenso reale e scienze profane, il contributo di John Henry Newman ad una rinnovata ragione teologica'', Roma, Pontificia universita gregoriana, 2007; * Luca Orbetello, ''Newman Poeta'', Milano, Jaca Book, 2010; ISBN 978-88-16-30488-8 * ''Lettere scelte'', a cura di Carlo Lovera di Castiglione, Torino, Paravia, 1946; * ''Lettere sulla vocazione dei Filippini'', Roma, Arti grafiche dell'Urbe, 1959; * ''Lettera al rev Pusey su Maria e la vita cristiana'', introduzione e traduzione di Giovanni Velocci, Roma, Città nuova, 1975; * ''L'idea di Università'', a cura di Angelo Bottone, [[Edizioni Studium]], [[2005]]; * ''La Chiesa dei Padri, profili storici'', traduzione e note di Stefano Maria Malaspina, introduzione di Inos Biffi, Milano, Jaca Book, 2005; * ''Grammatica dell'assenso'', a cura di Bruno Gallo, introduzione di Luca Obertello, Milano, Jaca Book, 2005; * ''Scritti filosofici, monografia introduttiva'', traduzione, note e apparati di Michele Marchetto, Milano, Bompiani Il pensiero occidentale, 2005; * Realizations: Newman's Own Selection of His Sermons (edited by Vincent Ferrer Blehl, S.J., 1964). Liturgical Press, 2009. ISBN 978-0-8146-3290-1 * Mary the Second Eve (compiled by Sister Eileen Breen, F.M.A., 1969). TAN Books, 2009. ISBN 978-0-89555-181-8 == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Anglo-katolikismo]] * [[Renouveau catholique]] * [[Konfederacio de la Oratorio de Sankta Filipo Neri]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.oratoriosanfilippo.org/newman.html Konfederacio de Oratorio de Sankta Filippo Neri ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150703022350/http://www.oratoriosanfilippo.org/newman.html |date=2015-07-03 }} * [http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1879.htm#Newman Curriculum vitae (anglalingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100209020427/http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1879.htm#Newman |date=2010-02-09 }} * [http://www.newmanfriendsinternational.org/italian/index.php Internacia Centro de amikaro de Newman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110227180716/http://www.newmanfriendsinternational.org/italian/index.php |date=2011-02-27 }} * [http://digilander.libero.it/amschiar/unuomofinito/note_regia.html "Un uomo finito": Teatraĵo pri John Henry Newman kaj Giovanni Papini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426124430/http://digilander.libero.it/amschiar/unuomofinito/note_regia.html |date=2009-04-26 }} * [http://www.birmingham-oratory.org.uk/ Oratorio de Birmingham (angle)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Newman, John Henry}} [[Kategorio:Beatigitoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Himnoverkistoj]] [[Kategorio:Anglaj teologoj]] [[Kategorio:Anglaj kardinaloj]] [[Kategorio:Britaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kristanaj apologiistoj]] [[Kategorio:Ekumenismo]] 1av7u529orf55y1hu4wrdcz4u14kbhk 0 341484 9416495 9326616 2026-06-28T22:00:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = |priskribo = Josef Ŝemer prelegas dum la [[UK 2010|95-a UK]] en [[Havano]] ([[2010]]) |grandeco de dosiero = |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = }} '''Josef ŜEMER''', literumata ankaŭ '''Josef Shemer''' kaj kromnomata '''Josi''', en la [[hebrea lingvo|hebrea]] '''יוסף שמר''' (naskiĝis la [[14-a de aŭgusto|14-an de aŭgusto]] [[1950]]<ref name="lernu">[http://eo.lernu.net/komunikado/uzantoj/prezento.php?id=30885 Profilo de uzanto Josis^ en ''lernu!'' (nur ensalutinte)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[2012]] en [[Tel-Avivo]]) estis [[judo|juda]] [[israela esperantisto]] kaj emerita [[banko|bankisto]]. == Esperanto-agado == [[Esperanto]]n li lernis en la aĝo de 16 jaroj.<ref name="lernu" /> En la jaroj 2001-2008 li estis prezidanto de [[Esperanto-Ligo en Israelo]] kaj poste ĝis sia morto ĝia sekretario kaj kasisto. Dum multaj jaroj li redaktis la gazeton [[Israela Esperantisto]]. En la [[Loka Kongresa Komitato]] de la [[UK 2000|85-a UK]] en [[Tel-Avivo]] li funkciis kiel sekretario. En Tel-Avivo li estis ankaŭ [[delegito de UEA]] kaj gvidis la lokan [[Esperanto-klubo]]n kaj ties mardajn kunvenojn. === Judaj ŝercoj === Josef Ŝemer famiĝis inter [[esperantisto]]j pro judaj [[anekdoto]]j, da kiuj li dum la jaroj 2008-2011 dissendis retpoŝte al centoj da amikoj (ĉirkaŭ 400 ŝercoj, po kelkaj semajne). Per tiaj anekdotoj li regule kontribuadis ankaŭ al la revuo [[La Ondo de Esperanto]]. === Zamenhofa tago 2009 === La [[24-a de septembro|24-an de septembro]] [[2009]] li helpis disvastigi alvokon al esperantistoj ke ili amase proponu al la interreta serĉilo [[Google]] omaĝi tiujare je la [[15-a de decembro]] ([[Zamenhofa tago]]) la 150-an naskiĝdatrevenon de [[L. L. Zamenhof]] per speciala [[Google Doodle|emblemo]]. Li tamen mem publike agnoskis ne esti la iniciatinto de tiu kampanjo, kvankam tiun rolon oni al li ofte emis aljuĝi.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon/ |titolo=Google festas la Zamenhof-tagon |alirdato=2012-04-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306045933/http://liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon |arkivdato=2016-03-06 }}</ref> == Morto == Li frue emeritiĝis en junio 2008, sed baldaŭ poste oni konstatis ĉe li la [[sango|sangoĉelan]] malsanon MDS (kodo D46 laŭ [[Klasifiko Internacia de Malsanoj|ICD]]-10). En februaro 2012 li estis operaciita, sed post rapida resaniĝo lia stato severe malboniĝis. Post reenhospitaligo Josef Ŝemer mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[2012]] en la aĝo de 61 jaroj kaj estis entombigita la sekvan tagon en la tombejo Kirjat-Shaul.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2012/forpasis-josi-semer |titolo=Forpasis Josi Ŝemer |alirdato=2012-04-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402074509/http://www.liberafolio.org/2012/forpasis-josi-semer |arkivdato=2012-04-02 }}</ref> Sur lia tomboŝtono estas engravurite en Esperanto: "La koro de la Esperanto-Movado en Israelo — amata tra la tuta mondo". == Verkoj == === Artikoloj === * ''Josef Kohen-Cedek'' (Israela Esperantisto, 110, februaro 1992, p. 1-3) * ''Belaĵoj el brulaĵoj'' (Israela Esperantisto, 111, junio 1992, p. 18-9) * ''La lastaj tagoj de Lidja Zamenhof'' (Israela Esperantisto, 113, februaro 1993, p. 1-3) * ''Sami Zalmanoviĉ (1919-1992)'' (Israela Esperantisto, 113, februaro 1993, p. 5) * ''Ĥananja Haroun (1929-1993)'' (Israela Esperantisto, 113, februaro 1993, p. 7-8) * ''El la travivaĵoj de fremdlanda kongresano'' (Israela Esperantisto, 115, oktobro 1993, p. 18) * ''La tria Mediteranea Konferenco de Esperantologio, Tel-Avivo, 31.12.93-2.1.94'' (Israela Esperantisto, 116, februaro 1994, p. 1-2) * ''Dek interesaj rimarkoj pri la kreinto de Esperanto'' (Israela Esperantisto, 116, februaro 1994, p. 17-18) * ''Leĝoj de Murphy'' (Israela Esperantisto, 116, februaro 1994, p. 18-19) * ''Kvizo pri la temo REGANTOJ'' (Israela Esperantisto, 118, oktobro 1994, p. 19-20) * ''Normoj de parolo ĉe israelanoj'' (Israela Esperantisto, 119, februaro 1995, p. 8-9) * ''Kvizo pri la temo Domoj kaj Konstruaĵoj'' (Israela Esperantisto, 119, februaro 1995, p. 18) * ''Kamil Perlman. Dr. Jaakov Beĥar'' (Israela Esperantisto, 122, februaro 1996, p. 3-4) * ''Kvizo pri la temo Vestoj'' (Israela Esperantisto, 122, februaro 1996, p. 20) * ''Propraj nomoj kiel vortoj'' (Israela Esperantisto, 123, junio 1996, p. 2-4) * ''Kvizo pri la temo Veturiloj'' (Israela Esperantisto, 123, junio 1996, p. 16-17) * ''Atingaĵoj en la informado pri Esperanto en Israelo'' (Israela Esperantisto, 124, oktobro 1996, p. 18-19) * ''Kvizo pri la temo Fruktoj kaj Legomoj'' (Israela Esperantisto, 124, oktobro 1996, p. 19-20) * ''El nia movado kaj agado'' (Israela Esperantisto, 127, oktobro 1997, p. 24) * ''Ni distru nin per kvizo'' (Israela Esperantisto, 128, februaro 1998, p. 20) * ''Israelo kvindekjara'' (Israela Esperantisto, 129, junio 1928, p. 3-6) * ''La Morta Maro'' (Israela Esperantisto, 132, februaro 2000, p. 20-21) * ''Post la Kongreso. Kelkaj kuriozaĵoj pri la Kongreso.'' (Israela Esperantisto, 133, oktobro 2000, p. 1-3, 8-9) * ''Andreo Ŝalamon (1913-2000)'' (Israela Esperantisto, 134, aprilo 2001, p. 5-6) * ''Esperantistoj vizitis Albanion'' (Israela Esperantisto, 135, oktobro 2001, p. 20-21) * ''Semajnfino de ELI en Hajfa'' (Israela Esperantisto, 136, marto 2002, p. 8) * ''Jeraĥmiel Giladi (1908-2002)'' (Israela Esperantisto, 137, decembro 2002, p. 5-7) * ''Novaĵoj. Sukcesa 3-a KIES en Masada'' (Israela Esperantisto, 138, aŭgusto 2003, p. 16-18) * ''Eterna memoro pri Lidia Zamenhof. Broŝuro pri Sugihara Tiune. La pereintoj in memoriam. '' (Israela Esperantisto, 142, aŭgusto 2005, p. 4-6, 8-9) * ''6-a KIES en Galileo'' (Israela Esperantisto, 143, decembro 2005, p. 15-16) * ''Zamenhof kaj Seperjaro. Pontolingvo al kaj el la hebrea. Raĥel Murĵan (190-2007)'' (Israela Esperantisto, 146, somero 2007, p. 12-18, 23) * ''Rememoroj de veterano. Iren Struloviĉ (1910-2009)'' (Israela Esperantisto, 150, somero 2009, p. 3-6, 22-23) * ''Rememoroj de veterano II. Letero de Zamenhof. Nekrologoj.'' (Israela Esperantisto, 151, vintro 2009, 3, 14-17, 22-23) * ''Rememoroj de veterano IV. Juda humuro.'' (Israela Esperantisto, 154-155, somero-vintro 2011, p. 3-7, 32-33) === Tradukoj === * [[Abba Eban]]: ''La homa civilizacio kaj la judoj'' (Israela Esperantisto, 117, junio 1994, p. 5-6) * ''Humuro: Advokataĵoj'' (Israela Esperantisto, 135, oktobro 2001, p. 8-10, el la angla) * Dan Ramot: ''Elkadriĝi'' (Israela Esperantisto, 139, decembro 2003, p. 9-10) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://revuoesperanto.org/memoroj_pri_nobelo Memoroj pri nobelo], recenzo de [[Ulrich Lins]] por la memorlibro pri Josef Ŝemer, aperinta en la julia-aŭgusta numero 2017 de [[Revuo Esperanto]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Ŝemer, Josef}} [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Israelaj esperantistoj]] 09xmdeaf7ilw9qptkfdono0j8ovng6t 0 359666 9416628 8930116 2026-06-29T05:15:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416628 wikitext text/x-wiki {{junio}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[junio]] [[2011]]'''. <!-- == 1-a de junio == ... --> == 2-a de junio == * En [[Akeno]], [[Germanio]], [[Jean-Claude Trichet]], la prezidanto de la [[Eŭropa Centra Banko]], estis honorigata per la [[Karola Premio]]. == 4-a de junio == * [[Li Na]] iĝas la unua ĉina kaj azia tenisistino kiu venkas la porvirinan [[French Open]]. == 5-a de junio == * Parlamentaj elektoj en [[Portugalio]]. La opozicia [[Socialdemokrata Partio (Portugalio)|Socialdemokrata Partio]] (fakte konservativa) venkis; ĝia gvidanto [[Pedro Passos Coelho]] verŝajne fariĝos nova [[Listo de ĉefministroj de Portugalio|ĉefministro]]. * Prezidentaj balotoj en [[Peruo]]. Venkis la maldekstrema kandidato [[Ollanta Humala]]. * La hispana tenisisto [[Rafael Nadal]] atingas la rekordon de la sveda [[Björn Borg]] post 30 jaroj kiam li venkis la viran [[French Open]] por sesa fojo. == 12-a de junio == * En [[Turkio]] venkis la trian fojon la prezidanto [[Recep Tayyip Erdoğan]]. * En [[Klagenfurt]] ([[Aŭstrio]]) forpasis [[Milivoj Ašner]], konsiderata unu el plej gravaj [[naziaj krimuloj]]. Li havis 98 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/20/asner/ В Австрии умер один из самых разыскиваемых нацистов] {{ru}}</ref> == 16-a de junio == * En [[Ĉeĥio]] okazas striko de publika transporto. == 20-a de junio == * Je 23-45 la aviadilo [[Tu-134]] urĝe alteriĝis apud [[Petrozavodsko]] ([[Rusio]]), je ĉirkaŭ 700 m for de [[avia dromo]]. Post alteriĝo ĝia korpuso rompiĝis kaj ekbrulis. Pereis 44 el 55 homoj sur ties ferdeko.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/identify/ Опознаны семеро погибших в авиакатастрофе под Петрозаводском] {{ru}}</ref> * Nekonatoj atakis policanojn gardantajn konstruadon de la stacidomo ''Stutgarto-21'' ([[Stutgarto]], [[Germanio]]). 8 policanoj estis vunditaj sekve de eksplodoj de petardoj, 1 kruele batita.<ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,769506,00.html Stuttgart 21. Gegner stürmen Bahnhofs-Baustelle] {{de}}</ref> * En [[Germanio]] post 18 jaroj de malliberigo estis liberigita [[Birgit Hogefeld]], lasta kondamnita partoprenantino de la [[Frakcio de Ruĝa Armeo]].<ref>[http://www.abendblatt.de/politik/deutschland/article1931573/Ex-Terroristin-Birgit-Hogefeld-aus-Haft-entlassen.html Ex-Terroristin Birgit Hogefeld aus Haft entlassen] {{de}}</ref> * En [[Bagdado]] ([[Irako]]) apud la ambasadorejo de [[Francio]] okazis eksplodo, sekve de kio estis vunditaj 7 irakanoj (4 gardistoj kaj 3 preterirantoj).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/20/bagdad/ В Багдаде попытались взорвать кортеж французского посольства] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Tunizio]] [[Zin Al-Abidin Ben Ali]] kaj lia edzino [[Lejla Trabelsi]] estis kondamnitaj de tunizia tribunalo al 35 jaroj de malliberigo kaj monpunoj: Ben Ali — je 50 milionoj da [[Tunizia dinaro|tuniziaj dinaroj]], Trabelsi — je 41 milionoj. La procezo daŭris unu tagon, kulpigitoj malĉeestis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/20/sentence/ Бывшего президента Туниса приговорили к 35 годам тюрьмы] {{ru}}</ref> == 21-a de junio == * La agentejo [[Eurostat]] publikigis rezultojn de esploro pri vivnivelo en diversaj landoj de [[Eŭropa Unio]]. Laŭ ĝi plej bonfarta estas [[Luksemburgio]] (283 poentojn de la averaĝa), plej malriĉa — [[Bulgario]] (43 poentoj).<ref>[http://uk.reuters.com/article/2011/06/21/uk-eu-gdp-percapita-idUKTRE75K2TD20110621 Luxembourg richest in EU, Bulgaria poorest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110623080416/http://uk.reuters.com/article/2011/06/21/uk-eu-gdp-percapita-idUKTRE75K2TD20110621 |date=2011-06-23 }} {{en}}</ref> * Studentoj de la Teknologia universitato de la urbo [[Huancavelica]] ([[Peruo]]) ekbruligis oficejon de la regiona administracio post kiam oni eksciis pri ties intenco establi novan [[Universidad Autonoma de Tayacaja]] surbaze de loka sekcio de [[Universidad Nacional de Huancavelica]].<ref name="В Перу во время">[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/studentrise/ В Перу во время студенческого бунта погибли три человека] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] deklaris tutnacian [[amnestio]]n.<ref>[http://www.sana.sy/eng/21/2011/06/21/353851.htm President al-Assad Grants General Amnesty for Crimes Committed before June 20, 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110703015345/http://www.sana.sy/eng/21/2011/06/21/353851.htm |date=2011-07-03 }} {{en}}</ref> * La [[Senato de Usono]] unuanime aprobis [[Leon Panetta]] nova ministro pri defendo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/secdef/ Сенат США одобрил кандидатуру нового главы Пентагона] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Aguascalientes (urbo)|Aguascalientes]] ([[Meksiko]]) estis kaptita [[José de Jesús Méndez Vargas]], estro de la narkokartelo [[La Familia Michoacana]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/familia/ В Мексике задержан главарь наркокартеля "Ла Фамилиа"] {{ru}}</ref> * La [[Registaro de Portugalio]] ricevis en la parlamento [[konfiddecido]]n. 155 deputitoj subtenis ĝin, 143 voĉdonis kontraŭ, 2 detenis sin.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-13869428 Greek government survives confidence vote] {{en}}</ref> * La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis [[Ban Ki-moon]] kiel la [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Sekretario]] por duan fojon. Aliaj kandidatoj mankis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/21/newterm/ Пан Ги Мун утвержден генсеком ООН на второй срок] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Divanija]] ([[Irako]]) antaŭ la rezidejo de guberniestro de la provinco [[Kadisija (provinco)|Kadisija]] estis eksplodigitaj du aŭtoj, farĉitaj per eksplodaĵoj. Pereis 25 (laŭ aliaj fontoj — 20-21) homoj, pli ol 30 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/21/twinbomb/ Перед домом иракского губернатора взорвали 25 человек] {{ru}}</ref> == 22-a de junio == * Miloj da homoj partoprenis en [[Belorusio]] la opozician akcion "Revolucio per sociaj retoj", fajfante kaj aplaŭdante al reganta reĝimo. Ĉirkaŭ 400 estis detenitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/many/ На акциях протеста в Белоруссии задержаны 450 человек] {{ru}}</ref> * La Reĝa monfarejo de [[Nederlando]] produktis unuajn en la mondo interagajn monerojn — arĝentajn je 5 [[eŭro]]j kaj orajn je 10 eŭroj. Sur unu flanko troviĝas la bildo de la reganta reĝino [[Beatrikso (Nederlando)|Beatrikso]], sur la dua — [[QR-kodo]]. Se skani ĝin per [[poŝtelefono]] kun speciala ilo, do eblas viziti retpaĝon, dediĉitan al la 100-jara jubileo de la monfarejo.<ref>[http://blog.laptopmag.com/dutch-coin-featuring-qr-code-in-circulation-tomorrow Dutch Coin Featuring QR Code In Circulation Tomorrow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110625120332/http://blog.laptopmag.com/dutch-coin-featuring-qr-code-in-circulation-tomorrow |date=2011-06-25 }} {{en}}</ref> * En [[Barejno]] 8 opoziciuloj estis kondamnitaj al [[ĝismorta puno]] pro akuzoj je preparado de [[ŝtatrenverso]]. 13 pliaj estis kondamnitaj al 2 ĝis 15 jaroj de malliberigo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/bahrain/ Лидерам восстания в Бахрейне дали пожизненные сроки] {{ru}}</ref> * La parlento de [[Finnlando]] aprobis novan ĉefministron de la lando — [[Jyrki Katainen]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/katainen/ В Финляндии сменился премьер-министр] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 40 [[islamistoj]]-prizonuloj fuĝis el speciala prizono en la urbo [[Al-Mukala]] ([[Jemeno]]) post kim iliaj samagantoj atakis la prizonon, murdinte 1 kaj vundinte 2 gardistojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/redemption/ Из йеменской тюрьмы сбежали десятки боевиков] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|22|junio}} en suda parto de [[Pacifiko]] estis dronigita la [[Eŭropo|eŭropa]] ŝarĝa kosmoŝipo [[Johannes Kepler ATV|Johannes Kepler]] [[Aŭtomatigita Translokiga Veturilo|ATV]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/kepler/ "Иоганн Кеплер" затоплен в Тихом океане] {{ru}}</ref> * En [[Belfasto]] ([[Nord-Irlando]], [[Britio]]) daŭras interpuŝiĝoj de [[protestantoj]] kaj [[katolikoj]], ekflamiĝintaj antaŭtage en katolika [[enklavo]]. Partoprenas ilin inter 500 kaj 700 homoj. Aŭtoritatoj konsideras iniciatintoj protestantan organizaĵon [[Ulster Volunteer Force]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/22/belfast/ В Белфасте 700 человек устроили беспорядки] {{ru}}</ref> * Daŭras studentaj tumultoj en la urbo [[Huancavelica]] ([[Peruo]]). Oni sciigas pri 2 ĝis 3 pereintoj kaj 32 vunditoj.<ref name="В Перу во время"/> * Pro ebla inundo de la rivero [[Souris]] estis parte evakuita la urbo [[Minot (Norda Dakoto)|Minot]] ([[Norda Dakoto]], [[Usono]]). Siajn domojn forlasis 12 mil homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/ndacota/ В Северной Дакоте из-за наводнения эвакуировали 12 тысяч человек] {{ru}}</ref> == 23-a de junio == * Tertremo forta je 7,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]] okazis apud la [[Aleutaj insuloj]] ([[Usono]]) je 16:09 (loka horo). Ĝia epicentro troviĝis je 64&nbsp;km sud-okcidente de la insulo [[Amuĥta]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/earthquake/ У Алеутских островов произошло землетрясение магнитудой 7,4] {{ru}}</ref> * Kvar teroraj agoj okazis en [[ŝijaismaj]] distriktoj de sud-okcidenta parto de [[Bagdado]] ([[Irako]]). Tri bomboj eksplodis ĉirkaŭ 19:00 (loka horo) apud moskeo, enirejo de bazaro kaj inter vendovicoj. Kvara bombo eksplodis post unu horo antaŭ polica aŭto. Entute pereis almenaŭ 40 kaj estis vunditaj pli ol 80 homoj. Iom pli frue estis murdita 1 kaj vunditaj 3 homoj en aŭta eskorto en orienta parto de la urbo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/worst/ В Багдаде произошло четыре теракта за час] {{ru}}</ref> * [[Grekio]] sendis al [[Eŭropa Unio]] kaj [[Internacia Monunua Fonduso]] peton pri aldona financa helpo.<!--<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/request/ Греция обратилась к ЕС и МВФ за дополнительной помощью] {{ru}}</ref>--> * Oni sciigas, ke en [[Irano]] estis arestita la vic-ministro pri eksteraj aferoj [[Mohammad Ŝarif Malekzadeh]], konsiderata proksimulo de la prezidanto de la lando.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/helds/ В Иране задержан замминистра иностран-ных дел] {{ru}}</ref> * En [[Afganio]] estis publikigita raporto de la komisiono pri enketado de leĝrompoj de la parlamenta balotado 2010. Laŭ ĝi kontraŭleĝe estis elektitaj 65 ĝis 70 deputitoj (el 249).<ref>[http://in.reuters.com/article/2011/06/23/idINIndia-57867520110623 Afghan court begins overturning election results] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110813124751/http://in.reuters.com/article/2011/06/23/idINIndia-57867520110623 |date=2011-08-13 }} {{en}}</ref> * Matene trupoj de la [[Sirio|siria]] armeo aliris limon ĉe [[Turkio]] kaj komencis sturmi la vilaĝon ''Hirbet al-Ĝoz''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/troops/ Сирийские войска подошли к турецкой границе] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Francio]] [[Nicolas Sarkozy]] deklaris ke baldaŭ komenciĝos elirigo de francaj trupoj el [[Afganio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/afghan/ Саркози объявил о начале вывода французских войск из Афганистана] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] komisiis al la ministerio pri transporto esplori eblecon rezigni pri ekspluatado de la aviadiloj [[Tu-134]] ekde [[2012]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/ridof/ Медведев поручил правительству изба-виться от Ту-134] {{ru}}</ref> * Matene en nord-orienta parto de [[Japanio]] je 06:50 (loka horo) okazis du tertremoj fortaj je 6,7 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ilia [[epicentro]] troviĝis en [[Pacifiko]], je 50&nbsp;km for de la urbo [[Mijako (urbo)|Mijako]] ([[gubernio Iŭate]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/23/earthquake/ В Японии произошло два землетря-сения] {{ru}}</ref> * Forpasis la [[Usono|usona]] aktoro [[Peter Falk]], plej famiĝinta pro sia rolo en la serialo [[Columbo]]. Li havis 83 jarojn kaj mortis pro [[Alzheimer-malsano]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120115051631/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20074112-10391698.html Peter Falk, TV's "Columbo," is dead at 83] {{en}}</ref> == 24-a de junio == * 3 homoj estis pafmurditaj de polico en la urbo [[Juliaca]] ([[Peruo]]) post kiam ĉirkaŭ mil homoj provis sturmi la flughavenon de la urbo. Tio okazis je la dua tago de striko, okazigita de farmistoj kaj sindikatoj protestantaj kontraŭ projekto pri elminigado de arĝento en montaroj kiel eble danĝera por ekologio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/25/riot/ Перу полиция убила трех демонстрантов] {{ru}}</ref> * La Senato de la ŝtato [[Nov-Jorkio]] ([[Usono]]) aprobis leĝon permesantan [[Samseksa edzeco|samseksan edzecon]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/25/bill/ Сенат Нью-Йорка разрешил заключать однополые браки] {{ru}}</ref> * Dum dispelado de manifestacioj en [[Damasko]] kaj aliaj urboj de [[Sirio]] pereis almenaŭ 9 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/syria/ Во время сирийских акций протеста погибли девять демонстрантов] {{ru}}</ref> * Ŝtatgvidantoj de la landoj de [[Eŭropa Unio]] aprobis dum okazinta en [[Bruselo]] ([[Belgio]]) pintokunveno deklaracion, laŭ kiu [[Kroatio]] aliĝos al [[EU]] ĝis la {{dato|1|julio|2013}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/croatiatoeu/ Хорватию согласились принять в ЕС] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Francio]] [[Nicolas Sarkozy]] sciigis, ke ĝis la fino de [[2011]] [[Afganio]]n forlasos kelkcent francaj soldatoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/pullout/ Сотни французских солдат покинут Афганистан до конца годa] {{ru}}</ref> * La parlamento de [[Britio]] aprobis leĝon malpermesantan bredadon de dresitaj bestoj en cirkoj de la lando.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/24/animals/ Британские цирки останутся без дрессированных животных] {{ru}}</ref> == 26-a de junio == * En Germanio komenciĝis la turniro pri la [[Virina Futbala Mondpokalo]] 2011 * En 22 el 43 urboj de la ŝtato [[Tamaulipas]] ([[Meksiko]]) ĉe la limo de [[Teksaso]] ([[Usono]]) polico estis anstataŭigita de armeaj trupoj. Entute urbojn eniris ĉirkaŭ 2800 soldatoj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/06/25/mexico.tamaulipas.troops/index.html Mexican troops replace police in half a state that borders Texas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629025643/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/06/25/mexico.tamaulipas.troops/index.html |date=2011-06-29 }} {{en}}</ref> * Dum geedziĝa festo en [[Vladikavkazo]] ([[Rusio]]) eksplodis gasujo, sekve de kio estis vunditaj 55 homoj, el ili 20 tre grave.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/25/injured1/ Число пострадавших при взрыве газа во Владикавказе достигло 55 человек] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke la eksa ministro pri komerco de [[Egiptio]] ''Raŝid Mohamed Raŝid'' estis kondamnita al 5 jaroj de malliberigo kaj monpuno je 9,385 milionoj da [[Egipta pundo|egiptaj pundoj]] pro ŝtelado de ŝtatamono. Kondamnito malĉeestis, ĉar antaulonge fuĝis el la lando.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/25/rashid/ Бывшего министра торговли Египта приговорили к пяти годам] {{ru}}</ref> * Vespere apud [[Turino]] ([[Italio]]) manifestaciantoj provas malhelpi konstruadon de tunelo tra la ebenaĵo Susa. Ĝi estas destinita por la rapidtrajna fervojo, kiu malpliigos veturadtempon inter [[Parizo]] kaj [[Milano]] de 7 al 4 horoj. Lokuloj opinias, ke la fervojo kaŭzos damaĝon de naturmedio.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/railway/ В Италии разогнали противников строительства железнодорожного туннеля] {{ru}}</ref> == 27-a de junio == * La eks-guberniestro de [[Ilinojso]] ([[Usono]]) [[Rod Blagojevich]] estis agnoskita je ĵurianoj kulpa pri provo vendi la [[Senato de Usono|senatan]] lokon de [[Barack Obama]], elektita prezidanto de la lando.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/POLITICS/06/27/blagojevich.trial/index.html?hpt=hp_t1 Blagojevich convicted on corruption charges] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110630173655/http://edition.cnn.com/2011/POLITICS/06/27/blagojevich.trial/index.html?hpt=hp_t1 |date=2011-06-30 }} {{en}}</ref> * La [[Internacia puna kortumo]] donis arestordonon por [[Muamar Kadafi]]. Aŭtoritatoj de [[Libio]] refutis ĝin.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/reject/ В Триполи отказались признавать ордер на арест Каддафи] {{ru}}</ref> * La administranto de la Centra Banko de [[Afganio]] ''Abdul Kadir Fitrat'' eksiĝis kaj forveturis al [[Usono]], deklarinte ke lia vivo estis minacata en Afganio pro korupta skandalo pri [[Kabul Bank]] — la plej granda privata banko de la lando.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/fitrat/ Глава афганского центробанка бежал в США] {{ru}}</ref> * Loĝantoj de [[Dakaro]] ([[Senegalo]]) protestante kontraŭ oftaj senigoj je elektroprovizado frakasis kelkajn registarajn oficejojn, inkluzive de tiujn de la ŝtata elektrokompanio ''Senelec''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/buildings/ Жители Дакара разгромили офисы электрокомпании] {{ru}}</ref> * Unua [[grandrapida trajno]], veturanta ĝis 300&nbsp;kilometrojn hore, sekvis de [[Pekino]] al [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]). 1318&nbsp;km ĝi traveturis je malpli ol 5 horoj.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8600749/China-to-open-Beijing-Shanghai-high-speed-rail-link.html China to open Beijing-Shanghai high speed rail link] {{en}}</ref> * La prezidanto de [[Francio]] [[Nicolas Sarkozy]] deklaris, ke privataj bankoj de la lando konsentis anstataŭigi parton da ŝuldoj de [[Grekio]] per 30-jaraj obligacioj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/help/ Саркози предложил новый план спасения Греции] {{ru}}</ref> * En [[Bangladeŝo]] finiĝis procezo pri grupo da limgardistoj, kiuj en [[februaro 2009]] faris ribelon. Estis kondamnitaj 657 homoj.<ref>[http://bdnews24.com/details.php?id=199480&cid=32 657 jailed for Peelkhana mutiny, 9 freed] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110819110551/http://bdnews24.com/details.php?id=199480&cid=32 |date=2011-08-19 }} {{en}}</ref> * La [[Korpuso de la Gardistoj de la Islama Revolucio]] komencis en [[Irano]] 10-tagajn manovrojn dum kiuj estos lanĉitaj multaj batalraketoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/missiles/ В Иране начались масштабные учения ракетных войск] {{ru}}</ref> * La Ekstra tribunalo de [[Kamboĝio]] komencis procezon kontraŭ kvar plejaj el vivantaj altranguloj de [[Ruĝaj Kmeroj]]: [[Nuon Ĉea]], [[Ieng Sari]], [[Khieu Samphan]] kaj [[Ieng Tirit]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/27/khmer-rouge-leaders-cambodian-trial Khmer Rouge leaders go on trial in Cambodia] {{en}}</ref> * Pro postulo de [[Pakistano]] la landon forlasis 18 [[Britio|britaj]] militinstruistoj, kiuj trejnis limgardistojn.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/26/pakistan-expels-trainers-anti-taliban-soldiers Pakistan expels British trainers of anti-Taliban soldiers] {{en}}</ref> * En [[Vjetnamio]] oni decidis anstataŭigi [[pafekzekutado]]n per [[mortiginjekto]]j ekde la {{daton|1|julio}}.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/changes/ Власти Вьетнама отказались от расстрела преступников] {{ru}}</ref> * [[Sato Kilman]] estis elektita ĉefministro de [[Vanuatuo]]. Por li voĉdonis 29 deputitoj de la parlamento, lian rivalon [[Serge Vohor]] subtenis 23 deputitoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/comeback/ Сторонник Абхазии вновь возглавил Вануату] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Maiduguri]] ([[Niĝerio]]) du motorciklistoj ĵetis en bierdrinkejon bombojn kaj pripafis ĝin el mitraletoj. Almenaŭ 25 homoj estis murditaj, ĉirkaŭ 30 vunditaj. Oni supozas, ke tion faris la [[Islamismo|islamisma]] grupo [[Boko Ĥaram]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/beergarden/ В Нигерии 25 человек погибли в результате теракта в пивной] {{ru}}</ref> * En [[Tunizo]] ([[Tunizio]]) grupo da [[islamistoj]] atakis la kinejon ''Afric'' dum demonstrado de la dokumenta filmo [[Ni Allah, ni maitre]] de la reĝisoro [[Nadi El Fani]], dediĉita al rolo de [[islamo]] en la lando. Polico kaptis ilin.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/27/cinema/ Тунисские исламисты разгромили кинотеатр] {{ru}}</ref> == 28-a de junio == * Akceptiĝis [[Christine Lagarde]] kiel nova prezidantino de la [[IMF]] — unua virino en tiu posteno.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/28/imfhead/ МВФ избрал нового директора-распорядителя] {{ru}}</ref> * En [[Grekio]] komenciĝis 48-hora tutlanda striko. Almenaŭ 10 mil homoj eliris stratojn de [[Ateno]]. Dum interpuŝiĝoj kontraŭ almenaŭ 1 manifestacianto estis vundita. Polico uzis larmogason.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/greece/ Греческая полиция применила против протестующих слезоточивый газ] {{ru}}</ref> * [[Lib]]iaj ribeluloj, agantaj en la regiono Okcidenta montaro sud-okcidente de [[Tripolo]], kaptis matene arsenalojn de la libia armeo situantajn je 30&nbsp;km sude de la urbo [[Az Zintan]]. Norde de la montaro ribeluloj eksieĝis la urbon [[Bir Al-Hanam]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/capture/ Повстанцы захватили склады ливийской армии] {{ru}}</ref> * [[Saud-Arabio]] deklaris pri eliro de siaj armeaj trupoj el [[Barejno]] pro stabiliĝo de tiea situacio.<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/saudi-arabia-to-remove-most-troops-from-bahrain/ Saudi Arabia to remove most troops from Bahrain] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110701182057/http://www.trust.org/alertnet/news/saudi-arabia-to-remove-most-troops-from-bahrain |date=2011-07-01 }} {{en}}</ref> * Je 9:45 (loka horo) eksplodis gaso en la [[Surguta elektrostacio]] ([[Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra]], [[Rusio]]). Vundiĝis 12 homoj, el kiuj 11 estis metitaj en malsanulejojn, 1 pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/gres/ При взрыве на ГРЭС в Сургуте погиб один человек] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke aŭtoritatoj de [[Nord-Koreio]] decidis malfermi altlernejojn kaj sendi studentojn al konstrulaboroj. Tio daŭros ĝis [[aprilo 2012]], kiam estos festata 100-jara jubileo de [[Kim Il-sung]].<ref>[http://www.bernama.com/bernama/v5/newsworld.php?id=597330 North Korea Closes Universities For 10 Months] {{en}}</ref> * La estrino de la [[Socialista Partio (Francio)|Socialista Partio]] [[Martine Aubry]] oficiale anoncis sian partoprenon en la prezidanta balotado en [[2012]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/aubry/ Лидер французских социалистов поборется за кресло президента] {{ru}}</ref> * 300 individuaj turistoj ekveturis el [[Ĉinio]] al [[Tajvano]] — unuafoje ekde [[1949]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/turist/ Первые китайские туристы-одиночки отправились на Тайвань] {{ru}}</ref> * [[Hemoliza-uremia epidemio de 2011|Kvanto da mortintoj]] pro disvastigo de [[intestohemoragiaj bakterioj Escherichia coli]] jam atingis 48, el kiuj 46 en [[Germanio]], po 1 en [[Svedio]] kaj [[Usono]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/28/bacteria/ Число жертв кишечной инфекции в ФРГ приблизилось к полусотне] {{ru}}</ref> * Vespere [[talibanoj]] atakis la hotelon [[Intercontinental]] en [[Kabulo]] ([[Afganio]]). Dum kvinhora interpafado ĉiuj 6 teroristoj estis mortigitaj. Pereis almenaŭ 10 homoj, ĉiuj ili estis civiluloj, plejparte kunlaborantoj de la hotelo. 3 policanoj estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/29/kabulten/ При нападении боевиков на отель в Кабуле погибли десять человек] {{ru}}</ref> == 29-a de junio == * La parlamento de [[Grekio]] aprobis kontraŭkrizan planon de la registaro (155 deputitoj voĉdonis por ĝi, 138 kontraŭ). Laŭ ĝi dum sekvaj kvin jaroj impostoj pliiĝu je 14,09 miliardoj da [[eŭro]]j, ŝtataj elspezoj malpliiĝu je 14,32 miliardoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/29/plan/ Греческий парламент одобрил антикризисный план] {{ru}}</ref> Antaŭ tio polico dispelis manifestaciantojn antaŭ la parlamentejo, uzante larmogason.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/29/greece/ Перед греческим парламентом полиция атаковала демонстрантов] {{ru}}</ref> * [[Britio]] giris 100 milionojn da usonaj dolaroj al speciala fonduso de la [[Libio|libia]] [[Nacia Transira Konsilio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/29/funds/ Лондон перечислил ливийским повстанцам денег] {{ru}}</ref> * En [[Kairo]] ([[Egiptio]]) daŭras tumultoj, dum kiuj estis vunditaj almenaŭ 590 homoj. Ili ekflamis antaŭvespere, kiam aro da homoj, deklarintaj sin parencoj de viktimoj de faligita reĝimo, estis rifuzitaj ĉeesti funebran ceremonion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/29/mysr/ В ходе беспорядков в Каире пострадали шестьсот демонстрантов] {{ru}}</ref> * La eks-administranto de la Centra Banko de [[Afganio]] ''Abdul Kadir Fitrat'', fuĝinta en [[Usono]]n, estis ekserĉata de afganaj aŭtoritatoj pro akuzo pri ŝtelado en [[Kabul Bank]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/29/fitrat/ На бывшего главу афганского центробанка выдан ордер на арест] {{ru}}</ref> == 30-a de junio == * La [[Saud-Arabio|sauda]] princo ''Turki al-Fejsal'', parolante en [[Britio]] antaŭ [[NATO]]-estraro, diris: "Ni ne koncedos situacion, kiam [[Irano]] havos bombon, sed ni — ne. Plej simple ne povas esti".<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/30/nukesa/ Саудовская Аравия создаст ядерную бомбу вслед за Ираном] {{ru}}</ref> * La [[Bundestag|parlamento]] de [[Germanio]] aprobis la leĝon, laŭ kiu la lando rezignos je uzado de atoma energio ĝis [[2020]]. 513 deputitoj subtenis ĝin, 79 voĉdonis kontraŭ, 8 detenis sin.<ref>[http://www.focus.de/politik/schlagzeilen/nid_58221.html Bundestag stimmt Atomausstieg bis 2022 zu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110813010800/http://www.focus.de/politik/schlagzeilen/nid_58221.html |date=2011-08-13 }} {{de}}</ref> * Oni sciigas, ke la [[Sirio|siriaj]] urboj [[Hamao]] kaj [[Dejr-ez-Zor]] plene transiris sub kontrolon de opozicio.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/30/cities/ Два сирийских города перешли в руки оппозиции] {{ru}}</ref> * Inter 80 kaj 400 mil homoj manifestaciis en [[Santiago de Chile|Santiago]] ([[Ĉilio]]), postulante reformi edukadon. Antaŭ prezidenta palaco okazis interpuŝiĝo kontraŭ polico. 38 homoj estis detenitaj, 10 policanoj vunditaj.<ref>[http://www.lahora.cl/2011/06/30/01/noticias/pais/9-9789-9-masiva-asistencia-a-nueva-marcha-por-la-educacion.shtml Masiva asistencia a nueva marcha por la educacion] {{es}}</ref> * [[Kroatio]] oficiale finis intertraktadon pri aliĝo al [[Eŭropa Unio]]. Tio okazos la {{daton|1|julio}} [[2013]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/30/crovatia/ Хорватия успешно завершила переговоры о вступлении в ЕС] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Venezuelo]] [[Hugo Chávez]] agnoskis en televidparolo, ke en [[Junio 2011|junio]] li spertis en [[Kubo]] du operaciojn pri [[kancero]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/07/01/hugo/ Уго Чавес рассказал о своей раковой опухоли] {{ru}}</ref> * En 08:16 (loka horo) en la [[gubernio Nagano]] ([[Japanio]]) okazis tertremo forta je 5,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. La epicentro troviĝis je 170&nbsp;km de [[Tokio]], je 4&nbsp;km sub tero. Vundiĝis almenaŭ 7 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/06/30/japanquake/ При землетрясении в Японии пострадали семь человек] {{ru}}</ref> * La vic-prezidanto de [[Jemeno]] [[Abdrabuh Mansur Hadi]] diris, ke la registaro perdis kontrolon super 5 el 20 provincoj de la lando.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/06/29/yemen.vice.president/index.html?hpt=hp_t1 Yemeni VP admits security situation is deteriorating] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110702144747/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/06/29/yemen.vice.president/index.html?hpt=hp_t1 |date=2011-07-02 }} {{en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=June 2011 |wikinewscat=Junio de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Junio laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 06]] thggh3vfnbuld436nku4jhhb13ggs1x 0 361452 9416462 9274469 2026-06-28T21:05:40Z ThomasPusch 1869 /* Sonregistraĵoj de la Newport Festival (elekto) */ 9416462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-RI |Mapo en angulo=Usono |mapo lokumilo = |zomo = 14 }} La '''Newport Jazz Festival''' estas ĵazfestivalo, kiu okazas ĉiujare dum somero en [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]] en [[Rod-Insulo]]. Ekde la 1970-aj jaroj ĝi ankaŭ krome okazas en [[Novjorko]] (i.&nbsp;a. sub la nomo ''Kool Jazz Festival''). == Sonregistraĵoj de la Newport Festival (elekto) == * [[Duke Ellington]]: ''[[Ellington at Newport]]'' (Newport 1956, kun [[Paul Gonsalves]] sur „Diminuendo and Crescendo in Blue“) * [[Muddy Waters]] ''At Newport'' 1960 (Newport 1960) * The International Youth Band: ''Newport 1958'' (Philips) * [[Miles Davis]] ''At Newport'' 1958 (Newport 1958) * [[Ella Fitzgerald]] and [[Billie Holiday]] at Newport'' (el 1958, kun [[Carmen McRae]]) * ''Ella Fitzgerald at the Newport Jazz Festival- Live from the Carnegie Hall'' (kie okazis la festivalo en 1973) * [[Nina Simone]] ''At Newport'' 1960 (Newport 1960) * [[Count Basie]] ''At Newport'' 1956 (Newport 1956, Basie ankaŭ 1962 estis en Newport kaj akompanis tie en 1965 [[Frank Sinatra]]) * [[Herbie Mann]] ''Live at Newport'' 1963, ''Standing ovation at Newport'' 1965, ''New Mann at Newport'' 1966 * ''[[Cannonball Adderley]] Quintett- Live at Newport 1957'' * [[John Coltrane]] ''My Favorite Things: Coltrane at Newport'', Impulse (1963,1965) * [[Miles Davis]], [[Thelonious Monk]] ''Miles and Monk at Newport'' 1958 * [[Thelonious Monk]] ''Live at Newport 1963, 1965'' * ''[[Mahalia Jackson]] at Newport'' (de 1958) * [[Coleman Hawkins]] ''All stars at Newport'' 1958 (el 1957 kun [[Roy Eldridge]]) * ''[[Dave Brubeck]]- Newport 1958'' * ''Happy Birthday Newport- 50 swinging Years'', 3 CD, Columbia Legacy 2004 (Kompilaĵo de kulminoj, kun la registraĵo el 1955 de ''Round midnight'' de Miles Davis) == Literaturo == * Burt Goldblatt ''Newport Jazz Festival - The illustrated history'', Doubleday 1977, ISBN 0385270860 * George Wein mit Nate Chinen: ''Myself Among Others: A Life In Music'', da Capo Press 2004, ISBN 0306813521, (Autobiografie) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.apassion4jazz.net/newport.html Historio de Newport Jazz Festival (an.)] * [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=14938 Revuo de la 50-a jubilea lumdiska kompilado] * [http://www.nytimes.com/2009/03/04/arts/music/04wein.html Meditadoj pri la estonteco de la festivalo (2009)] * [http://www.jazzwax.com/2010/07/george-wein-on-the-rebel-jazz-festival.html Intervjuo kun George Wein 2010 ĉe Jazzwax pri Newport Riots] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĵazfestivaloj en Usono]] [[Kategorio:Kantono Newport (Rod-Insulo)]] lreqyo52byom81hgoyloa4ss5n2pmu9 9416463 9416462 2026-06-28T21:06:49Z ThomasPusch 1869 Novjorko: [[Doubleday]] 9416463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-RI |Mapo en angulo=Usono |mapo lokumilo = |zomo = 14 }} La '''Newport Jazz Festival''' estas ĵazfestivalo, kiu okazas ĉiujare dum somero en [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]] en [[Rod-Insulo]]. Ekde la 1970-aj jaroj ĝi ankaŭ krome okazas en [[Novjorko]] (i.&nbsp;a. sub la nomo ''Kool Jazz Festival''). == Sonregistraĵoj de la Newport Festival (elekto) == * [[Duke Ellington]]: ''[[Ellington at Newport]]'' (Newport 1956, kun [[Paul Gonsalves]] sur „Diminuendo and Crescendo in Blue“) * [[Muddy Waters]] ''At Newport'' 1960 (Newport 1960) * The International Youth Band: ''Newport 1958'' (Philips) * [[Miles Davis]] ''At Newport'' 1958 (Newport 1958) * [[Ella Fitzgerald]] and [[Billie Holiday]] at Newport'' (el 1958, kun [[Carmen McRae]]) * ''Ella Fitzgerald at the Newport Jazz Festival- Live from the Carnegie Hall'' (kie okazis la festivalo en 1973) * [[Nina Simone]] ''At Newport'' 1960 (Newport 1960) * [[Count Basie]] ''At Newport'' 1956 (Newport 1956, Basie ankaŭ 1962 estis en Newport kaj akompanis tie en 1965 [[Frank Sinatra]]) * [[Herbie Mann]] ''Live at Newport'' 1963, ''Standing ovation at Newport'' 1965, ''New Mann at Newport'' 1966 * ''[[Cannonball Adderley]] Quintett- Live at Newport 1957'' * [[John Coltrane]] ''My Favorite Things: Coltrane at Newport'', Impulse (1963,1965) * [[Miles Davis]], [[Thelonious Monk]] ''Miles and Monk at Newport'' 1958 * [[Thelonious Monk]] ''Live at Newport 1963, 1965'' * ''[[Mahalia Jackson]] at Newport'' (de 1958) * [[Coleman Hawkins]] ''All stars at Newport'' 1958 (el 1957 kun [[Roy Eldridge]]) * ''[[Dave Brubeck]]- Newport 1958'' * ''Happy Birthday Newport- 50 swinging Years'', 3 CD, Columbia Legacy 2004 (Kompilaĵo de kulminoj, kun la registraĵo el 1955 de ''Round midnight'' de Miles Davis) == Literaturo == * Burt Goldblatt ''Newport Jazz Festival - The illustrated history'', Novjorko: [[Doubleday]] 1977, ISBN 0385270860 * George Wein mit Nate Chinen: ''Myself Among Others: A Life In Music'', da Capo Press 2004, ISBN 0306813521, membiografio == Eksteraj ligiloj == * [http://www.apassion4jazz.net/newport.html Historio de Newport Jazz Festival (an.)] * [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=14938 Revuo de la 50-a jubilea lumdiska kompilado] * [http://www.nytimes.com/2009/03/04/arts/music/04wein.html Meditadoj pri la estonteco de la festivalo (2009)] * [http://www.jazzwax.com/2010/07/george-wein-on-the-rebel-jazz-festival.html Intervjuo kun George Wein 2010 ĉe Jazzwax pri Newport Riots] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĵazfestivaloj en Usono]] [[Kategorio:Kantono Newport (Rod-Insulo)]] 19xsm2kbhjfdbw3sy7frboofw1psxqz 0 370802 9416383 9414044 2026-06-28T18:57:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = John Mawe | dosiero = Somerby Mawe Diamond and Gold crystals.jpg | priskribo = Oro kaj Diamantoj - el libro de John Mawe, 1812 ''Travels in the Interior of Brazil''<br />ilustrita de [[James Sowerby]]<ref>''Travels in the Interior of Brazil'', Mawe, John; 1812</ref> | grandeco de bildo = | dato de naskiĝo = [[1764]] | loko de naskiĝo = [[Derbyshire]], [[Anglio]] | dato de morto = {{dato|26|oktobro|1829}} | loko de morto = [[Londono]], [[Anglio]] }} '''John MAWE''' (1764 – 1829) estis [[Britio|brita]] [[mineralogo]] kiu fariĝis famkonata pro sia praktika aliro al la fako. == Biografio == Mawe naskiĝis en [[Derby]] en 1764 de Samuel Maw(e). Lia patrino mortis kiam li estis 10-jaraĝa kaj li estis edukita de la dua edzino de sia patro, Francis (naskiĝnome Beigton). En frua vivo li ŝajne trapasis 15 jarojn ĉe la maro. En 1790, li fariĝis kapitano de la komerca ŝipo ''Trent'', komercanta al [[Sankt-Peterburgo]]<ref name=dnb2004>{{cite web | last = Torrens | first =H.S. | authorlink = | coauthors = | title =Mawe, John (1766–1829), mineralogist and dealer in minerals | work = Dictionary of National Biography (2004) | publisher = Oxford University Press | year = 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/18391 | format = HTML | doi = }}</ref>. En 1793, Mawe metioservis ĉe la masonisto de [[Derby]] Richard Brown (1736–1816), kaj edziĝis kun lia filino, Sarah, la {{daton|1|novembro|1794}}.<ref name=dnb2004/> Brown & Mawe estis la nomo de la [[podetala komerco]] apud Covent Garden en 1797 kiu vendis objektojn kreitajn el marmoro de Derbyshire en la fabriko de Derby. Mawe estis direktoro de tiu ĉi komerco. Ĉi tiu komerco estis establita en 1794. Oni iam pensis, ke geologiaj tavol-diagramoj de Derbyshire kiuj estas faritaj el mineraloj de Derbyshire estis ĉiuj kreitaj de [[White Watson]] sed oni nun pensas kredeble, ke kelkaj el tiuj ĉi objektoj en [[Muzeo kaj artgalerio de Derby|Muzeo de Derby]] estis fakte kreitaj de Mawe & Brown.<ref name="torrens">{{cite journal | last=Torrens | first=Hugh S. | title=Early life and geological work of John Mawe 1766-1829 and a note on his travels in Brazil | journal=Bulletin of the Peak District Mines Society | date=Winter 1992 | year=1992 | volume=11 | issue=6 | page=5 | url=http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2011-6%20-%20The%20Early%20Life%20and%20geological%20Work%20of%20John%20.pdf | format=PDF | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-08-09 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110719180731/http://www.pdmhs.com/PDFs/ScannedBulletinArticles/Bulletin%2011-6%20-%20The%20Early%20Life%20and%20geological%20Work%20of%20John%20.pdf | arkivdato=2011-07-19 }}</ref> Ĉirkaŭ la fino de la jarcento li vojaĝis al la plejmulto de la minejoj en Anglio kaj Skotlando, kolektante mineralojn por la kabineto de la Reĝo de Hispanio.<ref name=dnb>{{cite web | last = Woodward | first = B.B. | authorlink = | coauthors = | title = Mawe, John (1764–1829), mineralogist | work = Dictionary of National Biography Vol. XXVII | publisher = Smith, Elder & Co. | year = 1894 | url = http://www.oxforddnb.com/templates/olddnb.jsp?articleid=18391 | format = HTML | doi = }}</ref> En 1800 li posedis la butikon de [[Fluorito]] de la Reĝaj Muzeoj en [[Matlock Bath]], kio, pere de lia agento, estis kaŭzonta al li disputon kun Thomas Pearson koncerne ĉirkaŭantajn minejojn.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3672/is_199401/ai_n8710751 Further notes on the history of phosgenite and matlockite from Matlock, England] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200909152320/http://findarticles.com/?noadc=1 |date=2020-09-09 }}, Peter S. Burr in the ''Mineralogical Record'', January 1994</ref> En aŭgusto 1804 li komencis "vojaĝon de komerca eksperimento" al [[Rio de la Plata]] financitan de Princo Regento de Portugalio. Lia misio estis taksi la valoron de la industrioj de oro kaj diamanto kiuj povus revigligi la malsanan ekonomion de Brazilo.<ref>{{Cite journal | last=Dolan | first=Brian | year=1998 | title=Pedagogy through print: James Sowerby, John Mawe and the problem of colour in early nineteenth-century natural history illustration | journal=The British Journal for the History of Science | volume=31 | pages=275-304 | publisher=Cambridge University Press | doi=10.1017/S0007087498003306 | url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=969 }}</ref> Mawe estis atinginta [[Kadizo]]n kiam eksplodis milito inter Anglio kaj Hispanio, kaj li estis blokita en la urbo kie li malsaniĝis kaj preskaŭ mortis. Li navigis de Kadizo en marto 1805 al [[Montevideo]], kaj atingite tiun urbon estis enkarcerigita kiel angla spiono. Li akiris liberecon tuj poste, sed estis internigita, kaj ne akiris sian ellason ĝis la kapto de Montevideo fare de [[William Beresford]] en 1806. Li akompanis la ekspedicion sub [[John Whitelocke]] al [[Bonaero]], kaj revenante al Montevideo aĉetis skunon kaj navigis al [[Brazilo]], haltante en pluraj havenoj survoje, inkluzive la insulon Santa Catarina. Li estis bone akceptita en Brazilo fare de Princo Regento, kiu donis al li la permeson viziti la minejojn de diamanto de [[Minas-Ĝerajso]] kaj aliajn partojn de la interno dum 1809–1810, kaj ankaŭ donis al li aliron al la registaraj arĥivoj.<ref name=dnb/> [[Dosiero:J Mawe Museum.jpg|eta|dekstra|Muzeo de J. Mawe en [[Matlock Bath]]]] Mawe revenis al Londono en 1811, kaj malfermis butikon sur [[Strand (Londono)|The Strand]], proksime al [[Somerset House]], fariĝis famkonata kiel praktika mineralogo.<ref name=dnb/> En 1813 li estis elektita al la "Royal Geological Society of Cornwall", kaj en 1817 li ricevis diplomon de la "Jena Mineralogischen Gesellschaft".<ref name=dnb2004/> John kaj Sarah Mawe havis du infanojn, filon kaj filinon. Ilia filo, John Saint Mawe (1797–1820), mortis 22-jaraĝa; Sarah petis en sia testamento ke ŝi estu entombigita apud li. Ilia filino edziniĝis kun Anthony Tissington Tatlow (1789–1828), kiu fariĝis partnero de Mawe en butiko de [[Cheltenham]] en 1816.<ref name=dnb2004/> Mawe mortis en Londono la {{daton|26|oktobro|1829}}. Tabulo je lia memoro troviĝas en preĝejo de Castleton, Derbyshire. Lia komerco estis daŭrigita de [[James Tennant (mineralogo)|James Tennant]], mineralogo<ref name=dnb/>, en partnereco kun Sarah, la vidvino de Mawe ĝis 1840.<ref name=dnb2004/> Sarah Mawe havis la titolon de "Mineralogo de Ŝia Reĝina Moŝto" ĝis ŝi emeritiĝis.<ref>{{Cite web | url=http://www.minrec.org/labels.asp?colid=457 | title=James Tennant | work=The Mineralogical Record | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-08-10 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720032733/http://www.minrec.org/labels.asp?colid=457 | arkivdato=2011-07-20 }}</ref> == Verkoj == [[Dosiero:Mineral illustration - James Sowerby - in Familiar Lessons on Mineralogy and Geology.jpg|eta|Ilustraĵo de James Sowerby & sons en la 3-a eldono en 1821 de ''Familiar Lessons on Mineralogy and Geology'']] La ĉefa verko de Mawe estis la raporto de lia vojaĝo al Sudameriko, ''[http://books.google.com/books?id=RtoFAAAAQAAJ Travels in the Interior of Brazil]'', Londono, 1812; Philadelphia, 1816; 2-a eldono, 1823.<ref name="dnb" /> Li ankaŭ verkis:<ref name="dnb"/> :1. ''[http://www2.odl.ox.ac.uk/gsdl/cgi-bin/library?e=d&a=d&c=munahi10&cl=CL1.3&d=munahi010-abp The Mineralogy of Derbyshire]'', 1802. :2. ''[http://books.google.com/books?id=ahĉAAAAMAAJ A Treatise on Diamonds and Precious Stones]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', 1813; 2-a eld. 1823. :3. ''A Catalogue of Minerals'', 1815. :4. ''A Descriptive Catalogue of Minerals'', 1816; 4-a eld. 1821; reeldonita en 1823. :5. ''[http://www.archive.org/details/familiarlessonso00mawerich Familiar Lessons on Mineralogy and Geology]'', 1819; 10-a eld. 1828. :6. ''Amateur Lapidary's Guide'', 3-a eld. 1823; 1827. :7. ''Instructions for the use of the Blow-pipe and Chemical Tests'', 4-a eld. 1825. :8. ''[http://www.archive.org/details/voyagerscompanion00mawerich The Voyager's Companion or Shell-Collector's Pilot]'', 1821; 4-a eld. 1825. :9. ''[http://books.google.com/books?id=d_QKAAAAIAAJ The Linnæan System of Conchology]'', 1823. Li redaktis la 2-an eld. de ''[http://www.archive.org/details/wodarchsintroduc00wodarich Wodarch's Introduction to Conchology]'', 1822, kaj skribis artikolon pri ''The Occurrence of Diamonds, &c., in Brazil'' por [[Ludwig Wilhelm Gilbert]] ''[[Annalen der Physik]]'' lix. (1818), krom ''On the Tourmaline and Apatite of Devonshire'' por la ''Quarterly Journal of Science'', iv. (1818). Ankaŭ aperas ke li eldonis kelkfoje ''Directions to Captains of Ships, Officers, and Travellers; particularly to those engaged in the South Sea Fishery'' (por kolektado de konkoj). Manuskripta artikolo ''On a Gold Mine in South America'' estas konservita en la biblioteko de la "Geological Society of London".<ref name="dnb" /> Nombro da publikaĵoj de Mawe estis plene ilustritaj de [[James Sowerby]] kaj liaj filoj<ref name="mrm">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = James Sowerby (1757-1822) | work = The Mineralogical Record Museum of Art | publisher = Mineralogical Record Inc | date = | url = http://www.minrec.org/artwork.asp?artistid=42&cat=1 | format = HTML | doi = | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-08-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110720032702/http://www.minrec.org/artwork.asp?artistid=42&cat=1 | arkivdato = 2011-07-20 }}</ref>, kiuj specialiĝis pri detalaj koloraj tabeloj. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby]{{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926173300/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mawe, John}} [[Kategorio:Anglaj mineralogoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] rvtg380vqz6u1p1tl10yk3n81sq3epe 0 370807 9416368 9292257 2026-06-28T18:14:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[Dosiero:John Farey with QR code.jpg|eta|dekstra|John Farey en [[Muzeo kaj artgalerio de Derby|Muzeo de Derby]]. La silueto estis farita de lia amiko [[White Watson]] dum la [[QR-kodo]] kondukas vin al tiu ĉi artikolo]] '''John FAREY, Sr.''' (naskiĝis en [[1766]], mortis la {{daton|6|januaro|1826}}) estis [[Angloj|angla]] [[geologo]] kaj verkisto. Tamen, li estis pli bone konata pro matematika konstruo, la "Sinsekvo de Farey" nomita laŭ lia nomo. == Biografio == John Farey naskiĝis en [[Woburn]], [[Bedfordshire]] kaj estis edukita en [[Halifax (West Yorkshire)|Halifax]], [[Yorkshire]], kaj montris tian talenton pri matematiko, desegnado kaj termezurado, ke li kaptis la atenton de [[John Smeaton]] (1724-1792). Post sia edukado li transloĝiĝis al Londono, kie li havis familianojn, kaj laboris tie dum nombro da jaroj, dum kiuj li renkontiĝis kaj edziĝis kun sia edzino, Sophia Hubert, (1770-1830). Dume en Londono, ili havis sian unuan infanon [[John Farey, Jr.]]. Ili poste havis ok pliajn infanojn, el kiuj du mortis dum infanaĝo. == Woburn kaj Londono == En 1792 li estis dungita kiel agento de [[Francis Russell, 5-a Duko de Bedford]] por liaj bienoj de [[Woburn Abbey|Woburn]]. Post la morto de la duko, Farey revenis al Londono en 1802, kaj unue projektinte elmigri aŭ preni farmon en la provinco, li setlis tie kiel konsulta termezuristo kaj geologo. Ke li povis preni ĉi tiun alpaŝon tion li grandparte ŝuldis al sia konatiĝo kun [[William Smith (geologo)|William Smith]], kiu en 1801 estis dungita de la duko de Bedford por laboroj de drenado kaj irigacio. La duko, aprezante la konojn de Smith pri tavoloj, komisiis lin en 1802 por esplori la marĝenon de la kalk-montetoj sude de Woburn por determini la veran sinsekvon de la tavoloj; kaj li petis al Farey akompani lin. Farey rimarkis ke Smith estis lia Mastro kaj Instruisto pri Minerala termezurado, kaj liaj postaj publikaĵoj montras kiel bone li profitis el la instruoj kiujn li ricevis. En 1805, li sukcedis al [[Arthur Young]] kiel sekretario de la "Smithfield Club". Lia termezura laboro kondukis lin tra la tuta provinco kaj li estis multe pripetita de ter-posedantoj dezirantaj plibonigi siajn bienojn, aŭ ekspluati la mineralojn kiujn ili entenis. Lia laboro pri ekonomia geologio tiam estis grava en la burĝonanta Industria Revolucio por lokalizi novajn fontojn de karbo kaj metalaj ercoj. == Verkisto == Farey estis fekunda verkisto, kaj profesoro [[Hugh Torrens]] (vidu Referencojn sube) spuris ĉirkaŭ 270 artikolojn de li, kvaroblante la nombron donitan en ''Catalogue of Scientific Papers'' de la [[Reĝa Societo de Londono|Reĝa Societo]]. Li verkis pri ĉiuspecaj subjektoj, irante de hortikulturo, geologio, meteorologio, metrologio, decimala mon-sistemo, muziko kaj matematiko al pacifismo. Li estis grava kontribuinto al ''Rees's Cyclopaedia'' kun artikoloj pri kanaloj, mineralogio, termezurado kaj nombro da sciencaj kaj matematikaj bazoj pri sono. Diversaj biografiaj fontoj de la 19-a jarcento, inkluzive la ''Dictionary of National Biography'', malprave asertis ke li verkis la artikolon de ''Rees'' pri Vaporo. Ĝi fakte estis verkita de lia filo John Farey, Jr. En 1809 Farey renkontis [[William Martin (naturalisto)|William Martin]] kiu publikigis verkon pri fosilioj de Derbyshire, por esplori ĉu ili povus krei komunan geologian mapon de Derbyshire. Martin tamen estis tro malsana por duafoja renkontiĝo kaj li mortis la sekvan jaron.<ref name="odnb">H. S. Torrens, ‘Martin, William (1767–1810)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/18216]</ref> La plej fama verko de Farey estas ''General View of the Agriculture and Minerals of Derbyshire'' (3 volumoj 1811-1817) por la Komisiono de Agrikulturo. En la unua el ĉi tiuj volumoj (1811) li donis kompetentan raporton pri la supra parto de la britaj serioj da tavoloj, kaj majstran eksponon de la Karbonia kaj aliaj tavoloj de Derbyshire. En tiu ĉi klasika verko, kaj en artikoloj publikigitaj en la ''Philosophical Magazine'', vol. 51, 1818, pĝ. 173, pri 'Mr Smith's Geological Claims stated', li fervore substrekis la gravecon de la markovroj de William Smith. == Sinsekvo de Farey == Same kiel memorita de historiistoj pri geologio, lia nomo estas ankoraŭ pli konata pro la [[Sinsekvo de Farey]] kiun li notis kiel rezulto de lia intereso pri matematiko kaj sono (''Philosophical Magazine'', vol. 47, 1816, paĝoj 385-386). Farey mortis en Londono. Sekve lia vidvino ofertis lian geologian kolekton al la [[Brita Muzeo]], kiu malakceptis ĝin, kaj ĝi estis disigita. == Referencoj == {{Referencoj}} * John Farey, ''A General View of the Agriculture and Minerals of Derbyshire'', Volume 1. With Introduction by Trevor D. Ford and Hugh S. Torrens. (Peak District Mines Historical Society, 1989. Reprint of 1811 Edition). The introduction contains a list of Farey's writings located to the date of the reprint. * A.P. Woolrich, 'John Farey, Jr. (1791-1851): Engineer and Polymath' in ''History of Technology (magazine)'', 19, 1997, pp 111–142. (ISBN 0-7201-2365-8) (Includes a brief family history and a family tree) * {{Citaĵo el gazeto|url=http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1046/j.1365-2451.2001.00004.x|titolo=A Farey Story: the pioneer geologist John Farey (1766-1826)|aŭtoro=Trevor D. Ford; Hugh S. Torrens|jaro=2001|gazeto=Geology Today|volumo=17|numero=2|COI=10.1046/j.1365-2451.2001.00004.x|paĝoj=59–68}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * H. S. Torrens, 'Farey, John (1766-1826)', ''Oxford Dictionary of National Biography'' Oxford University Press, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/9154] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby]{{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926173300/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Farey, John, Sr.}} [[Kategorio:Anglaj geologoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] dvyl7k9qg8labxn4602ab9en5t749kp 0 378804 9416382 8782996 2026-06-28T18:52:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''John LOMBE''' (naskiĝis en [[1693]] en Norwich, mortis la {{daton|20|novembro|1722}} en Derby) estis [[silko|silk]]-[[Ŝpinado|ŝpinisto]] en la 18-jarcenta [[Derby]], [[Anglio]]. == Biografio == [[Dosiero:Exeter Bridge John Lombe.jpg|dekstra|eta|Portreto de John Lombe ĉe [[Exeter Bridge]] en Derby]] Lombe naskiĝis en [[Norwich]] ĉirkaŭ 1693, filo de [[fadeno|faden]]-teksisto. Li estis plijuna duon-frato de [[Thomas Lombe]], kiu post lia morto, estis amasonta riĉaĵojn kiel silk-komercisto en Norwich kaj [[Londono]]. En la frua 18-a jarcento, la centro de produkto de silkaj ŝtrumpoj per [[Trikado|trikmaŝinoj]] translokiĝis el Londono al [[Midlands|English Midlands]] kaj la bezono de ŝpinita silko estis superanta la haveblon. John, la frato de Thomas Lombe, estis ekdungita en aborta silk-muelejo konstruita en [[Derby]] de la fam-konata inventisto kaj inĝeniero [[George Sorocold]] por la silk-"ŝpinisto" Thomas Cotchett de Derby. La muelejo estis konstruita sur la [[Rivero Derwent (Derbyshire)|Rivero Derwent]] en la urbo de Derby. Ĝi eble estis la unua ekzemplo de laboristoj kungrupigitaj sub sama tegmento por funkciigi maŝinaron pelitan de neanimita forto-povo. La [[Italio|Italoj]] estis uzintaj forto-povan ŝpinadon ekde la frua 17-a jarcento, kun priskribo publikigita de [[Vittorio Zonca]]. [[Leonardo da Vinci]] skizis similan modelon, sed tiu de Zonca estis pli kompleta; ne estas sciate ĉu okazis kontakto. John estis sendita de sia frato por priesplori la italajn maŝinojn ŝpinantajn fadenojn de fajna gazo. Gazo estas fadenoj de kruda silka varpo kaj estas esencaj por teksi ŝtofon el fajna silko.<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/organzine Organzine], Merriam Webster dictionary</ref> Laŭ la rakonto, li estis dungita en unu el la italaj laborejoj kie la sekreta silk-maŝinaro estis uzata. Li enŝteliĝis en la laborejojn dumnokte kaj zorge skemis ilin je kandellumo. Li poste revenis kaj alportis la desegnojn al Anglio en 1716. == Silk-ŝpina patento == En 1718, Thomas Lombe povis akiri patenton, kiu deklaris, ke ĝi estis por: "tri specoj de maŝinoj neniam antaŭe faritaj aŭ uzitaj en tiu ĉi nia Reĝlando de Granda Britio, unu por volvi plej fajnan krudan silkon, alia por ŝpini kaj la alia por tordi la plej fajnan italan krudan silkon en gazon en granda perfekto kiu neniam estis farita antaŭe en tiu ĉi nia Reĝlando, per kio signifas ke multaj miloj da familioj de niaj regatoj povus esti konstante dungitaj en Granda Britio, esti provizataj per silkoj de ĉiuj specoj de la manufakturo de niaj regatoj, kaj grandaj kvantoj eksportataj al fremdaj partoj estante faritaj tiel bone kaj malmultekoste kiel ajna fremda silko povas esti." La patento estis atribuita por 14 jaroj. == Manufakturo Lombe == {{Ĉefartikolo|Manufakturo Lombe}} [[Dosiero:Silkmill1.jpg|300px|dekstra|eta|[[Manufakturo Lombe|Silk-manufakturo Lombe]] en Derby, nun la [[Industria muzeo de Derby]]]] Li dungis [[George Sorocold]] por konstrui pli grandan muelejon sur la loko de la malnova en Derby. [[Manufakturo Lombe]] estis kompletigita en 1722, la jaron de la morto de John. John mortis subite. Laŭ legendo, la Reĝo de Sardinio, aŭdinte pri la sukceso de la entrepreno de Lombe, instrukciis al murdistino vojaĝi al Anglio por mortigi la fratojn. Oni suspektas ke li estis venenita de "suspekta" virino, supozeble el Italio, kiu aperis nelonge antaŭ lia morto. Thomas Lombe estis farita Kavaliro en 1727. En 1732 la patento eksvalidiĝis kaj lia peto por pluvalidigo estis malakceptita. Ĝi estis argumentite la unua sukcesa forto-pova kontinua produkta unuo en la mondo; prototipo por la posta koton-manufakturo de [[Richard Arkwright]] en [[Cromford]] kaj la muelejoj de la valo de Derwent kiuj signis la komencon de la fabrik-sistemo. Kiel agnoskon de lia atingo oni atribuis al li monsumon de 14,000 pundoj por prepari modelon de lia maŝino kiu estis eksponita en la [[Turo de Londono]] por la profito de aliaj estontaj manufakturistoj. Li mortis en 1739 kaj la konstruaĵo estis vendita al Samuel Lloyd kaj William Wilson. Ĝi daŭre ŝpinis silkon ĝis 1890 kiam ĝi parte disfalis. == La silk-manufakturo hodiaŭ == La manufakturo tiam trapasis tra pluraj manoj kaj estis rekonstruita plurfoje, sed la modifita strukturo ankoraŭ ekzistas kaj estis restaŭrita por gastigi la [[Industria muzeo de Derby|Industrian muzeon de Derby]]. [[Bareliefo|Bareliefa]] skulptita portreto de John Lombe troviĝas ĉe la apuda [[Exeter Bridge]]. == Bibliografio == * Cooper, B., (1983) ''Transformation of a Valley: The Derbyshire Derwent'' Heinemann, republished 1991 Cromford: Scarthin Books == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby]{{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926173300/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lombe, John}} [[Kategorio:Britaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] 4nbgkhggi8za5lmuum11hzsbpm98unp 0 380338 9416263 8906226 2026-06-28T14:57:23Z Stefangrotz 91903 informkesto 9416263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''IMRE Lajos''' estis hungara kemiisto naskita en [[Litke]] la [[21-an de marto]] [[1900]] kaj mortinta en [[Debreceno]] la [[22-an de septembro]] [[1974]]. ==Kariero== Imre Lajos diplomitiĝis en [[Budapeŝto]]. Inter [[1928]] kaj [[1930]] li estis stipendiulo en [[Berlino]] kaj li laboris en la laboratorio de [[Otto Hahn]]. De [[1940]] li estis universitata profesoro de [[Koloĵvaro]], inter [[1944]] kaj [[1948]] li prelegis en la [[Universitato Bolyai]], de [[1950]] en [[Debreceno]]. ==Verkoj== *''Anyag és kultúra'' (Kv. 1946); *''Sugárzó atommagok'', en eldono de [[Bolyai Tudományegyetem]], Kv. 1946); *''Bevezetés az általános kémiába'' (Kv. 1948). ==Fontoj== *[http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Vivtempo|Imre, L.}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj|Imre, L.]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kemiistoj]] gj46251tr7ewj0udeb7rj32738xwx2j 0 391267 9416422 9045229 2026-06-28T19:59:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416422 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:TorgeirVassvik20111001.jpg|eta|[[Torgeir Vassvik]] en [[Varsovio]], je la 1-a de oktobro 2011]] '''Jojko''' estas la tradicia [[muziko]] de la [[sameoj]]. Ĝi estas unu el la plej malnovaj muzikformoj de [[Eŭropo]]. Jojko estas parto de tre malnova [[religio|religia]] tradicio; tio verŝajne ankaŭ estas la kaŭzo, kial ĝi estis malpermesita de la [[kristanismo|kristanoj]]. La tradicio tamen travivis tiun [[tabuo]]n. {{Projektoj|ReVo=jojk}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uit.no/ssweb/dok/Somby/Ande/95.htm Jojko kaj la teorio de scio (angle)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080325110925/http://www.uit.no/ssweb/dok/Somby/Ande/95.htm |date=2008-03-25 }} * [http://www.itv.se/boreale/smusic.htm Eta enkonduko en la tradicia kanto de la sameoj kaj la moderna muziko (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051203212406/http://www.itv.se/boreale/smusic.htm |date=2005-12-03 }} * [http://web.quipo.it/minola/saami/joik_and_music.htm Joik and music (plurlingve, kun muzikekzemploj)] * [http://www.vpro.nl/programma/dewandelendetak/afleveringen/18610236/ La bastonetfasmo (nederlande)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312004503/http://www.vpro.nl/programma/dewandelendetak/afleveringen/18610236/ |date=2007-03-12 }} [[Kategorio:Popola muziko]] [[Kategorio:Sameoj]] mtmtiwxm2ewnio1ojl1cuolqgygvbgn 0 392263 9416136 9409666 2026-06-28T12:29:03Z Crosstor 3176 /* B */ 9416136 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]! * Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Ervin Abádi]], [[grafikisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Jakab Ábel]], kanuisto * [[Béla Abody]], [[verkisto]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Iván Abonyi]], (fizikisto) * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Ágoston Ács]], [[pentristo]] * [[Gábor Ács]], [[arkitekto]] * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Mária Ács]], kemiisto * [[Pál Ács]], [[redaktoro]] * [[László Acsády]], nervobiologo * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[János Aczél]], [[matematikisto]] * [[Márton Aczél]], [[biologo]] * [[Tamás Aczél]], [[verkisto]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[Lóránt Ádám]], juĝisto * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Anna Adamikné Jászó]], lingvisto * [[Adelina Adler]], [[operkantisto]] * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Balázs Adolf]], kanuisto * [[Bence Adorján]], ekonomo * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Attila Adrovicz]], kajakisto * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Karola Ágai]], operkantisto * [[Péter Agárdi]], literaturhistoriisto * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Irén Ágay]], operkantisto * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Mariska Aggházyné Balló]], pentristo * [[Lajos Ágner]], orientalisto * [[Tamás Agócs]], budhologo * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[László Ágoston]], operkantisto * [[Zoltán István Ajkay]], [[pulmonologo]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[Károly Ákos]], psikologo * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Ambrus Alaksza]], [[instruisto]] * [[Tamás Alaksza]], verkisto * [[Gábor Albert (aktoro)]] * [[Júlia Albrecht]], [[ceramikisto]] * [[Ferenc Alexander]], [[psikiatro]] * [[Gábor Alexander]], kemiisto * [[György Alexits]], matematikisto * [[Géza Alföldy]], [[historiisto]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[György Almár]], pentristo * [[Iván Almár]], astronomo * [[Ágnes Almási]], tablotenisisto * [[Éva Almási]], aktoro * [[Miklós Almási]], [[filozofo]] * [[Zsuzsa Almássy]], arta sketisto * [[Andor Almásy]], kemiisto * [[Gedeon Almásy]], kemiisto * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Margit Altai]], verkisto * [[Licco Amar]], violonisto * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]], halterlevisto * [[Éva Ambrus]], ceramikisto * [[Gyula Ambrus]], kuracisto * [[Irén Ambrus]], operetkantisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Éva Ancsel]], filozofo * [[Géza Anda]], pianisto * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[György Andersen]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Andics]], [[historiisto]] * [[Péter Andorai]], [[aktoro]] * [[Péter Andorka]], [[komponisto]] * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[Ferenc András]], reĝisoro * [[László András (verkisto)]] * [[Sándor András (poeto)]] * [[Tibor Andrásfi]], skermisto * [[Borbála Andrássy]], taglibristo * [[Klára Andrássy]], flegisto * [[Kati Andresz]], voĉoaktoro * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Iván Angelus]], dancisto * [[Margit Angerer]], operkantisto * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[István János Angyal]], kemiisto * [[Gyula Angyal Nagy]], operkantisto * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Gergely Angyalosi]], kritikisto * [[Béla Ángyán]], politikisto * [[István Anhalt]], komponisto * [[Alfonz Anker]], genetikisto * [[Csaba Antal]], kostumisto * [[Frigyes Antal]], arthistoriisto * [[Gergely Antal]], ŝakisto * [[István Antal (pianisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Róbert Antal]], akvopilkisto * [[Ferenc Antoni]], [[kuracisto]] * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Bence Apáti]], [[baletisto]] * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]], [[ĉinologo]] * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Géraldine Apponyi]], [[reĝino]] * [[Béla Aradi]], prokuroro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Adrienn Arányi]], aktoro * [[Jelly Arányi]], violonisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Péter Arató]], [[elektrinĝeniero]] * [[Tamás Ardai]], reĝisoro * [[Géza Arday]], instruisto * [[Péter Árkai]], [[geologo]] * [[Bertalan Árkay]], [[arkitekto]] * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[Paul Arma]], pianisto * [[Lajos Áron Nagy]], pentristo * [[Annamária Artner]], ekonomikisto * [[Edgár Artner]], pastro * [[Margit Artner]], ilustristo * [[Tivadar Artner]], arthistoriisto * [[Attila Árvay]], [[kardiologo]] * [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]] * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Tamás Ascher]], reĝisoro * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[Ede Atzél]], bienposedanto * [[György Auer]], prokuroro * [[Pál Auer]], advokato * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[Aladár Aujeszky]], kuracisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] * [[Béla Avasi]], muzikologo {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Magda B. Müller]], fotisto * [[László Baán]], ekonomikisto * [[László Babai]], matematikisto * [[László Babarczy]], reĝisoro * [[László Babiczky]], reĝisoro * [[Viktor Babits]], [[elektrinĝeniero]] * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Szilvia Bach]], parodiisto * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Péter Bácsi]], luktisto * [[Elek Bacsik]], gitaristo * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[Vera Bácskai]], historiisto * [[József Badics]], agronomo * [[Rajmund Badó]], luktisto * [[Gábor Bagdy]], oficisto * [[László Bagó]], aktoro * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Erzsébet Bajári]], entomologo * [[Gizi Bajor]], aktorino * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Imre Bak]], pentristo * [[Róbert Bak]], [[psikoanalizisto]] * [[János Mihály Bak]], historiisto * [[András Baka]], juĝisto * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], [[osteologo]] * [[György Bakcsi]], redaktoro * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Pál Bakó]], moderna pentatlonisto * [[Zoltán Bakó]], kajakisto * [[György Bakondi]], juristo * [[Alexa Bakonyi]], aktoro * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Péter Bakonyi]], skermisto * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Károly Bakos]], halterlevisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[János Baksa-Soós]], gitaristo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[József Baksai]], pentristo * [[Zoltán Baksay]], historiisto * [[László Baky]], [[subministro]] * [[József Bal]], aktoro * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[Béla Balás (episkopo)]] * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Eszter Balás]], skulptisto * [[Márk Balaska]], kajakisto * [[Jenő Balaskó]], poeto * [[Béla Balassa]], ekonomikisto * [[Gábor Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[György Balassa (psikologo)]] * [[Gyula Balassa]], juristo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Krisztián Balassa]], dirigento * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[László Balássy]], poeto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Ádám Balázs]], komponisto * [[Ágnes Balázs]], aktoro * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Endre Balázs]], biokemiisto * [[Ervin Balázs]], inĝeniero * [[Fecó Balázs]], ŝlagromuzikisto * [[Géza Balázs]], lingvisto * [[György Balázs]], redaktoro * [[György Balázs (historiisto)]] * [[István Balázs (ĉinologo)]] * [[János Balázs (pianisto)]] * [[Judit Balázs]], psikiatro * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Nándor Balázs]], [[fizikisto]] * [[Péter Balázs (aktoro)]] * [[Péter Balázs (kanuisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Edit Balázsovits]], aktoro * [[András Báldi]], ekologo * [[Kornél Baliga]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], [[pentristo]] * [[György Bálint (aktoro)]] * [[György Bálint (verkisto)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[László Bálint]], futbalisto * [[Michael Balint]], kuracisto * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Rezső Bálint (trombonisto)]] * [[Sári Balkányi]], psikanalizisto * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Margit Balla]], grafikisto * [[Zsuzsi Balla]], aktoro * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[József Baló (kuracisto)]] * [[György Baló]], prezentisto * [[Júlia Baló]], raportisto * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Edina Balogh]], aktoro * [[Elemér Balogh (ekonomikisto)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (pianisto)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Gábor Balogh (moderna pentatlonisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], arthistoriisto * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Klári Balogh]], pupteatristo * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Pálma Balogh]], pistolpafisto * [[Roland Balogh]], gitaristo * [[Tamás Balogh]], ekonomikisto * [[Zsuzsa Balogh]], aktoro * [[György Baloghy (pentristo)]] * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Béla Bán]], pentristo * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Gábor Bándi]], arkeologo * [[János Bándi]], operkantisto * [[Béla Bánfalvi]], violonisto * [[Eszter Bánfalvi]], aktoro * [[Klára Bánfalvi]], kajakisto * [[Ágnes Bánfalvy]], aktoro * [[György Bánffy (aktoro)]] * [[Eszter Bánffy]], arkeologo * [[József Bánhegyi]], mikrobiologo * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Gábor Bánky]], aktoro * [[Irén Bánó]], operetkantisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Tamás Banovich]], reĝisoro * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Ildikó Bánsági]], aktoro * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[István Bányai]], grafikisto * [[Dénes Bara]], patologo * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[Lőrinc Barabás]], trumpetisto * [[Lujza Barabás]], pentristo * [[Márton Barabás]], pentristo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Sári Barabás]], operkantisto * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Zoltán Barabás (agronomo)]] * [[Zoltán Barabás Kiss]], aktoro * [[Zsófi Barabás]], pentristo * [[Ferenc Baracsi]], aktoro * [[Gergely Bárándy]], advokato * [[Péter Bárándy]], advokato * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[Árpád Bárány]], skermisto * [[Frigyes Bárány]], aktoro * [[András Baranyay]], [[grafikisto]] * [[Ibolya Baranyai]], aktoro * [[Zsolt Baranyai]], matematikisto * [[László Baranyi]], aktoro * [[Etele Baráth]], ministro * [[Kristóf Baráti]], violonisto * [[Péter Barbinek]], aktoro * [[Imre Barcza]], bibliotekisto * [[Zsolt Barcza]], zimbalisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Zsuzsa Barlay]], operkantisto * [[Balázs Barna]], agronomo * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Attila Bardóczy]], aktoro * [[Alice Bárdos]], violonisto * [[Artúr Bárdos]], teatrestro * [[Lajos Bárdos]], [[muzikisto]] * [[Tamás Bárdos]], kemiisto * [[András Bárdossy]], hidrologo * [[Emese Barka]], luktisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Viktor Barna]], tablotenisisto * [[László Barnák]], teatrestro * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[András Bársony]], politikisto * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[Erzsi Bársony]], aktoro * [[István Bársony (aktoro)]] * [[Rózsi Bársony]], aktoro * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Béla Barsy]], aktoro * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Barri Barta]], cirkisto * [[Éva Barta]], juvelisto * [[Gábor Barta]], historiisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[János Barta (pli juna)]] * [[Lajos Barta (skulptisto)]] * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Tamás Barta]], gitaristo * [[Tamás Bartal]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[Tamás Bártfai]], biokemiisto * [[Antal Bartha]], historiisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[Ferenc Bartha]], bankisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[János Bartha (aktoro, 1920)]] * [[Károly Bartha (ministro)]] * [[Károly Bartha (naĝisto)]] * [[Judit Bartholy]], meteologo * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Erika Bartos]], arkitekto * [[Irén Bartos]], baletisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Edit Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Juli Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Júlia Báthory]], vitroartisto * [[Tamás Bátor]], operkantisto * [[András Batta]], muzikologo * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]], esteto * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Éva Bayer Fluckiger]], matematikisto * [[Gusztáv Bayerle]], turkologo * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[József Bazsinka]], tubjisto * [[Zsuzsanna Bazsinka]], operkantisto * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[József Beck]], matematikisto * [[Judit Beck]], pentristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Gábor Becker]], arkitekto * [[Pál Becker]], ekonomikisto * [[János Becsey]], naĝisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Anna Bede]], poeto * [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro * [[Gábor Bednanics]], literaturhistoriisto * [[Dezső Bednay]], emajlisto * [[Éva Bednay]], pentristo * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[István Beé]], kajakisto * [[János Miklós Beér]], kemiisto * [[Miklós Beer]], episkopo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Gellért József Békés]], monaĥo * [[Pál Békés]], verkisto * '''[[György Békésy]]''', fizikisto, Nobel-premiito * [[Ernő Béki]], historiisto * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[László Bélády]], inĝeniero * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay (1887)]], aktoro * [[Béla Belicza]], kanuisto * [[Máté Bella]], komponisto * [[László Bellák]], tablotenisisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Ágoston Benárd]], ministro * [[Miklós Bencze]], [[operkantisto]] * [[Zsolt Bende]], operkantisto * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Dalma Benedek]], kajakisto * [[Gábor Benedek]], arkitekto * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[György Benedek]], pentristo * [[Imre Benedek]], grafikisto * [[László Benedek (reĝisoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Mari Benedek]], kostumisto * [[Miklós Benedek]], aktoro * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[László Benjamin]], [[poeto]] * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Zsuzsa Beney]], poeto, kuracisto * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Dániel Benkő (liutisto)]] * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[Nóra Benkő]], aktoro * [[Péter Benkő]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Tamás Benkócs]], fagotisto * [[Katalin Benson]], psikologo * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Tamás Beőthy]], jezuito * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Gábor Beratin]], aktoro * [[Viktor Bérces]], juristo * [[László Berczeller]], biokemiisto * [[István Berczelly]], [[operkantisto]] * [[Mária Bérczes]], baletisto * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Géza Berczy]], aktoro * [[József Berda]], poeto * [[András Berecz]], kantisto * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Zoltán Bereczki]], aktoro * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Dóra Beregi]], tablotenisisto * [[Oszkár Beregi]], aktoro * [[Andor Berei]], ministro * [[László Berek]], radiologo * [[Géza Bereményi]], verkisto * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[István Berend]], agronomo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[Iván T. Berend]], historiisto * [[Pál Berendy]], futbalisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[Ernő Berentey (patro)]], ginekologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Ilona Béres]], aktoro * [[János Béres (skulptisto)]] * [[Ottó Berg]], dirigento * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Sándor Berkesi]], dirigento * [[László Berki]], violonisto * [[Krisztián Berki]], gimnastikisto * [[Tamás Berki]], ĵazokantisto * [[Lili Berky]], aktoro * [[Péter Bernek]], naĝisto * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Ágnes Bertalan]], aktoro * [[Tivadar Bertalan]], grafikisto * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[László Berty]], skermisto * [[Ilona Berzétey]], aktoro * [[Miklós Besnyő]], historiisto * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[János Betlen]], ĵurnalisto * [[Zoltán Bezerédi]], aktoro * [[László Bezsilla]], entomologo * [[Károly Biber]], agronomo * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[István Bibó]], politikisto * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[Károly Bicskey]], aktoro * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Gábor Bikich]], ĵurnalisto * [[Tivadar Bilicsi]], aktoro * [[Daniela Bikácsi]], pentristo * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Irén Biller]], aktoro * [[Károly Binder]], pianisto * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Ákos Birkás]], pentristo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Bálint Bíró]], ilustristo * [[Eszter Bíró]], muzikalkantisto * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ica Bíró]], fotomodelo * [[József Bíró (ministro)]] * [[Kriszta Bíró]], aktoro * [[László Bíró]], [[inventisto]] * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Miklós Bíró]], [[kameraisto]] * [[Pál Bíró]], negocisto * [[Péter Biró (geodeto)]] * [[Sári Bíró]], pianisto * [[Zoltán Bíró]], politikisto * [[Zsuzsa Bíró]], dramaturgo * [[László Bitó]], verkisto, kuracisto * [[Márta Blaha]], aktoro * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaski]], pentristo * [[Balázs Blaskó]], aktoro * [[János Blaskó (skulptisto)]] * [[Péter Blaskó]], aktoro * [[Ildikó Bóbis]], [[skermisto]] * [[Ida Bobula]], historiisto * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Hugó Böckh]], geologo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Miklós Bodánszky]], kemiisto * [[László Bodi]], literaturhistoriisto * [[Kriszta Bódis]], reĝisoro * [[Erika Bodnár]], aktoro * [[Andrea Bodó]], gimnastikisto * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Viktor Bodó]], reĝisoro * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Géza Bodolay]], reĝisoro * [[József Bodonhelyi]] * [[Gyula Bodrogi]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Gergely Bódy]], redaktoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Magdi Bódy]], kantisto * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[István Bogdán (pentristo)]] * [[Titanilla Bogdányi]], voĉoaktoro * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Géza Bognár]], [[inĝeniero]] * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Vilma Bognár]], operkantisto * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bognár (aktoro)]] * [[Árpád Bogsch]], juristo * [[Erik Bogsch]], kemiisto * [[András Bohár]], artisto * [[Vilmos Böhm]], ministro * [[Béla Bohus]], nervobiologo * [[Gábor Bojár]], komputikisto * [[Iván Bojár]], ĵurnalisto * [[Iván András Bojár]], ĵurnalisto * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[Éva Bóka]], historiisto * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Mária Bókai]], aktoro * [[Ferenc Bókay]], aktoro * [[János Bókay]], verkisto * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Jutta Bokor]], operkantisto * [[László Bokor]], reĝisoro * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Lajos Bokros]], ministro * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Pál Bolberitz]], pastro * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[Dániel Bolgár]], marimbisto * [[György Bolgár]], ĵurnalisto * [[Béla Bollobás]], matematikisto * [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto * [[Lajos Bólya]], juristo * [[Mátyás Bolya]], muzikisto * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[István Bóna (restaŭristo)]] * [[István Bondy]], aktoro * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Zoltán Bonta]], helpreĝisoro * [[Dezső Bor]], korusestro * [[György Bor]], kemiisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[István Iván Bor]], grafikisto * [[Gyula Borbándi]], verkisto * [[Dorka Borbás]], vitroartisto * [[Gabi Borbás]], aktoro * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Tibor Borbás]], skulptisto * [[László Borbély (pianisto)]] * [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[István Ferenc Borhegyi]], arkeologo * [[Attila Borhidi]], [[botanikisto]] * [[Gergő Borlai]], drumisto * [[Aicha Zakia Boussebaa]], karateisto * [[László Boris]], karikaturisto * [[Gyula-Frigyes Born]], inĝeniero * [[Tibor Bornai]], muzikisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Katalin Böröndy]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], matematikisto * [[Attila Boros]], grafikisto * [[Endre Boros]], botanikisto * [[Lajos Boros]], redaktoro * [[László Boros (teologo)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Zsuzsanna Boros]], historiisto * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Lajos Boross]], [[violonisto]] * [[Martin Boross]], reĝisoro * [[György Borsányi (futbalisto)]] * [[Balázs Borsos]], etnografo * [[Béla Borsos (bestokuracisto)]] * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[Sándor Borz Kováts]], arkitekto pri internaj spacoj * [[János Börzsey]], futbalisto * [[Miklós Boskovits]], arthistoriisto * [[Péter Bősze]], aktoro * [[Miklós Böszörményi]], pulmonologo * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Gábor Bot]], muzikalkantisto * [[Kinga Bóta]], kajakisto * [[Lehel Both]], pianisto * [[Miklós Both]], muzikisto * [[Raoul Bott]], matematikisto * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[László Bozó]], meteologo * [[András Bozóki]], ministro * [[Edina Bozóky]], historiisto * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[Péter Bozsó]], aktoro * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Olivér Brachfeld]], tradukisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Iván Bradányi]], tekstopoeto * [[András Bragyova]], juĝisto * [[Béla Brandenstein]], filozofo * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[József Braun]], futbalisto * [[Paula Braun]], pianisto * [[Sándor Braun (patologo)]] * [[Angelo Brelich]], historiisto * [[Mario Brelich]], verkisto * [[György Brem]], [[pograndisto]] * [[György Brenner]], karikaturisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[Gábor Breznay]], pentristo * [[József Breznay]], pentristo * [[István Breyer]], episkopo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[György Bródy]], akvopilkisto * [[János Bródy]], ŝlagrokantisto * [[Vera Bródy]], pupteatristo * [[Győző Brunner]], drumisto * [[Márta Brunner]], aktoro * [[István Bubik]], aktoro * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[Péter Pál Bucsky]], kuracisto * [[Zoltán Buczolich]], matematikisto * [[Béla Buda]], psikiatro * [[György Budapest Szabó]], grafikisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[László Buday (biokemiisto)]] * [[Tamás Buday]], kanuisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], [[raportisto]] * [[Ágoston Budó]], fizikisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Márton Bujdosó]], komponisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[József Büki]], ornitologo * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Sándor Burány]], ministro * [[Károly Burger]], ginekologo * [[Emmi Buttykay]], aktoro * [[János Buza (historiisto)]] * [[Márton Buza]], instruisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Ferenc Cakó]], reĝisoro * [[Gábor Carelli]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[Benjámin Ceiner]], kajakisto * [[Rudolf de Châtel]], kuracisto * [[Elizabeth De Charay]], aktoro * [[Attila Chikán]], ekonomikisto * [[Béla Jenő Cholnoky]], botanikisto * [[Tibor Cholnoky]], inĝeniero * [[Ferenc Chorin (negocisto)]] * [[Alajos Chrudinák]], [[raportisto]] * [[Rodrigo Crespo]], teatrestro * [[László Csaba]], ekonomikisto * [[László Csaba (arkitekto)]] * [[Edvin Csabai]], kanuisto * [[Lajos Csabai Ékes]], pentristo * [[Ibolya Csák]], altsaltisto * [[János Csák]], aktoro * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[Eszter Csákányi]], aktoro * [[András Csáki]], gitaristo * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Lajos Csákvári Nagy]], pentristo * [[Benedek Csalog]], flutisto * [[Gábor Csalog]], pianisto * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Judit Csanádi]], dekoraciisto * [[András Csanády]], grafikisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Sándor Csányi (aktoro)]] * [[Valéria Csányi]], dirigento * [[András Csapó]], reĝisoro * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[György Csapó (drumisto)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botanikisto * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Csarnóy]], aktoro * [[Ákos Császár]], matematikisto * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Janka Csatay]], operetkantisto * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Tamás Csató]], muzeologo * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Etelka Csavlek]], operkantisto * [[Anna Marie Cseh]], manekeno * [[László Cseh (filo)]] * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[Tamás Cseh]], komponisto * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Miklós Csemiczky]], komponisto * [[Zoltán Csemniczky]], skulptisto * [[Aladár Csengeri]], aktoro * [[Ádám Csepeti]], ekonomo * [[Béla Csepreghy]], produktoro * [[Jenő Csepreghy]], reĝisoro * [[Éva Csepregi]], ŝlagrokantisto * [[Sándor Csepregi]], skulptisto * [[Zoltán Csepregi]], teologo * [[László Csere]], operetkantisto * [[István Cserepes]], pentristo * [[Arzén Cserépy]], reĝisoro * [[László Cserépy]], reĝisoro * [[Irma Cserey]], aktoro * [[György Cserhalmi]], aktoro * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Péter Csermely]], biokemiisto * [[Antal Cserna]], aktoro * [[Árpád Csernák]], aktoro * [[János Csernák]], aktoro * [[Pál Csernai]], futbalisto * [[János Cserni]], juĝisto * [[Mariann Csernus]], aktorino * [[József Cserny (komunisto)]] * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Dorina Csifó]], muzikalkantisto * [[István Csík]], pentristo * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Péter Csíkszentmihályi]], arkitekto * [[Róbert Csíkszentmihályi]], skulptisto * [[Endre Csillag]], gitaristo * [[István Csillag (ministro)]] * [[Vera Csillag]], grafikisto * [[András Csilléry]], ministro * [[Klára Királyné Csilléry]], etnografo * [[Dóra Csinády]], baletisto * [[Ferenc Csipes]], kajakisto * [[Tamara Csipes]], kajakisto * [[Imre Csiszár (reĝisoro)]] * [[Gergely Csizmadia]], aktoro * [[Imre Gyula Csizmadia]], kemiisto * [[Kolos Csizmadia]], kajakisto * [[László Csizmadia]], operetkantisto * [[Tibor Csizmadia]], reĝisoro * [[Gábor Csizmár]], ministro * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[András Csókay]], kirurgo * [[János Csokits]], ĵurnalisto * [[Gergely Csoma]], skulptisto * [[Mózes Csoma]], koreologo * [[Zsigmond Csoma]], muzeologo * [[Zsófia Csomay]], arkitekto * [[Ágnes Csomor]], aktoro * [[Kata Csondor]], voĉoaktoro * [[Katalin Csongrádi]], aktoro * [[László Csongrádi]], skermisto * [[Zsuzsanna Csongrády]], skermisto * [[András Csonka]], aktoro * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[Lajos Csontó]], grafikisto * [[Csaba Csontos]], arkitekto * [[István Csorba (aktoro)]] * [[László Csorba]], historiisto * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Gábor Csőre]], aktoro * [[Marianna Csörnyei]], matematikisto * [[Rumen István Csörsz]], muzikisto * [[Bori Csuha]], voĉoaktoro * [[Gábor Csupó]], animaciisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[Ferenc Csuri]], naĝisto * [[István Csurka]], verkisto * [[László Csurka]], aktoro * [[Karola Csűrös]], aktorino * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Oszkár Csuvik]], akvopilkisto * [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Ildikó Czéró]], kegloludisto * [[Péter Czibulás]], aktoro * [[Attila Cziczó]], gitaristo * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[György Czigány]], redaktoro * [[Tibor Czigány]], inĝeniero * [[István Czigler]], psikologo * [[György Cziffra]], [[pianisto]] * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Antal Czinder]], skulptisto * [[Pál Czinner]], reĝisoro * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto * [[Gábor Czoch]], historiisto {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter Dabasi]], gitaristo * [[Béla Dabrónaki]], restaŭristo * [[József Dallos]], kuracisto * [[Péter Dallos]], inĝeniero * [[Szilvia Dallos]], aktorino * [[Béni Dalnoki]], operkantisto * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Jázmin Dammak]], aktoro * [[Etelka Dán]], aktoro * [[Klára Dán]], programisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Ágnes Dániel]], biologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[Ernő Dániel]], pianisto * [[József Dániel]], [[fasonisto]] * [[Zsolt Dánielfy]], aktoro * [[Győző Daniss]], aktoro * [[Judit Danyi]], aktoro * [[István Dárday]], reĝisoro * [[Róbert Dariday]], aktoro * [[Tamás Darnyi]], naĝisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Ferenc Darvas]], pianisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Lili Darvas]], aktoro * [[Miklóa Darvas]], kanuisto * [[Géza Dávid]], turkologo * [[Gyula Dávid]], advokato * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Lajos Dávid (tablotenisisto)]] * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Júlia Deák]], verkisto * [[Pál Deák]], radiologo * [[Gyula Deák Bill]], ŝlagrokantisto * [[Krisztina Deák]], reĝisoro * [[Kristóf Deák]], reĝisoro * [[Sándor Deák]], aktoro * [[Csaba Debreczeny]], aktoro * [[József Deér]], historiisto * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[István Dégi]], aktoro * [[János Dégi]], aktoro * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[Kinga Dékány]], kajakisto * [[Gjon Delhusa]], ŝlagrokantisto * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Gábor Delneky]], skermisto * [[Attila Demény (geokemiisto)]] * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Zsolt Demetrovics]], psikologo * [[Gyöngyvér Demjén]], aktoro * [[Pál Demény]], politikisto * [[Gábor Dénes (reĝisoro)]] * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[László Dénes (instruisto)]] * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Katalin Dér]], filologo * [[Balázs Déri]], klasika filologo * [[Tibor Déry]], verkisto * [[László Dés]], [[saksofonisto]] * [[Csaba Deseő]], violonisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Gyula Dessewffy]], bienposedanto * [[Lajos Détári]], futbalisto * [[Annamária Detre]], aktoro * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gyula Deutsch]], fizikisto * [[Tamás Deutsch]], politikisto * [[Kamilla Dévai Nagy]], kantisto * [[Camilla Dévay]], aktoro * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[Rita Dévényi]], kostumisto * [[Gergely Devich]], violonĉelisto * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lóránt Dezső]], astronomo * [[Egon Diczfalusy]], kuracisto * [[Zoltán Pál Dienes]], matematikisto * [[Anna Diósi]], operetkantisto * [[László Diószegi]], historiisto * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Péter Dobai]], verkisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Lívia Dobák]], dramaturgo * [[Lívia Dobay]], operkantisto * [[Borbála Dobozy]], klavicenisto * [[Laura Döbrösi]], aktoro * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[Lajos Dóczy]], aktoro * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[Miklós Domahidy]], verkisto * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Rudolf Dombi]], kajakisto * [[Edit Domján]], aktorino * [[József Domján]], [[grafikisto]] * [[Gábor Domokos]], arkitekto * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[Zsuzsa Domonkos]], operetkantisto * [[Gizella Dömötör]], pentristo * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[Gábor Dömsödi]], prezentisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Tibor Donászy]], drumisto * [[Ági Donáth]], aktoro * [[György Donáth]], politikisto * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Béla Dóra]], aktoro * [[Lucy Doraine]], aktoro * [[Olga Dormándi]], pentristo * [[György Dörner]], aktoro * [[Virág Dőry]], aktoro * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Antal Dovcsák]], komisaro * [[Antal Doráti]], dirigento * [[Dávid Dorosz]], politikisto * [[Imre Dózsa]], [[baletisto]] * [[László Dózsa]], aktoro * [[János Drábik]], ĵurnalisto * [[Kálmán Dráfi]], pianisto * [[Tibor Draskovics]], ministro * [[Imre Dréhr]], [[bankisto]] * [[Mihály Dresch]], saksofonisto * [[György Droppa]], politikisto * [[Anikó Ducza]], gimnastikisto * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Margit Dubovitz]], psikanalizisto * [[László Dubrovay]], komponisto * [[Előd Dudás]], filologo * [[Miklós Dudás (kajakisto)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Károly Duló]], reĝisoro * [[Steffi Duna]], dancisto * [[Ferenc Dunai]], dramisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[István Dunkl]], geologo * [[Judith Dupont]], psikoanalizisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán Ebedli]], futbalisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Imre Eck]], [[koreografo]] * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Bertalan Edelstein]], teologo * [[Attila Egerházi]], baletisto * [[Krisztina Egerszegi]], naĝisto * [[Bea Egerváry]], dancisto * [[Géza Egger]], aktoro * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[István Egri (aktoro)]] * [[János Egri]], kontrabandisto * [[Kati Egri]], aktoro * [[Márta Egri]], aktoro * [[Oszkár Egri]], advokato * [[Péter Egri]], kritikisto * [[István Egyed]], juĝisto * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[István Eiben]], kameraisto * [[György Eisemann]], altlerneja instruisto * [[Géza Ekecs]], [[ĵurnalisto]] * [[Szidi Ekker]], operkantisto * [[Ferenc Elek]], aktoro * [[Ilona Elek]], skermisto * [[Judit Elek]], reĝisoro * [[Margit Elek]], skermisto * [[Ákos Eleőd]], arkitekto * [[István Éles]], humuristo * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Botond Előd]], voĉaktoro * [[Ákos Endrei]], instruisto * [[István Énekes (boksisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Mariann Engrich]], karateisto * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Ildikó Enyedi]], reĝisoro * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[Mátyás Eörsi]], advokato * [[Kató Eőry]], aktoro * [[Gábor Eötvös]], [[klaŭno]] * [[Ágnes Eperjesi]], tipografo * [[Anna Erdei]], biologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[Zsolt Erdei]], boksisto * [[Irén Erdész]], aktoro * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[Tamás Érdi]], pianisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Anna Erdős]], ceramikisto * [[Ervin G. Erdős]], biokemiisto * [[László Erdős (matematikisto)]] * [[Pál Erdős]], matematikisto * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Sándor Erdős]], skermisto * [[Tibor Erdős]], ekonomikisto * [[Sándor Ernyei]], afiŝisto * [[Béla Ernyey]], aktoro * [[János Erő]], fizikisto * [[Andor Erős]], pentristo * [[Apolka Erős]], skulptisto * [[Gedeon Erős]], patologo * [[Zoltán Erős]], ĵurnalisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Márton Esterházy]], futbalisto * [[Mátyás Esterházy]], juristo * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Cecília Esztergályos]], aktoro * [[Károly Esztergályos]], reĝisoro * [[Péter Eszterhás]], aktoro, verkisto * [[Emília Étsy]], aktoro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[István Fábián (grafikisto)]] * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[László Fábián (moderna pentatlonisto)]] * [[Tamás Fabiny]], episkopo * [[Károly Lajos Fábri]], hindologo * [[Rezső Fábri]], akvafortisto * [[Péter Fábri]], dramisto * [[Gábor Fabricius]], reĝisoro * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Pál Fábry]], politikisto * [[Péter István Fábri]], fotisto * [[Zoltán Fábry (reĝisoro)]] * [[Zsuzsanna Fábry]], biologo * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[Mária Fagyas]], scenaristo * [[Attila Fáj]], literaturhistoriisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Kálmán Faluba]], filologo * [[Judit Faludi]], violonĉelisto * [[György Faludy]], poeto * [[Magda Faluhelyi]], aktoro * [[András Falus]], biologo * [[Ferenc Falus]], pulmonologo * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Klára Faragó]], psikologo * [[Péter István Faragó]], fizikisto * [[Tamás Faragó]], akvopilkisto * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Ádám Farkas (ekonomo)]] * [[Attila Márton Farkas]], budhisto * [[Gábor Farkas]], botanikisto * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (pentristo)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[József Farkas]], kemiisto * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Péter Farkas]], luktisto * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Balázs Farkas-Jenser]], gitaristo * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Edit Farnadi]], pianisto * [[László Fassang]], orgenisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[László Fáy]], operetkantisto * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[László Fazekas (futbalisto)]] * [[Szabolcs Fazekas]], ministro * [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Anna Fehér]], aktoro * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Ilona Fehér]], violonisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[István M. Fehér]], filozofo * [[Vince Fehérvári]], kajakisto * [[Zoltán Feicht]], dancisto * [[Tamás Fejér]], reĝisoro * [[Erzsi Fejérváry]], pentristo * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[Ádám Fejes]], pastro * [[Endre Fejes]], verkisto * [[Sándor Féjja]], psikologo * [[Pál Fejős]], reĝisoro * [[Antal Endre Fekete]], matematikisto * [[Ferenc Fekete (kameraisto)]] * [[Gábor Fekete]], ekologo * [[Géza Dezső Fekete]], skulptisto * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[András Fekete-Győr]], politikisto * [[Zsolt Felcsuti]], inventisto * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[András Feldmár]], psikologo * [[Péter Feledy]], [[prezentisto]] * [[Ádám Fellegi]], pianisto * [[Anikó Felföldi]], aktoro * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Eszter Felkai]], aktoro * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Tamás Fellegi]], ministro * [[Frigyes Fellner]], ekonomikisto * [[Vilmos Fellner]], ekonomo * [[Lili Felméry]], baletisto * [[András Felvidéki]], grafikisto * [[Judit Felvidéki]], reĝisoro * [[Vilmos Fémes Beck]] [[skulptisto]] * [[Judit Fenákel]], verkisto * [[Tamás Féner]], fotoartisto * [[Kató Fényes]], kantisto * [[Ervin Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Iván Fenyő]], aktoro * [[Márta Fenyő]], fizikisto * [[Miklós Fenyő]], ŝlagrokantisto * [[Ervin Fenyves]], fizikisto * [[Loránd Fenyves]], violonisto * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Béla Fenyvessy]], kuracisto * [[György Ferdinandy]], verkisto * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Éva Ferencz]], aktoro * [[Gábor Ferenczi]], reĝisoro * [[György Ferenczi]], muzikisto * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Zsuzsa Ferge]], sociologo * [[András Ferkai]], arkitekto * [[Masa Feszty]], pentristo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[Rezső Fiedler]], komisaro * [[Géza Finszter]], [[kriminologo]] * [[Ádám Fischer]], dirigento * [[Annie Fischer]], pianisto * [[György Fischer]], dirigento * [[Iván Fischer]], dirigento * [[József Fischer]], politikisto * [[Péter Fischer]], fotisto * [[Mónika Fischl]], primadono * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Tamás Gusztáv Filep]], kulturhistoriisto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Péter Fitz]], arthistoriisto * [[Gyula Flaché]], pentristo * [[Ella Flesch]], operkantisto * [[Péter Flesch]], haŭtkuracisto * [[Bence Fliegauf]], reĝisoro * [[József Fogl]], futbalisto * [[Károly Fogl]], futbalisto * [[Ágnes Fodor]], reĝisoro * [[Aranka Fodor]], operkantisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Erika Fodor Hajnal]], tekstilisto * [[Gábor Béla Fodor]], kemiisto * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], aktoro * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]], aktoro * [[Zoltán Fodor]], fizikisto * [[Zoltán Fodor-Lengyel]], pentristo * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[Elemér Fogassy]], historiisto * [[Aurél Föld]], teatrestro * [[Andor Földes]], pianisto * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[Gábor Földes]], reĝisoro * [[Imre Földes]], pentristo * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Péter Mihály Földes]], reĝisoro * [[Judit Földesi]], aktoro * [[Margit Földessy]], aktoro * [[Zsófia Földházi]], pentatlonisto * [[András Földi]], juristo * [[Béla Földi]], koreografo * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Tamás Földi]], voĉoaktoro * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Aladár Földvári]], geologo * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[György Folk]], ekonomo * [[László Foltán]], kanuisto * [[Jolán Foltin]], koreografo * [[Gabi Fon]], aktoro * [[Iván Fónagy]], lingvisto * [[János Fónagy]], politikisto * [[Péter Fónagy]], psikologo * [[Márta Fónay]], aktoro * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[András Forgách]], [[dramaturgo]] * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[Gábor Forgács]], humuristo * [[Imre Forgács]], ministro * [[László Forgács]], aktoro * [[Péter Forgács (plurmediisto)]] * [[Péter Forgács (reĝisoro)]] * [[Róbert Forgács]], instruistro * [[Zsuzsa Forgács]], verkisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Zoltán Fórián-Szabó]], piaristo * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Bence Forró]], [[prezentisto]] * [[Aurél Förster]], filologo * [[Edit Frajt]], aktoro * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[Tibor Frank]], historiisto * [[Péter Frankl (pianisto)]] * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Zoltán Frech]], kantisto * [[Pál Frenák]], koreografo * [[Károly Frenreisz]], muzikisto * [[Géza Freud]], matematikisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Oszkár Frey]], kanuisto * [[Ferenc Fricsay]], dirigento * [[Tamás Fricz]], politologo * [[István Fried]], instruisto * [[Imre Friedmann]], ekologo * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Ernő Friedmann]], juristo * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[János Frühling]], kuracisto * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[László Fuchs]], matematikisto * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Andrea Fullajtár]], aktorino * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]], psikologo * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Anikó Für]], aktoro * [[Lajos Für]], ministro * [[Nikolett Füredi]], muzikalkantisto * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Zoltán Füredi]], matematikisto * [[Csilla Füri]], moderna pentatlonisto * [[János Fürst]], violonisto * [[Milán Füst]], poeto * [[Éva Füsti Molnár]], aktoro * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] q8p6e97s1ah6w3g5haaqhainq1iusm4 0 392807 9416173 4114604 2026-06-28T13:12:23Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĉenstoĥovo]] 9416173 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉenstoĥovo]] 8l29dl68hgqqo281zlhu9t3sjo5ctl4 0 396223 9416662 9398787 2026-06-29T07:08:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jutta HIPP''' (naskiĝis la [[4-an de februaro]] [[1925]] en [[Lepsiko]]; mortis la [[7-an de aprilo]] [[2003]] en [[Novjorko]]) estis [[Germanujo|germana]] [[ĵazpianado|ĵazpianistino]], [[pentrado|pentristino]] kaj [[fasonado|fasonisto]]. == Vivo kaj verkado == Hipp lernis pianludon jam infanaĝe. En la aĝo de dek kvar ŝi unuafoje aŭdis ĵazon kaj estis dum la milito membro de [[amatoro|amatora]] ĵazbando, kun kiu ŝi estante studentino de la artakademio koncertis en ''Hot Club Leipzig'', kontraŭleĝa ĵazklubejo.<ref>Kelkajn el siaj travivaĵoj, kiuj montras ŝian malkonformisman sintenon, ŝi rakontis al Michael Kater, kiu en sia libro ''Gewagtes Spiel'' (Kolonjo 1995, p. 281f.) konkludis, ke la junulinoj en la klubo fariĝis „la stabila elemento“, ĉar la viroj kutime estis rekrutigitaj.</ref> Post sia fuĝo al okcidenta Germanujo ŝi komencis ekde 1951 muziki profesie kun la bando de Freddie Brocksieper en Munkeno kaj Bavarujo en usonajn militistoklubejoj, poste en la bandeto ''New Jazz Stars'' de [[Hans Koller]], kiu ankaŭ akompanis [[Dizzy Gillespie|Dizion Gillespie]] kaj alproprigis al si la lingvaĵoj de [[malpasia ĵazo]]. En 1952 ŝi transloĝiĝis al [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj direktis ekde 1953 ĝis 1955 la ''Kvinopon Jutta Hipp'', al kiu komence apartenis Emil Mangelsdorff, Joki Freund, Hans Kresse kaj Karl Sanner. Per ĉi tiu instrumentistaro la bando koncertis dum la unua [[Germana Ĵazfestivalo]] de 1953 kaj ankaŭ verkis la albumon ''New Faces - New Sounds from Germany'' por usona diskeldonejo.<ref>Laŭ instigo de Leonard Feather pli malfrue ankaŭ Blue Note disvendis ĝin en Usono, por konatigi ŝin tie kaj plialtigi ŝiajn tieajn prezentajn ŝancojn. Komp. Schuttenbach, Jazzpodium, julion de 2006</ref> En 1953 ŝi okupis je la ''Podium-Jazz-Referendumo'' la unuan rangon inter la germanaj ĵazpianistoj. Ankaŭ kun sia venonta bando el 1954/5, al kiu apartenis [[Attila Zoller]], ŝi konfirmis sian famon esti la „unua ĵazsinjorino de Eŭropo“. En 1954 ŝi muzikis dum la Germana Ĵazfestivalo kun [[Albert Mangelsdorff]] kaj Zoller, sed ankaŭ je improvizadkunsido kun Hugo Strasser.<br />En 1955 ŝi gastkoncertis kun sia kvaropo en Svedujo, kie ŝi ankaŭ surdiskigis kun Lars Gullin,<ref>republikigita ĉe L. Gullin ''Vol. 3 1954/55 Late Summer''</ref> kaj transloĝiĝis post koncertvojaĝo tra [[Jugoslavio]] kun J. Freund kaj [[Carlo Bohländer]] laŭ oferto de [[Leonard Feather]], kiu estis aŭdinta ŝin en 1954 je [[Duisburg]] kaj estis entuziasma pri ŝian ludo, en [[Usono]]n.<ref>Artkomercisto Heinz Te Poehl pagis al ŝi la flugon. Komp. Robert von Zahn (eld.) Jazz in Nordrhein-Westfalen seit 1946. Kolonjo sen jarindiko, p. 230.</ref> Tie ŝi komence estis sukcesa. Ŝi ricevis kiel unua eŭropa ĵazmuzikisto (kaj kiel dua blankula muzikisto entute) kontrakton de [[Blue Note Records]], por kiu ŝi en 1956 verkis tri albumoj je propra nomo<ref> noveldonita en 2000 de la japana filio de Blue Note. Por Blue Note ŝi validis perdiĝinta je la momento de la eldono kiel lumdisko, ricevis tamen el la bonaj vendonombroj en Japanujo la tantiemojn.</ref>. En 1956 li muzikis laŭ perado de Feather anstataŭ [[Marian McPartland]], kiu estis koncertvojaĝanta, duonan jaron en la novjorka kluborestoracio ''Hickory House'' triope kun Peter Ind kaj Ed Thigpen. Ŝia ludo fariĝis pli malmilda kaj pli pela. Ankaŭ en 1956 ŝi koncertis je la [[Ĵazfestivalo de Newport]]. Mallonge poste ŝi kunmuzikis ankaŭ kun [[Charles Mingus]].<ref>Breitwieser: ''Jutta Hipp. First Lady of German Jazz.'' a.a.0.</ref> Ankoraŭ en 1956 ekestis tamen priartaj kvereloj kun Feather, parte kaŭzitaj per tio, ke ŝi ne volis allasi interventojn en sian muzikan repertuararon.<ref>Ekzemple ke ŝi ludis komponaĵojn de Feather. Kroma kaŭzo estis, ke ŝi forrifuzis edziĝintan Feather. Ŝi, antaŭ ŝi iris al Usono, estis fianĉino de Zoller. Feather ne plu recenzis ŝin post 1956 kaj esprimis en siaj libroj, ke la influo de Horace Silver malbone efikis sur ŝian ludon. Schuttenbach a.a.O.</ref> Post tio ŝi ne plu surdiskigis kaj havis nur malmultajn prezentadojn en pli malgrandaj klubejoj en Novjorko kaj sur Long Island. Proksimume 1957 ŝi koncertvojaĝis kun saksofonisto Jesse Powell en la sudaj subŝtatoj, kio laŭ ŝi estis la muzika supro de ŝia kariero.<ref>Schuttenbach, a.a.O.</ref> Ĉar la situacio por ĵazmuzikistoj malboniĝis fine de la 1950-aj jaroj, ŝi akceptis laboron kiel kudristo en vestofabriko en [[Kvinzo]].<ref>Pli malfrue ŝi ankaŭ laboris ĝis 1995 kiel kudristo kaj teksaĵfasonisto sur Long Island. Komp. Jazzzeitung 2003/5.</ref> Ĝis 1960 je tio ŝi ankaŭ prezentis semajnfine kiel ĵazmuzikisto, transiris poste tamen plene al sia unua ŝato desegnado kaj fasonado. Unu kaŭzo estis ankaŭ problemoj pro alkoholo, parte rezultante el tio, ke ŝi per ĉi tiu subpremis sian egan antaŭkoncertan timon.<ref>Siajn alkoholproblemojn ŝi konfesis dum intervjuo en 1986 kun [[Iris Kramer|Iris Timmermann]], kiu intervjuis ŝin por sia ekzamena tezo</ref>. Antaŭprezenta timo ankaŭ estis la kaŭzo por ŝi prefero, koncerti en pli malgrandaj ĵazklubejoj. Dum la 1940-aj jaroj ŝi estis studinta grafikon kaj fasonadon ĉe la [[Altlernejo]] de Grafiko kaj Librarto en Lepsiko. Hipp precipe ŝatis la pentradon de akvareloj. Ŝiaj motivoj etendiĝis ekde la strata vivo en Kvinso kaj ŝiaj favorataj plaĝoj sur Long Island ĝis bestoportretoj. Ekspoziciojn de siaj bildoj ŝi havis ekzemple en 1980 kaj 2000 en kulturdomo „Langston Hughes“ en Corona je Novjorko. Hipp, kiu ankaŭ estis konata pro sia rapidspriteco, ankaŭ desegnis karikaturojn pri aliaj ĵazmuzikistoj kaj verkis poemojn pri ili. ''[[Jazz Podium]]'' publikigis kelkaj el ĉi tiuj. Hipp ankaŭ estis lerta pupfaristo kaj ŝi translasis kelkajn el siaj pupoj al la Muzeo de la Urbo Novjorko. Ĉar ŝi post sia adiaŭo disde la ĵazmuziko ne plu tuŝis la pianon, multaj el siaj konatoj eĉ ne sciis pri sia ĵazmuzikista pasinteco, ĝis kiam ili eksciis pri tio el la nekrologoj. Ŝi restis tamen ligita al ĵazo kaj fotis nelacigeble en malgrandaj ĵazklubejoj en [[Kvinzo]]. La fotojn ŝi sendis ankaŭ al amikoj kaj al ĵazrevuoj en Germanujo. Hipp ofte diris en leteroj al amikoj, ke vera ĵazo estas pli bone trovebla en malgrandaj klubejoj, en kiuj ŝi aŭdas multajn muzikistojn, al kiuj mankis la venkokapablo por eminentiĝi. Hipp estis gefianĉiĝinta en 1944 kun frapinstrumnetisto "Teddie" Frohwalt Neubert, geedziĝis tamen neniam kaj mortis pro [[pankreata kancero]] sia apartmento in Kvinzo. Ŝi estis praonklino de ĵurnalistino Johanna Adorján. Laŭ decido de la Lepsika urboparlamento ekde 2011 unu strato de ŝia naskiĝurbo nomiĝas ''Jutta-Hipp-Weg''.<ref> Urboparlamenta decido de la 18-a de majo 2011 (Beschluss-Nr. RBV-822/11), amtliche Bekanntmachung: Leipziger Amtsblatt Nr.11 vom 4. Juni 2011, bestandskräftig seit dem 5. Juli 2011 bzw. 5. August 2011. Vgl. Leipziger Amtsblatt Nr.16 vom 10. September 2011.</ref> == Muzika klasifikado == Kiel pianisto Hipp radikis en la [[svingo (muzikstilo)|svinga]] tradicio kaj laŭ propraj eldiroj influita de [[Count Basie]], [[Teddy Wilson]], sed ankaŭ de Fats Waller. Je la ekesto de [[bibopo]] meze de la 1940-aj jaroj ŝi orientiĝis je [[Bud Powell]]. Ŝi pli rifuze perceptis, ke multaj muzikistoj, recenzistoj kaj entuziasmuloj komence de la 1950-aj jaroj aŭdis malpasia-ĵazajn influojn de [[Lennie Tristano]] en ŝia ludo.<ref>Basisto Heinz Grah karakterizis la muzikon, kiun ludis Hipp kun Koller kaj poste en siaj propraj ensembloj, kiel ''„malpasiiĝintan bibopon. Oni ankoraŭ povis aŭdi la melodian strukturon. Ili belege improvizis, sed tio fakte tute ne rilatis kun ĵazo“.'' (cit. l. Robert von Zahn, Jazz in Köln seit 1945. Kolonjo 1997, p. 82) Laŭ pli malfrua opinio de Hipp en tio esprimiĝis nur la influo de Koller . (Citita en Schuttenbach Jazzpodium 2006)</ref> En pli malfruaj jaroj ŝi tamen esprimis sian admiron por la [[malmolbopo]] de [[Horace Silver]], kiun ŝi renkontis proksimume 1956 en Novjorko. Je la supro de sia kariero kiel ĵazpianisto (kiu foje ankaŭ komponis) ŝi estis trovinta novan stilon, kiu klare distingiĝis de la vaste etendiĝaj melodiaj arkoj kaj de la ludo enprenanta per siaj ornamaĵoj la eŭropan [[altkultura muziko|altkulturan muzikon]] ĝis la transloĝiĝo al Novjorko. ''„La energio, kiu provizis ŝian ludmanieron de malpasia ĵazo per ardo, nun klare aperis.“''<ref>Breitwieser, a.a.O., S. 57.</ref>Ŝi konsekvence rifuzis eksteran premon, kiu pelus ŝin en alian direkton. Ŝia famo kiel ĵazpianisto akirita en la 1950-aj jaroj (per kiu ŝi en Eŭropo ankoraŭ longe post tio estis unika aperaĵo) tamen estis nerompita je ŝiaj okcidentgermanaj entuziasmuloj ankoraŭ jardekojn pli malfruajn. Ŝi mem ne revenis eĉ nur vizite al Germanujo post post sia transloĝiĝo. == Diskaro == [[Dosiero:Wiki Jutta Hipp RecLabel.png|eta|Etikedo de diskeldonejo Blue Note]] * ''New Faces - New Sounds From Germany'' (1954)<ref>La sonregistraĵoj de ĉi tiu disko de Blue Note, ĝis tiam haveblaj kiel lumdisko de japana Toshiba, ĉiuj ankaŭ estas publikigitaj ĉe ''Frankfurt Special: The Legendary Jutta Hipp Quintet 1954'' (Fresh Sound Records, 2006)</ref> * ''Cool Dogs And Two Oranges'' (1954 resp. 1980)<ref>Origine nur nur 4 el ĉi tiuj titoloj aperis sur EP MGM E 3157; la restajn titolojn eldonis en 1980 [[diskeldonejo]] L+R Records. La plej multaj el ĉi tiuj titoloj nun ankaŭ estas sur ''Frankfurt Special: The Legendary Jutta Hipp Quintet 1954''</ref> * ''La sonregistraĵoj de la Ĵazfestivalo je Frankfurto aperis ĉe Brunswick kaj post kiel CD Box Bear Family 15430'' * Various Artists ''Cool Jazz made in Germany'' (1954) * ''At the Hickory House'' (Vol. 1 & 2) (Blue Note, 1956) * ''Jutta Hipp With [[Zoot Sims]]'' (Blue Note, 1956) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20030625032059/http://www.welt.de/data/2003/04/12/71205.html Nekrologo] en [[Die Welt]] de la 12-a de aprilo 2003 * [http://www.jazzzeitung.de/jazz/2003/05/farewell-hipp.shtml Nekrologo en jazzzeitung.de] * [http://www.jazzamrhein.de/cool.html Artikolo pri malpasia ĵazo el Germanujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130328213052/http://www.jazzamrhein.de/cool.html |date=2013-03-28 }} * [http://www.vonschuttenbach.com/articles/Jutta_Hipp_Jazz_Podium_July_2006_new.pdf Artikolo pri Hipp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131207045844/http://vonschuttenbach.com/articles/Jutta_Hipp_Jazz_Podium_July_2006_new.pdf |date=2013-12-07 }} en [[Jazz Podium]] * [http://www.spiegel.de/kultur/musik/0,1518,543571,00.html Artikolo pri Jutta Hipp spiegel.de] * [http://www.taz.de/1/leben/musik/artikel/1/ueberleben-im-bebop-business/ Portreto] en [[die tageszeitung|tageszeitung]] {{Portalo Muziko}} == Literaturo == * Thomas Breitwieser: ''Jutta Hipp, First Lady of German Jazz.'' In: Gunna Wendt ''Die Jazz-Frauen.'' Luchterhand-Verlag, Hamburg 1992, S. 52–59. * Katja von Schuttenbach: ''Jutta Hipp: Painter, Pianist and Poet.'' Master Thesis 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hipp, Jutta}} [[Kategorio:Germanaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Germanaj fasonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] o4c7ch5fr0do5paarbg1uces09d2gna 0 402901 9416239 9361855 2026-06-28T14:29:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johano Nepomuka NESTROY''' (naskiĝis la [[7-an de decembro]] [[1801]] en [[Vieno]], mortis la [[25-an de majo]] [[1862]] en [[Graz]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[verkisto]] kaj [[aktoro]]. Komence li fariĝis [[opero|opera kantisto]], por aktori poste pli kaj pli ofte ĉefe en siaj propraj teatraĵoj. Post etaj engaĝoj en [[Amsterdam]], [[Graz]] kaj [[Presburgo]] li ekis en Vieno ĉe la ''Theater an der Wien'' (ekde 1831) respektive la ''[[Theater in der Leopoldstadt|Leopoldstädter Theater]]'' (ekde 1845), kiu poste nomiĝos ''Carl-Theater'' kaj kies estro li estis dum 1854-60. Oni konsideras lin malantaŭ [[Ferdinand Raimund]] la plej sukcesa reprezentanto de la malnova viena popola [[komedio]]. Tie unuiĝas senrespekta mokado pri sociaj malfortoj, malica satiro kaj seniluziiganta skeptiko kun drasta komiko kaj repaciga, pardonema [[humuro]]. Li estis pritaksata kaj reakciulo kaj ribelulo fare de siaj samtempuloj, depende de la politika starpunkto de la kritikantoj. Pro spontaneaj spritaĵoj surscenaj li ne nur unufoje estis malliberigata (epoko de la [[Antaŭmarto en Germanio|antaŭmarto]]!), de tempo al tempo ankoraŭ en la teatrejo<ref>Brenner/Bortenschlager, ''Deutsche Literaturgeschichte 1'', Eldonejo Leitner, Vieno 1999, p. 228, ISBN 3-85157-050-2</ref>. Multaj el liaj teatraĵoj, plenaj de kantataj partoj, ŝatiĝas kaj sursceniĝas ĝis nun. Liaj verkoj estas ankaŭ nesupertakseble riĉa fonto por vortkreadoj en la [[dialekto]] de Vieno. == Verkoj == * ''Friedrich der Prinz von Korsika'' (zwischen 1822 und 1826/27) * ''Der Zettelträger Papp'' (1827) * ''Sieben Mädchen in Uniform'', auch: ''Zwölf Mädchen in Uniform'' (1827) * ''Die Verbannung aus dem Zauberreiche oder Dreißig Jahre aus dem Leben eines Lumpen'' (1828) * ''Dreißig Jahre aus dem Leben eines Lumpen'' (1829) * ''Der Einsilbige oder Ein dummer Diener seines Herrn'' (1829) * ''Der Tod am Hochzeitstage oder Mann, Frau, Kind'' (1829) * ''Der unzusammenhängende Zusammenhang'' (1830) * ''Magische Eilwagenreise durch die Komödienwelt'' (...)'' (1830) * ''Zwei Schüsseln voll Faschingskrapfen'' (1831) * ''Der gefühlvolle Kerkermeister oder Adelheid die verfolgte Wittib'' (1832) * ''Nagerl und Handschuh oder Die Schicksale der Familie Maxenpfutsch'' (1832) * ''Humoristische Eilwagenreise durch die Theaterwelt'' (1832) * ''Zampa der Tagdieb oder die Braut von Gips'' (1832) * ''Der konfuse Zauberer oder Treue und Flatterhaftigkeit'' (1832) * ''Die Zauberreise in die Ritterzeit oder Die Übermütigen'' (1832) * ''Genius, Schuster und Marqueur oder Die Pyramiden der Verzauberung'' (1832) * ''Der Zauberer Februar oder Die Überraschungen'' (1833) * ''Der Feenball oder Tischler, Schneider und Schlosser * ''Der böse Geist Lumpazivagabundus oder Das liederliche Kleeblatt'' (1833) * ''Robert der Teŭel'' (1833) * ''Der Tritschtratsch'' (1833) * ''Der Zauberer Sulphurelectrimagnetikophosphoratus und die Fee Walpurgiblocksbergiseptemtrionalis oder Die Abenteuer in der Sclaverey oder Asiatische Strafe für europäische Vergehen oder Des ungeratenen Herrn SohnesLeben, Taten und Meinungen, wie auch dessen Bestrafung in der Sklaverei und was sich all dort Ferneres mit ihm begab'' (1834) * ''Müller, Kohlenbrenner und Sesseltrager oder Die Träume von Schale und Kern'' (1834) * ''Das Verlobungsfest im Feenreiche oder Die Gleichheit der Jahre'' (1834) * ''Die Gleichheit der Jahre'' (1834) * ''Die Fahrt mit dem Dampfwagen'' (1834) * ''Die Familien Zwirn, Knieriem und Leim oder Der Welt-Untergangs-Tag'' (1834) * ''Weder Lorbeerbaum noch Bettelstab'' (1835) * ''Eulenspiegel oder Schabernack über Schabernack'' (1835) * ''Zu ebener Erde und erster Stock|Zu ebener Erde und erster Stock oder Die Launen des Glückes'' (1835) * ''Der Treulose oder Saat und Ernte'' (1836) * ''Die beiden Nachtwandler oder Das Notwendige und das Überflüssige'' (1836) * ''Der Affe und der Bräutigam'' (1836) * ''Eine Wohnung ist zu vermieten in der Stadt, Eine Wohnung ist zu verlassen in der Vorstadt, Eine Wohnung mit Garten ist zu haben in Hietzing'' (1837) * ''Moppels Abenteuer im Viertel unter Wiener Wald, in Neu-Seeland und Marokko'' (1837) * ''Das Haus der Temperamente'' (1837) * ''Glück, Mißbrauch und Rückkehr oder Das Geheimnis des grauen Hauses'' (1838) * ''Der Kobold oder Staberl im Feendienst'' (1838) * ''Gegen Torheit gibt es kein Mittel'' (1838) * ''Die verhängnisvolle Faschingsnacht'' (1839) * ''Der Färber und sein Zwillingsbruder'' (1840) * ''Der Erbschleicher'' (1840) * ''Die zusammengestoppelte Komödie'' (1840) |width="20%" valign="top"| * ''Der Talisman'' (1840) * ''Das Mädl aus der Vorstadt oder Ehrlich währt am längsten'' (1841) * ''Einen Jux will er sich machen'' (1842) * ''Die Ereignisse im Gasthofe'' (1842) * ''Die Papiere des Teufels oder Der Zufall'' (1842) * ''Liebesgeschichten und Heiratssachen'' (1843) * ''Das Quodlibet verschiedener Jahrhunderte'' (1843) * ''Nur Ruhe!'' (1843) * ''Eisenbahnheiraten oder Wien, Neustadt, Brünn'' (1844) * ''Hinüber Herüber'' (1844) * ''Der Zerrissene'' (1844) * ''Die beiden Herren Söhne'' (1845) * ''Das Gewürzkrämerkleeblatt oder Die unschuldigen Schuldigen'' (1845) * ''Unverhofft'' (1845) * ''Der Unbedeutende'' (1846) * ''Zwei ewige Juden und Keiner'' (1846) * ''Der Schützling'' (1847) * ''Die schlimmen Buben in der Schule'' (1847) * ''Martha oder Die Mischmonder Markt-Mägde-Mietung'' (1848) * ''Die Anverwandten'' (1848) * ''Freiheit in Krähwinkel'' (1848) * ''Lady und Schneider'' (1849) * ''Judith und Holofernes'' (1849) * ''Der alte Mann mit der jungen Frau'' (1849) * ''Höllenangst'' (1849) * ''Sie sollen ihn icht haben oder Der holländische Bauer'' (1850) * ''Der holländische Bauer'' (1850) * ''Karikaturen-Charivari mit Heiratszweck'' (1850) * ''Alles will den Propheten sehen'' (1850) * ''Verwickelte Geschichte'' (1850) * ''Mein Freund'' (1851) * ''Der gemütliche Teufel oder Die Geschichte vom Bauer und der Bäuerin'' (1851) * ''Kampl'' (1852) * ''Heimliches Geld, heimliche Liebe'' (1853) * ''Theaterg’schichten durch Liebe, Intrige, Geld und Dummheit'' (1854) * ''Nur keck!'' (1856) * ''Umsonst'' (1857) * ''Tannhäuser'' (1857) * ''Ein gebildeter Hausknecht'' * ''Zeitvertreib'' (1858) * ''Lohengrin'' (1859) * ''Frühere Verhältnisse'' (1862) * ''Häuptling Abendwind oder Das greuliche Festmahl'' (1862) [[Dosiero:Johann Nestroy.jpg|eta|Nestroy en 1834.]] == Eldonoj == * '' Werke - Historisch-kritische Gesamtausgabe'', hrsg. von Fritz Brukner und Otto Rommel. 15 Bände (Band 15 ist die ausführliche biografische Würdigung durch Otto Rommel, Wissensstand 1930), Vieno (Schroll) 1924-30; Nachdruck 1974; auch als Kraus-Reprint AMS Press New York. * ''Gesammelte Werke'', eld. fare Otto Rommel. 6 volumoj (Elekto de la 15-a voluma eldonego.), Vieno 1948-49; represita en 1962. * ''Sämtliche Werke - Historisch-kritische Ausgabe'', eld. de Jürgen Hein, Johann Hüttner, Walter Obermaier, Edgar W.Yates (La plej aktuala komentita eldono de teatraĵoj kaj leteroj), Vieno, München (Deuticke Zsolnay) 1977 sekv. * ''Stich- und Schlagworte'', kunordigita de Reinhard Urbach, Vieno/Munĥeno (Deuticke Zsolnay) 2000. ISBN 3-216-30568-6 == Roloj luditaj de la verkisto == <gallery> File:Nestroy-als-tratschmiedl-Fr.Gaul-1866.jpg | Nestroy kiel Tratschmiedl File:Nestroy als Knieriem.jpg |Nestroy kiel Knieriem File:Nestroy-als-Pan E v Hartitzsch.jpg|Nestroy kiel Pan File:Nestroy als Sansquartier 2.jpg|Nestroy kiel Sansquartier </gallery> == Literaturo == * Constant von Wurzbach: ''[http://www.literature.at/viewer.alo?objid=11772&viewmode=fullscreen&scale=5&page=210 Nestroy, Johann]'' en: ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich'' 20-a volumo, p. 204, Vieno, k. k. Hof- und Staatsdruckerei 1863 * Karl Kraus: ''Nestroy und die Nachwelt zum 50. Todestage. Gesprochen im Grossen Musikvereinssaal in Vieno'', Johada & Siegel, Vieno/Lepsiko 1912 ([http://archive.org/details/nestroyunddiena00kraugoog Digitalisat], [http://www.textlog.de/39130.html E-Text]) * Jürgen Hein: ''Johann Nestroy''. Metzler, [[Stuttgart]] 1990, ISBN 3-476-10258-0. * Heinrich Schwarz: ''Johann Nestroy im Bild. Eine Ikonografie''. Deuticke, Vieno kaj [[Munĥeno]] 1996, ISBN 3-216-30241-5. * Johannes Braun: ''Das Närrische bei Nestroy''. Aistesis, [[Bielefeld]] 1998, ISBN 3-89528-215-4. * Walter Schübler: ''Nestroy. Eine Biografie in 30 Szenen''. Residenz Verlag, Vieno 2001. * Wendelin Schmidt-Dengler: ''Nestroy — Die Launen des Glücks''. Deuticke, Vieno kaj München 2001, ISBN 3-552-05173-2. * Edgar W.Yates (Hrsg.): ''Bei die Zeitverhältnisse noch solche Privatverhältnisse - Nestroys Alltag und dessen Dokumentation''. Facultas, Vieno 2001, ISBN 3-85114-653-0. * Otto Basil: ''Johann Nestroy''. Rowohlt, Reinbek 2001, ISBN 3-499-50132-5. * Christian H. Ehalt, Jürgen Hein, Edgar W.Yates: ''Hinter den Kulissen von Vor- und Nachmärz: Soziale Umbrüche und Theaterkultur bei Nestroy''. Facultas, Vieno 2001, ISBN 3-85114-663-8. * Jürgen Hein: ''Nestroy und die Nachwelt — Internationale Nestroy-Gespräche 1975–2000: Ergebnisse und Perspektiven''. Lehner, Vieno 2001, ISBN 3-901749-23-3. * Jürgen Hein, Claudia Meyer: ''Theaterg'schichten: Ein Führer durch Nestroys Stücke''. Lehner, Vieno 2001, ISBN 3-901749-21-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html Kolekto de ligiloj de la biblioteko de la [[Libera Universitato Berlino]]. * [http://www.nestroy.at/ Internationales Nestroy-Zentrum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121127152208/http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html |date=2012-11-27 }} * [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/Praesentation.aspx?p_iAusstellungID=14169255 La 150-a mortdatreveno de Nestroy] - honorigo fare de la ''[[Aŭstria Nacia Biblioteko]].'' * [http://www.digital.wienbibliothek.at/nav/classification/317079 Surscena muziko.] * [http://www.nestroy.at/eingang.html La internacia Nestroy-centro en [[Distrikto Wien-Umgebung|Schwechat]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121127152208/http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorn/nestroy.html |date=2012-11-27 }}.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080331104745/http://www.nestroy.at/eingang.html |date=2008-03-31 }} == Pruvoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nestroy, Johann}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Politika rezisto]] [[Kategorio:Vienanoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Operkantistoj]] o1yl96o0j6fxulfme5z1a4kn9xenx6n 0 404938 9416588 9257997 2026-06-29T01:07:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416588 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:Juan_negrin.gif|eta|dekstre|250px|Juan Negrín]]-->{{Informkesto politikisto}} '''Juan NEGRÍN López''' (en [[Esperanto]] '''Johano Negrino''', [[Las Palmas de Gran Canaria]], [[3-a de februaro]] de [[1892]] - [[Parizo]], [[12-a de novembro]] de [[1956]]) estis [[kuracisto]], [[fiziologio|fiziologo]] kaj [[politikisto]] [[Hispanio|hispana]], [[Prezidanto de la Registaro de Hispanio|Prezidanto de la Ministrokonsilantaro de Hispanio]] de la [[Dua Hispana Respubliko]] inter 1937 kaj 1945, jam en la ekzilo.[[Dosiero:Monumento a D. Juan Negrín 02.JPG|eta|240px|Monumento de Juan Negrín.]]La kazo de Negrín estis netipa en la hispana politiko. Li aliĝis malfrue al ĝi post fari gravan karieron kiel priserĉisto nome kuracisto kaj profesoro de fiziologio, kaj direktoro de privata malsanulejo en Madrido. Li aliĝis al la socialisma partio [[PSOE]] en la jaro [[1929]], abandonante sian proserĉadon. Krome, li parolis diversajn lingvojn, kio maloftis inter la tiamaj hispanaj politikistoj. Prezidanto de la registaro de la Respubliko el 1937 al 1939, Juan Negrín estis unu de la plej polemikaj gravuloj de la [[Hispana Enlanda Milito]]. La frankisma flanko konsideris lin «ruĝa perfidulo», dum en kelkaj sektoroj de la respublika flanko oni akuzis lin pro senutila plilongdaŭrigo de la milito, malhumaneco de politikaj prizonoj kaj submeto al planoj de [[Sovetunio]].<ref name=autogenerated1>(Payne 2007: 275)</ref> La [[PSOE]], kontrolita de [[Indalecio Prieto]], decidis lian forpelon de la partio en [[1946]] jam en la ekzilo, akuzante lin pro submeto al la [[Komunisma Partio de Hispanio]] kaj al la [[Sovetunio]].<ref>[http://www.psoe.es/villanuevadelacanada/news/350767/page/resolucion-del-congreso-federal-psoe.html Rezolucio de la 37a Federa Kongreso de la PSOE: "Reincorporar a la disciplina del Partido, a título póstumo"]</ref> La figuro de Juan Negrín estis defendita lastatempe de studuloj kiaj [[Santiago Álvarez Gómez|Santiago Álvarez]], [[Manuel Tuñón de Lara]], [[Ángel Viñas]] aŭ [[Enrique Moradiellos]], kiuj laŭdas lin kiel unu de la ĉefaj kaj plej preparitaj ŝtatistoj en Hispanio en la 20a jarcento. <ref>[http://www.revistasculturales.com/articulos/96/revista-de-libros/782/1/la-primera-biografia-plenamente-documentada-de-juan-negrin.html Asociación de Revistas Culturales de España: ''La primera biografía plenamente documentada de Juan Negrín'', Revista de Libros, nº 129, Septiembre 2007.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111209140628/http://www.revistasculturales.com/articulos/96/revista-de-libros/782/1/la-primera-biografia-plenamente-documentada-de-juan-negrin.html |date=2011-12-09 }} Konsultita la 25/4/2010</ref><ref>Enrique Moradiellos: ''Negrín. Biografía de la persona mas difamada del siglo XX''. Barcelona. Peninsula, 2006, ISBN 978-84-8307-753-5. Konsultita la 25/4/2010</ref> <ref>Manuel Tuñón de Lara:'' Juan Negrín López, el hombre necesario'', 1996, Consejería de Educación, Cultura y Deportes del Gobierno de Canarias. Konsultita la 25/4/2010</ref> Aliaj fakuloj kiaj [[Francisco Olaya Morales]] ne kunsentas tiun opinion. == Persona vivo == La pliaĝa filo de ''Juan Negrín Cabrera'', prospero negocisto kanariano, tre bone rilata komerce kun Eŭropo, kaj de Dolores López Marrero, indiĝena de San Mateo.<ref>Oni konservas la patrinan hejmon, kie la familio de la estonta politikisto somerumis ofte, kaj pri kiu estas [https://web.archive.org/web/20110711054018/http://fundacionjuannegrin.com/Imagenes/Noticias/familiaNvendecasamaterna.pdf projekto] igi ĝin memorejo.</ref> Lia familio estis tre konservema kaj de katolika kredaro ege sincera. Lia frato estis pastro kaj lia fratino monaĥiniĝis. Lia patrino finfine instaliĝos en Lourdes post la hispana milito.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/cultura/Negrin/ciencia/democracia/elpporcul/20061112elpepicul_4/Tes Diario El País: ''Negrín=Ciencia + Democracia.''] Publikita la 12/11/2006</ref> Negrín studis baze en lia naskiĝloko en la privata lernejo “La Soledad”, kaj atingis bonegajn kvalifikojn en la [[bakalaŭro]], aĝe de 14 jaroj. En [[1906]] lia patro sendis lin studi medicinon en [[Germanio]]n. Li ekkarieris nur 15-jaraĝa, unue en la Universitato de [[Kilo (urbo)|Kiel]] ([[1907]]) kaj poste en tiu de [[Leipzig]] ([[1908]]), ligante sin jam al tiea fama Instituto de Fiziologio kaj al la prestiĝa figuro de [[Ewald Hering]]. La [[21-a de aŭgusto]] de [[1912]], 20-jaraĝa, doktoriĝis, danke al tezo pri la temo "''Zur Frage nach der Genese der Piqûre-glycosurie''".<ref>Publikita en ''Pflügers Archiv für gesamte Physiologie des Menschen und der Tiere'' nº 145, 1912, 314 ss.</ref> Krom presigi dum la du venontaj jaroj kelkajn studojn pri Fiziologio en germanaj revuoj, kelkaj kun sia instruisto E. T. von Brücke, li laboris kiel helpanta profesoro en la sama Universitato. Pro la soldatigo de liaj superuloj dum la [[Unua Mondmilito]], ricevis novajn respondecojn instruajn, kvankam li ne akceptis la postenon de "Privat-Dozent" kiun oni proponis al li, kaj preferis reveni en Hispanion.<ref>J. Corbella, “La relació de Juan Negrín amb l’Institut de Fisiologia de Barcelona”, ''Revista de la Real Academia de Medicina de Catalunya'', 22, 2007, 99-100, en [http://www.ramc.cat/upload/revista/REVISTA%202007_3.pdf]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> En [[Germanio]] li faris ankaŭ la karieron de Kemio preskaŭ tute, kaj lernis anglan, germanan kaj francan, kaj tradukis el franca al la germana ''L'Anaphylaxie'' de [[Charles Richet]]. Iom poste li regis ankaŭ la italan kaj la rusan, kaj poste li ekkonos eĉ ĝis dek lingvojn, tute malofta kazo tiame. La [[21-a de julio]] de [[1914]] li edziĝis al Maria Miĥailova Fidelman, apartenanta al riĉa familio rusa indiĝena de [[Jekaterinburg]], kiu studis ankaŭ en Leipzig. El kvin gefiloj mortis la du plijunaj filinoj. Poste la geedzoj disiĝis kaj eniris en la vivo de Negrín Feliciana López de Dom Pablo, unu el siaj asistantinoj, kiu iĝos lia kunulino.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/cultura/Negrin/ciencia/democracia/elpporcul/20061112elpepicul_4/Tes Resumo de la biografio de E. Moradiellos, 2006]</ref> La survivantaj filoj, nome Juan, Rómulo kaj Miguel Negrín Fidelman, ne revenis el ekzilo, dum kiu ili ofte uzis la familinomon Miĥailov kiel dua familinomo.<ref>[http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/19066/Don_Juan_Negrin Diario El Mundo: ''Don Juan Negrín'']</ref> La plej aĝa, Juan aŭ “Jr.” (Leipzig, novembro de 1914),<ref>Kiel kuriozaĝo, Juan filo ludis en la fama futbalteamo Real Madrid en la sezonoj 1934-35 kaj 1935-36[http://realmadridcf.forogratis.es/foro/viewtopic.php?p=5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090217141233/http://realmadridcf.forogratis.es/foro/viewtopic.php?p=5|date=2009-02-17}}.</ref> estis neŭrokirurgo, kaj laboris en Novjorko,<ref>Cf. [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12250522120151506432435/p0000001.htm “Médicos españoles en el exilio”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100110181243/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12250522120151506432435/p0000001.htm |date=2010-01-10 }}</ref> estis edzo de la aktorino [[Rosita Díaz Gimeno]], kaj reprezentis la fratojn en la reklamo al la hispana ŝtato pro la konfisko de la havaĵoj el la elpatra avo, ne solvitaj ĝis 1995.<ref>Vidu [http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=indilex&id=1995/20416&txtlen=1000 Real Decreto de 1995]</ref> Rómulo (Madrido, 8a de majo de 1917) estis aviadisto dum la Hispana Enlanda Milito, studis Inĝenierikon en Novjorko kaj poste setlis en Jalisco (Meksiko), ĝis sia morto en 2004; liaj gefiloj Juan Román kaj Carmen, el lia edziĝo kun la nordamerika Jeanne Fetter, pro grava malsano de tiu estis edukitaj dum 10 jaroj en Parizo de ilia elpatra avo, ĝis la morto de tiu.<ref>http://www.laprovincia.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2008072700_15_166902__Cultura-anonimo-ciudadano-Juan {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720141850/http://www.laprovincia.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2008072700_15_166902__Cultura-anonimo-ciudadano-Juan |date=2011-07-20 }} La Provincia. Diario de Las Palmas: El anónimo ciudadano Negría. Publikita la 27/7/2008</ref> La tria filo de Negrín, Miguel, loĝas ankoraŭ en [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. == Profesia kariero == Pro la problemoj devenaj el la [[Unua Mondmilito]], li revenis en Hispano oktobre de [[1915]], kaj la [[22-a de februaro]] de [[1916]], ekde Las Palmas de Gran Canaria, petas al la ''Junta para la Ampliación de Estudios'' stipendion por pludaŭri siajn studojn en diversaj centroj de usona priserĉado de [[Novjorko]] kaj [[Harvard]], pro kio li estis proponita de [[Santiago Ramón y Cajal]] por direktori novan Laboratorion de Ĝenerala Fiziologio en Madrido, kio pro manko de spaco en la Nacia Instituto de Sciencoj, situantas en la keloj de la [[Residencia de Estudiantes]], kion li akceptis.<ref>[http://www.ateneodemadrid.com/biblioteca_digital/folletos/Folletos-0014.txt E. Garcia Camarero: ''Negrín, Ciencia y Exilio''. Digitala Biblioteko de la Ateneo de Madrido]</ref> En [[1919]], post eksterordinara bakalaŭro, ricevis habilitigon ed sia germana titolo kiel Kuracisto kaj Kirurgo. Venontjare li doktoriĝis kaj prezentis novan tezon: ''El tono vascular y el mecanismo de la acción vasotónica del esplácnico'', kvalifikata kiel Elstara; ties teorio pri "akceptaj substancoj" iĝos poste certa, kaj antaŭvida tra jardekoj. En [[1922]], post la morto de la profesoro [[José Gómez Ocaña]] en 1919, ricevis la katedron de Fiziologio de la [[Universidad Central de Madrid]]. Ekde tiu posteno organizis Laboratorion de Praktikoj en la Altlernejo de Medicino, dum tiun de la Residencia de Estudiantes direktas al priserĉado. Lia akademia kaj administra taskoj el 1923, kiam li estis nomumita sekretario de la Altlernejo, estis ampleksa kaj efika: li iniciatis ŝanĝojn en la studprogramaro, kreadon de Instituto por Kontrolado de Medicinoj (estre dekomence de lia disĉiplo José Domingo Hernández Guerra) kaj, jam en 1932, de Lernejo de Fizika Edukado kaj Sporta Medicino (estre de lia disĉiplo Blas Cabrera Sánchez)... Poste li estos nomumita al la sekretario por la Konstrua Konsilantaro de la Nova Universitata Urbo, kreita en majo de 1927.<ref>E. Moradiellos, en [http://www.elcultural.es/version_papel/LETRAS/19066/Don_Juan_Negrin "Un eminente médico y científico retornado a su patria (1915-1936)"]</ref> Negrín ĉefe okupiĝis por kreado de tutmonda fama skolo pri Fiziologio. Li havis disĉiplojn kiaj [[Severo Ochoa]] (kiu ricevos la [[Nobel-premio]]n de Fiziologio kaj Medicino), [[José María García-Valdecasas]] kaj [[Francisco Grande Covián]], kiuj profitis la impresan bibliotekon pri Fiziologio kiun Negrín estis alportinta el Germanio kaj poste kompletis. Spite siaj konoj, kaj laŭ atestoj de disĉiploj kiaj la propra Severo Ochoa, ''"li malbone eksplikis"'' kaj ''"tro multe maltralasis"''.<ref>Perez Peña (2005: 182-3).</ref> Post fekundaj jaroj de instruado kaj scienca priserĉado, li forlasis la profesian karieron por eniri en [[politiko]]. Unu de la plej gravaj hospitaloj de [[Kanarioj]], situanta en [[Las Palmas de Gran Canaria]], por lia honoro nomiĝas "Hospital Dr. Negrín". == Politika kariero == Li eniris en la [[Hispana Socialisma Laborista Partio]] en 1929 al la flanko de [[Indalecio Prieto]] dum la diktaturo de [[Miguel Primo de Rivera]], kaj en 1931 iĝis deputito de la [[provinco Las Palmas|Las Palmas]], kio li pluestis ĝis [[1934]]. Negrín ne sentis grandan intereson por la marksismo. Neniam rilatis kun la sindikatoj kaj apartenis al la plej modera flanko ''"prietista"'' de la partio. Li estis nur modera socialisto kaj estis konvinkita pri neceso de laika edukado en Hispanio por progresigi la landon. Dum la [[Dua Hispana Respubliko]], plenumis altajn postenojn kaj parlamentajn kaj ene de la socialisma organizo.<ref>Moradiellos (2006: 117-34).</ref> Post la [[Hispana Revolucio de 1934]], estis priserĉata pri partopreno en ĝi, sed ne estis procezita. Tiele li iĝis vicprezidanto de la grupo parlamenta socialista, funkciante kiel prezidanto, pro enkarcerigo de [[Largo Caballero]] pro ties partopreno en la malsukcesa klopodo revolucia.<ref>Moradiellos (2006: 144-5)</ref> == Hispana Enlanda Milito == Negrín estis nomumita ministro de Trezoro en la unua registaro de [[Francisco Largo Caballero|Largo Caballero]], kreita la [[4-a de septembro]] de [[1936]], reprezente de la PSOE kaj kiel membro de la prietista flanko. En tiu posteno li aprobis kaj kontrolis la sekretan transporton de la plej parto de la rezervoj el [[oro]] de la [[Banco de España]], 460 el 635 [[tuno]]j de oro, al [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]], kaj ties fina destino en [[Moskvo]] (la fama oro de Moskvo); tio estis necesa por akiri armilaron el [[Sovetunio]], sed estis kritikata de la [[frankisma reĝimo]], kiel perfidulo kaj ŝtelisto favore al Sovetunio kaj kontraŭ Hispanio. En la printempo de 1937, ekludis gravan rolon en la politiko de la respubliko hispana. Dum tiuj monatoj la registaro de Largo Caballero estis fiaskonta, pro malkontento de komunistoj, prietistoj kaj maldekstraj respublikanoj, pro manko de integrado de la registaro kaj malbona administrado de la milita peno (Largo Caballero estis ankaŭ Militministro). Liaj oponantoj akuzis lin pro malefiko, manko de centrigo kaj emo al la fortoj de la respublika maldekstro (anarkiistoj, kabajeristoj kaj komunistoj de la partio POUM). La komunistoj provokis krizon de registaro, kaj petis lian anstataŭon kiel Militministro, kion la prezidanto de la Respubliko, Azaña, akceptis. Fine, antaŭ la premo de la prietistoj, kiuj proponis Negrín kiel prezidanto, post la demizio de Largo Caballero la [[17-a de majo]] de [[1937]] la Prezidanto de la Respubliko [[Manuel Azaña]] nomumis lin kiel Prezidanto de la Registaro. Ŝajne li ne konis la murdon de [[Andrés Nin|Andreu Nin]] kaj de estraranoj de la [[POUM]] fare de ties komunistaj rivaloj, ĝis post la faktoj,<ref>"La última palabra de Juan Negrín", en [[El País]] ([[16-a de novembro]] de [[2008]]).</ref> kvankam li preteratentis ilin por pluteni helpon de la sovetoj. La unua grava politika decido de la nova registaro Negrín estis la publikado de la nomataj '''''"Dektri Punktoj"''''' ([[30-a de aprilo]] de [[1938]]), kiuj precizigis la celojn por kiuj oni pludaŭrigis la enlandan militon kaj laŭ kiuj oni intencis negoci kun la malamika venkanta flanko: # La sendependo de Hispanio. # Liberigo el fremdaj militistoj invadintoj. # Respublika demokratia kun registaro de plena aŭtoritateco. # Baloto por determini la juran kaj socian strukturon de la Hispana Respubliko. # Regionaj liberecoj ene de la hispana unuiĝo. # Civitana konscienco garantiigita de la Ŝtato. # Garantio por la legitimaposedrajto kaj protekto al elemento produktisto. # Demokratio kamparana kaj nuligo de la duonfeŭda posedrajto. # Leĝaro sociala kiu garantiu la rajtojn de laboristoj. # Plibonigo kultura, fizika kaj morala de la raso. # Armeo al servo de la Ŝtato, libera el tendencoj kaj y partioj. # Malakcepto de milito kiel ilo de nacia politiko. # Ampleksa amnestio por la hispanoj kiuj volas rekonstrui kaj pligrandigi Hispanion. == Sekvo == == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * (hispane) * Abad de Santillán, Diego. Por qué perdimos la guerra. Gregorio del Toro, Madrid, 1975. ISBN 84-312-0196-7 * Beevor, Antony (2005). La guerra civil española. Círculo de Lectores. ISBN 978-84-672-1532-8. * Álvarez Gómez, Santiago (1994): Negrín, personalidad histórica. Madrid: de la Torre, ISBN 84-7960-092-6. * Español Bouché, Luis (2004): Madrid 1939: del golpe de Casado al final de la Guerra Civil". Madrid: Almena. ISBN 84-96170-08-X * Jackson, Gabriel (2008): Juan Negrín. Médico, socialista y jefe del Gobierno de la II República española. Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-8432-996-1 * Mateos, Abdón (2005): De la guerra civil al exilio. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 84-9742-393-3 * Mateos, Abdón (2007): "El gobierno Negrín en el exilio: el Servicio de Evacuación de Refugiados", Historia del Presente, 10. * Miralles, Ricardo (2003): Juan Negrín: la República en guerra. Madrid: Temas de Hoy. ISBN 84-8460-301-6 * Moradiellos, Enrique (2006): Negrín. Una biografía de la figura más difamada de la España del siglo XX. Barcelona: Península. ISBN 978-84-8307-753-1 * Cabezas, Octavio (2005): Indalecio Prieto: Socialista y Español. Barcelona: Algaba. ISBN 978-84-96107-45-8 * Olaya Morales, Francisco (2004a): El expolio de la República: de Negrín al Partido Socialista, con escala en Moscú. el robo del oro español y los bienes particulares. Barcelona: Belacqua. ISBN 84-95894-83-1 * Olaya Morales, Francisco (2004b): La gran estafa de la guerra Civil: la historia del latrocinio socialista del patrimonio nacional y el abandono de los españoles en el exilio. Barcelona: Belacqua. ISBN 84-96326-09-8 * Payne, Stanley G., 40 preguntas fundamentales sobre la guerra civil, cap. 24: «Juan Negrín: ¿patriota español u hombre de Moscú?» (pg. 275-293), La Esfera de los Libros, Madrid, 2007, ISBN 84-9734-573-8. * Pérez Peña, Fernando (2005): Exilio y depuración política en la Facultad de Medicina de San Carlos: (sus profesores y la Guerra Civil). Madrid: Vision Net. * Thomas, Hugh (1976): La Guerra Civil Española : 1936-1939. Barcelona: Grijalbo. ISBN 84-253-0693-0 * VV.AA. (2006): Juan Negrín. Médico y jefe de gobierno, 1892-1956. Madrid: Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales. ISBN 84-96411-13-3 * Viñas, Ángel (2006): El honor de la República. Entre el acoso fascista, la hostilidad británica y la política de Stalin. Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-7423-765-8 * Viñas, Ángel, y Hernández Sánchez, Fernando (2009): El desplome de la República. Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-9892-031-4 * {{en}} * Beevor, Antony. ''The battle for Spain. The Spanish civil war.'' Penguin Books. 2006. London. ISBN 0-14-303765-X. * Graham Helen. ''The Spanish Civil War. A very short introduction.'' Oxford University Press. New York. 2005. ISBN 978-0-19-280377-1 * Jackson, Gabriel. ''The Spanish Republic and the Civil War,1931-939.'' Princenton University Press. Princenton. 1967. ISBN 0-691-00757-8 * Preston, Paul. ''The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge.'' Harper Perennial. 2006. London. ISBN 978-0-00-723207-9 ISBN 0-00-723207-1 * Thomas, Hugh. ''The Spanish Civil War.'' Penguin Books. London. 2003. ISBN 978-0-14-101161-5 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Negrín, Juan}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio]] [[Kategorio:Hispanaj ministroj]] [[Kategorio:Hispanaj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Dua Hispana Respubliko]] [[Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Hispanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] [[Kategorio:Hispanaj respublikanoj]] 6eytli9t2bt65tth6y6mupxiapdgsne 0 406618 9416712 9128824 2026-06-29T09:11:00Z Sergio 46486 /* Juro */ gramatiko 9416712 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sapientia.jpg|200px|eta|Bildo de [[Kodekso Gigas]], [[manuskripto]] de la [[13-a jarcento]].]] '''Kodekso''', laŭ la [[filologio|filologia]] scienco, estas [[manuskripto|manuskripta]] libro. La nomo originas el la [[latina lingvo|latina]] ''caudex'' "arbotrunko" reference al la kutimo skribi sur lignaj tabletoj kovritaj per vakso, kunigitaj per metalaj ringoj aŭ per ledaj strioj. En [[Historio de la teksto|ekdotiko]], la termino povas esti uzata ankaŭ kiel sinonimo de “atestanto” pri manuskripto transdonanta koncernatan [[Teksto|tekston]]. La esploro pri la fizikaj karakterizoj de kodekso inkluziviĝas en la scienca medio de la [[Kodeksologio]]. == Historio == Laŭlonge de la tempo, la vorto ''codex'' pasis indiki la unuigon de tiuj tabletoj ĝis indiki amplekson de kunigitaj folioj kiuj malsame ol en la “[[volumo]]” ne estis rolule volvitaj. La plej antikvaj kodeksoj konservitaj estas [[Antikva Egiptio|egiptaj]] kaj reiras al la [[1-a jarcento]] p.K. kaj, do, ilia utiligo, disvastiĝinta en tiuj jaroj, daŭris ĝis la invento de la [[presarto]]. La sukceso de uzo de la kodekso trovis radikon en la fakto de la abundo de kruda materialo kaj de ĝia destinado, kiu ricevis grandan impulson de la [[Kristanismo|Kristana Eklezio]] ne nur pro la instrua uzo sed ankaŭ pro la porlega kaj porskriba facileco kaj pro rompo kun la [[Paganismo|pagana]] tradicio, ankoraŭ ligita al “volumo” (volumen).<ref>''Le muse'', De Agostini, Novara, 1965, Vol.III, pag.346</ref> En kelkaj kazoj la kodeksoj havas, krom historia graveco devenanta el la epoko en kiu ili estis produktitaj, ankaŭ artan gravecon: je ili, fakte, ekzistas iuj [[Enluminuro|miniaturitaj]] kun eloraj skribaĵoj reirantaj al la [[Bizanco|bizanca]], [[Karolidoj|karolida]], [[Romaniko|romanika]] kaj [[Gotiko|gotika]] epokoj. Dum en la antikva Romo la kodeksoj estis redaktitaj de kleraj sklavistoj, dum [[mezepoko]] per la kreiĝo de veraj kaj propraj porskribaj skoloj la kodeksoj estis skribitaj precipe de monaĥoj; famaj estas la salonoj nomataj “[[Scriptorium|Scripptoria]]” (Skriptorioj) ene de monaĥejoj kaj konventoj kaj abatejo en kiuj ili estis kopiitaj kaj dekoraciitaj. == Fizika aranĝado == La kodekso prezentiĝas formita per unu kaj pluraj fascikloj, siavice formitaj per pluraj folioj, [[Pergameno|pergamenaj]] aŭ [[Papero|paperaj]] vinkitaj kaj enirigitaj unu en la alian. La kolekto estas ankaŭ indikata per la numero de la folioj kiuj ĝin konstituas: * ''Bifolio'', unu folio * ''Duerno'', du folioj * ''Terniono'', tri folioj * ''Quaterniono'' aŭ ''quaderno'' (Kajero), kvar folioj * ''Quinterno'' (kvinfolio), kvin folioj ktp. Ĉiu duono de la faldita folio estas nomata ''carta'' (karto): la antikva uzo ne antaŭvidas la numeradon de la paĝoj, sed, ĝuste, de la kartoj (el kio “kartulado”) kies oni distingas la “recto” (rekto = averso) kaj la “verso” (renverse). == Filologio == Kodekso povas esti konsiderata kiel kopio de la originalo aŭ de atestanto jam ekzistanta, aŭ kiel ''[[aŭtografo|aŭtografa]]'' (se skribita rekte de la aŭtoro; ''[[Idiografo|idiografa]]'', se skribita sub lia superrigardo). Kolekto de atestantoj estas indikata per “[[tradicio]]”; la grafia skizo kiu rimarkigas la rilatojn inter la kodeksoj, establitajn pere de komparoj laŭ sciencaj metodoj (kiel tiu de [[metodo de Lachmann]], estas male nomata [[kodeksa kadro]] ''stemma codicum''. [[Dosiero:Family-bible.jpg|eta|220px|dekstra|Kristana [[Biblio]] en kodekso]] Latinlingva kodekso (''codex'', pluralo ''codices''), laŭkaze, estas indikata per: # ''vetustissimus'' (plejantikva): temas pri la plej antikva kodekso de koncernata verko; # ''unicus'' (unika): kodekso elveninta el unu sola fonto: kio malhelpas komparojn; # ''originale'' (originalo): teksto ĉe la bazo de la manuskripta tradicio; # ''arketipa'': kodekso hipotezita perdita, rekta kopio de la originalo, el kiu oni opinias ke devenas aliaj atestantoj en nia posedo. # ''olografa'' (aŭtografa): skribita per la manoj da la aŭtoro mem; # ''idiografa'': skribita sub la superrigardo de la aŭtoro; # ''optimus'' (plej perfekta): kopio opiniata la plej perfekta kaj pro ĝiaj antikveco aŭ aspekto, aŭ pro tio ke ĝi entenas malmultajn erarojn; # ''interpositus'' (intera): kopio perdita supozita intera inter la arketipo kaj la konservitaj atestantoj; # ''ascendente'' (ascenda): se ĝi devenas rekte de alia konsiderita; # ''antigrafa'' (antaŭskribita: se temas pri kopio-modelo el kiu oni derivigis alian; # ''apografa'': kopio generita de la originalo aŭ de alia kopio;; # ''miscellaneo'' (miksita): entenanta verkojn de diversaj aŭtoroj aŭ pritraktantajn diversajn temojn; # ''composito'' (miksaspeca): komponaĵo el pluraj kodeksoj origine plurfontaj; # ''adespoto'' (neanonima): se aperas la nomo de la aŭtoro; # ''anepigrafa'' (sentitola): se ne aperas la titolo de la verko; # ''acefalo'' (senkapa): se mankas la komenco; # ''opistografo'' : estas prezentataj du tekstoj malsamaj en la rekto kaj en la verso; # ''descriptus'' (jam skribita): kopio de kodekso jam konservita, kaj do malmulte grava <ref>En la kazo en kiu kodeksoj estas deklaritaj ''descripti'' (jam skribitaj), oni procedas al la “elimino”, ĉar senutilaj, laŭ la metodo de Lachmann.</ref> En filologio la kodekso “fidinda” ne ĉiam estas identigata kun la plej antikva; validas fakte la diro ''recentiores non deteriores'' (la modernaj kodeksoj ne ĉiam estas la malpli fidelaj); moderna atestanto “a” povus esti kopio de kodekso “perdita” pli antikva kaj fidinda ol “b” samantikva sed kun abundo de malpirigaĵoj. == Juro == Ĉar unu el la ĉefaj uzoj por antikvaj libroj estis dokumenti leĝarojn kaj regularojn, la vorto kodekso ankaŭ fariĝis kromnomo por dosiero de leĝoj. La Kodekso nuntempe estas dosiero de leĝoj apartenantaj al la diversaj juraj areoj - [[Krima juro|krimaj]], [[Civila juro|civilaj]], [[Komerca juro|komercaj]] aŭ [[Labora juro|laboraj rilatoj]]. La kreo de kodekso estas leĝdona agado kaj efektivigas la [[Parlamento|leĝdonan parlamenton]]. [[Kodigo]] estas ago, en kiu la leĝdona periodo sisteme redaktas la diversajn leĝojn en aparta kampo, renovigas, unuigas, kompletigas kaj ĝisdatigas la leĝojn kaj ankaŭ nuligas malaktualajn leĝojn. La [[leĝaro de Ur-Namu]] estas la plej frua leĝaro trovita en [[arkeologiaj elfosejoj]]. Ĝi originis de la antikva [[Sumero|sumera]] kulturo, kiu regis la areon sude de [[Mezopotamio]]. La plej gravaj kodeksoj kompilitaj laŭlonge de la historio estas jenaj: * [[Kodekso de Hamurabi]] — verkita en [[Babilono]] en la [[18-a jarcento a.K.]] ĝi temas pri la leĝo de puno, la reguloj de [[Procedura juro|jura proceduro]], [[Geedzeco|geedzeca juro]] kaj [[Heredo (juro)|hereda juro]]. * ''[[Corpus iuris civilis]]'' (ankaŭ konata kiel la ''Kodekso Justiniana'') — verkita sub imperiestro [[Justiniano la 1-a]] en [[533]]. Ĉi tiu kodekso estas kompleta resumo de la [[romia juro]] kaj havis grandan influon en eŭropaj landoj ĝis hodiaŭ. * [[Kodo Napoleono|Kodekso Napoleona]] — kodekso de civila juro verkita sub imperiestro [[Napoleono la 1-a]] en la jaroj 1803–1804. Partoj de ĝi validas ĝis nun en [[Francio]] kaj ĝi funkcias kiel modelo de civila kodekso ĝis hodiaŭ. * Germana Civila Kodo ([[Germana lingvo|ger]]: '''Bürgerliches Gesetzbuch''', ankaŭ konata per la [[akronimo]] '''BGB''') - kodo de leĝoj en la [[Germana Imperiestra Regno]], kiu estis realigita fine de la [[19-a jarcento]] post la [[Unuigo de Germanio|unuiĝo de Germanio]]. Tiu kodo funkciis kiel modelo por la kodigo de civila juro en pluraj aliaj landoj en la mondo, inkluzive de [[Portugalio]], la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]], [[Japanio]], [[Tajlando]], [[Sud-Koreio]], [[Ĉinio]], [[Grekio]] kaj [[Ukrainio]]. * Ekzistas ankaŭ kodigo de [[Eklezia juro|ekleziaj leĝoj]] konata kiel [[kanona juro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Filologio]] * [[Historio de la teksto|Ekdotiko]] * [[Princa eldono|Editio princeps]] * [[Eldono]] * [[Uncialaj manuskriptoj de la Nova Testamento]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kodeks.0o|ReVo titolo=Kodekso}} [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Kodeksoj| ]] [[Kategorio:Italaj inventoj]] iaqj5i8mkvafe06r3w0yw4cjwevx985 0 415476 9416599 8739766 2026-06-29T03:13:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416599 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:17 Comtat Venaissin par Stephano Ghebellino (vers 1580) Médiathèque Ceccano.jpg|eta|Unŭa mapo de la Avinjona ĉirkaŭurba kamparo, de Stefano Ghebellino (ĉirkaŭ 1580).]] La '''kamparaj judoj''' (aŭ plibone "judaj ''comtadins''"), etimologisence funkcias kiel indiko pri judoj “loĝantaj en la ĉirkaŭurbo”, ''ne metie'' praktikantaj, aŭ pri alimaniere diritaj '''judoj de la Papo''' (france respektive ''Juifs comtadins'' kaj ''Juifs du Pape''), estis la judoj loĝantaj en la [[Avinjona ĉirkaŭurbo]] (le Comtat Venaissin). Dum [[Mezepoko]] kiam la judoj estis persekutitaj aŭ forigitaj el [[Francio]], aparte dum la regado de [[Filipo la 4-a (Francio)|Filipo la belulo]], la [[Papa Ŝtato|papa Avinjona feŭdo]] sintenadis plitolere rilate ilian ŝancon. La Avinjona ĉirkaŭurbo, etendiĝanta proksimume al la okcidenta parto de [[Vaucluse]], estis papa feŭda posedaĵo ek de [[1274]]. Tiel en la ĉirkaŭaj urboj ([[Avignon|Avinjono]], [[Orange (Vaucluse)|Orange]], [[Carpentras]], [[Valréas]], ktp.) povis instaliĝi juda vasteta komunumo kiu estos la plej antikva de Francio. == Historio == === Origino === Post la antikva epoko, la ĉeesto de judoj estas atestata en [[Marsejlo]] kaj en la valo de [[Rodano]]. Dum la romia epoko jam ekzistis tie aktivaj judaj komunumoj, sed probablas ke tiu ne estis ekskluzive formitaj de solaj judoj ekzilitaj sed ankaŭ de galoromiaj konvertitoj. La 27-an de marto de 1247, merkredon de la [[Sankta semajno]] oni trovis mortinta en [[Valréas]]. kristanan knabinon. Tiu evento startos unu el la unuaj [[Akuzoj pri sango]] ref>{{En}} [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=B&artid=1173]. La judoj de Valeas estis tuj arestitaj kaj torturitaj kaj [[Brulŝtiparo|brulŝtuparumitaj]]. Sekve ankaŭ judoj de aliaj samregionaj lokoj estis ĝenitaj tiom ke devis interveni papo [[Inocento la 4-a]]<ref>La Avinjona kaj ĉirkaŭaj teritorioj tiam estis feŭdo de la papo ekde 1274: la papo tien metos sian sidejon, post la pago de okdek florintojn al la reĝo de Napolo sinjoro de la teritorio, en 1309.</ref> por bloki tiun ekflamon de [[Kontraŭjudismo]] <ref>[http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/06/67/65/PDF/presence_juive_en_Dauphine.pdf] | titolo: = La juda ĉeesto en regionoj de la sudo de Francio.</ref> Malgraŭ du portempaj elpeloj en 1302 kaj en 1322, la Avinjona kaj najbaraj regionoj ek de nun estos rifuĝo por la judoj elpelitaj en la regno de Francio === Papo kaj judoj de la Kampara Ĉirkaŭurbo === La juda ĉeesto estas atestata en [[Carpentras]]<ref>en Carpentras ankoraŭ hodiaŭ situas la plej antikva sinagogo de Francio</ref> almenaŭ ekde la 28-a de februaro de [[1276]], laŭ la “etato de impostoj” (''rôles d'impôts'') de tiu periodo.<ref>[http://74.52.200.226/~sefarad/lm/015/page8.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Historiaj kaj genealogiaj esploroj ĉe la judoj de tiu ĉirkaŭurbo. Verko de Michel Mayer-Crémieu x.</ref> La sinteno de la papoj permesas al la judoj de tiu regiono loĝi senĝene kaj multaj judoj de Francio povis forfuĝi el persekutoj. Tamen, ekde la fino de la [[16-a jarcento]] ili estis devigitaj enloĝiĝi en unu el la kvar [[geto]]j (carrières)''<ref>La franca termino, el la [[okcitana]] "carriera" (= vojo, strato), indikas la straton aŭ la judan kvartalon en kiu loĝis la tuta juda komunumo de iuj urboj de la teritoria Ĉirkaŭurbo.</ref> La getoj de la tiu regiono estis en Avinjono, [[Carpentras]], [[Cavaillon]] kaj [[Isle-sur-la-Sorgue]]<ref>Sub la gvido de [[Bernhard Blumenkranz]], ''Histoire des Juifs en France'', p, 194</ref>. En [[1322]], [[Johano la 22-a]] ordonis la elpelon de ĉiuj judoj el Avinjono kaj el Ĉirkaŭurbo pro la akuzo, interalie, pri praktikado de la [[uzuro]] ekstere de la permesitaj normoj koncedita de la Lateran Koncilio de 1215. Diversaj el ili rifuĝigis en la zonoj de la grafejoj de [[Savojo]] kaj [[Dofineo]] dum la papo por pli urĝigi la eliron igis ne alireblaj la sinagogojn<ref>Estis la dua elpelo de judoj el tiuj teritorioj: la unua okazis per la dekreto de la guberniestro ([[1303]]) Mateo el Chieti, ĉiam pro la sama motivo: la praktikado de la unzuro trans la koncedoj de la Laterana Koncilio</ref>. Sed post kelke da tempo la papo revenis sur siajn paŝojn kaj revenigis la elpelitajn judojn, kondiĉe ke ili obeu la jenajn normojn: la junuloj ekde la aĝo de dekkvar jaroj portu flavan distingilon (france ''rouelle'') dum por la samaĝulinoj estis preskribita [[vualo]] (france ''cornalia'' o cornu).<ref>Praktike estis reinirigita la ordeno de la [[Kvara Laterana Koncilio]] (1215), kies dekreto motiviĝis pro la provo malhelpi seksajn rilatojn inter malsamreligianoj, sed onidire kuris voĉoj ke la distingilo signu la tridek monerojn de la perfido de Judaso ktp. Tamen veras ke la distingilo fariĝos marko de malsupereco kaj malŝateco.</ref> === La ''carrières'' (getoj) === En [[1394]] <ref>La papo jam forlasis definitive Avinjonon revenante al Romo en 1377.</ref>, la judoj estis definitive forigitaj el la regno de Francio. En papa feŭda regiono la judoj povis restadi, kondiĉe tamen ke ili: : - loĝi en unu el la getoj, kien ĉiuvespere neniu nejuda povu eniri, : - pagi kromajn impostojn, : - devigo asisti periode al predikoj celantaj ilia konvertiĝo Komence de la [[16-a jarcento]] la judoj estis elpelitaj el la [[Provenco]] kaj multaj el ili trovis rifuĝon en la feŭdaj papaj teritorioj.<ref>[http://www.historia.fr/content/recherche/article?id=15368]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} nome en la "Ĉirkaŭuubaj" teritorioj kaj en Avinjono sub la protekto de la papo.</ref> La ''judoj de la papo'' ne estis multaj: 500, sumante tiujn de Avinjono kun tiuj de Carpentras en [[1600]] ĉirkaŭ.<ref>Sub la gvido de [[Bernhard Blumenkranz]], «Histoire des Juifs en France», Privat eldonisto, dua parto, tria sekcio, ĉapitro unua.</ref> Thomas Platter (1882) priskribas la geton de Avinjono de [[1595]] kiel strato fermita ĉe la du flankoj [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1020450/f266.table] en “Notes de voyage de deux étudiants bâlois”. Li rimarkigas ke la plejgranda parto de judoj estis tajloroj, dum en la mezepoko iliaj metioj ne distingiĝis el tiuj de la aliaj Avinjonanoj. Iuj estis medicinistoj aŭ ankaŭ terkultivistoj. La “Historio” informas ke la “sinagogo estis kelo. Judoj ne povis eliri la geton se ne dumtage, ''vestitaj per apartaj vestoj kaj kun en la kapo flava ĉapo''. La insista ripetado de la limigaj normoj laŭlonge de la jarcentoj ŝajnas indiki ke la ili estis malmulte aplikitaj. La “judoj de la papo”, kiel kutime diritaj, laŭŝajne havis fakte bonajn rilatojn kun iliaj kristanaj kuncivitanoj. Formiĝas, en tiu lokoj, aparta “ĉirkaŭurbo” (comtadin) apartenanta nek al la juda fluo [[Sefardoj|sefarda]] konstatebla en la baseno de la Mediteraneo kaj en la sudokcidento de Francio, nek al tiu [[Aŝkenazo|aŝkenaza]] de [[Alzaco-Loreno]] kaj de centra kaj orienta Eŭropo. Ĝi estis karakterizita per komunuma organizo tre strukturita, kaj per senescepta [[endogamio]] (geedziĝoj nur inter samkulturulo) kaj per propra [[Rito|ritaro]]. Tiuj judoj parolis la [[ŝuadit]], judan provencan dialekton. === Historia disvolviĝo === Dum la [[18-a jarcento]], la ekonomia situacio de judoj pliboniĝis kaj diversaj eĉ riĉiĝis, Iuj el ili vojaĝis tra la sudo de Francio. Laŭ tiutempaj kronikaĵoj <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/itiinv/synag/fr/syna4.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-09-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111105022729/http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/itiinv/synag/fr/syna4.htm |arkivdato=2011-11-05 }}</ref> la judoj konstruis la sinagogon de [[Carpentras|Carprentras]], italstile dekoraciitan, hodiaŭ taksata arta ĉefverko, kaj komencis loĝe restadi duonkonstante en najbaraj urboj. === Post la franca revolucio === La [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]] nuligas la papajn rajton sur Avinjono kaj la tuta feŭda regiono kiuj fariĝas definitive francŝtata teritorio: la getoj iom post iom senpopoliĝas kaj judoj komencas partopreni en la publika vivo kiel la aliaj kuncivitanoj. Nun, post la tragikaj eventoj de la [[Holokaŭsto]], la judaj komunumoj de Avinjono kaj Carpentras novelane reviviĝas ekde [[1962]], per la alveno de judoj el [[Alĝerio]] de la [[19-a jarcento]] laŭleĝe deklaritaj francaj civitanoj. == “Ĉirkaŭurbaj” judoj famaj == Nur posteuloj de la “judoj de la papo” akiros reliefon en la socio. Meritas atenton [[Alfred Naquet]] kiu estis membro de la registaro dum la revolucia periodo de [[1848]], politikisto [[Adolphe Crémieux]] memorigita pro la “dekreto Crémieux” per kiu la franca ŝtato koncedis la francan civitanecon al la judoj de Alĝerio, verkisto [[Armand Lunel]], muzikisto [[Darius Milhaud]], [[Bernard Lazare]] kiu fieris pri sia posteulecon, flanke la patrino, el “trezoristo de la papo” de Avinjono (laŭ la biografio verkita de “Jean-denis Bredin”). == Merita rimarko == La esploroj de profesoro [[René Moulinas]] multe kontribuis, per sia “Les Juifs du Pape” al la rekonstruo de la socia stato kaj vivo de la judoj de la avinjona papa feŭdo. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Fr}} E. Bardinet, ''De la condition civile des Juifs du Comtat Venaissin pendant le séjour des papes d’Avignon (1309 – 1376)'', Revue Historique, 12, 1880. * {{Fr}} E. Bardinet, ''Les Juifs du Comtat Venaissin au Moyen-Âge. Leur rôle économique et intellectuel'', Revue Historique, 14, 1880. * {{Fr}} C. Faure, ''Études sur l’administration et l’histoire du Comtat Venaissin du XIII au XIV siècle (1229 – 1417)'', Paris-Avignon, 1909. * {{Fr}} A. Mossé, ''Histoire des juifs d'Avignon et du Comtat Venaissin'', Paris, 1934. * {{Fr}} Philippe Prévot, ''Histoire du ghetto d'Avignon'', Éd. Aubanel, Avignon, 1975, ISBN 978-2-7006-0056-8 * {{Fr}} [[David Feuerwerker]], ''L'Emancipation des Juifs en France. De l'Ancien Régime à la fin du Second Empire''. [[Albin Michel]]: [[Paris]], [[1976]] ISBN 2-226-00316-9 * {{Fr}} René Moulinas, ''Les Juifs du Pape en France'', Paris, 1981. * {{Fr}} René Moulinas, ''Les Juifs du Pape'', Éd. Albin Michel, Coll. ''Présence du Judaïsme'', Paris, 1992. * {{Fr}} D. et C. Iancu, ''Les Juifs du Midi. Une histoire millénaire'', Avignon, 1995. == Vidu ankaŭ == * [[Avignon|Avinjono]] * [[Kvara Laterana Koncilio]] * [[Johano la 22-a]] * [[Cum nimis absurdum]] * [[Geto de Romo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Fr}} [http://www.chez.com/ivn/cavaillon/musees.htm Musée Juif Comtadin] * {{Fr}} [http://www.geneaguide.com/livres/juifpape.htm Les Juifs du Pape] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927215537/http://www.geneaguide.com/livres/juifpape.htm |date=2007-09-27 }} * {{Fr}} [http://www.chez.com/tjacob/comtat.htm Les Juifs du Comtat-Venaissin] * {{Fr}} [http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/itiinv/synag/fr/syna.htm Exposition virtuelle "Les synagogues du Comtat"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130625174732/http://www.culture.gouv.fr/culture/inventai/itiinv/synag/fr/syna.htm |date=2013-06-25 }} * {{Fr}} [http://www.genealoj.org/ENtexte/page1313.html The papal Jews] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100324175148/http://www.genealoj.org/ENtexte/page1313.html |date=2010-03-24 }} [[Kategorio:Historio de judismo]] [[Kategorio:Historio de Francio]] 1ztv23qqcqea6ddd1basnbdp7s55ruc 0 416920 9416202 9175153 2026-06-28T13:45:24Z ThomasPusch 1869 9416202 wikitext text/x-wiki {{informkesto politikisto}} '''Kurt Ferdinand Friedrich Hermann VON SCHLEICHER''' ({{Aŭdio|De-Kurt von Schleicher.oga|elparolo}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1882|04|7}} en [[Brandenburg an der Havel]]; mortis {{mortodato|1934|06|30}} en Neubabelsberg apud [[Pocdamo]]) estis germana oficiro, laste generalo de la infanterio, kaj politikisto. Inter komenco de decembro 1932 kaj fino de januaro 1933 li estis en la ofico de germana [[Kanceliero (Germanio)|regna kanceliero]].[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 136-B0228, Kurt von Schleicher.jpg|eta|Kurt von Schleicher, 1933.]] == Vivo == Naskita kiel filo de prusa oficiro, Schleicher estis edukita milite al leŭtenanto en la soldata lernejo ''Lichterfelde'' apud la germana ĉefurbo [[Berlino]] inter la jaroj 1896 kaj 1900. Fine de la edukado li komencis sian oficon de oficiro en la 3-a gardistara regimento staciita apud Berlino. Naŭ ĝis dek jarojn poste Schleicher nomumitis ĉefleŭtenanto kaj iris al la milita akademio. En 1913 li finis la tiean edukon kaj iris al la granda ĉefa stabo de generaloj, kie li laboris en la sekcio pri fervojoj sub la ĉefleŭtenanto Wilhelm Groener. En 1914 jam komenciĝis la [[Unua Mondmilito]], sed li nur venis al la fronto (en [[Galicio]]) maje de 1917. Post la malsukcesa milito fiaskis la politika sistemo en Germanujo kaj estiĝis la [[Vajmara Respubliko]] – la unua tutgermana demokratio, regita de la nova prezidento [[Friedrich Ebert]]. En Septembro 1919 oni ordonis al Schleicher iri al la Regna ministerio pri defendo, kie li iĝis kunlaboranto kaj konsilanto de generalo [[Hans von Seeckt]]. En 1929 Schleicher fariĝis al ŝtata sekretario kaj samtempe al generala majoro. Du jarojn poste li edziĝis kun Elisabeth von Henning, la 28-an de julio 1931. Aprile de la sekva jaro la germana regno malpermesis la naziisman militoorganizaĵon ''SA'' (germanlingve ''Sturmabteilung''), kio rezultis en kverelo inter Schleicher kaj Groener, kiu nun estis regna ministro pri defendo. Schleicher proponis maldanĝerigi la naziojn, i.a. per la transformigo de SA al nepartia defenda organizaĵo, sed tiu propono ne estis akceptata. La 1-an de junio 1932 nova parlamento estis elektita kaj Schleicher iĝis tiam regna ministro pri defendo en la kabineto de [[Franz von Papen]], kiun Schleicher mem estis proponinta kiel sekvanto de [[Heinrich Brüning]] kiel kanceliero al la regna prezidento [[Paul von Hindenburg]]. La 17-an de novembro la kabineto de Papen eksiĝis, kaj la 3-an de decembro Schleicher iĝis mem kanceliero per la decido de Hindenburg, sed Schleicher ne sukcesis estigi registaron pro la diferencoj kaj la reciproka malakcepto de la dekstra partio [[NSDAP]] kaj la maldekstra [[Socialdemokratia Partio de Germanio|SPG]]. Fine de januaro 1933 Schleicher fine decidis eksiĝi kun sia kabineto kaj konsili, ke Hitler, la estro de la politikaj dekstruloj, iĝu kanceliero. La 30-an de junio 1934 la registaro de Hitler riproĉis al siaj politikaj adversuloj kaj subtenantoj de la organizaĵo ''SA'', al kiuj ja ankaŭ apartenis Schleicher, ke ili estis provintaj fari puĉon. Kiel ŝajnan defendon la reĝimo de Hitler atakis la adversulojn en la tiel-nomata ''[[Nokto de la longaj tranĉiloj]]'': Schleicher kaj lia edzino estis murditaj hejme.<ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchleicherKurt/index.html Deutsches Historisches Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120924034935/http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchleicherKurt/index.html |date=2012-09-24 }} (Germana Historia Muzeo), vidite la 13-an de oktobro 2012.</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Kurt von Schleicher}} * [[Röhm-puĉo]] {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Schleicher, Kurt Ferdinand Friedrich Hermann von}} [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Germanaj kancelieroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Murditoj]] hizuc7f2eae3877c6luafg05zo5qhbr 9416349 9416202 2026-06-28T18:01:15Z ThomasPusch 1869 9416349 wikitext text/x-wiki {{informkesto politikisto}} '''Kurt Ferdinand Friedrich Hermann VON SCHLEICHER''' ({{Aŭdio|De-Kurt von Schleicher.oga|elparolo}}, naskiĝis {{naskiĝdato|1882|04|7}} en [[Brandenburg an der Havel]]; mortis {{mortodato|1934|06|30}} en Neubabelsberg apud [[Pocdamo]]) estis germana oficiro, laste generalo de la infanterio, kaj politikisto. Inter komenco de decembro 1932 kaj fino de januaro 1933 li estis en la ofico de germana [[Kanceliero (Germanio)|regna kanceliero]]. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 136-B0228, Kurt von Schleicher.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Kurt von Schleicher en 1933}}]] == Vivo == Naskita kiel filo de prusa oficiro, Schleicher estis edukita milite al leŭtenanto en la soldata lernejo ''Lichterfelde'' apud la germana ĉefurbo [[Berlino]] inter la jaroj 1896 kaj 1900. Fine de la edukado li komencis sian oficon de oficiro en la 3-a gardistara regimento staciita apud Berlino. Naŭ ĝis dek jarojn poste Schleicher nomumitis ĉefleŭtenanto kaj iris al la milita akademio. En 1913 li finis la tiean edukon kaj iris al la granda ĉefa stabo de generaloj, kie li laboris en la sekcio pri fervojoj sub la ĉefleŭtenanto Wilhelm Groener. En 1914 jam komenciĝis la [[Unua Mondmilito]], sed li nur venis al la fronto (en [[Galicio]]) maje de 1917. Post la malsukcesa milito fiaskis la politika sistemo en la [[Germana Regno]] kaj estiĝis la [[Vajmara Respubliko]] – la unua tutgermana demokratio, regita de la nova prezidento [[Friedrich Ebert]]. En septembro 1919 oni ordonis al Schleicher iri al la Regna ministerio pri defendo, kie li iĝis kunlaboranto kaj konsilanto de generalo [[Hans von Seeckt]]. En 1929 Schleicher fariĝis al ŝtata sekretario kaj samtempe al generala majoro. Du jarojn poste li edziĝis kun Elisabeth von Henning, la 28-an de julio 1931. Aprile de la sekva jaro la germana regno malpermesis la nazian milican organizaĵon ''SA'' (germanlingve ''[[Sturmabteilung]]''), kio rezultis en kverelo inter Schleicher kaj Groener, kiu nun estis regna ministro pri defendo. Schleicher proponis maldanĝerigi la naziojn, i.a. per la transformigo de SA al nepartia defenda organizaĵo, sed tiu propono ne estis akceptata. La 1-an de junio 1932 nova parlamento estis elektita kaj Schleicher iĝis tiam regna ministro pri defendo en la kabineto de [[Franz von Papen]], kiun Schleicher mem estis proponinta kiel sekvanto de [[Heinrich Brüning]] kiel kanceliero al la regna prezidento [[Paul von Hindenburg]]. La 17-an de novembro la kabineto de Papen eksiĝis, kaj la 3-an de decembro Schleicher iĝis mem kanceliero per la decido de Hindenburg, sed Schleicher ne sukcesis estigi registaron pro la diferencoj kaj la reciproka malakcepto de la dekstra partio [[NSDAP]] kaj la maldekstra [[Socialdemokratia Partio de Germanio]]. Fine de januaro 1933 Schleicher fine decidis eksiĝi kun sia kabineto kaj konsili, ke Hitler, la estro de la [[dekstra ekstremismo|dekstraj ekstremistoj]], iĝu kanceliero. La 30-an de junio 1934 la registaro de Hitler riproĉis al siaj politikaj adversuloj kaj subtenantoj de la organizaĵo ''SA'', al kiuj ja ankaŭ apartenis Schleicher, ke ili estis provintaj fari puĉon. Kiel ŝajnan defendon la reĝimo de Hitler atakis la adversulojn en la tiel-nomata ''[[Nokto de la longaj tranĉiloj]]'': Schleicher kaj lia edzino estis murditaj hejme.<ref>[http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchleicherKurt/index.html Deutsches Historisches Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120924034935/http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchleicherKurt/index.html |date=2012-09-24 }} (Germana Historia Muzeo), vidite la 13-an de oktobro 2012.</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Röhm-puĉo]] {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Schleicher, Kurt}} [[Kategorio:Germanaj generaloj]] [[Kategorio:Germanaj kancelieroj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Murditoj]] e63vripk4wff7azxxudv1yg42z509s3 0 424800 9416707 9409284 2026-06-29T09:02:28Z Kani 670 /* Vidindaĵoj */ 9416707 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Winston salem panorama.jpg|eta|centre|500ra|{{centre|Larĝa panoramo en Winston-Salem}}]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=US-NC|situo sur mapo2=Usono|zomo=10|sen banderolo= jes }} '''Winston-Salem''' estas [[grandurbo]] en [[Usono]], en [[subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Norda Karolino]]. La urbo estas la administra centro de la ĉirkaŭa [[Kantono Forsyth (Norda Karolino)|kantono Forsyth]]. La urbego estas ankaŭ [[universitata urbo]] kaj administra centro de la kantono. == Bazaj informoj == * [[Koordinato]]j: {{koordinatoj gm|36|06|N|80|16|W|montru=entekste}} * [[Areo]]: {{unuo|343|km²}} * [[Loĝantaro]]: {{formatnum:232385}} (en [[2011]]) * [[Supermara alteco]]: {{unuo|300|m}} * [[Horzono]]: [[UTC]]-5h (en [[somero]] UTC-4h ) * [[Poŝtkodo]]j: * [[Telefonkodo]]j: 336 [[Dosiero:NCSAfilm1.jpg|eta|maldekstre|Panoramo en Winston-Salem]] == Geografio == Winston-Salem situas sur [[montetaro]] en la orienta landparto de Usono, en la norda parto de Norda Karolino. == Historio == === Salem === [[Episkopo]] fondis ĉe la nuna Salem (tiama Bethabara) setlejon en [[1753]] por moravianoj. En [[1766]] jam urbeto formiĝis. Ĝis la [[Usona Enlanda Milito]] la loĝantoj estis nur religiuloj-fratoj. === Winston === En [[1849]] Winston estis fondita, nomita post loka [[heroo]] ''Joseph Winston''. === Winston-Salem === En [[1886]] Winston kaj Salem unuiĝis. Ĝi prosperis kiel industria urbo, produktante tabakvarojn, meblarojn kaj teksaĵojn. Pli frue en [[1874]] J. Reynolds fondis tabakentreprenon, kiu disfamiĝis. == Trafiko == Winston-Salem uzas internacian [[flughaveno]]n ĉe [[Greensboro (Norda Karolino)]]. En la urbego [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. El la urbego kuras 4 [[aŭtoŝoseo]]j al [[Raleigh]], [[Virginio]], [[Charlotte]], [[Asheville]], [[trajno]]j kuras al Virginio. [[Dosiero:2009-04-24 Winston Tower.jpg|eta|dekstre|Nubskrapulo en Winston-Salem]] == Klimato == En Winston-Salem la [[temperaturo]] averaĝe varias inter 8-21 °C. La varmo kulminas inter [[junio]]-[[aŭgusto]] kun rekordo 40 °C, la malvarmo kulminas en [[januaro]] kun rekordo -23 °C. Jare pluvas po 1102 mm. En ĉiuj [[monato]]j pluvas (aŭ neĝas). La [[pluvo]] kulminas en [[julio]], malkulminas en [[novembro]]. == Vidindaĵoj == * [[muzeo]]j, ekzemple pri historio de Olda Salem, pri dekoraciaj artoj, pri amerika arto, pri nuntempa arto, pri antropologio, pri infanaj [[libro]]j * diversaj [[ĝardeno]]-[[parko]]j * [[planetario]] * ''[[Reynolds Building]]'' ==Servoj== * [[Universitato Wake Forest]] == Famuloj == En Winston-Salem naskiĝis [[Jill Wagner]] kaj [[Harold Nicholas]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Moldavio}} [[Ungheni]], [[Moldavio]] * {{Flago|Ganao}} [[Kumasi]], [[Ganao]] * {{Flago|Bahamoj}} [[Nasaŭo (Bahamoj)]], [[Bahamoj]] * {{Flago|Ĉinio}} [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]] * {{Flago|Liberio}} [[Buchanan]], [[Liberio]] == Fontoj == * Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2 * Anglalingva kaj hungarlingva Vikipedioj [[Dosiero:Map of North Carolina NA.png|eta|maldekstre|Mapo pri Norda Karolino, kie estas trovebla Winston-Salem meze en la norda landparto]] [[Kategorio:Urboj de Norda Karolino]] ltnhevt2opx4440c9z2fhapre9ix8mg 0 431230 9416123 6795622 2026-06-28T12:01:50Z Kh0708 169500 Ĝisdatigita al la plej nova bildo 9416123 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RikuchuNakano Station 202604.jpg|eta|dekstre|Stacio Rikuĉu-Nakano]] '''Stacio Rikuĉu-Nakano''' (陸中中野駅 [Rikuchū-Nakano-eki]) estas stacio de [[Japana Fervojo (grupo de kompanioj)|Japana Fervojo]]. Ĝi lokiĝas en [[Hirono]], en [[Gubernio Iŭate]], [[Japanio]]. == Linio == * [[Orient-Japania Fervoja Kompanio]]: ** [[Linio Haĉinohe]] {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rikuczu-Nakano}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate]] [[Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate]] exep53zct7ya48l8bw25cv4lhpivwfg 0 440897 9416551 8779237 2026-06-28T22:59:15Z ThomasPusch 1869 9416551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = Ŝtata |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = NL |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato Mastriĥto''' ({{Lang-nl|'''Universiteit Maastricht'''}}, akronime '''UM''') estas [[publika universitato]] situanta en [[Mastriĥto]], Nederlando kiu estis establita en 1976 kaj do estas la dua plej juna inter la 13 nederlandaj universitatoj <ref name="UM-about">{{cite web|url=http://www.maastrichtuniversity.nl/web/Main/AboutUM.htm|title=About UM|publisher=Maastricht University|date=2008-07-01|access-date=2009-07-18}}</ref>. Ĝis 2020, ĉirkaŭ 21,000 studentoj studas en la universitato, kun 55% el ili estas eksterlandanoj (dum preskaŭ 20% de la kunlaborantaro de la universitato ankaŭ havas eksterlandan civitanecon) <ref name="UM-statistics">{{cite web|url=https://www.maastrichtuniversity.nl/about-um/organisation/facts-figures|title=Maastricht University Facts and Figures|publisher=Maastricht University|access-date=2021-07-09}}</ref>. Duono de la studprogramoj estas en la angla kaj la ceteraj estas instruataj parte aŭ plene en la nederlanda. La universitato estas konsiderata unu el la plej bonaj en Nederlando. Ĝi estas la plej granda el la kvar [[universitato]]j en [[Limburgo (Nederlando)|Limburgo]]. == Historio == La universitato estis oficiale establita en januaro 1976 kun la aprobo de [[Reĝino Juliana|Juliana]], Reĝino de Nederland, kaj tio post kiam oni konstatis la bezonon trejni profesiulojn en la kampoj de medicino pro la manko en la lando. Tiu institucio helpis restarigi la lokan ekonomion post kiam la karboindustrio malkreskis. En ĝiaj fruaj jaroj, la universitato ricevis ampleksan registaran subtenon. La fakultato de Juro estis establita en 1981 sekvita de la Ekonomio en 1984. En 1994 estiĝis la fakultato de Arto kaj Kulturo kaj jaron poste la fakultato de Psikologio. La fakultato de Homaj Sciencoj ekfunkciis en 2005, kaj enhavis diversajn organizajn unuojn, kiel la Departemento pri Scio-Inĝenieristiko kaj la Lernejo de Registaro. En 2007 la fakultatoj de sansciencoj kaj la fakultato de medicino estis unuigitaj en unu fakultaton <ref name="UM-data2">{{cite web|url=http://www.maastrichtuniversity.nl/web/Main/AboutUM/History/ImportantDates.htm|title=Important dates|publisher=Maastricht University|access-date=2010-12-31|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007095449/http://www.maastrichtuniversity.nl/web/Main/AboutUM/History/ImportantDates.htm|archive-date=2011-10-07}}</ref>. Aktuale de 2020, la universitato funkcias ĉirkaŭ ses fakultatoj proponantaj 17 programojn porbakalaŭro , 56 magistraj programoj kaj kelkaj doktoraj studprogramoj. == Organizo == * fakultato de Sano, Medicino kaj Vivsciencoj * fakultato de Psikologio kaj Neŭroscienco * fakultato de Juro * fakultato de Artoj kaj Sociaj Sciencoj * fakultato de Scienco kaj Inĝenierio * lernejo de Komercadministracio kaj Ekonomiko == Rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 201–300 (2020) * Times Higher Education - 121-a loko (2021) * {{Q|Q1790510}} - 234 (2021) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.maastrichtuniversity.nl retejo de la Universitato Maastricht] {{Universitatoj en Nederlando}} [[Kategorio:Universitatoj en Nederlando|Maastricht]] [[Kategorio:Limburgo]] idrtxzpea8lsmx94bwd1apqvvwfvz2v 0 441203 9416593 9370102 2026-06-29T01:43:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416593 wikitext text/x-wiki {{Judismo}} <small>Pri la erao mesia estas skribite: '''''... kaj la mondo pleniĝos per la scio pri [[Dio]] kiel la akvo plenigas la surfacon de la "Oceanoj"'''''- ([[Jesaja]] 11, 9)</small> La sintagmo '''Juda filozofio''' postulas atentan analizon kaj zorge faritan difinon kun preciza ekspliko de la terminoj. Laŭ iuj, ĝi estas provo kunfandi laikajn kaj nereligiajn datenojn kun tiuj religiaj de [[Judismo]]; laŭ aliaj, male, prefere temas pri pli moderna formo de raciigado de la judismo mem. Rimarkindas ke la precipaj judaj fontoj kiel [[Tanaĥo]] kaj [[Talmudo]], '''ne''' entenas la terminojn [[Filozofio]]n kaj [[Judismo]]n ĉar tiuj fontoj naskiĝis kiel [[precepto]]j por la konduto de fideluloj, kaj se poste fariĝis laŭlonge de la meditoj ankaŭ fontoj de ellaborado de [[Saĝo]], ili tamen ne atingas la karakteron de la filozofia rezonado. Kiel por ĉiu fandado de religio kaj filozofio, la aliro estas malfacilas ĉar la klasikaj filozofoj komencas sen hipotezoj certaj el kiuj dedukti konkludojn kiuj devas baziĝi sur premisoj de pura racio, dum religiaj pensistoj startas el serio da religiaj principoj laŭnorme ricevitaj kiel veraj. Pro tiuj diverĝoj en la celoj kaj vidpunktoj, iuj subtenas ke ne eblas esti vere filozofoj kaj samtempe veraj konfesantoj de religio. Laŭ tiu sentenco, ĉiuj streĉoj sintezi religion kaj filozofion estas destinitaj al fiasko. Se ekzempli, rabeno [[Nachman]], [[Ĥasidismo|hasida mistikulo]], konsideras la filozofion malvera kaj hereza. Pritraktante la saman temon, male, malsammaniere, [[Baruch Spinoza]], [[panteismo|panteisto]], konsideras la religion malsupera kompare kun la filozofio, kaj do la judan tradician filozofion intelekta kaj intelektula fiasko. Aliaj subtenas la eblecon de sintezo inter la du mondoj. Aparta afero estas la uzado de argumentoj kaj rezonadoj por pruvi la verecon de la religiaj principoj. Temas pri tekniko tre ekspluatata kies spuroj troviĝas en verkoj de multaj religioj, inkluzive de Judismo, [[Kristanismo]] kaj [[Islamo]], sed tia vojo estas ĝenerale juĝata ne vera filozofio ĉe multaj filozofoj. Ekzemplo de tiu aliro troviĝas en la verkoj de [[Lawrence Kelman]], en sia ''Permission to Believe'', (Feldheim 1990). Alia vojo por unuigi religion kaj filozofion kuŝas en la sindeteno ricevi kiel veraj la principojn de sia religio, ĝis kiam oni ne alvenu al la samaj konkludoj per la filozofia procezo. Tio aperas iumaniere en la verkoj de rabeno [[Rekonstruisma judismo |rekonstruista]] [[Mordecai Kaplan]] ([[20-a jarcento]]). Tamen, laŭ iuj fervoraj religiuloj, tiu sindetena sinteno implicus kredmankon, laŭ aliaj tiu sindeteno estus nur “teknika” mensa proceduro. Alia vojo estas aplikado de la analiza filozofio al sia religio por plifortigi la bazojn de la kredo mem. Inter la judaj pensistoj kiuj proponas tian vojon aktivas [[Saadya Gaon]], [[Gersonido]], kaj [[Abraham ibn Daud]]. Per tiu starigo de la problemo kredanto estus filozofo se li anatmetus jenajn demandojn: * Kiu estus la naturo de [[Dio]]? Kiel ni scias ke li ekzistas? * Kiu estas la naturo de la [[Torao]]? Kiel ni scias ke Dio rivelas sian volon al la homoj? * Kio de nia religia tradicio devas esti interpretita laŭlitere? * Kio povas aŭ devas esti interpretita alegorie? * Kio konfesendas por esti konsiderata konfesanto de iu religio? * Kiel harmoniigi la malkovrojn de la filozofio kun la principoj de la religio? * Kiel koherigi sciencon kaj religion? Tiu povus esti la tasko de la juda filozofio, sed la debato ankoraŭ estas senkonkluda == Juda mistikismo: [[Kabalo]] == [[Dio]] kreis la homon donante al li saĝon superan eĉ al tiu eventuale donita al la [[Anĝelo]]j; kiam Dio petis<ref>Temas pri kabala [[midraŝo]].</ref> de la anĝeloj ĉu ili povu doni taŭgajn korektajn nomojn al ĉiuj bestoj, ili ne sukcesis kiel, male, poste sukcesis Adamo kaj en la sankta juda lingvo kaj intuicie en aliaj ĝiaj 70. Fakte, la saĝuloj diris: “Li diris al ili (anĝeloj): “Lia saĝo estas pli granda ol la via”, Fundamenta malsamaĵo inter kabalistoj kaj filozofiantoj koncernas iliajn vidpunktojn pri la potenco de la homa racio. Fakte, kabalistoj apogiĝas sur la tradicio, inspiriĝo kaj intuicio ĉar funditaj sur la revelacio aŭ taŭgeco de la saĝo, de la menso kaj scikapablo: tiuj estas iuj el [[Sefirot]] (nekreitaj lumoj) priskribitaj en la Kabalo. La filozofoj, male subtenas ke la racio estas fundamenta doto por la percepto kaj scio sed ili ĝin uzas malkunigita el la dia revelacio. La unuaj konsentas kun la Torao pli facile kaj pli kohere, dum al duaj ĝin submetas al la racio. Fronte al [[profetaĵo]], tamen, ambaŭ postlamas ĉar la Sanktaj Skriboj, laŭ judaj ekzegezistoj, post la detruo de [[Templo de Jerusalemo]] la [[profeto|profeteco]] ne plu oftas kiel en la antaŭaj epokokaj: ĝi revenos nur kun la apero de la Mesio. === La libro de la generacioj de Adamo === En la [[Tanaĥo]] oni parolas pri la Libro de la generacioj de Adamo, laŭ interpreto de [[Zohar]].<ref>Zohar = la libro plej grava inter tiuj de la Kabalo.</ref> Tiu libro forfuĝis, post la prapeko, el la manoj de Adamo kiu poste ĝin rehavis propete de [[Ĉefanĝelo Gabrielo]]. Per ĝi la origina ricevanto povis ĉeesti en la momento de la revelacio. Nun la rilato inter [[scienco]] aŭ Naturo, kaj Torao estas tia: laŭ la Kabalo, nur per la Torao oni povas gajni sciencon kaj saĝon. == Rilato kaj komparo de la juda penso kaj la aristotela filozofio == Kiel inter la araboj altrudiĝis la filozofiaj vidpunktoj de [[Aristotelo|aristotelismo]], kiel ĉe ([[Aviceno]]) kaj ([[Averoeso]]), tiel okazis ĉe la judoj Moseo [[Maimonido]] kiu reinterpretis aristotelismon (ĝin flektante, tamen, al siaj vidpunktoj), kaj ĉe [[Gersonido]] kiu ([[1288]]-[[1345]]) inter la [[Skolastikismo|skolastikuloj]] li eble estis pli ennoviga ĉar li metis la racion plialten ol la [[Revelacio]]n. Lia ''Milhamot HaShem'' estas modelita sur la [[Gvido de la Perpleksuloj]] kaj povas esti rigardata kiel rafinita kritiko, el filozofia vidpunkto, pri la sinkretismo de aristotelismo kaj juda ortodoksio ĉeesta, male, en la maimonida verko. [[Hasdai Kreskas]] ([[1340]]-[[1410]]) estas konata pro sia verko ''[[Or Hashem]]'' ("Lumo de la Sinjoro"). Nekaŝita intenco de Kreskas estis liberigi judismon el tio kion li opiniis la sklavigo de aristotelismo kiu, pere de Maimonido, kaj influinte de Aviceno kaj Averoeso, minacis mallumigi la distingon de la juda kredo, reduktante la doktrinajn fundamentojn de judismo al ekzemploj de la aristotelaj konceptoj. Lia libro, ''[[Or Hashem]]'', ilustras tre instrue tiun vidpunkton regan. [[Joseph Albo]], hispana rabeno de la [[15-a jarcento]], distingiĝis per la verko en kiu pruvis ke la principoj, ''Ikkarim'' de la juda kredo estas tri: (1) kredo je la ekzisto de Dio; (2) kredo je la revelacio; kaj (3) kredo je la dia justico ĉar ligita al la ideo de senmorteco. Albo trovas okazon por kritiki la opiniojn de siaj antaŭuloj penante tamen por eviti la ĉason al la sorĉistinoj. Albo rifuzas ke la konfeso-aserto pri la kreo ''ex nihilo'' (el nenio) estus kuntrenaĵo de la kredo je ekzisto de Dio, kaj senbremse kritikas la dektri principojn de Maimonido (vidu sube) rilate la kredon kaj la ses de Kreskas. === Arkaika juda filozofio === En tiu epoko la juda filozofio estis peze altirita sin mezuri kun la penso de [[Platono]], [[Aristotelo]] kaj poste kun la [[islama filozofio]]. Multaj de la judaj mezepokaj filozofoj (ekde la [[8-a jarcento]] ĝis la 9-a komparis sian penson preskaŭ nure kun tiu de arabaj filozofoj, kiuj siavice estis tre influitaj de aristotelismo kaj platonismo kiuj jam influis la filozofion de bizancaj kristanoj. === Talmuda malpermeso legi [[apokrifoj]]n kaj iujn filozofiaĵojn === La "apokalipsaj" tekstoj ekskluditaj el [[Judismo|juda religio]] ne estas ricevitaj en la [[Biblia kanono]] de la [[Tanaĥo|juda Biblio]], same kiel multaj aliaj apokrifaĵoj (vidu: [[profetaĵo]]): ankaŭ la nura legado de tiuj estas malpermesita de la [[Halaĥo]] (tradicio). ==== "Epikuranoj" ==== “...epikuranoj ne partoprenas en [[Estonta Mondo]]...([[Talmudo]], [[Sanhedrin]])” Judismo devis sin pozicii antaŭ la diversaj filozofioj. Oni vidu ekzemple, la juĝon antaŭ [[epikurismo]]. Epikurismo kaj epikuranoj estas reĵetataj ĉar ''ili pretendas saĝon kiun ili ne havas kaj ili fundiĝas sur vortoj iluzie revestitaj per malvera "supereco"''. Pri tiu kondamno troviĝas diversaj citaĵoj en la Talmudo. == Pozicio en la historio de la penso == Kutime judaj esploristoj pri gravo kaj evoluo de la filozofia penso de la epoko de kultura kontakto de judoj kaj araboj, opinias ke sen tiu kunagado, ne nur en la filozofia kampo, malfacile la okcidentaj filozofoj enirus la vojojn de la estonta filozofio kaj skolastika kaj humanisma kaj renesanca, aŭ ĝi almenaŭ marŝus pli malrapide. "Gersonido, Gabirol, Majmonido kaj Kreskas" estas konsiderataj, ĉe judoj, gravegaj por la kontinueco de la filozofio ĉar ili iluminis ne nur la gigantojn de la kristana [[skolastiko]] nome [[Alberto la Granda]] kaj [[Tomaso de Akvino]] kaj [[Skoto]] ktp, sed ankaŭ disvastigis siajn lumojn ĝis la moderna filozofio. == Filo de Aleksandrio == [[Filo de Aleksandrio]] ([[20]] a.K. - [[40]] p.K.) estis juda filozofo de la helenisma epoko naskiĝinta en la Egipta Aleksandrio. Filo inkluzivis en sia filozofio la saĝon de la [[Antikva Grekio]] kaj tiu de judismo; li celis harminiigi la sciojn pere de la arto de la [[alegorio]] kiun li estis ellerninta kaj el la pribiblia ekzegezo de tiamaj judaj skoloj kaj el [[stoikismo|stoikistoj]]. Liaj filozofiaj konkludoj estis ĝenerale kritikitaj ĉe la tradicia judismo<ref>Filo estos, male, tre konsiderita kaj “ekspluatata” ĉe la kristanoj.</ref>. Filo celis defendi kaj pravigi siajn religiajn principojn: li ekzamenis tiujn principojn, ilin fiksis kaj precizigis: kaj la filozofio estis uzata kiel subporto de la vero kaj kiel ilo por ĝin malkovri. Kun tiu atento, li elektis, inter la grekaj filozofiaj principoj, tiujn akordiĝantajn kun lia religia kredo kaj rifuzis la senakodiĝantajn kiel la eternecon kaj la nedetrueblecon de la mondo. == Saadya Gaon == [[Saadya Gaon]] ([[892]]-[[942]]) estis konsiderata unu el la grandaj judaj filozofoj ĉar lia precipa eseo, verkita arablingve kaj titolita ''Kitāb al-Amānāt wa-al-Iʿtiqādāt'' (Libro de la kredaro kaj opiniaro), tradukita al juda lingvo en [[1186]] en Konstantinopolo, estas la unua sistema prezentado kaj filozofia kaj teologia ekspozicio de la principoj de [[Judismo]]. Analizistoj pri lia penso komentas ke lia filozofio estis tre influita de la araba filozofio. Per sia rezonado la aŭtoro aplikas raciajn-logikajn kriteriojn al la juda religio; tamen la dogmo havas ĉiam la antaŭecon sur la racio, kies konkludoj dependas ĉiam de la revelacio. Rilate la eternecon de la mondo Saadya Gaon sekvas la tradicion kaj, do, malakceptas la aristotelan tezon, laŭ kiu la mondo ĉiam ekzistis; pri la senmorteco de la individua animo li inferas ke, spite de la tezo de tiutempaj filozofoj, neniu racia kaj revelacia elemento rajtas pensigi al kelka formo de individua supervivo: ankaŭ ĉikaze, la racio devas cedi la paŝon.<ref>La rabenoj ekskludis el la kanono la librojn verkitajn ne hebrelingve, kiuj tamen restis en multaj kristanaj kanonoj, ĝuste tiujn kiuj eksplicite informas pri la senmortemo de individua animo.</ref> Kompense lia judisma interpreto konfesas la resurekton de la mortintoj, kvankam kiel prerogativon de la mesia elaĉeto. == Avicebron, aŭ (arabe) Ŝlomo ibn Gavirol == Filozofo-poeto [[Ŝlomo Ibn Gavirol]] estas ankaŭ konata kiel [[Avicebron]]. Li mortis en [[1070]]. Li estis influita de [[Platono]] kiu estis la unika filozofo de li citita kaj kun kiu li konsentas en jena ideo: estas perilo inter Dio kaj la mondo, inter la specioj kaj la individuo. Jam [[Aristotelo]] formulis kritikon kontraŭ la platona teorio de la ideoj, kiu mankus je perilo aŭ tria elemento inter Dio kaj la mondo, inter formo kaj materio, Tiu "tria homo", tiu ligo inter la senkorpaj aĵoj (ideoj) kaj korpaj tre neidealaj (la materio) kiu laŭ Platono estas la [[demiurgo]], estas, laŭ Filo, la ''Logos''; laŭ Ibn Gvirol, estas la ''dia volo''. Filo allasas al la problemo intelektan solvon (temas pri afero de intelekto), dum laŭ Avicebron estas afero de Dia Volo: alproksimiĝante tiel al modernaj pensistoj kiel [[Arthur Schopenhauer]] kaj [[Wilhelm Wundt]]. Esploristoj trovas en lia filozofio antaŭsignojn de [[novplatonismo|novplatonismaj]] kiuj havos influon, aŭ atenton, se ne ĉe siaj kunreligianoj, certe ĉe la kristanaj skolastikuloj <ref>[[Alberto la Granda]] kaj [[Tomaso de Akvino]] lin ofte citas kaj kun dankemo.</ref>Kaj ĉe filozofoj humanistaj. Iuj komparas lian influon al tiu de Filo inter la unua kristana komunumo, kiu tiun faris anonca filozofo ankaŭ se neglektita de la siaj kunreligianoj. == Bahya ibn Paquda kaj "La devoj de la koro" == [[Bahya ibn Paquda]] vivis en Hispanio en la [[11-a jarcento]] kaj estis aŭtoro de la unua etika normaro de judismo, arablingve verkita kun la titolo ''al-Hidāya ilā faraʾiḍ al-qulūb'', nome "Gvido al la devoj de la koro", kiu estis tradukita al la hebrea en 1161. Li citas ofte, sed ne samopinias kun Saadya Gaon kies evitas eĉ la etajn spurojn de submetiĝo de la religio al la juĝo de la racio, kaj adheris al mistikismo novplatonisma. Lia evidenta zorgo: ''forigi ĉiun koncepton vualantan la biblian monoteismon.'' == Yehuda HaLevi kaj lia verko “Kuzari” == En sia polemika verko, [[Kuzari]], la juda poeto kaj filozofo [[Yehuda HaLevi]] ([[12-a jarcento]]) krozis en akra kritiko kontraŭ la filozofoj. Li fariĝis, tiusence, la juda [[Algazelo]] (al-Ghazali) se konsideri ke la taskiĝo de tiu arabo, nome la ''Destructio Philosophorum'' (''Tahafut al-falāsifa'' = detruo de la filozofoj), estis modelo por la ''Kuzari''. Tuta lia penso estas impregnita je [[tradiciismo]]: li estimas la filozofojn ĉar la homa racio povas prezenti la ligon kun la religio, sed al ili oponas ke "se verus ke la homo konas nur sumante la sperton konitajn oni ne komprenus kia povus esti la unua aĵo konita sen ke ne estus alia antaŭa sperto: kaj se la unua, devenas el la dia revelacio ankaŭ la aliaj, se komprenataj konforme al la vero kaj unuigite al la unua." Li diras ke la filozofoj riskas sin perdi en spekulativado anstataŭ eniri objekton kaj ne konstati la dian transcendon kaj dian [[imanento]]n en la historio. Sed tiom li asertas spronite de la konfesata religio. Rilate la diskuton pri la eterneco de la mondo, HaLevi rimarkigas: "se ĉiu aĵo estus senfina ne kompreniĝus kiel povas pluesti malsamaj eroj de la tuto kiuj, partigitaj, estas certe finitaj (limigitaj)... krome ĉiu aĵo senfina supozigas alian senfinan antaŭan al si antaŭenigante en senfinan serion kaj neatingante la unuan". Kaj engaĝiĝas pruvi, nur tra raciemaj argumentoj, ke la libera volo ne malebligas la dian antaŭscion. == [[Maimonido]] == '''Rav Moshe ben Maimon''' (Maimonido [[1135]] - [[1204]], {{Lang-he|רב משה בן מימון}}), konata ankaŭ per '''Rambam''', estis ankaŭ medicinisto kaj ekzegezisto. [[Maimonido]] elstarigis en sia filozofio ke ne eblas referenci al Dio adjektivojn kun pozitiva valoro: la nombro mem endanĝerigus ĝian unuecon. Por konservi integra tiun koncepton necesas eviti referenciĝi al li per atributoj propraj de la homo, kiel "ekzisto, vivo, povo, volo, scikapablo" kaj entute per atributoj de nia sperto. Inter la atributoj de la homo kaj tiuj de Dio estas analogio nur en la nomo (omonimio), kaj ne povas ekzisti simileco en la esenco ("Gvido", I 35, 56). Laŭ lia [[negativa teologio]] tia atribuado de atributoj implicas ke ne eblas scii ion ajn pri Dio, krom ke li ekzistas.<ref>Ŝajnas legi verkojn de Pseŭdo-Dionizo la Areopagana.</ref> Maimonido verkis siajn dektri principojn de la juda kredo kiujn, asertas, ĉiuj judoj devas konfesi. La unuaj kvin koncernas la scion pri la Kreinto, la sinsekvaj kvar la profetion kaj la dian originon de la [[Torao]], la lasta kvar la kompenson, la punon kaj la finan elaĉeton. La principo kiu inspiris la tutan filozofion de Maimonido estis la sama de la [[skolastikismo]]: '''ne povas esti kontraŭdiro inter la vero revelaciita kaj la atingoj de la racio scienc-filozofinivele'''. Krome, pere de scienco kaj filozofio li ellernis la instruojn de [[Aristotelo]]. Tamen Maimonido malproksimiĝis el Aristotelo en la ŝlosilaj punktoj, kiel, ekzemple, pri la eterneco de la mondo kiu estis kreita ''ex nihilo'' (el nenio). Plue li rifuzis la aristotelan doktrinon pri la dia providenco kiu, por Aristotelo, limiĝas al la homaro kaj ne al unuopa homo. Sed, dum en tiuj fundamentaj punktoj Maimonido kunlimas kun kristanaj skolastikuloj montrante intensan influon de la [[novplatonismo]], rilate aliajn punktojn malkonsentas kun ili, aparte rilate la kompletiĝon de la Revelacio en Jesuo Kristo. == Karaisma Filozofio == Sekto rifuzanta la rabenajn verkojn kaj ĉion neskriban Toraon (nome la buŝa Torao), [[Karaismo]], prosperigis sian apartan filozofion, nome juda versio de la [[Kalâm]] (vorto) islama: laŭ karaismuloj, judoj jam delonge perfidis la rigidan monoteismojn pro enkonduko, flanke de la Torao skribita, ankaŭ de Torao tradicia (parolata: ekzemple, Talmudo). La unuaj karaismuloj bazis sian filozofion trairante la islaman rigidan Kalâm; iuj postaj, kiel Aaron ben Elijah el [[Nikomedia]] (14-a jarcento), sin helpis profitante de la [[Logiko]] de [[Aristotelo]]. Tamen karaismo restis ĉian kritika kontraŭ la supozita diluiĝo de la juda monoteismo. == Renesancaj filozofoj == La klasika judismo vidis la kreskiĝon de branĉo de la juda filozofio alproksimiĝanta al la Torao interpretita laŭ la [[esoterismo]] de la [[Zohar]] kaj la instruoj de rabeno [[Icĥak Lurja]]. Tio vidiĝas aparte en la impona verkaro de rabeno [[Judah Loew ben Bezalel]], konata kiel la majstro de [[Prago]]. == Klerismaj judaj filzofoj == * [[Baruch Spinoza]] adoptis [[panteismo]]n kaj rompis kun la ortodoksa judismo kaj estis, probable, ekskomunikita kaj certe denuncita ĉe [[Inkvizicio]] de la rabenaro nederlanda. * [[Samuel Hirsch]] (apartenanto al la [[reformisma judismo]] (Judismo revivigita, kohere vivita). * [[Salomon Formstecher]] == Juda moderna filozofio == Elstaras inter la judaj modernaj filozofoj [[Franz Rosenzweig]] kiu dekomence provis ataki la [[ideismo]]n de [[Hegelo]] emante al [[ekzistadismo]]. Ĉiukaze en lia filozofio elmerĝas la esploro pri la rilatoj inter Dio, la homaro kaj la mondo en kiu ili estas kunligitaj de la [[Kreo]], [[Revelacio]] kaj [[Elaĉeto]]. Kutime la tiamaj judaj pensistoj konservis filozofion en limoj de la tradicia judismo. Formo de filozofio aparte polemika kontraŭ la tradicia filozofio kaj religio de judismo prenis formon en la filozofia ellaborado de rabeno [[Mordecai Kaplan]]. Lia teologio estis varianto de la filozofio de [[John Dewey]]. Naturalismo de Dewey kombinis ateismajn adaptiĝojn kun la religia terminologio por krei filozofion religie akcepteblan ĉe tiuj kiuj perdis sian adheron al la tradicia kredo. Sekvante iujn klasikajn mezepokajn judajn pensistojn, Kaplan tiom akcentis la malsamecon de Dio ke preskaŭ forvaporiĝis lia personeco, kaj asertis ke ĉiuj antropomorfismaj priskriboj pri Dio estas ne pli ol malperfektaj metaforoj. Fine lia Dio rezultis la sumo de ĉiuj naturaj kreskigaj spertoj permesantaj al la homo fariĝi mem-realigito. Kaplan motis: ''”kredi je Dio signifas akcepti porvere ke la destino de la homo estas sin levi el la sovaĝa stato kaj forigi ĉiujn formojn de violento kaj ekspluato el homa socio”''. Plej ĵusa emo estis reformulado de la juda teologio tra la lenso de la [[filozofio de la ago]] kaj [[teologio de la ago]]. El tiu emo ofte oni eniras en la rezulton ke Dio mem estas la sumo de ĉiuj spertoj akumuliĝantaj en la memkonstruiĝo de la homaro. La personeco de Dio obnuliĝas kaj ofte tute malaperas. Oni konstatu ĉe rabenoj [[William E. Kaufman]], [[Harold Kushner]], [[Anton Laytner]], [[Nahum Ward]], Donald B. Rossoff kaj [[Gilbert S. Rosenthal]]. Tamen, eble, la ŝanĝo plej rimarkinda en la nuntempa juda penso, pli religia ol filozofia, estas, ĉe la fino de la pasinta jarcento, renaskiĝo de intereso pri la [[Kabalo]], konsiderita, pli ol filozofia, religia pensformo aŭ formo de mistikismo. Ĉikaze, kabala mistikismo estas juĝata pli alternativo ol varianto de filozofio. === La teologio de la [[Holokaŭsto]] === [[Judismo]] tradicie instruis ke Dio estas [[Ĉiopovo|ĉiopova]], [[ĉioscio]], kaj ĉiovola. Tamen, tiuj asertoj estas en akrasona kontrasto kun la fakto ke ekzistas la [[malbono]] en la mondo. Ĉiutempaj monoteistoj kutime distingis la malbonon fizikan (la morto ktp) el la morala malbono (la peko, la malobeo al moralaj normoj) kaj iuj nomis ''malbono'' nur la duan ĉar la unua estus la vojo tra kiu Dio ricevas la kreitulojn ĉe si. Nun tiu solvo, antaŭ la amplekso de la [[Holokaŭsto]] ne plu kontentigas kaj oni sin demandas: ''ĉu eblas konservi kredon je Dio antaŭ la amplekso de la malbono? '' Kaj ankaŭ: ''kial oni restis fora el tiu problemo antaŭ la '''ordinara''' malbono kaj reagas nur nun kvazaŭ ne krizigus la nocion pri Dio ankaŭ unusola malbonaĵo? '' Tiuj demandoj trovas debaton kaj respondojn ĉe la [[teologio de la holokaŭsto]] kaj ĉe la [[Paradokso de Epikuro|teologioj de la malbono]] == Judaj filozofoj modernaj == La sekvaj filozofoj havis substancan influon sur la filozofion de judaj modernaj filozofoj profesie tiaj. Ili estas verkistoj kiuj konscie-vole pritraktis filozofiajn temojn de juda pensostrukturo. === Judaj ortodoksaj filozofoj === * [[Shalom Carmy]] * [[Eliyahu Eliezer Dessler]] * [[Samson Raphael Hirsch]] * [[Yitzchok Hutner]] * [[Menachem Kellner]] * [[Steven T. Katz]] * [[Abraham Isaac Kook]] * [[Norman Lamm]] * [[Joseph Soloveitchik]] * [[Yeshayahu Leibowitz]] === Judaj tradiciemaj filozofoj === * [[Elliot N. Dorff]] * [[Neil Gillman]] * [[Abraham Joshua Heschel]] * [[William E. Kaufman]] * [[Harold Kushner]] === Filozofoj reformitaj === * [[Emil Fackenheim]] === Judaj filozofoj [[Rekonstruisma judismo|rekonstruismaj]] === * [[Mordecai Kaplan]] * [[Hans Jonas]] * [[Moses Mendelssohn]] * [[Martin Buber]] * [[Franz Rosenzweig]] * [[Will Herberg]] * [[Richard Rubenstein]] === Filozofoj formiĝintaj kontakte de judismo === * [[Hannah Arendt]] * [[Walter Benjamin]] * [[Hermann Cohen]] * [[Nachman Krochmal]] * [[Emmanuel Levinas]] * [[Jacques Derrida]] <ref>Ĉiuj kristanaj filozofoj formiĝis prenante el [[Biblio]] kaj kaj en kontakto kun la juda filozofio.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĥasidismo]] * [[Kreo]] * [[Judismo]] * [[Rabena judismo]] * [[Mesio|Mesia erao]] * [[Juda etiko]] * [[Nomoj de Dio en la Biblio]] * [[Prapeko]] * [[Profetaĵo]] * [[Providenco]] * [[Talmudo]] * [[Tanaĥo]] * [[Teologio]] * [[Torao]] * [[Ĉiela Torao]] * [[Judaj religiaj festoj]] * [[Templo de Jerusalemo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://shekel.jct.ac.il/~green/philosophy.html Juda fiflozofio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060501011311/http://shekel.jct.ac.il/~green/philosophy.html |date=2006-05-01 }} * [http://www.nostreradici.it/letteratura_rabbinica.htm Letteratura rabbinica], de Sofia Cavalletti * [http://it.cathopedia.org/wiki/Ebraismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006203635/http://it.cathopedia.org/wiki/Ebraismo |date=2013-10-06 }} Judismo laŭ Cathopedio, reta katolika enciklopedio. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Kabalo]] [[Kategorio:Talmudo]] eiqgij8qm4ka8qpjayt0cja3jqnsxk6 0 445914 9416750 9405264 2026-06-29T09:43:59Z Sj1mor 12103 9416750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Portrait of Zacharie Astruc (1866) - Edouard Manet (Kunsthalle Bremen).jpg|eta|<center>Édouard Manet: <br />''Portreto de Zacharie Astruc'' <br />[[Kunsthalle Bremen]]</center>]] '''Zacharie Astruc''' (1833, [[Angers]] – 1907, [[Parizo]]) estis franca [[skulptisto]], [[Pentrarto|pentristo]], poeto, kaj [[arta kritikisto]]. Li estis grava figuro en la kultura vivo de Francio en la dua duono de la [[19a jarcento]], kaj partoprenis en la unua ekspozicio de [[Impresionismo]] de 1874 kaj ankaŭ en la [[Universala Ekspozicio (1900)|Universala Ekspozicio]] de 1900. Kiel arta kritikisto, verkanta ĉefe inter 1859–1872, estis arda defendanto de [[Gustave Courbet|Courbet]], kaj estis unu el unuaj kiuj agnoskis la talenton de [[Edouard Manet|Manet]]. Li defendis ankaŭ la verkojn de [[Monet]], [[James Abbott McNeill Whistler|Whistler]], [[Carolus-Duran]], [[Fantin-Latour]], kaj [[Alphonse Legros]]. Li aperas en la fama pentraĵo de [[Henri Fantin-Latour]], ''Un atelier aux Batignolles''— kie li sidas ĉe Manet, kiu estas montrata pentranta lian portreton. Astruc estas ĝenerale rilatita al la titoligo de la pentraĵo de Manet "Olympia," kaj ero el poemo de Astruc estis inkludita en la kataloga teksto por "Olympia" kiam ĝi estis ekspoziciata ĉe la [[Pentrosalono de Parizo|Salono]] de 1865.<ref>Sharon Flescher, ''Zacharie Astruc: Critic, Artist and Japoniste (1833-1907)'' (Garland Publishing: New York, 1978).</ref> Astruc estis hispanemulo, konanto de la arto kaj literaturo de Hispanio. Post veturado al Hispanio en 1864, li helpis prepari la itineraron por la ununura veturo de Manet al Hispanio en 1865.<ref>S. Flescher 1978, Chapter II.</ref> Astruc helpis disvastigi revivigon de la intereso pri la pentraĵoj de [[El Greco]].<ref name="Russel1">J. Russel, [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5DC1739F93BA25754C0A964948260 Seeing The Art Of El Greco As Never Before]</ref> Astruc estis ankaŭ grava figuro de la movado [[Japanismo]] en Francio en la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj, publikante, inter aliaj verkoj, tri mejloŝtonajn artikolojn pri Japanismo en la pariza gazeto, ''L'Etendard,'' en 1867–68.<ref name="Flescher">S. Flescher 1978, Ĉapitro lV.</ref> == Verkoj == <gallery> Image:Roses négligemment jetées sur un vase.jpg|''Roses négligemment jetées sur un vase'' Image:Zacharie Astruc Intérieur Parisien.jpg|''Intérieur Parisien'' Image:Les Prèsents Chinois.jpg|''Les Prèsents Chinois'' Image:Masques05.JPG|''La Maskovendisto'' <br />Ĝardeno Luksemburgo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Astruc, Zacharie}} [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] qjba8fh3164pihhe8p88mljn345plj7 0 449264 9416182 8837700 2026-06-28T13:27:58Z DidCORN 34571 Difinoj 9416182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Kurumo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:Soraluze 15 Korrika 2007 testigo.jpg|eta|La Korrika, kurado por promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]] ]] [[Dosiero:aircraft.racing.arp.jpg|eta|dekstra|Aerkurumo: Hungara aerobatia piloto Peter Besenyei konkuras per sia Extra 300 ĉe [[aerkurumo]] en [[Anglio]].]] [[Dosiero:Rekla_Race,_Avaniyapuram,_Madurai.jpg|eta|[[Okso|Oksa]] kurumo ĉe [[Tamilnado]], [[Barato]].]] [[Sporto|Sporta]] '''vetkuro'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#vetkuro]</ref>, aǔ '''kurkonkuro''' estas [[konkuro]] pro [[rapideco]], laŭ objektiva kriterio, kutime [[horloĝo]] aŭ specifa punkto. La konkurantoj en vetkurado klopodas por kompleti difinitan taskon en la plej mallonga kvanto de [[tempo]]. Tipe tio inkludas trapasi ioman [[distanco]]n, sed povas esti ankaŭ aliaj taskoj krom la rapido por atingi difinitan celon. '''Kurumo'''<ref>Kurumo en [[NPIV]] [http://vortaro.net#kurumo]</ref>, pri plurraǔnda sporta konkuro, estas parto de la matĉo laǔ kiu la konkurantoj trakuras difinitan distancon kun kiel eble plej bona tempo-kurumo. '''Tempo-kurumo'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#tempo-kurumo]</ref> estas ebenkura, bicikla k.a. kurumo, en kiu oni mezuras per klikhorloĝo la tempo-rezulton de ĉiu partoprenanta konkuranto; la venkanto¢j) estas tiu(j), pri kiu(j) la adicio de la tutaj tempo-kurumoj estas la plej malalta. [[Dromo]] estas kurejo aŭ veturejo, tio estas instalaĵo konstruita por kurkonkurenco de vehikloj, atletoj, aŭ animaloj (ekz. por [[ĉevalvetkuro]] aŭ levrelkurado). Depende el la tipo de kuranto, oni povas paroli pri [[hipodromo]], aŭtodromo ktp. Vetkurado povas esti kurata konstante el komenco al fino aŭ povas esti farata laŭ eroj nome etapoj. == Historio == Fruaj registroj de vetkuro aperas en [[ceramiko]] el [[antikva Grekio]], kiu priskribas kurantajn virojn rivale pro la unua loko. [[Ĉara konkurso|ĉara konkurso]] estis priskribita en la verko de [[Homero]] nome ''[[Iliado]]''. Ekde 1980 okazas ĉiun duan jaron en [[Eŭskio]] la [[Korrika]], vetkuro kun la celo promocii la eŭskan lingvon. Ĝis inspiris la [[Correlingua]]-n en [[Galegio]], la [[Correllengua]]-n en [[Katalunio]], [[Ar Redadeg]]-n en [[Bretonio]] kaj [[Rith]]-n en [[Irlando]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Sportaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Vetkuro| ]] 5rxt5n7b4ud6h1zq2hjykwm01f2k56t 9416188 9416182 2026-06-28T13:35:02Z DidCORN 34571 Propono alinomi 9416188 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Vetkuro|kail= Vetkuro westas pli konforma al la dininoj troveblaj kaj en[[NPIV]] kaj en [[ReVo]]}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Kurumo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:Soraluze 15 Korrika 2007 testigo.jpg|eta|La Korrika, kurado por promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]] ]] [[Dosiero:aircraft.racing.arp.jpg|eta|dekstra|Aerkurumo: Hungara aerobatia piloto Peter Besenyei konkuras per sia Extra 300 ĉe [[aerkurumo]] en [[Anglio]].]] [[Dosiero:Rekla_Race,_Avaniyapuram,_Madurai.jpg|eta|[[Okso|Oksa]] kurumo ĉe [[Tamilnado]], [[Barato]].]] [[Sporto|Sporta]] '''vetkuro'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#vetkuro]</ref>, aǔ '''kurkonkuro''' estas [[konkuro]] pro [[rapideco]], laŭ objektiva kriterio, kutime [[horloĝo]] aŭ specifa punkto. La konkurantoj en vetkurado klopodas por kompleti difinitan taskon en la plej mallonga kvanto de [[tempo]]. Tipe tio inkludas trapasi ioman [[distanco]]n, sed povas esti ankaŭ aliaj taskoj krom la rapido por atingi difinitan celon. '''Kurumo'''<ref>Kurumo en [[NPIV]] [http://vortaro.net#kurumo]</ref>, pri plurraǔnda sporta konkuro, estas parto de la matĉo laǔ kiu la konkurantoj trakuras difinitan distancon kun kiel eble plej bona tempo-kurumo. '''Tempo-kurumo'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#tempo-kurumo]</ref> estas ebenkura, bicikla k.a. kurumo, en kiu oni mezuras per klikhorloĝo la tempo-rezulton de ĉiu partoprenanta konkuranto; la venkanto¢j) estas tiu(j), pri kiu(j) la adicio de la tutaj tempo-kurumoj estas la plej malalta. [[Dromo]] estas kurejo aŭ veturejo, tio estas instalaĵo konstruita por kurkonkurenco de vehikloj, atletoj, aŭ animaloj (ekz. por [[ĉevalvetkuro]] aŭ levrelkurado). Depende el la tipo de kuranto, oni povas paroli pri [[hipodromo]], aŭtodromo ktp. Vetkurado povas esti kurata konstante el komenco al fino aŭ povas esti farata laŭ eroj nome etapoj. == Historio == Fruaj registroj de vetkuro aperas en [[ceramiko]] el [[antikva Grekio]], kiu priskribas kurantajn virojn rivale pro la unua loko. [[Ĉara konkurso|ĉara konkurso]] estis priskribita en la verko de [[Homero]] nome ''[[Iliado]]''. Ekde 1980 okazas ĉiun duan jaron en [[Eŭskio]] la [[Korrika]], vetkuro kun la celo promocii la eŭskan lingvon. Ĝis inspiris la [[Correlingua]]-n en [[Galegio]], la [[Correllengua]]-n en [[Katalunio]], [[Ar Redadeg]]-n en [[Bretonio]] kaj [[Rith]]-n en [[Irlando]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Sportaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Vetkuro| ]] ov3nflpl1fiqx3bqgqx24urvsktr2fr 9416228 9416188 2026-06-28T14:15:05Z DidCORN 34571 /* Historio */ 9416228 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Vetkuro|kail= Vetkuro westas pli konforma al la dininoj troveblaj kaj en[[NPIV]] kaj en [[ReVo]]}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Kurumo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:Soraluze 15 Korrika 2007 testigo.jpg|eta|La Korrika, kurado por promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]] ]] [[Dosiero:aircraft.racing.arp.jpg|eta|dekstra|Aerkurumo: Hungara aerobatia piloto Peter Besenyei konkuras per sia Extra 300 ĉe [[aerkurumo]] en [[Anglio]].]] [[Dosiero:Rekla_Race,_Avaniyapuram,_Madurai.jpg|eta|[[Okso|Oksa]] kurumo ĉe [[Tamilnado]], [[Barato]].]] [[Sporto|Sporta]] '''vetkuro'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#vetkuro]</ref>, aǔ '''kurkonkuro''' estas [[konkuro]] pro [[rapideco]], laŭ objektiva kriterio, kutime [[horloĝo]] aŭ specifa punkto. La konkurantoj en vetkurado klopodas por kompleti difinitan taskon en la plej mallonga kvanto de [[tempo]]. Tipe tio inkludas trapasi ioman [[distanco]]n, sed povas esti ankaŭ aliaj taskoj krom la rapido por atingi difinitan celon. '''Kurumo'''<ref>Kurumo en [[NPIV]] [http://vortaro.net#kurumo]</ref>, pri plurraǔnda sporta konkuro, estas parto de la matĉo laǔ kiu la konkurantoj trakuras difinitan distancon kun kiel eble plej bona tempo-kurumo. '''Tempo-kurumo'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#tempo-kurumo]</ref> estas ebenkura, bicikla k.a. kurumo, en kiu oni mezuras per klikhorloĝo la tempo-rezulton de ĉiu partoprenanta konkuranto; la venkanto¢j) estas tiu(j), pri kiu(j) la adicio de la tutaj tempo-kurumoj estas la plej malalta. [[Dromo]] estas kurejo aŭ veturejo, tio estas instalaĵo konstruita por kurkonkurenco de vehikloj, atletoj, aŭ animaloj (ekz. por [[ĉevalvetkuro]] aŭ levrelkurado). Depende el la tipo de kuranto, oni povas paroli pri [[hipodromo]], aŭtodromo ktp. Vetkurado povas esti kurata konstante el komenco al fino aŭ povas esti farata laŭ eroj nome etapoj. == Historio == Fruaj registroj de vetkuro aperas en [[ceramiko]] el [[antikva Grekio]], kiu priskribas kurantajn virojn rivale pro la unua loko. [[Ĉara konkurso]] estis priskribita en la verko de [[Homero]] nome ''[[Iliado]]''. Ekde 1980 okazas ĉiun duan jaron en [[Eŭskio]] la [[Korrika]], vetkuro kun la celo promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]]. Ĝis inspiris la [[Correlingua]]-n en [[Galegio]], la [[Correllengua]]-n en [[Katalunio]], [[Ar Redadeg]]-n en [[Bretonio]] kaj [[Rith]]-n en [[Irlando]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Sportaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Vetkuro| ]] m63vqxkteixtw1grpryhacr7uz95ch9 9416229 9416228 2026-06-28T14:17:15Z DidCORN 34571 9416229 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Vetkuro|kail= Vetkuro westas pli konforma al la dininoj troveblaj kaj en[[NPIV]] kaj en [[ReVo]]}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Kurumo | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:Soraluze 15 Korrika 2007 testigo.jpg|eta|La Korrika, kurado por promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]] ]] [[Dosiero:aircraft.racing.arp.jpg|eta|dekstra|Aerkurumo: Hungara aerobatia piloto Peter Besenyei konkuras per sia Extra 300 ĉe [[aerkurumo]] en [[Anglio]].]] [[Dosiero:Rekla_Race,_Avaniyapuram,_Madurai.jpg|eta|[[Okso|Oksa]] kurumo ĉe [[Tamilnado]], [[Barato]].]] [[Sporto|Sporta]] '''vetkuro'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#vetkuro]</ref>, aǔ '''kurkonkuro''' estas [[konkuro]] pro [[rapideco]], laŭ objektiva kriterio, kutime [[horloĝo]] aŭ specifa punkto. La konkurantoj en vetkurado klopodas por kompleti difinitan taskon en la plej mallonga kvanto de [[tempo]]. Tipe tio inkludas trapasi ioman [[distanco]]n, sed povas esti ankaŭ aliaj taskoj krom la rapido por atingi difinitan celon. '''Kurumo'''<ref>Kurumo en [[NPIV]] [http://vortaro.net#kurumo]</ref>, pri plurraǔnda sporta konkuro, estas parto de la matĉo laǔ kiu la konkurantoj trakuras difinitan distancon kun kiel eble plej bona tempo-kurumo. '''Tempo-kurumo'''<ref>Vetkuro en [[NPIV]] [http://vortaro.net#tempo-kurumo]</ref> estas ebenkura, bicikla k.a. kurumo, en kiu oni mezuras per klikhorloĝo la tempo-rezulton de ĉiu partoprenanta konkuranto; la venkanto(j) estas tiu(j), pri kiu(j) la adicio de la tutaj tempo-kurumoj estas la plej malalta. [[Dromo]] estas kurejo aŭ veturejo, tio estas instalaĵo konstruita por kurkonkurenco de vehikloj, atletoj, aŭ animaloj (ekz. por [[ĉevalvetkuro]] aŭ levrelkurado). Depende el la tipo de kuranto, oni povas paroli pri [[hipodromo]], aŭtodromo ktp. Vetkurado povas esti kurata konstante el komenco al fino aŭ povas esti farata laŭ eroj nome etapoj. == Historio == Fruaj registroj de vetkuro aperas en [[ceramiko]] el [[antikva Grekio]], kiu priskribas kurantajn virojn rivale pro la unua loko. [[Ĉara konkurso]] estis priskribita en la verko de [[Homero]] nome ''[[Iliado]]''. Ekde 1980 okazas ĉiun duan jaron en [[Eŭskio]] la [[Korrika]], vetkuro kun la celo promocii la [[Eŭska lingvo|eŭskan lingvon]]. Ĝis inspiris la [[Correlingua]]-n en [[Galegio]], la [[Correllengua]]-n en [[Katalunio]], [[Ar Redadeg]]-n en [[Bretonio]] kaj [[Rith]]-n en [[Irlando]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Sportaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Vetkuro| ]] h7su2t9w2f4nmvj8a8i94arte2tc42r 0 450303 9416249 8696956 2026-06-28T14:47:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Staden''' (baptita la 2-an de julio [[1581]] je [[Nurenbergo]]; tie ankaŭ entombigita la 15-an de novembro [[1634]]) estis [[germana]] [[orgenisto]] kaj [[komponisto]] [[baroka muziko|barokmuzika]]. Li estas konata kiel fondinto de la tiel nomata Nurenberga Skolo.[[Dosiero:Johann staden.jpg|eta|Portreto de Johann Staden]] == Vivo == Ekde 1604 li laboris kiel princa brandenburgia kortega orgenisto en [[Bayreuth]] kaj [[Kulmbach]]. Plej malfrue en 1616 li reiris al Nurenbergo, kie li tiujare fariĝis orgenisto ĉe la preĝejo de la nova malsanulejo. En la sama jaro li transiris al la preĝejo [[Sankta Laŭrenco (Nurenbergo)|St.&nbsp;Lorenz]] kaj en1618 al Sankta Sebaldo. Lia filo Sigmund Theophil Staden (1607–1655) same kiel ankaŭ lia bofilo David Schedlich (1607–1687) ankaŭ aktivis en Nurenbergo muzikiste kaj komponiste. Al liaj lernantoj apartenis Johann Erasmus Kindermann (1616–1655). == Verkoj == * Harmoniae Sacrae * Neue deutsche Lieder nach Art der Villanellen * Neue deutsche Lieder samt etlichen Galliarden * Neue teutsche geistliche Gesäng * Venuskränzlein, 1610 gewidmet Markgraf Christian von Brandenburg-Bayreuth * Hauß-Music * Hertzens-trosts-Musica * Geistlicher Music-Klang * Davids-Harpfe * Trauerlied zum Tode (1632) Gustav II. Adolfs von Schweden == Literaturo == * Robert Eitner: Staden, Johann. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). volumo 35, Duncker & Humblot, Lepsiko 1893, p. 366 sj. * Thomas Röder: Staden, Johann. En: Neue Deutsche Biographie (NDB). volumo 24, Duncker & Humblot, Berlino 2010, ISBN 978-3-428-11205-0, p. 783 sj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|119007576|TYP=Werke von und über}} * [http://www.kantoreiarchiv.de/archiv/a_cappella/motets/staden/ Libere elŝuteblaj noto ĉe kantoreiarchiv.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910063125/http://www.kantoreiarchiv.de/archiv/a_cappella/motets/staden/ |date=2011-09-10 }} * [http://www.coro-cantiamo.de/WeihnachtsCD.html Kristnaskaj kantoj de Johann Staden]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Staden, Johann}} [[Kategorio:Barokaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj orgenistoj]] d8z9cqsfxpds14570961ajkann2ujgx 0 452200 9416376 9345904 2026-06-28T18:26:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo = John Godson | dosiero = John Godson.jpg|200px | dato de naskiĝo = la {{daton|25|novembro|1970}} | loko de naskiĝo = [[Umuahia]] | funkcio = parlamentano de [[Sejmo|Pola Sejmo]] | partio = [[Pola Popola Partio]] | de = la 8-an de novembro 2011 | ĝis = | quote = John Godson }} [[Dosiero:John Godson Sejm 013.JPG|eta|John Godson, parlamentano favora por [[Esperanto]]]] '''John Abraham Godson''', antaŭe '''Godson Chikama Onyekwere'''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.polityka.pl/kraj/ludzie/1511234,1,godson-john.read|titolo=Posłannik posłem|eldoninto=polityka.pl|dato= 15 grudnia 2010|alirdato=15 lutego 2013}}</ref> (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1970}} en [[Umuahia]] en [[Niĝerio]]) – [[Pollando|Pola]] politikisto, universitata instruisto, pastoro evangelia kaj municipano niĝeri-devena. De la jaro 2010 parlamentano de [[Sejmo|Pola Sejmo]] dum la 6- kaj 7-a oficperiodo, vicprezidanto de partio [[La Pollando Ensemble]] ĝis la 26a de junio 2014 kiam li rezignis de la funkcio en [[La Pollando Ensemble]]. [[27an de junio]] [[2014]] li estis forĵetita de la partio. De februaro 2015 li estas membro de parlamenta klubo de [[Pola Popola Partio]]. En la parlamentaj balotoj 2015 li sensukcese kandidatis de [[Pola Popola Partio]] al Pola [[Sejmo]] en la balot-regiono [[Sieradz]]. Li estas favora por [[Esperanto]]. == Biografio == Devenas el [[Niĝerio|niĝeria popolo]] [[Ibo]]. En la jaro 1993 translokiĝis al Pollando, en 2001 akiris la polan civitanecon<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Negra (nigrhaŭta) municipano ĵuris kiel konsilanto de urbo Lodzo|eldoninto=naszemiasto.pl|dato=10 stycznia 2008|alirdato=16 listopada 2011|url=http://lodz.naszemiasto.pl/wydarzenia/806430.html}}</ref>. Li finis la Agrikulturan Fakultaton en [[Abia]] Universitato en [[Niĝerio]]. Li en Pollando ankaŭ finis Fakultaton de Internaciaj Rilatoj en Altlernejo pri Internaciaj Studoj en [[Lodzo]] kaj li doktoriĝis en [[Varsovia Universitato]] en la Fakultato pri Politologio kaj Ĵurnalistiko kaj krome li doktoriĝis en la [[Universitato de Lodzo]] en la Mastrumada Fakultato. Li finis ankaŭ la postdiplomajn studojn en Clark University (MSPC) kaj en la Socia Akademio de Sciencoj en Lodzo (MBA)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://johngodson.pl/?page_id=4|titolo=Curriculum vitae na stronie prywatnej|alirdato=12-a de septembro 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130313235623/http://johngodson.pl/?page_id=4|arkivdato=2013-03-13}}</ref>. Li laboris kiel superranga lekciisto en la Politekniko en [[Szczecin]] (1993–1997) ankaŭ en la [[Universitato de Adam Mickiewicz]] en [[Poznano]] (1997–1998). == Esperanto == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] En septembro 2013 li transdonis al [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ([[EDE]]-Pollando) la institucian skriban apogdeklaracion por Nacia Instituto de Kultura Heredaĵo pri la enskribo de [[Esperanto]] sur la Landan Liston de Nemateria Kultura Heredaĵo. == Notoj == {{Referencoj}} == Ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Godson, John}} [[Kategorio:Niĝerianoj]] [[Kategorio:Afrikdevenaj poloj]] [[Kategorio:Polaj religiuloj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] jza91q2t27r3udgb8amkk93wnxtsy7z 0 475664 9416484 8256636 2026-06-28T21:32:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Josef ben Efraim Karo''' ([[hebree]]: יוסף קארו; konata laŭ [[akronimo]]j '''ha'''-'''Mechaber''' kaj '''Maran''' ([[aramea lingvo|aramee]]: "Nia Majstro") (naskiĝis en 1488 en [[Toledo]], mortis la 24-an de marto 1575 en [[Safed]]) – unu el la plej grandaj [[rabeno]]j. [[kabalo|Kabalisto]] vivanta en Safed, aŭtoritatulo en la historio de [[halaĥo]] (juda leĝo). Li estis la verkisto de la [[Ŝulĥan Aruĥ]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ortodoksa Judismo]] * [[Talmudo]] == Bibliografio == * Mor Altshuler. [http://www.jewish-studies.info/prophecy.htm ''Prophecy and Maggidism in the Life and Writings of R. Joseph Karo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131104175155/http://www.jewish-studies.info/prophecy.htm |date=2013-11-04 }}, „Frankfurter Judaistische Beiträge”. 33, 2006 * Paul Gerhard Aring, ''Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon: Karo, Josef Ben Ephraim.'' volumo 3. Herzberg, Bautz, 1992, p. 1179–1181. ISBN 3-88309-035-2 * David Tamar, Louis Isaac Rabinowitz, R.J. Zwi Werblowsky, Moshe Idel: CARO, JOSEPH BEN EPHRAIM, en: Encyclopedia Judaica 2.A., Band 4, p. 488–491 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Judismo]] lort7cnekew6390fqa7y7iymiwzjp7h 0 483560 9416456 9272780 2026-06-28T21:01:48Z ThomasPusch 1869 /* Reagoj */ 9416456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''''Dictionnaire philosophique''''' (''Filozofia vortaro'') estas literatura verko de Francois-Marie Arouet surnomita [[Voltaire]], kiun ĝin publikigis anonime kaj franclingve en [[1764]]. La verko estis, sekve, eldonita de la sama aŭtoro kun la aldono de iuj partoj. Nur en la sinsekvaj eldonoj la aŭtoro forlasis anonimecon.[[Dosiero:Voltaire.jpg|eta|dekstra|La aŭtoro, [[Voltaire]].]] == Baza koncepto == Voltaitre komencis labori ĉirkaŭ la projekto de la eseo ekde [[1652]]. Oni diras ke li sin proponis esei por tiu verko dum vespermanĝo ĉe la kortego de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a de Prusio]]. En tiu okazo, kiel literatura ludo, ĉiu el la ĉeestaj intelektuloj engaĝiĝis prezenti, la sekvan tagon, voĉon de vortaro moderna aŭ klerisme konceptata. Tamen nur Voltaire juĝis serioze la aferon kaj ĝin igis startpunkto de la literatura vojo kiu lin kondukis al la kompilado de la ''filozofia vortaro''. Li celis krei vortaron kiu anstataŭu tiujn uzitajn en lia epoko, kiu ne estus tro longa kaj ne tro multekosta, aŭ, entute, alirebla por plej alta nombro de interesitoj. Sed la precipa celo estis disvastigi la klerismajn ideojn, kvankam ilin listigante nun parte malsame en la '''Enciklopedio'', kritikante tiujn kiuj ŝajnis tiam nediskuteblaj veroj, ironimaniere kaj sarkasme. == Strukturo de la enhavo == La strukturo de la Dictionnaire philosophique estas senkaŝe inspirita el alia samtempa literatura verko, tiam en kompilada fazo. Temas pri la [[Encyclopédie]]'', literatura projekto, kiu, laŭ la intencoj de la iniciata komitato [[Diderot]] kaj [[Jean Baptiste Le Rond d'Alembert|d’Alembert]], devus inkluzivi en si la tutan homan sciaron, klerisme elpurigitan el ĉiu komponanto de [[neraciismo]] kaj [[antaŭjuĝo]] kaj riĉigitan per tiutempaj ĵusaj sciencaj malkovroj. Same kiel en la “Enciklopedio”, la “filozofia vortaro” dividiĝas laŭ voĉoj alfabete ordigitaj. Kunlaboris ankaŭ diversaj aŭtoroj, sed sub lia revizio. == Enhavo == En la prefaco li diras ke la personoj adresitaj estas nur tiuj klerisme iluminitaj ĉar la vulgaraj homoj ne estas faritaj por tiaĵoj, kaj filozofio neniam estos ilia heredaĵo”. Sekvas listo de voĉoj de diversaj aŭtoroj, en kiuj estas analizitaj literaturaj verkoj, aparte temantaj pri [[Biblio|Sanktaj Tekstoj]] de [[kristanismo]]. La temoj de la verko multe diversas: plej multas tiuj filozofiaj kaj teologiaj. La verko, fakte, ne celas esti entenilo de scio simile al la samtempa “Enciklopedio”, sed la aŭtoro ĝin konceptas “la vero” rilate serion da temoj specife indikataj fronte kaj kontraŭ tiuj prezentitaj kiel “antaŭjuĝoj”. Elstaras ankaŭ voĉoj kiuj meritas atenton ĉar hodiaŭ malfacile subteneblaj: # La aŭtoro hastas dubigi pri la historia ekzisto (pliprecize, deklari nehistoriaj) de personoj de la biblia-kristana mondo pro hsitorian malkongruaĵoj en la rakontoj . Hodiaŭ la biblia kritiko malkovris ke la bibliaj rakontistoj celas transdoni la religian revelaciitan mesaĝon pli ol la historian kuntekston, en kiu ludas fantazio kaj foje mitologio. Vidu: [[Biblia kritiko]] kaj [[Biblia kritiko]]. # Voltero (Voltaire) en kelke da vortaraj lokoj montras malŝaton al judoj aldonante tiel al la tradicia kontraŭjudismo spurojn de antisemitismo. Antaŭe okazis teologiaj kaj religiaj diskutoj pri la figuro de la hebrea Jesuo, pri ties mesieco, el kiu naskiĝis la kontraŭjudismo; la Voltera filozofia vortaro, male, apogas sian kritikon al la judoj ĝuste sur malŝatindeco de ilia biologia aspekto. Tio tiom veras ke la francaj lernejoj de la [[Respubliko de Vichy]] estis altrudita la legado de libreto en kiu estis resumitaj citaĵoj el la verkoj de la filozofo de la lumoj. # Foje Voltero esprimas malŝaton por la negroj kaj diras ke ili naskiĝus el abomenindaj kruciĝoj inter virino kaj [[gorilo]] kaj ke ili el la simio heredis la monstrecon… # Tie kaj tie li ne disdegnas aserti certan malsuperecon de virinoj kompare kun la viro. == Reagoj == La verko ekscitis fortajn kondamnajn reagojn sed la vendoj pluis kreski. Kaj ĝi fariĝis distinkta elemento de la klerisma kulturo: plaĉis ĝiaj humura stilo kaj la ''vis polemica'' (polemikema karaktero) kaj precipe la renversigo de la konceptoj. Pro la historia senfundamentigo de kristanismo, pro la manifesta [[deismo]] kaj pro la akuzoj al la [[Katolika Eklezio]], ties [[Inkvizicio|inkvizicia]] aŭtoritato inkluzivigis la filozofian vortaron en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]]. La juĝa aŭtoritato kulpigis la verkon pri parteco kaj malpieco. Ankaŭ la svisa kantono [[Ĝenevo]] dekrete senzuris la verkon.<ref>Jean Orieux, Voltaire. Garden City, Novjorko: [[Doubleday]], Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jean Orieŭ, ''Voltaire. Garden City: Doubleday and company'', Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979 * Voltaire, ''Dizionario filosofico. Tutte le voci del "Dizionario filosofico" e delle "Domande sull'Enciclopedia"'', testo francese a fronte, a cura di Domenico Felice e Riccardo Campi, Milano, Bompiani ("Il pensiero occidentale"), 2013, 3200 pp. * Gay, Peter (1959). Voltaire's Politics: The Poet as Realist. Princeton: Princeton University Press. * Orieŭ, Jean; Barbara Bray and Helen R. Lane (1979). Voltaire. Garden City: Doubleday and Company == Aliaj projektoj == * '''Vikicitaro''' entenas citaĵojn el ''Dictionnaire philosophique: [http://history.hanover.edu/texts/voltaire/volindex.html] entenan'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Jean Orieŭ, Voltaire. Garden City: Doubleday and company, Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979 * Voltaire, Dizionario filosofico. Tutte le voci del "Dizionario filosofico" e delle "Domande sull'Enciclopedia", testo francese a fronte, a cura di Domenico Felice e Riccardo Campi, Milano, Bompiani ("Il pensiero occidentale"), 2013, 3200 pp. * Anglalingvaj eroj de la Filozofia vortaro: [http://history.hanover.edu/texts/voltaire/volindex.html] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vortaroj]] [[Kategorio:Eseoj]] [[Kategorio:Filozofiaj verkoj]] g9qfvqy4ba747prtgpqzufvgo3orx6c 9416458 9416456 2026-06-28T21:02:47Z ThomasPusch 1869 /* Bibliografio */ 9416458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''''Dictionnaire philosophique''''' (''Filozofia vortaro'') estas literatura verko de Francois-Marie Arouet surnomita [[Voltaire]], kiun ĝin publikigis anonime kaj franclingve en [[1764]]. La verko estis, sekve, eldonita de la sama aŭtoro kun la aldono de iuj partoj. Nur en la sinsekvaj eldonoj la aŭtoro forlasis anonimecon.[[Dosiero:Voltaire.jpg|eta|dekstra|La aŭtoro, [[Voltaire]].]] == Baza koncepto == Voltaitre komencis labori ĉirkaŭ la projekto de la eseo ekde [[1652]]. Oni diras ke li sin proponis esei por tiu verko dum vespermanĝo ĉe la kortego de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a de Prusio]]. En tiu okazo, kiel literatura ludo, ĉiu el la ĉeestaj intelektuloj engaĝiĝis prezenti, la sekvan tagon, voĉon de vortaro moderna aŭ klerisme konceptata. Tamen nur Voltaire juĝis serioze la aferon kaj ĝin igis startpunkto de la literatura vojo kiu lin kondukis al la kompilado de la ''filozofia vortaro''. Li celis krei vortaron kiu anstataŭu tiujn uzitajn en lia epoko, kiu ne estus tro longa kaj ne tro multekosta, aŭ, entute, alirebla por plej alta nombro de interesitoj. Sed la precipa celo estis disvastigi la klerismajn ideojn, kvankam ilin listigante nun parte malsame en la '''Enciklopedio'', kritikante tiujn kiuj ŝajnis tiam nediskuteblaj veroj, ironimaniere kaj sarkasme. == Strukturo de la enhavo == La strukturo de la Dictionnaire philosophique estas senkaŝe inspirita el alia samtempa literatura verko, tiam en kompilada fazo. Temas pri la [[Encyclopédie]]'', literatura projekto, kiu, laŭ la intencoj de la iniciata komitato [[Diderot]] kaj [[Jean Baptiste Le Rond d'Alembert|d’Alembert]], devus inkluzivi en si la tutan homan sciaron, klerisme elpurigitan el ĉiu komponanto de [[neraciismo]] kaj [[antaŭjuĝo]] kaj riĉigitan per tiutempaj ĵusaj sciencaj malkovroj. Same kiel en la “Enciklopedio”, la “filozofia vortaro” dividiĝas laŭ voĉoj alfabete ordigitaj. Kunlaboris ankaŭ diversaj aŭtoroj, sed sub lia revizio. == Enhavo == En la prefaco li diras ke la personoj adresitaj estas nur tiuj klerisme iluminitaj ĉar la vulgaraj homoj ne estas faritaj por tiaĵoj, kaj filozofio neniam estos ilia heredaĵo”. Sekvas listo de voĉoj de diversaj aŭtoroj, en kiuj estas analizitaj literaturaj verkoj, aparte temantaj pri [[Biblio|Sanktaj Tekstoj]] de [[kristanismo]]. La temoj de la verko multe diversas: plej multas tiuj filozofiaj kaj teologiaj. La verko, fakte, ne celas esti entenilo de scio simile al la samtempa “Enciklopedio”, sed la aŭtoro ĝin konceptas “la vero” rilate serion da temoj specife indikataj fronte kaj kontraŭ tiuj prezentitaj kiel “antaŭjuĝoj”. Elstaras ankaŭ voĉoj kiuj meritas atenton ĉar hodiaŭ malfacile subteneblaj: # La aŭtoro hastas dubigi pri la historia ekzisto (pliprecize, deklari nehistoriaj) de personoj de la biblia-kristana mondo pro hsitorian malkongruaĵoj en la rakontoj . Hodiaŭ la biblia kritiko malkovris ke la bibliaj rakontistoj celas transdoni la religian revelaciitan mesaĝon pli ol la historian kuntekston, en kiu ludas fantazio kaj foje mitologio. Vidu: [[Biblia kritiko]] kaj [[Biblia kritiko]]. # Voltero (Voltaire) en kelke da vortaraj lokoj montras malŝaton al judoj aldonante tiel al la tradicia kontraŭjudismo spurojn de antisemitismo. Antaŭe okazis teologiaj kaj religiaj diskutoj pri la figuro de la hebrea Jesuo, pri ties mesieco, el kiu naskiĝis la kontraŭjudismo; la Voltera filozofia vortaro, male, apogas sian kritikon al la judoj ĝuste sur malŝatindeco de ilia biologia aspekto. Tio tiom veras ke la francaj lernejoj de la [[Respubliko de Vichy]] estis altrudita la legado de libreto en kiu estis resumitaj citaĵoj el la verkoj de la filozofo de la lumoj. # Foje Voltero esprimas malŝaton por la negroj kaj diras ke ili naskiĝus el abomenindaj kruciĝoj inter virino kaj [[gorilo]] kaj ke ili el la simio heredis la monstrecon… # Tie kaj tie li ne disdegnas aserti certan malsuperecon de virinoj kompare kun la viro. == Reagoj == La verko ekscitis fortajn kondamnajn reagojn sed la vendoj pluis kreski. Kaj ĝi fariĝis distinkta elemento de la klerisma kulturo: plaĉis ĝiaj humura stilo kaj la ''vis polemica'' (polemikema karaktero) kaj precipe la renversigo de la konceptoj. Pro la historia senfundamentigo de kristanismo, pro la manifesta [[deismo]] kaj pro la akuzoj al la [[Katolika Eklezio]], ties [[Inkvizicio|inkvizicia]] aŭtoritato inkluzivigis la filozofian vortaron en la [[Indekso de malpermesitaj libroj]]. La juĝa aŭtoritato kulpigis la verkon pri parteco kaj malpieco. Ankaŭ la svisa kantono [[Ĝenevo]] dekrete senzuris la verkon.<ref>Jean Orieux, Voltaire. Garden City, Novjorko: [[Doubleday]], Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jean Orieux, ''Voltaire. Garden City: Doubleday and company'', Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979 * Voltaire, ''Dizionario filosofico. Tutte le voci del "Dizionario filosofico" e delle "Domande sull'Enciclopedia"'', testo francese a fronte, a cura di Domenico Felice e Riccardo Campi, Milano, Bompiani ("Il pensiero occidentale"), 2013, 3200 pp. * Gay, Peter (1959). Voltaire's Politics: The Poet as Realist. Princeton: [[Princeton University Press]] * Orieux, Jean; Barbara Bray and Helen R. Lane (1979). Voltaire. Garden City, Novjorko: [[Doubleday]] == Aliaj projektoj == * '''Vikicitaro''' entenas citaĵojn el ''Dictionnaire philosophique: [http://history.hanover.edu/texts/voltaire/volindex.html] entenan'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Jean Orieŭ, Voltaire. Garden City: Doubleday and company, Barbara Bray and Helen R. Lane, 1979 * Voltaire, Dizionario filosofico. Tutte le voci del "Dizionario filosofico" e delle "Domande sull'Enciclopedia", testo francese a fronte, a cura di Domenico Felice e Riccardo Campi, Milano, Bompiani ("Il pensiero occidentale"), 2013, 3200 pp. * Anglalingvaj eroj de la Filozofia vortaro: [http://history.hanover.edu/texts/voltaire/volindex.html] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vortaroj]] [[Kategorio:Eseoj]] [[Kategorio:Filozofiaj verkoj]] emixrsqle7hk60cb0zeqbdxjzv8wqya 0 488259 9416684 9394379 2026-06-29T08:37:31Z Sj1mor 12103 9416684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo | nomo = Muzeo Lindenau (Altenburg) | bildo = Lindenau-Museum.jpg | bildograndeco = | bildoteksto = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = DE-TH | zomo = 17 | tersituo = Centra Altenburg/Altenburg | lando = Germanio | regiono = | urbo = [[Altenburg]] | kolektoj = Italaj pentraĵoj de la malfrua gotika kaj frua renesanca epoko | verkoj = | surfaco = | malfermdato = 11-a julio 1876 | vizitantoj = | adreso = | url = }} [[Dosiero:20 Andrea di Bartolo Triptych Madonna with Child and Saints Lindenau, Altenburg.jpg|eta|Triptiko de Andrea di Bartolo kun la Dipatrino, ekzemplo de la riĉaj renesancaĵoj de la muzeo.]] [[Dosiero:Urnetta cineraria etrusca da chiusi, III-II sec. ac. 01.JPG|eta|Urno etruska.]] La '''Lindenau-muzeo''' (germane: ''Lindenau-Museum'') estas fama artmuzeo en [[Altenburg]]. Ekde 1998 aljuĝatas ĉiun duan jaron fare la muzeo la premio ''Gerhard-Altenbourg-Preis'' por elstaraj agadoj de nuntempaj artistoj kaj disdonatas Lindenau-stipendioj al studintoj de mezgermanaj arto-altlernejoj. == Priskribo == La muzeo originis kiel la domo-muzeo de la politikisto kaj kolektanto [[Bernhard von Lindenau]]. En la unua muzeo de ĉe [[Pohlhof]], kiu konstruitis laŭ planoj de la lepsika universitata ĉefarkitekto Geutebrück de 1844-46, estis krome artlernejo. Tiu lernejo ekzistis ĝis la inflacia jaro 1923. La en 1971 aranĝita ''Studio Bildende Kunst am Museum'' iomete reprenis tian tradicion (kursoj por junuloj kaj maturuloj, ankaŭ dum ferioj; kreivaj semajnfinoj; laborado kun artistoj ktp.) Sed jam dum la vivo de la fondinto la elektika loko ĉe Pohlhof evidentiĝis esti tro malgranda. Tial necesis fari alikonstruaĵojn jam en 1851. De 1873-75 finfine faritis tute nova konstruaĵo, kies stilo similas tre al la [[Gottfried Semper|Semper]]-galerio en [[Dresden]]. La muzeo estas membro de la ''Konferenz Nationaler Kultureinrichtungen'', unio de pli ol 20 kulturaj institucioj de la eksa [[GDR]]. == Kolektoj == === Frua itala pentrado === La italaj artistoj de la 13-a ĝis la 15-a jarcentoj, danke al la biografioj de [[Giorgio Vasari]] neniam forgesitis - kontraŭe al la malnovgermanaj artistoj. Por muzeoj de la 19-a jarcento la akiro de verkoj el la floranta renesanco estis devego. Tre multas ene de la Lindenau-kolektaro verkoj de fruaj italaj majstroj el [[Florenco]] kaj [[Sieno]]. La plej malnovaj havas ankoraŭ bizancstilan influon, ekzemple tri predelaj bildoj de [[Guido da Siena]]. Tabuloj de [[Masaccio]], [[Fra Angelico]] kaj [[Fra Filippo Lippi]] estas ege valoraj ekzemploj de florenca arto. Inter la plej konataj pentraĵoj de la galerio nombriĝas profilbildo de nobelino fare de [[Sandro Botticelli]], verŝajne bildo de [[Caterina Sforza]], unu el la plej elstaraj virinoj de [[Renesanco]]. Danke al verkoj de [[Marco Zoppo]], [[Lorenzo Costa]] kaj [[Pietro Perugino]] eblas postflari la evoluon de la arto de Supra Italio kaj de [[Umbrio]]. Lindenau entreprenis vojaĝon al Italio en 1843/44 akirante 40 bildojn estantajn tre ofte eroj de pli grandaj altaroj. La sekvontajn jarojn peris al li Emil Braun, unua sekretario de la Germana Arkeologia Instituto en Romo, la akiron de multaj aliaj verkoj. Hodiaŭ ĉ. 180 verkoj konsistigas la kolekton, kiu internaciigis la famon de la muzeo. === Antikvaj ceramikaĵoj kaj kopioj === De ceramikaĵoj la kolekto entenis ĉ. 500 ekzemplojn el la 7-a ĝis la 2-a jarcento a.K. Al ties plej malnovaj ujoj apartenis tiaj el [[Korinto]] kun surpentroj pri fremdaj bestoj kaj fabelaĵoj. Multas [[Atiko|atikaj]] vazoj el la 6-a kaj 5-a jarcentoj a.K., periodo de ekonomia ekfloro de [[Ateno]] kaj de ĝiaj ĉirkaŭaĵoj. Malfruan ekfloron de propra stilo konis la vazopentrado en Suda Italio. Multaj el la lindenau-aj vazoj elfositis en la nekropoloj de [[Vulci]] kaj [[Chiusi]], en Apulio, Kampanio kaj Sicilio. Krome videblas maketoj de gravaj konstruaĵoj el korko. Lindenau ege prizorgis la kompletigon de siaj kolektoj de kopioj, kio atestas ke li konsideris la muzeon ĉefe instituto de (plu)klerigado por ĉiuj. Komencante per la [[Egiptujo|egipta]] arto li antaŭ ĉio okupiĝis pri la alvenigo de verkoj respektive kopioj de verkoj de la [[Helena civilizo|Klasika helena civilizo]], de la itala Renesanco kaj de [[klasicismo]]. Tiu ĉi kolekto ankoraŭ hodiaŭ daŭre pligrandiĝas. La kopioj el la klasika antikveco jenas (kun germana titoloj): Venus von Milo, Torso und Apoll vom Belvedere, Barberinischer Faun, Parthenonreliefs, Reliefs des Apollontempels in Bassae-Phigalia, Kore vom Erechteion. El la Renesanco troviĝas surloke kopioj de Donatello kaj Michelangelo. Raraĵo estas la kopio de la bronza paradizopordo de Lorenzo Ghiberti (el la baptisterio en [[Florenco]]). Lindenau krome venigis kopiojn de verkoj de klasikismaj artistoj kiel [[Bertel Thorvaldsen]], Antonio Canova, Christian Daniel Rauch, Ludwig Schwanthaler kaj Ernst Rietschel. === Verkoj de la 17-a ĝis la 21-a jarcentoj === Kiam la muzeo reinaŭguritis post la [[Dua mondmilito]] en 1949, ekresponsis Hanns-Conon von der Gabelentz, fakulo, kolektanto kaj amiko de [[Conrad Felixmüller]]. Lia koncepto estis ligi la partojn eksmodajn de la kolektaro vive kun la estanteco. Ekzemploj de la eŭropa pentradoarto el la 17-a kaj la 18-a jarcentoj (i.a. bildoj de [[Jan Brueghel la malpliaĝa]], [[Louis Le Nain]], [[Antoine Pesne]], [[Maurice Quentin de La Tour]]) kondukas la vizitantojn lerte kaj pripensite al pli malfruaj similaĵoj el la 19-a jarcento. Fokuso tie ĉi metitis sur la germana arto reprezentita ĉefe per la artistaj skoloj de München, Dresden kaj [[Vajmaro]]. La aĉetitaj verkoj de la 20-a jarcento estas ankoraŭ nun en la centro. Sep pentraĵoj de Conrad Felixmüller formis la bazon de vasta felixmüller-a sekcio en la muzeo. Ferdinand Dorsch, Carl Bantzer, Peter August Böckstiegel kaj [[Otto Dix]] ĉeestas per fruaj verkoj. Atestas la forman variecon de la ''Dresdena Nov-Realismo'' ''(Dresdner Neue Sachlichkeit)'' de la 1920-aj jaroj bildoj de Hans Grundig, [[Wilhelm Lachnit]], Curt Querner kaj [[Bernhard Kretzschmar]]. La evoluo de germana plastikarto en la 20-a jarcento ankaŭ bonege postsekveblas. Aĉetoj de verkoj de samtempuloj koncentriĝis pri la regiono de [[Turingio]] kaj [[Saksio]], de Berlino kaj Dresdeno kaj poste ankaŭ de najbara [[Lepsiko]]. Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la lepsikanoj emancipiĝis kaj metis proprajn signojn formalajn kaj ensociajn. Kiel ĉe la lepsika sekcio elmontratas ankaŭ ĉe la dresdena verkoj de fruaj majstroj kaj de la nuntempaj paralele. === Listo de la artistoj kun verkoj en la muzeo (ekster Italio) === * Videblas en la muzeoj verkoj de la sekvantaj artistoj (ĝis la 18-a jarcento): Lucas Cranach la Malplijuna, Hans Rottenhammer, Michiel van Mierevelt, Louis Le Nain, Jan Brueghel la malpliaĝa, Abraham Storck, Louis de Silvestre, Antoine Pesne, August Querfurt, Johann Heinrich August Tischbein. * Videblas en la muzeoj verkoj de germanoj kaj francoj (el la 19-a kaj la 20-a jarcentoj) la sekvantaj artistoj: Carl Gustav Carus, Franz von Lenbach, Théodore Rousseau, Hans Thoma, Max Klinger, Walter Leistikow, Gotthardt Kuehl, Max Liebermann, Lovis Corinth, Max Slevogt. * Jen la germanaj majstroj el la 20-a kaj la 21-a jarcentoj reprezentitaj en la muzeo! ''Ĉirkaŭ 1900:'' Carl Bantzer, Otto Scholderer Hans Unger, Alber Weisgerber --- ''Skolo de Vajmaro:'' Christian Rohlfs, Theodor Hagen, Karl Buchholz --- ''Malfrua ekspresionismo, Nova realismo, konstruktivismo:'' Peter August Böckstiegel, Walter Jacob, Otto Gußmann, Otto Dix, Paul Fuhrmann, Otto Nerlinger, Conrad Felixmüller --- ''Arto post 1945 el Berlin, Chemnitz, Dresden, Leipzig:'' Lothar Böhme, Hartwig Ebersbach, Hermann Glöckner, Josef Hegenbarth, [[Bernhard Heisig]], Walter Libuda, Wolfgang Mattheuer, Michael Morgner, Neo Rauch, Christine Schlegel, Volker Stelzmann, Strawalde, Max Uhlig, Elisabeth Voigt, Willy Wolff == Lindenau-biblioteko kaj kolekto pri grafikaĵoj == La biblioteko de [[Bernhard von Lindenau]] bonege dokumentas ties multflankajn interesojn kaj la bazojn spiritajn-kultursciencajn. Kvazaŭ senmanke troviĝas tie ĉi enciklopedioj kaj leksikonoj pri arto kaj artistoj de la tiama tempo. Eblas fari arkon disde la germana arthistorio de [[Johann Joachim Winckelmann]] tra [[Carl Friedrich von Rumohr]] ĝis [[Franz Theodor Kugler]]. Altvaloraj verkoj pri galerioj kovras ĉiujn tiam konatajn eŭropajn artokolektojn. Krome ekzistas literaturo pri Italio kaj pri ekstereŭropaj kulturspacoj. Troviĝas en la biblioteko, en kies centro staras granda tablo kun komfortaj seĝoj, belegaj volumoj kun akvafortoj de [[Giovanni Battista Piranesi]] aŭ gravuraĵoj laŭ temoj el la [[Iliado]] kaj el tragedioj de [[Esĥilo]] fare de [[John Flaxman]]. Menciindas inter la altvaloraĵoj la volumoj ''Description de l'Egypte'' kun la esplorrezultoj faritaj dum la Kampanjo de Egipto de la [[Napoleono Bonaparte|napoleonaj trupoj]] aŭ, de [[Alexander von Humboldt]], ''Voyages aŭ régions équinoxiales du Nouveau Continent''. Koncerne la kolektadon de grafikaĵoj Lindenau limigis sin ĉefe al la kunmetado de grafiko reproduktita. Koncerne tion ĉi la sistema kolektako komenciĝis nur post 1950 kun du fokusoj: unue germana presita grafikaĵaro (pleje: foliujaĵoj) de la 1920-aj jaroj; due grafikaĵoj de [[GDR]]. Ampleksaj kolektoj de Conrad Felixmüller, [[Gerhard Altenbourg]], Wolfgang Mattheuer aŭ Rolf Münzner elstaras inter la sume ĉ. 50000 folioj. En 1994/95 la muzeo aĉetis kolekton de Alfred Hoh (el [[Fürth]]) kun verkoj de malfrua ekspresionismo kaj nova realismo. == Literaturo == * Klaus Jena, Ingeborg Titz-Matuszak, Miklos Boskovits: ''150 Jahre Lindenau-Museum Altenburg'', 1998, ISBN 3-86104-032-8 * Ruth Gleisberg, Barbara John, Margit Mahn: ''Frühe italienische Malerei im Lindenau-Museum Altenburg'', 1998 ISBN 3-363-00688-8 * Eberhard Paul: ''Antike Keramik im Lindenau-Museum. Die Sammlungen des Staatlichen Lindenau-Museums Altenburg'', 1992, ISBN 3-86104-015-8 * Museumsverband Thüringen (eld.): ''Museen in Thüringen'', Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 15-17 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lindenau-museum.de/ Retpaĝaro de la muzeo.] * [http://www.museum-digital.de/thue/index.php?t=institution&instnr=15 Objektoj de la muzeo interrete videblaj.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Altenburg|LIndenau]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Altenburg]] [[kategorio:Artmuzeoj en Turingio|Altenburg]] mhnk9qa1aoms440ttm2gia36ttc91o4 0 494094 9416619 9389857 2026-06-29T04:48:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julián BORSÁNYI''' [borŝAnji] hungara [[milita historiisto]], [[ĵurnalisto]]. Li naskiĝis en [[Máramarossziget]] la [[1-an de oktobro]] [[1903]] kaj mortis en [[Munkeno]] la [[24-an de novembro]] [[1992]]. == Kariero == Julián Borsányi studis en la teknikuniversitato kaj milita altlernejo de [[Budapeŝto]]. Ĝis 1945 li laboris en Ministerio Por Defendo (armtekniko por aerfefendo). Li estis invitita lekciisto de teknikuniversitato, kunlaboranto de hungara radio. De 1945 li vivis n [[Germanujo]], kaj li laboris kiel esploristo, militpolitika fakulo de [[Radio Libera Eŭropo]] (sub nomo kolonelo Bell). Li publikigis en Új Látóhatár, Nemzetőr, Új Európa, Hadak útján. == Verkoj == * Das Rätsel des Bombenangriffs auf Kaschau, 26. Juni 1941, * Wie wurde Ungarn in den II. Weltkrieg hineingerissen? (München 1978); * A magyar tragédia kassai nyitánya (samloke, 1985). == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/04000/04038/html/m.htm Borbándi Gyula'' ''Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia'', HITEL, Budapest 1992] * [http://mult-kor.hu/20031001_borsanyi_julian Mult-kor.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903083043/http://mult-kor.hu/20031001_borsanyi_julian |date=2014-09-03 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borsanyi, J.}} [[Kategorio:Hungaraj militaj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] bexdxlkleiutatum2njh7r8y2ivm2zq 0 500546 9416373 9325930 2026-06-28T18:16:52Z ThomasPusch 1869 9416373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo | Nomo = Książ / Fürstenstein | Regiono-ISO=PL-02 | Situo sur mapo2=Pollando|Zomo=16}} [[Dosiero:20160502 Zamek Książ 6244.jpg|eta|maldekstra|La Kastelo Książ, el la 13a jc.]] [[Dosiero:Książ - Ogrody Zamku Książ - IMG 3120 rt.jpg|eta|maldekstra|Ĝardeno de kastelo Książ]] '''Książ''' ({{lang-de|Fürstenstein}}) estas mezepoka kastelo en la urbo [[Wałbrzych]] ([[Waldenburg]]) de la nuna ŝtato [[Pollando]] (regiono [[Malsupra Silezio]]). Laŭ grandeco ĝi estas la tria en Pollando, post [[Vavelo]] en [[Krakovo]] (Kraków) kaj post kastelo en [[Malbork]] ([[Marienburg]]). Parto de ĝi estas atingebla de turistoj. == Historio == Ĝi estis konstruigita en la jaroj 1288-1292 de la princo Bolko la 1-a Severa el la [[pola]] dinastio [[Piastoj]] en la loko de antaŭa ligna urbo detruita de [[Přemysl Otakar la 2-a]]. Poste ĝi ofte ŝanĝis posedantojn. Je la komenco de 17-a jarcento ĝi iĝis posedaĵo de familio Hochberg. Ili alkonstruis novajn partojn de kastelo en la stilo de [[Baroko|baroko]]. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la kastelon vizitis multaj famaj personoj, interalie [[Nikolao la 1-a]], [[Winston Churchill]], [[Zygmunt Krasiński]] kaj [[Izabela Czartoryska]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], la familio Hochberg konstruigis ankaŭ [[Tropikejo|tropikejon]] en apuda Lubiechów. Lasta posedanto de la kastelo de familio Hochberg estis Maria Teresa Olivia Hochberg von Pless, konata kiel princino Daisy. Ekde la 1920-aj jaroj, la familio Hochberg havis financajn problemojn. En 1941 kastelon forprenis de ili [[Nazia Germanio]], [[Organizaĵo Todt]] planis krei tie ĉefan sidejon de [[Adolf Hitler]], adaptado al tiu celo detruis grandan parton de la kastelo. Post la [[Dua Mondmilito]], la kastelon akiris Pollando. Detruis ĝin sovetiaj soldatoj. Ekde 1974 komenciĝis renovigado de la kastelo. Nuntempe eblas ĝin viziti. En la konstruaĵo troviĝas ankaŭ hotelo kaj restoracio. {{-l}} == Galerio == <gallery> Dosiero:Polska Książ 005.jpg|Orienta parto de kastelo Dosiero:Zamek Książ 12.jpg|Enirejo Dosiero:Maxililian's hall - a fireplace.JPG|Ĉambro de Maksimiliano Dosiero:Zamek „Stary Książ”.jpg|Kastelo „Malnova Książ”, romantika ruinaĵo Dosiero:Wałbrzych, książańskie tarasy(MW) - 9 .08. 2009 r..JPG|Terasoj Dosiero:Park miniatur w Kowarach, makieta zamku Książ(Aw58) MWDSC00226.JPG|Malpligrandigita versio de la kastelo en Muzeo de Miniaturoj en Kowary </gallery> == Tradukfonto == {{Trad|pl|Książ|40272468}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Silezio]] [[Kategorio:Kasteloj en Pollando]] 4fos7it131566f6bkwr30x2ofofuh6s 0 500989 9416849 9402059 2026-06-29T11:08:22Z Crosstor 3176 /* E */ 9416849 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj mortintaj en [[Vieno]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Adelina Adler]], hungara [[operkantisto]] * [[Piroska Anday]], hungara operkantisto * [[György Andrássy]], hungara [[magnato]], [[politikisto]] * [[Antal Apponyi]], hungara aristokrato * [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]] * [[Leon Askin]], [[aktoro]] * [[Vince Augustin (generalo)]] == B == * [[Imre Babarczy]], hungara [[ĉambelano]] * [[Zsigmond Bachrich]], hungardevena [[violonisto]] * [[Menyhért Balassa]], hungara militestro * [[Borisz Balla]], hungara ĵurnalisto * [[Klára Bánfalvi]], hungara kajakisto * [[Zoltán Barcsay-Amant]], hungara historiisto * [[Adalbert Barics]], hungara [[juristo]] * [[Rózsi Bársony]], hungara-aŭstra aktoro * [[Károly József Batthyány]], hungara [[duko]] * [[Fülöp Batthyány-Strattmann]], hungara ĉambelano, duko * [[László Batthyány-Strattmann]], hungara [[beatulo]], [[kuracisto]], duko * [[Károly Beck]], hungardevena aŭstra poeto * [[Alban Berg]], [[komponisto]] * [[Caroline Gomperz-Bettelheim]], hungardevena operkantisto * [[Lajos Bignio]], hungara operokantisto * [[Friederike Bognár]], germana-aŭstra aktoro * [[József Böhm]], aŭstrohungara violonisto * '''[[Johannes Brahms]]''' komponisto * [[István Burián]], aŭstra-hungara [[ministro]] == C == * [[Federico Campilli]], itala-aŭstra-hungara koreografo * [[György Carabelli]], hungara-aŭstra [[dentokuracisto]] * [[Hieronymus von Colloredo]], lasta salcburga princĉefepiskopo * [[Nepomuk János Cörver]], hungara piarista monaĥo * [[János Csaplovics]], hungaria juristo * [[Farkas Cserey (pli juna)]], hungara ĉambelano * [[Róza Csillag]], hungara-aŭstra [[operkantisto]] * [[Dominique Cuny]], germana-hungaria ceramikisto * [[Béla Cziráky]], grafo, ĉambelano == D == * [[Sámuel Decsy]], hungara [[historiisto]] * [[János Lajos Dercsényi]], hungara kortega [[oficisto]] * [[Lívia Dobay]], hungara operkantisto * [[Antal Dovcsák]], hungara ministro * [[Juraj Drašković]], [[kroata]]-hungara [[kardinalo]] * [[Lipót Dukes]], hungara-germana-juda [[hebreisto]] == E == * [[Sándor Ádám Ehrenreich]], akvafortisto * [[Stephan Ladislaus Endlicher]], botanikisto * [[János Keresztély Engel]], oficisto * [[Iván Erőd]], aŭstra-hungara komponisto * [[Mihály Esterházy (ĉambelano)]], hungaro * [[Miklós József Esterházy]], hungara duko == F == * [[Gizella Farkas]], hungara tablotenisisto * [[Joseph Christian Fengler]], aŭstrohungara episkopo * [[Samu Fényes]], hungara dramisto * [[Miksa Fenyő]], hungara verkisto * '''[[Ferdinando la 4-a (Sankta Romia Imperio)]]''', [[imperiestro]] * [[Ida Ferenczy]], hungara kortegano * [[György Festetics (politikisto)|György Festetics]], hungara politikisto * [[Julianna Festetics]], hungara grafino * [[Aladár Fodor]], hungara [[produktoro]] * [[Grafo]] [[Iván Forray]], hungara vojaĝisto * [[Ignác Frank]], hungara juristo == G == * [[György Gaal (bibliotekisto)]] * [[Antal Gévay]], hungara [[orientalisto]] * [[Egon Gianone]], hungara pastro, rektoro * [[Lajos Gogolák]], hungara-aŭstra historiisto * [[Károly Goldmark]], hungara-aŭstra [[violonisto]], komponisto * [[Imre Gombos]], hungara ĉambelano * [[Demeter Görög]], hungara [[ĵurnalisto]], kortega konsilisto * [[Antal Grassalkovich (duko)]], hungara [[magnato]] * [[Pál Gregoriancz]], hungara-kroata [[episkopo]] * [[János Gubasóczy]], hungara [[ĉefepiskopo]] * [[Béla Guttmann]], hungara [[trejnisto]] * [[Johann Gyimothy]], [[bestokuracisto]] * [[Ferenc Gyulay (ministro)]] * [[Ignác Gyulay]], hungara militestro == H == * [[Mátyás Hajnal]], hungara jezuito * [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]], arkeologo * [[Tibor Hanák]], hungara ĵurnalisto * '''[[Joseph Haydn]],''' komponisto * [[František Herzan von Harras]], [[kardinalo]] * [[astronomo]] [[Miksa Hell]], germandevena hungara * [[János Mihály Hesz]], pentristo * [[Lajos Hevesi]], aŭstrohungara ĵurnalisto * [[Lipót Horovitz]], pentristo == I == * [[József Ijjas (historiisto)]] (hungaro) * [[István Illésházy (palatino)]], politikisto * [[Sándor Ivády]], hungara akvopilkisto * [[Endre Ivánka]], hungara-aŭstra [[filologo]] == J == * [[Balázs Jaklin]], hungara episkopo * [[Antonie Janisch]], aktoro * [[Georg Janny]] (1864-1935), pentristo * [[Karl Jenny]], [[inĝeniero]] * [[Emerik Josipović]], kroata-hungara ministro * '''[[Jozefo la 2-a]],''' imperiestro == K == * [[Béni Kállay]], aŭstra-hungara [[ministro]] * [[Károly Kántás]], hungara geofizikisto * [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)]], imperiestro * [[József Károlyi]], hungara ĉambelano * [[Lajos Károlyi]], hungara grafo * [[Ágoston Karvasy]], hungara juristo * [[János Kecskeméti]], hungara [[jezuito]] * [[Imre Kelen]], hungara karikaturisto * [[Ferenc Keresztes-Fischer]], hungara ministro * [[Jenő Kerpel]], aŭstrohungara ĵurnalisto * [[Pál Kis]], hungara [[pastro]] * [[Imre Klauzál]], hungara [[agronomo]] * [[Mária Antónia Koháry]], hungara magnato * [[Lipót Kollonich]], hungara kardinalo * [[Ferenc Komlóssy (pentristo)]] * [[Endre Koréh]], hungara operkantisto * [[János Kovács (edukisto)]] * [[Kálmán Kovács (pentristo)]], hungara pentristo * [[Gyula Kőváry]], hungara aktoro * [[Dragomir Krančević]], serbdevena aŭstrohungara [[violonisto]] * [[Zsigmond Kunfi]], hungara ministro == L == * [[János Labos]], hungara [[jezuito]] * [[Ladislao la 3-a (Hungario)]], hungara [[reĝo]] * [[Jakab Lázár]], hungara inĝeniero pri arbaroj * [[Victor Léon]], juda [[scenaristo]] * [[Antal Lepold]], hungara pastro * [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)]], imperiestro * [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]], imperiestro * [[Károly Lajos Libay]], aŭstrohungara [[pentristo]] * [[Konrad Lorenz]], Nobel-premiito == M == * [[Gustav Mahler]], [[dirigento]] * [[Antal Mailáth]], hungara ĉefkanceliero * [[György Mailáth (1786)]], hungara [[reĝa juĝisto]] * [[Jozefo Marastoni]], pentristo * '''[[Maria Tereza de Aŭstrio]],''' imperiestro * [[József Márton (lingvisto)|József Márton]], hungara [[lingvisto]] * '''[[Matiaso la 1-a (Hungario)]]''', hungara reĝo * [[László Mednyánszky]], hungara pentristo * [[Károly Melles]], hungara-aŭstra dirigento * [[Valér Mende]], hungara arkitekto * [[Casparus Josephus Mertz]], hungaria [[gitaristo]] * [[Imre Mészáros]], hungara pastro * [[Christoph Anton von Migazzi]], kardinalo * [[Lajos Mikes]], hungara ĵurnalisto * [[József Mindszenty]], hungara kardinalo * [[Ödön Moiret]], hungara-aŭstra skulptisto * [[Zakariás Mossóczy]], hungara episkopo == N == * [[János Nádasi]], jezuito * [[Mária Németh (operkantisto)|Mária Németh]], hungara operkantisto * [[Miklós Nyárádi]], hungara ministro * [[Sándor Nyíri]], hungara ministro == O == * [[Adolf Ónodi]], hungara kuracisto * [[Béla Orczy]], hungara politikisto * [[József Orient]], hungarlandana pentristo == P == * [[Miklós Pálffy (reĝa juĝisto)|Miklós Pálffy]], hungara reĝa juĝisto * [[Ivan Paskvić]], kroata-hungarlandana astronomo * [[Gábor Patachich]], hungaraj ĉefepiskopo * [[Petar Pejačević]], kroata-hungara ministro * [[Teodor Pejačević]], kroata-hungara ministro, [[banuso]] * [[Márton Pethe]], hungara ĉefepiskopo * [[Jozefo Petzval]], hungara [[matematikisto]] * [[Ádám Politzer]], hungardevena aŭstra kuracisto * [[Robert Prihoda]], aŭstra arkitekto * [[János László Pyrker]], hungara ĉefepiskopo == Q == * [[Zsigmond Quittner]], hungara arkitekto == R == * [[Gedeon Ráday (1841)]], hungara ministro * [[Nelly Radóné Hirsch]], hungara [[ilustristo]] * [[Imre Regéczi Nagy]], hungara kuracisto * [[Eszter Réthy]], hungara-aŭstra operkantisto * [[Antal Ruprecht]], hungara kemiisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[István Sándor (bibliografo)|István Sándor]], hungara bibliografo * [[Móric Sándor]], hungara ĉambelano * [[Miklós Sárkány]], hungara akvopilkisto * [[András Saxlehner]], hungara [[pograndisto]] * [[Egon Schiele]], [[pentristo]] * [[Erwin Schrödinger]], Nobel-premiito * '''[[Johann Strauß (filo)]]''', komponisto * [[Johann Strauß (patro)]], komponisto * [[Franz Schubert]], komponisto * [[Karl Schüller]] (1852-1901), pentristo * [[Dávid Schwarz]], hungara inventisto * [[Amand von Schweiger-Lerchenfeld]], verkisto * [[Kurt Sedlmayer]], hungara-aŭstra agronomo * [[György Sina]], grekdevena bankisto * [[Simon Sina]], grekdevena [[mecenato]] * [[Franz Simandl]] (1840-1912), bohema-aŭstra klasika muzikisto * [[Alfred Steinacker]], pentristo * [[Lajos Szamosi]], hungara-aŭstra instruisto * [[Ferenc Szaniszló]], hungara episkopo * [[Frigyes Szapáry]], aŭstrohungara diplomato * [[László Szapáry (guberniestro)]] * [[Pál Szapáry]], hungara politikisto * [[Ferenc Széchényi]], hungara [[magnato]] * [[Ferenc Szegedy]], hungara politikisto * [[Miklós Szemere (diplomato)|Miklós Szemere]], hungara diplomato * [[János Szerb]], hungara tibetologo * [[István Szuhai]], hungara ĉefepiskopo {{Div col end}} == T == * [[Lajos Tarczy]], hungara [[filozofo]] * [[Victor Tausk]], [[psikiatro]] * [[Ferenc Tessedik]], hungara [[advokato]] * [[Károly Thern]], hungara komponisto * [[Viktor Tilgner]], skulptisto * [[Albert Tikos]], hungara pentristo == U == * [[Géza Uray]], hungara orientalisto == V == * [[Ferenc Vághy]], hungara [[juĝisto]] (pli precize en Matzleinsdorf (nuna apartenaĵo de Vieno) mortis) * [[Imre Vajda]], hungara ekonomikisto * [[Lajos Valentin]], hungara operkantisto * [[Gereben Vas]], hungara [[verkisto]] * [[János Veleczky]], hungara kirurgo * [[Charles Vidor]], hungardevena usona reĝisoro * [[Ferenc Vizkelety]], hungara juristo * [[Adolf Vorbuchner]], episkopo == W == * [[Gyula Wagner]], aŭstrohungara arkitekto * [[János Waldstein-Wartenberg]], hungara juristo * [[Alois Wehrle]], kemiisto * [[kemiisto]] [[Theodor Wertheim]] * [[Lajos Windisch-Graetz]], hungara-aŭstra-germana politikisto == Z == * [[Sándor Zahlbruckner]], hungara-aŭstra [[botanikisto]] * [[Ágost Zichy]], hungara [[vojaĝisto]] (pli precize en Matzleinsdorf (nuna apartenaĵo de Vieno) mortis) * [[Edmund Zichy]], hungara-aŭstra terposedanto * [[Károly Zichy (reĝa juĝisto)|Károly Zichy]], hungara [[reĝa juĝisto]] * [[Karl Zsigmondy]], aŭstra-hungara [[matematikisto]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Vieno]] * [[:Kategorio:Mortintoj en Vieno]] == Fontoj == * biografioj aperintaj en Vikipedio [[Kategorio:Mortintoj en Vieno| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Vieno]] 8s2js08s25vjkz543gzc2k690eghyic 0 503341 9416326 9401144 2026-06-28T17:19:16Z Oursana 80009 /* Bildaro */ -+Piero della Francesca 046.jpg 9416326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IT |situo sur mapo = Italio Milano |zomo = 13 |retejo = {{oficiala retejo}} }} La '''Pinacoteca di Brera''' ("'''Pinakoteko de Brera'''") estas la ĉefa publika galerio por pentraĵoj en [[Milano]], Italio. Ĝi enhavas unu el plej gravaj kolektoj de italaj pentraĵoj, kiel produkto de la kultura programo de la [[Brera Akademio]], kiu kunhavas sidejon en la ''Palazzo Brera'' ([[Palaco Brera]]). ==Historio== La Palaco Brera ŝuldas sian nomon al la ĝermana "braida", indikante herban malfermaĵon en la urba strukturo: komparu la "Bra" de [[Verono]]. La monaĥejo sur la loko transiris al la [[jezuitoj]] (1572), poste spertis radikalan rekonstruon fare de Francesco Maria Richini (1627–28). Kiam la jezuitoj estis dissolvitaj en 1773, la palaco restis la sidejo de la [[astronomia observatorio]] kaj la Braidense Nacia Biblioteko fondita de la jezuitoj. En 1774 la herbario de la nova [[botanika ĝardeno]] estis aldonita. La konstruaĵoj estis pligrandigitaj laŭ projektoj de Giuseppe Piermarini, kiu estis nomumita profesoro en la Akademio kiam ĝi estis formale fondita en 1776, kun [[Giuseppe Parini]] kiel dekano. Piermarini instruis ĉe la Akademio dum 20 jaroj, dum li estis kontrolisto de la urbaj projektoj de la urbo, kiel la publikaj ĝardenoj (1787–1788) kaj placo Fontana (1780–1782). Por pli bona instruado de arkitekturo, skulptarto kaj la aliaj artoj, la Akademio iniciatita de Parini estis provizita per kolekto de muldaĵoj laŭ la Antikvaĵo, esencaĵo por enstampi rafinitan [[Novklasikismo]]n en la studentojn. Sub la posteuloj de Parini, la abato Carlo Bianconi (1778–1802) kaj la artisto Giuseppe Bossi (1802–1807), la Akademio akiris la unuajn pentraĵojn de sia Pinakoteko dum la reasigno de verkoj de itala arto, kiuj karakterizis la [[Napoleona epoko|napoleonan epokon]]. La ''Sposalizio'' (nome la [[La edziniĝo de la Virgulino (Rafaelo)|Geedziĝo de la Virgulino]]) de [[Rafaelo]] estis la ŝlosila pentraĵo de la frua kolekto, kaj la Akademio pligrandigis sian kulturan amplekson per akcepto de kolegoj tra la [[Unua Franca Imperio]]: [[Jacques-Louis David|David]], Pietro Benvenuti, Vincenzo Camuccini, [[Antonio Canova]], [[Bertel Thorvaldsen]] kaj la arkeologo Ennio Quirino Visconti. En 1805, sub la direkto de Bossi, la serio de ĉiujaraj [[ekspozicio]]j estis iniciatita per sistemo de premioj, ekvivalento de la [[Pentrosalono de Parizo|Parizaj Salonoj]], kiuj utilis por identigi Milanon kiel la kulturan ĉefurbon por nuntempa [[pentrarto]] en Italio tra la 19-a jarcento. La arta komitato de la Akademio, nome ''Commissione di Ornato'', ekzercis stirantan influon sur publikaj monumentoj, antaŭulo de la hodiaŭa ''Sopraintendenze Delle Belle Arti''. La malfermo de la nova "Reale Pinacoteca" okazis la 15-an de aŭgusto 1809, nome la naskiĝtago de Napoleono. La pentraĵoj estis montrataj en tri el la kvar napoleonaj haloj kun pavilonaj volboj. Fundamentaj pentraĵoj de [[Giovanni Bellini|Bellini]], [[Andrea Mantegna|Mantegna]], [[Vittore Carpaccio]], [[Tiziano]], [[Paolo Veronese|Veronese]] kaj [[Tintoretto]] eniris la galerion.<ref name=":0">{{Cite book |last=Lauber |first=Rosella |title=Milano La Pinacoteca Di Brera |publisher=Magnus Edizioni Srl |year=2012 |isbn=978-8870572308 |location=Udine |pages=15, 16 |language=Italian}}</ref> La [[Romantikismo|Romantika epoko]] atestis la triumfon de akademia [[historia pentrarto]], gvidata ĉe la Akademio fare de [[Francesco Hayez]], kaj la enkondukon de pejzaĝoj kiel akceptebla akademia ĝenro, inspirita de Davias de Williamo kaj lia pli konata kuzo Giuseppe Bisi, dum la Akademio moviĝis por iĝi institucio por instruado de la arthistorio. En 1882, la Pentraĵgalerio estis apartigita de la Akademio kaj Giuseppe Bertini estis nomumita kiel ĝia unua direktoro. Bertini estis sukcedita de Corrado Ricci, kiu, dum sia direktorado de 1898–1903, establis la Fotobibliotekon kaj sisteme reorganizis la Pentrogalerion laŭ skoloj kaj periodoj. En 1903, la Pinakoteko malfermis 19 novajn ĉambrojn, kiuj ebligis la ekspozicion de pli ol 100 nove akiritaj verkoj, kiel ekzemple la freskoj de [[Donato Bramante|Bramante]] el la domo Visconti Panigarola. La arthistoriisto kaj kritikisto Antonio Morassi, kiu funkciis kiel direktoro ĉe la Pinakoteko de 1934 ĝis 1939, malfermis la kolekton al 19a-jarcenta pentrarto kaj nova ekspozicio dominita de pentraĵoj de Hayez estis kreita. Ankaŭ okazis antaŭa malfermo al la aĉeto de 20a-jarcentaj pentraĵoj, kiel ekzemple la Portreto de [[Alberto Moravia]] fare de [[Renato Guttuso|Guttuso]] kaj "Modelli nello studio" de Mario Mafai.<ref name=":0" /> La ''Observatorio de Brera'' gastigis la astronomon [[Giovanni Schiaparelli]] dum kvar jardekoj, kaj la ''Orto Botanico di Brera'' estas historia [[botanika ĝardeno]] malantaŭ la Pinakoteko. En 2024, la modernarta alo de la muzeo estis malfermita ĉe la Palazzo Citterio kiel parto de klopodoj montri ĝian modernan artkolekton, kiu kreskis post donacoj en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, kaj por marki la kompletigon de la projekto "Grande Brera" por kunfandi la Palazzo-n Citterio-n, la Pinakotekon di Brera kaj la Bibliotekon Braidense.<ref>{{Cite web |title=Milan’s Brera boosts its cultural cachet with an overdue modern art wing and Leonardo’s Last Supper |url=https://apnews.com/article/italy-milan-brera-modern-art-collection-bb099b777a06503c483cf330a2f59c28 |access-date=8a de Decembro 2024 |website=Associated Press |date=8a de Decembro 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Milan’s Palazzo Citterio modern art museum set to open after 50-year wait |url=https://www.euronews.com/culture/2024/12/06/milans-palazzo-citterio-modern-art-museum-set-to-open-after-50-year-wait |access-date=8 December 2024 |website=Euronews |date=6a de Decembro 2024 |language=en}}</ref> == Bildaro == <gallery widths="210px" heights="190px" class="center"> Dosiero:Andrea Mantegna - The Madonna of the Cherubim - WGA13979.jpg|''Keruba Madono'' de [[Andrea Mantegna]] ĉirkaŭ 1485 Dosiero:Lamentación sobre Cristo muerto, por Andrea Mantegna.jpg|''Lamento de Kristo'' de [[Andrea Mantegna]]. ĉirkaŭ 1480 Dosiero:Bramantino - Crucifixion - WGA03068.jpg|Krucumado de [[Bramantino]]. ĉirkaŭ 1515 Dosiero:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|''[[La edziniĝo de la Virgulino (Rafaelo)|La edziniĝo de la Virgulino]]'' de [[Rafaelo]]. ĉirkaŭ 1504 Dosiero:Giovanni-Bellini-Pietá (1465).jpg|''Pieta'' de [[Giovanni Bellini]]. ĉirkaŭ 1460 Dosiero:Piero della Francesca 046.jpg|''Brera Madono'' de [[Piero della Francesca]]. ĉirkaŭ 1472–1474 Dosiero:Francesco Hayez - The Kiss - WGA11218.jpg|''La kiso'' de [[Francesco Hayez]]. ĉirkaŭ 1859 Dosiero:Guercino Abramo ripudia Agar.jpg|''Abrahamo foriganta Hagaron kaj Iŝmaelon'' de [[Guercino]]. ĉirkaŭ 1657 Dosiero:Donato Bramante - Christ at the Column - WGA3050.jpg|''Kristo ĉe kolono'', de [[Donato Bramante]]. ĉirkaŭ 1490 Dosiero:Guido Cagnacci - The Death of Cleopatra - WGA3757.jpg|''Morto de Kleopatra'' de [[Guido Cagnacci]]. Dosiero:Angelo Bronzino - Portrait of Andrea Doria as Neptune - WGA3261.jpg|''Andrea Doria kiel Neptuno'' de [[Agnolo Bronzino]]. ĉirkaŭ 1550-1555 Dosiero:St. Lucas altarpiece.jpg|''La Sanktaluka Retablo'' de [[Andrea Mantegna]], 1453 Dosiero:Jacopo Tintoretto - Finding of the body of St Mark - Yorck Project.jpg|''Trovo de la korpo de Sankta Marko'' de [[Tintoretto]]. ĉirkaŭ 1548 Dosiero:Annibale Carracci - The Samaritan Woman at the Well - WGA4446.jpg|''Samarianino ĉepute'', de [[Annibale Carracci]]. Dosiero:Peter Paul Rubens - Last Supper - WGA20255.jpg|''Lasta Vespermanĝo'' de [[Peter Paul Rubens]], 1630–1631 Dosiero:Correggio 002.jpg|''Adorado de la Tri Saĝuloj'', de [[Correggio]]. ĉirkaŭ 1518 Dosiero:Jan de Beer - Triptych - WGA1559.jpg|''Brera Triptiko'' de Jan de Beer. ĉirkaŭ 1515 Dosiero:Anthony van Dyck - Portrait of a Lady - WGA07402.jpg|''Portreto de sinjorino'', de [[Antoon van Dyck]]. ĉirkaŭ 1634-1635 Dosiero:Lorenzo Lotto 040.jpg|''Portreto de Laura da Pola'', de Lorenzo Lotto. ĉirkaŭ 1543 Dosiero:Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|''Vespermanĝo ĉe Emaus'' de [[Caravaggio]], 1606 Dosiero:Titian - Saint Jerome in Penitence.jpg|''Sankta Hieronimo en naturo'', de [[Ticiano]]. ĉirkaŭ 1560 Dosiero:Titian - Portrait of Count Antonio Porcia - WGA22968.jpg|''Portreto de Grafo Antonio Porcia'', de Ticiano. ĉirkaŭ 1548 Dosiero:Giovanni bellini, madonna di brera, 1510, 01 adjusted.JPG|''Madono kaj infano'', de [[Giovanni Bellini]]. ĉirkaŭ 1510 Dosiero:Jacopo Tintoretto - Sts Helen and Barbara Adoring the Cross - WGA22434.jpg|''Sankta Heleno kaj Barbara ĉe la kruco'', de [[Tintoretto]] </gallery> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{it}} kaj {{en}}) * [https://www.accademiadibrera.milano.it/ Accademia di Brera, oficiala retejo] ({{it}} kaj {{en}}) {{Koord|45|28|19|N|9|11|17|E|display=inline|region:IT_type:landmark_source:dewiki}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Italio]] [[Kategorio:Milano]] t14rctcz9g0qzf3t8by8mfixvxb1t96 0 507607 9416823 9387665 2026-06-29T10:39:43Z Sj1mor 12103 9416823 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|mitologia rolulo|[[6998 Titono]]}}{{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Titono''' (el la [[antikva greka lingvo]] ''Τιθωνός'', «partnero de la reĝino de la tago»<ref>[[Robert Graves]]. ''[[The Greek Myths]]''.</ref>) estis [[Trojo|troja]] princo, filo de Reĝo [[Laomedono]]<ref>[[Homero]]. ''[[Iliado]]'', 20.237.</ref> kaj de [[najadoj|akvonimfo]] nomiĝinta [[Strimo]]<ref>[[Johano Tzetzes]]. Pri ''[[Likofrono]]'', 18.</ref>. Aliaj versioj konsideras lin frato, anstataŭ filo, de Laomedono<ref>[[Servio]]. ''Pri [[Georgicae]] de [[Vergilio]]'', 1.447 kaj 3.48.</ref>, kaj la nomo de lia patrino ankaŭ varias en kelkaj rakontoj, laŭ kiuj ŝi nomiĝis [[Leŭkipo (mitologio) #Aliaj rolulinoj same nomiĝintaj|Leŭkipo]] aŭ [[Placio]]. Bildigoj de Titono sur vazaj pentraĵoj de la [[5-a jarcento a.K.]] prezentas lin kiel [[rapsodo]] portanta [[liro]]n. Li estis klare priskribita en la ''[[Homeraj himnoj|Homera himno]] al [[Apolono]]''<ref>''[[Homeraj himnoj|Homera himno al Apolono]]'', 165-173.</ref>.[[Dosiero:Tithonos Eos Louvre G438 detail.jpg|eta|250ra|<center>[[Eoso]] persekutadas rifuzantan '''Titono'''n, laŭ pentraĵo de la [[Pentristo de Aĥilo]] sur [[Atiko|atika]] [[enoĥo]] (ĉ. [[-470|470]]-[[-460|460 a.K.]]. [[Luvro]]).</center>]]La [[troja asteroido]] [[6998 Titono]] ricevis sian nomon honore al ĉi tiu rolulo. == Titono kaj Eoso == Kiel sia frato [[Ganimedo]], Titono elstaris pro sia beleco, tiamaniere ke la [[titanoj|titanino]] [[Eoso]], diino pri mateniĝo, pasie enamiĝis al ili. Tiu nekontrolebla sento verŝajne rezultis de malbeno ordonita de la amdiino [[Afrodito]] kontraŭ Eoso ĉar tiu lasta amindumis [[Areso]]n. Kiel puno, Afrodito faris ŝin ree enamiĝadi al sinsekvaj mortemuloj. Ganimedo estis la unua kiu ricevis amproponon de la diino, sed li rifuzis ŝin. Do, Eoso forkaptis lin<ref>[[Anĥizo]], plia mortemulo de la troja reĝfamilio, estis ankaŭ forrabita de enamiĝinta diino, ĉifoje Afrodito. La diino uzis tiam la ekzemplon de Titono por konvinki Anĥizon, laŭ la Homera himno al Afrodito, 218 kaj sekv.</ref>, kiel ŝi faris ankaŭ kun [[Kefalo]] kaj la aliaj homoj al kiuj ŝi enamiĝadis. La [[mitemo]] pri diino enamiĝanta al mortemulo estis tre antikva, sed kiam oni enmetis rolon por [[Zeŭso]] amara varianto aperis en ĝi<ref>Ĉefe se oni komparas tiujn rakontojn kun la originaj, kiaj tiu feliĉa pri [[Seleno]] kaj [[Endimiono]], mito kiun oni ankaŭ trovas en [[Malgrandazio]]. [[Peter Walcot]]: ''The Homeric 'Hymn' to Aphrodite': A Literary Appraisal'', ĉe ''Greece & Rome'' 2-a serio, 38.2, paĝ. 137-155 (octobro [[1991]]). Tiu fakulo konsideras la miton de Titono korekto de tiu, pri Ganimedo. La sukcesa fino de tiu lasta, kiu eĉ akiris nemortecon, povintus kuraĝigi kaj esperigi Anĥizon.</ref>. Fakte, laŭ multaj versioj Eoso devis cedi sian amaton al Zeŭso, kiu ankaŭ enamiĝis al li pro lia eksterordinara beleco. [[Dosiero:Giovanni Da San Giovanni - Aurora and Tithonus - WGA09419.jpg|eta|maldekstre|150ra|<center>''[[Aŭroro (mitologio)|Aŭroro]] kaj '''Titono''''', [[fresko]] de [[Giovanni da San Giovanni]] ([[1634]]-[[35]]).</center>]] Eoso poste forkaptis Titonon kaj portis lin al lando nomiĝinta «Etiopio». Tiu ĉi nomo generis malkonsenton kaj malkongruon inter la diversaj rakontoj, ĉar laŭ la originaj fontoj Titono iĝis tiam reĝo de lando en Oriento, plimalpli en la regno kiu poste nomiĝis [[Asirio]]. Fakte, kelkaj fontoj asertas ke li regis la regionon nome de la asiria reĝo [[Teŭtamo]], senjoro ankaŭ de Priamo. Titono konstruis belegan palacon en la urbo [[Ekbatano]] ([[Medujo]]) kaj fondis la urbon [[Suzo]], laŭ la tradicio. Sed pro la nomo de la lando kie la paro setleĝis, multaj verkistoj konsideris Titonon praulo de la etiopanoj, eĉ reĝo de [[Etiopio|tiu ĉi lando]] en Afriko. Por kongruigi la du verŝajnajn lokiĝojn de la regno de Titono, oni deduktis diversajn teoriojn: translokiĝon de la familio el Afriko al Mezopotamio, setliĝon en Afriko kun posta porinvada ekspedicio ĝis Suzo, ignoradon de la ceterajn fontojn aŭ konsidero ke tiu Etiopio ne temis pri la sudegiptia regno, sed pri alia, samnoma, troviĝanta en Oriento. [[Dosiero:Aurora Taking Leave of Tithonus.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Aŭroro (mitologio)|Aŭroro]] kaj Titono, laŭ [[Oleo-pentrado|olea pentraĵo]] de [[Francesco Solimena]] ([[1704]]-[[1708]]).]] La regatoj de Titono ricevis la nomon «kisianoj», honore al la mortema edzino de tiu reĝo, nomiĝinta [[Kisio]]<ref>[[Herodoto]]. ''[[Historioj]]'', 5.54.</ref>. Pro la apero de tiu ĉi figuro, kelkaj fakuloj, kiaj [[Pierre Daniel Huet|Huet]], [[euhemero|euhemere]] konsideris ke la parulino de Titono estis virino devenanta el Oriento, kaj pro tio la grekoj poezie identigis ŝin al [[Aŭroro (mitologio)|Aŭroro]]. Ilia palaco en la suza akropolo daŭre staris ĝis la [[Persa imperio|persa]] okupado<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''[[Priskribo de Grekio]]'', 1.42.2.</ref>. Paro de diino kaj mortemulo nepre havas tragedian finon, do Eoso petegis al Zeŭso senmortecon por sia amato<ref>''[[Homeraj himnoj|Homera himno al Afrodito]]''.</ref>. Zeŭso konsentis, eble por kompensi ŝin pro la perdo de Ganimedo<ref>[[Horacio]]. ''Odoj'', 3.20.</ref>. Sed ŝi forgesis peti ankaŭ eternan junecon, do Titono suferis porĉiaman maljunecon, iom post iom perdis sian forton, ŝrumpiĝis kaj ne plu povis eĉ moviĝi<ref>Skolioj pri [[Apolodoro el Rodiso]], 3.115.</ref>. Do la diino komencis senti naŭzon al li, enfermigis lin en ĉambro kaj forgesis lin por ĉiam<ref name="H">[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 984.</ref>. En posta evoluo de la rakonto, Titono aliformiĝis en [[cikado]] aŭ en [[grilo]], porĉiama vivanta kaj peteganta sian morton per la kriado «Mori, mori, mori...» (morti, en la [[latina lingvo|latina]])<ref>[[Ovidio]]. ''[[Fasti]]'', 1.8.4.</ref>. Sed antaŭe Eoso kaj li pasigis bonan tempon en feliĉo, dum kiu ili havis du infanojn: [[Memnono]] kaj [[Etiono]]. Ĉi tiu lasta iĝis reĝo de la Afrika Etiopio, sed estis mortigita fare de [[Heraklo]] kiam li venkis [[Busiriso]]n kaj velis supren sur rivero [[Nilo]]. Kaj Memnono iĝis elstara [[kultado al herooj|heroo]] pro sia partoprenado en la [[Troja milito]]. Titono sendis lin defendi la urbon de sia frato [[Priamo]], post subaĉeto de tiu lasta per ora vinberujo<ref>[[Servio]]. ''Pri [[Eneado]] de [[Vergilio]]'', 1.493.</ref>. Memnono komandis armeon de multnombraj etiopanoj kaj suzanoj, sed morto trafis lin en duelo kontraŭ [[Aĥilo]]. Ĉu pro la morto de sia filo, ĉu pro la aliformiĝo de Titono en insekto, Eoso ploradas ĉiumanete, provokante tiel la roson. Laŭ romia tradicio, cikadoj sin nutras per roso, larmoj de sia porĉiame amatulino. La [[etimologio]] de la vorto «Titono» eble havas [[Anatolio|anatolian]] devenon, el ''Τῑτώ'' (Tītố), diino pri mateniĝo menciita de [[Kalimako]], [[Likofrono]] kaj [[Hesiĥio]]. En la ĉiutaga lingvo, la grekoj uzis tiun nomon por difini maljunegan homon (ekvivalento de la kristana [[Metuŝelaĥ]])<ref name="H" />. Plie, la esprimo «Τιθωνοῦ γῆρας», laŭlitere ''titona maljunuleco'', priskribis vivon tiel longa ke ĝi iĝas peza. Eoso kaj Titono (ĉi tie nomiĝinta ''Tinthu'' aŭ ''Tinthun'') inspiris pentra motivo ofte gravurata sur [[Etruskoj|etruskaj]] bronzaj manspeguletoj aŭ fondita en basaj reliefoj<ref>Kiel sur tiu konservita en la [[Vatikanaj muzeoj]], Museo Gregoriano Etrusco, acc. no. 12241 (publikita fare de [[Marilyn Y. Goldberg]], "The 'Eos and Kephalos' from Caere: Its Subject and Date" ''American Journal of Archaeology'' '''91'''.4 [Oktobro de [[1987]]:605-614] paĝ. 608 fig. 2.).</ref>. <center> {| align="center" style="clear:both; margin:1em; border:1px solid #E9E9E9" ! style="background-color:#C1D4FE; font-size:95%; border:1px solid #aaaaaa; padding: 0 5px 0 5px;" |'''Genealogia arbo de la [[Mitaj reĝoj de Trojo]]''' |- | style="padding: 8px 30px; font-size:90%; line-height:50%" | {{Genealogia arbo/komenco}} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | ZEU |V|~| SKA |y| IDE | | | ZEU=[[Zeŭksipo]] | SKA=[[Skamandro #Skamandro, la oceanido|Skamandro]] | IDE=[[Ideo (mitologio)|Ideo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | |:|,|-|-|-|^|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | TOO |C|!| | | | | KAL |y| TRO | | TOO=[[Tooso]] | KAL=[[Kaliroo]] | TRO=[[Troso]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | |:|!| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | LEU |J|!| | | EUR |y| ILO |~| LEU | LEU=[[Leŭkipo (mitologio) #Aliaj rolulinoj same nomiĝintaj|Leŭkipo]] | EUR=[[Eŭridiko #Eŭridiko - edzino de la reĝo Lakedemono|Eŭridiko]] | ILO=[[Ilo (mitologio)|Ilo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | |!| LEU |~| LAO |~| PLA |F| KAL | | LEU=[[Leŭkipo (mitologio) #Aliaj rolulinoj same nomiĝintaj|Leŭkipo]] | LAO=[[Laomedono]] | PLA=[[Placio]] | KAL=[[Kalibo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |:|!|L|~|~|y|~|J| | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | URA |y| GEO | | STR |~|y|~|J|!| | | BUK |~| ABA | | URA=[[Urano (dio)|Urano]] | GEO=[[Geo]] | STR=[[Strimo]] | BUK=[[Bukoliono]] | ABA=[[Abarbareo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | |!| |,|^|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | HIP |y| TEJ | | | | | |!| PRO | | ANT | | KLI |~| ASA | | HIP=[[Hiperiono (mitologio)|Hiperiono]] | TEJ=[[Teja|Tejo]] | PRO=[[Prodio]] | ANT=[[Antigona (mitologio)|Antigono]] | KLI=[[Klitodoro]] | ASA=[[Asarako]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|v|-|v|-|-|-|.| | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| AST |~|y|~|~| EOS |y| TIT |~| KIS | | PRI |V| HEK | | LAM |!| KLI | | TIM | | AST=[[Astreo]] | EOS=[[Eoso]] | TIT='''Titono''' | KIS=[[Kisio]] | PRI=[[Priamo]] |HEK=[[Hekabo]] | LAM=[[Lampo (mitologio)|Lampo]] | KLI=[[Klitio (filo de Laomedono)|Klitio]] | TIM=[[Timoeto]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | |,|-|^|-|.| |:| |)|-|-|-|.| | | | | |!| |:| | | | | |,|-|+|-|.| | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | ANE | | AST |:| EMA | | MEM |~|y|~| TRO |D| ARI | | HIK |!| HES |~| TEL | | ANE=[[Anemoj]] | AST=[[Astreo]] | EMA=[[Emationo]] | MEM=[[Memnono]] | TRO=[[Troano]] | ARI=[[Arisbo]] | HIK=[[Hiketaono]] | HES=[[Hesiono]] | TEL=[[Telamono]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | |:| | | | | | | | |!| | | | |:| | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | KEF |~|y|~|J| | | | SIB |~| TRO | | | |D| ALE | | KIL | | AST |~| TEL | | KEF=[[Kefalo]] | SIB=[[Sibilo]] | TRO=[[Troro]] | ALE=[[Aleksiroo]] | KIL=[[Kilo (mitologio)|Kilo]] | AST=[[Astioĥo]] | TEL=[[Telefo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | | | |:| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | TIT | | FAE |y| AFR | | | | | | | | |D| KAS | | TIT='''[[Titono #Titono, filo de Kefalo|Titono]]''' | FAE=[[Faetono]] | AFR=[[Afrodito]] | KAS=[[Kastianiro]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | |:| | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | AST | | | | | | | | | | |L| LAO | | AST=[[Astinoo]] | LAO=[[Laotoo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo/fino}} |} </center> == Titono en literaturo == [[Dosiero:Aurora and Tithonus by Francesco De Mura.jpg|eta|250ra|<center>''Aŭroro kaj '''Titono''''', pentraĵo de [[Francesco de Mura]] ([[18-a jarcento]]).</center>]] La mito de Titono kaj Eoso inspiris multajn poemojn, inter ili: * La antaŭe menciita ''[[Homeraj himnoj|homera himno]] al Afrodito'', en kiu la diino rakontas al [[Anĥizo]] la mizera maljunecon de Titono. * Ĵuseltrovita poemo pri Titono iĝis la kvara supervivanta verkaĵo de la poetistino [[Sapfo]]<ref>La poemo estis publikigita unuafoje fare de [[Michael Gronewald]] kaj [[robert W. Daniel]] en ''Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik'' 147, 1-8 ([[2004]]). Tradukis ĝin en la anglan [[Martin Litchfield West|Martin West]], kiu publikigis la rezulton en ''[[Times Literary Supplement]]'' 21, junio de [[2015]]. Duono de la poemo estis antaŭe malkovrita, sed la plena restaŭrita versio ne aperis ĝis ĝia publikigo fare de M.L. West en “The New Sappho,” '' Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik'' 151 ([[2005]]), 1-9. </ref>. * Poemo de [[Alfred Tennyson]] titolita ''Tithonus'' (origine ''Tithon''), verkita en [[1833]] kaj reviziita en [[1859]], estas drama [[monologo]] en [[blanka verso]] kiu traktas la temon laŭ la vidpunkto de Titono. Malkongrue kun la origina mito, ĉi tie estas li mem, tiu kiu petis senmortecon. Kaj Aŭroro, anstataŭ Zeŭso, ebligis la malperfektan donacon. Poste, Titono petegas mortecon, laca pro sia neaparteno kaj al la mondo de la mortemuloj kaj al tiu de sia amata Eoso.<ref>Victorian Web:Alfred Tennyuson's [http://www.victorianweb.org/authors/tennyson/tithonus.html].</ref>. * [[Johann Gottfried Herder|Herder]] ankaŭ verkis poemon pri tiu ĉi temo, ''Tithonus und Aurora''. * ''Tithonus'', de [[Paul Muldoon]], unuafoje publikigita en ''[[The New Yorker]]'' kaj poste inkludita en la libro ''Horse Latitudes'' ([[2006]]). * ''Tithonus'', de [[A.E. Stallings]], publikigita en la libro ''Archaic Smile'' ([[1999]]).<ref>[http://www.amazon.com/dp/0930982525/ref=rdr_ext_tmb]</ref> == Titono, filo de Kefalo == Krom la antaŭe priskribita, Titono estis ankaŭ filo de Kefalo kaj Eoso, kaj patro, laŭ kelkaj versioj, de [[Faetono]]<ref>Pseŭdo-[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''[[Mitologia biblioteko]]'', 3.14.3.</ref>. Tamen, la plimulto de la rakontoj konsideras tiun lastan filo de Kefalo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.mythindex.com/greek-mythology/T/Tithonus.html Titono ĉe Greek Mythology Index] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101126135412/http://www.mythindex.com/greek-mythology/T/Tithonus.html |date=2010-11-26 }} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dardanidoj]] [[Kategorio:Metamorfozoj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Asirio]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Etiopio]] [[Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio]] [[Kategorio:Senmortuloj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Trojanoj]] [[Kategorio:Mitaj urbofondintoj]] pt1dn7u3ow1ks0kk2r9bobv8z414qbe 0 511550 9416454 8912960 2026-06-28T20:59:35Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9416454 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} [[Dosiero:Interior4.jpg|eta|Cenotafo de Mumtaz Mahal en [[Taĝ Mahalo]], apud tiu de ŝia edzo Ŝaho Jahan]] '''Mumtaz Mahal''' (1-a de septembro 1593 – 17-a de junio 1631) (en [[Araba lingvo|araba]], en [[urdua]] ممتاز محل}; en hinda मुमताज़ महल prononce [mumˈt̪aːz mɛˈɦɛl]; signife "la elektita el la palaco") estis [[Mogola Imperio|mogola]] imperiestrino kaj ĉefa edzino de la imperiestro [[Ŝaho Ĝahano]]. La [[Taĝ Mahalo]] en [[Agra]], [[Barato]], estis konstruita de ŝia edzo kiel ŝia fina ripozejo. == Referencoj == * {{Cite book| last = Koch | first = Ebba | title = The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra | origyear = Aug 2006| type = Hardback| edition = First| publisher = Thames & Hudson Ltd | location = | isbn = 0-500-34209-1| pages = 288 pages }} * {{Cite book| last = Preston | first = Diana & Michael | title = A Teardrop on the Cheek of Time | year = 2007| type = Hardback| edition = First| publisher = [[Doubleday]] | location = Londono | isbn = 978-0-385-60947-0| pages = 354 pages }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Barato]] [[Kategorio:Imperiestrinoj]] 6nh4x0jditrrbdndl42ni57ew9rus6d 0 512860 9416614 9363419 2026-06-29T04:38:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Denkmal Julius Kober.JPG|eta|Monumento por Kober, ĉe Suhler Ausspanne ([[Rennsteig]]), starigita en 1994.]] [[Dosiero:Julius Kober Gedenkstein Steinbach am Wald, Forsthaus Weidmannsheil.jpg|eta|Memorŝtono ĉe la iama forstista domo Weidmannheil en [[Steinbach am Wald]]]] '''Julius KOBER''' (naskiĝinta la [[17-a de aŭgusto]] [[1894]] en [[Suhl]], mortinta la [[28-a de julio]] [[1970]] en [[Bad Staffelstein]]) estis germana regionhistoriisto, verkisto kaj - de 1937 ĝis 1970 - prezidanto de la [[Rennsteigklubo 1896]]. == Vivo kaj verko == La patro de Julius estis [[Friedrich Wilhelm Kober]], dialektpoeto. Li frekventis la popolan lernejon kaj poste la superan nehumanisman lernejon, kie li trapasis en la 1913-a jaro la abiturientan ekzamenon. Jam kiel junulo li dediĉis sin al la kleriga migrado, al la flegado de regionhistoriaĵoj kaj al la protekto de la naturo. De la patro li heredis la verkistan talenton kiel ankaŭ la amon de la patrujo kaj la kontaktemon. La dialekto de Suhl estis parolata de li jam frue, poste ankaŭ zorge flegata. Baldaŭ Kober interesiĝis pri pejzaĝaj kaj regionhistoriaj studoj, antaŭ ĉio en la [[Turingia Arbaro]], kiun li tramigradis ĉie. Dum lia trejniĝa tempo alilande la porpatruja sento ankoraŭ plialtiĝis. Grava sperto por li estis la eksplodo de la [[Unua mondmilito]]. Impresite de la milito li verkis kelkajn romanojn, i.a. "Drei Kapitel aus dem Erleben eines Frontsoldaten", "Rolf Henneberg" kaj "Vom Leben und Sterben eines Dichtersoldaten", pli malfrue "So sei dein Weg", "Der deutsche Tag" kaj (en 1925) "Rennsteigzauber". Ĉe la [[Universitato de Marburg]] li studis filozofion kaj doktoriĝis pro la lingvistika tezo ''Die Mundart der Stadt Suhl und die wortgeographischen Grenzen ihrer Umgebung''. En ĝi Kober dokumentis kaj pruvis ke la pado [[Rennsteig]] estas ankaŭ lingva dividilo: norde de ĝi parolatas turingia dialekto, sude de ĝi (i.a. en Suhl) [[frankonio|frankonia]]. Post la morto de la patro li ekestris la teatran ensemblon ''Joel-Gemeinde'': Kober mem ofte ludis la ĉefan rolon. La popola teatraĵo "Letzter Schulze von der Lütsche" aŭ la muzikigita fabelaĵo "Dieter und Dietlindes Rennsteigfahrt" estis gravaj kontribuoj al la germana laikula teatromondo. En la kuro de ties surscenejigo Kober ankaŭ respektitis kiel fondinto de la liberaera Arbarteatro ĉe al monto ''Friedberg'' en Suhl. Jam en junaĝo Kober aliĝis al ''Rennsteigklubo'', kaj en 1919 li vokitis anstataŭi la mortintan [[August Trinius]], en la estraro. Ekde 1920 Kober revivigis la skisekcion kaj engaĝiĝis organizante kun sukceso pri la migrado sur la Rennsteig-ado kaj aliaj vojoj en la Turingia Arbaro. En 1932 li ekĉefredaktis la organon kluban ''Das Mareile''. Li kapablis entuziasmigi la homojn pri Rennsteig! Modeldonante Kober sukcesis unuigi kaj antaŭenpuŝi regionhistorian esploradon, naturprotektadon kaj migradoĝojon. Lia plej granda celo estis propagandi la "klerigan migradon". Nenombreblajn prelegojn kun memfotitaj bildoj li faris en Turingio kaj alie. Por liaj meritoj koncerne la germanan migradomovadon'' oni aljuĝis al li en la jaro 1936-a la premion ''Silberne Verbandsehrennadel''. Kiam Kober mem gvidis migradojn li kutimis komenci ĉiun opan per speciala migrada moto. La libro "Zauberhafte Rennsteigfahrt" pruvis ke Kober kiel poeto kaj migranto profundege enmergiĝis en la sekretojn de la tre malnova kresta padego. De li estas ankaŭ la sekvonto etpoemo: "Der Herrgott schuf das Wandern, die Lieder all dazu, / Damit du mit dem andern, ein Mensch wirst - du auf du"<ref>Traduko: ''Dio kreis la migradon kaj la migradokantojn, por ke vi iĝu kun aliaj homo."</ref> Post la eksplodo de la [[Dua mondmilito]] li devis soldati. Li spertis multajn sortobatojn (separiĝo deviga de la familianoj, morto de la plej aĝa filo ĉefronte). Julius Kober ne rajtis post plurjara militkaptado veni reen en la patrujon. Li trovis novan patrujon en [[Zapfendorf]]. Per eldonejo li perlaboris tie la vivon. Li denove estris la ''Rennsteigklubon'' kaj aligis multajn fidelajn migradamikojn. De [[Bavario]], sur kies teritorio ankaŭ troviĝas malgrandaj partoj de Rennsteig, kaj kun la novaj membroj eblis restartigi la kluban vivon. Tio ĉi kaj la transdono de la tradicio de Rennsteigverein estas liaj plej grava postmilita merito. En kunlaboro kun la gazeto ''Thüringer Tageszeitung'' eldonita en [[Würzburg]] li kreis la ''Turingian patrujan kalendaron'' kiu aperis ĉiun jaron. Krome li daŭrigis la redakton de la kluba organo ''Die Mareile''. === Honoroj === La de Kober jam ne finfarita verketo ''Spruchbüchlein eines Wanderers'' prilaboritis kaj pliampleksigitis fare de Rennsteigklubo en la 1996-a jaro. En 1971 oni starigis al lia honoro ĉe la (en 1988 forbrulita) arbara domo ''Weidmannsheil'' en [[Steinbach am Wald]] memorigŝtonon. Alia ekzistas ekde 1994 ĉe ''Suhler Ausspanne'' en [[Zella-Mehlis]], rekte ĉe [[Rennsteig]].<ref>Informoj de la oficiala retpaĝaro de ''Rennsteigverein'': http://www.rennsteigportal.com/person/kober.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130507061047/http://www.rennsteigportal.com/person/kober.html |date=2013-05-07 }}</ref> <ref>Kritika artikolo pri la persono de Kober, ankaŭ pri siaj politikaj konvinkoj: http://www.meiningen.de/media/custom/888_2886_1.PDF {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150208181255/http://www.meiningen.de/media/custom/888_2886_1.PDF |date=2015-02-08 }}</ref> De 31.8.2004 ĝis 9.1.2005 videblis la ekspozicio ''Julius Kober - ein deutscher Lebensweg'' en Suhl. == Verkoj (elekto) == * ''Zauberhafte Rennsteigfahrt. Eine Pfingstrunst aus der Vorkriegszeit'' (= Thüringer Heimatbücherei, Band 6), Würzburg: Verl. der Thüringer Tageszeitung Nonne 1961. * ''Vortragsbuch für Front und Heimat. Erlesene Perlen ernster und heiterer Dichtung aus zwei Jahrhunderten mit Anleitung für die Vortragskunst und die Programmgestaltung'', Gotha: Engelhard-Reyher 1944. * ''Vorwort'' in: Fuchsturm und Fuchsturmgesellschaft. Festschrift zur Feier d. 75jährigen Bestehens, hg. vom Vorstand der Fuchsturmgesellschaft, Jena: Neuenhahn 1936. * ''Deutscher Wald, deutsches Volk'' [Thüringen]. Mit 10 Aufnahmen von Hermann Barthelmes, Weimar: Böhlau 1935. * ''Der Sturz von den Sternen'' (Roman), Jena: Neuenhahn 1927. == Literaturo == * Julius Kober. Ein deutscher Lebensweg, 1894-1970 (= Kleine Suhler Reihe, Band 9), hg. v. Stadtverwaltung Suhl, Kulturamt, Suhl 2004. * Norbert Moczarski: Julius Kober (1894 - 1970) - ein bewegtes Leben nah und fern des Thüringer Rennsteiges, in: Jahrbuch des Hennebergisch-Fränkischen Geschichtsvereins, Band 19 (2004), S. 363-404. * Rüdiger Haufe, Jürgen John, Justus H. Ulbricht: Julius Kober - ein "Thüringer Heimatbewahrer", "geistiger Frontkämpfer" und "fanatischer Nationalsozialist", in: Mitteilungsblatt des Rennsteig-Museums des Thüringer Rennsteigvereines e.V., (2003), Heft 1, S. 40-45. == Subnotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?query=Julius+Kober&method=simpleSearch Literaturo de kaj pri Kober.] * [http://www.rennsteigportal.com/person/kober.html Informoj pri Kober ĉe rennsteigportal.com, kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130507061047/http://www.rennsteigportal.com/person/kober.html |date=2013-05-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kober, Julius}} [[Kategorio:Turingia Arbaro]] [[Kategorio:Regionhistoriistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Rennsteig]] [[Kategorio:Suhl]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 44ectmugaupkb3p5htjwky5x2p5wp94 0 513004 9416694 9194670 2026-06-29T08:51:11Z Sj1mor 12103 9416694 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Abraham Bloemaert - Parable of the Wheat and the Tares - Walters 372505.jpg|250px|eta|dekstra|''[[Parabolo de la lolo|Parabolo de la tritiko kaj la lolo]]'', 1624, de [[Abraham Bloemaert]]. La "pigraj kamparanoj" dormas anstataŭ labori, reprezentante la pekon de pigro.]] '''Pigro''', '''maldiligenteco''' aŭ '''mallabor(em)o''' estas unu el la [[sep gravegaj pekoj]] en [[Kristanismo|kristana]] [[Moralo|morala tradicio]], partikulare ene de [[katolikismo]], referante al [[mallaboremo]]. Pigro estas difinita kiel spirita aŭ emocia [[apatio]], neglektante kion Dio diris, kaj estante kaj fizike kaj emocie neaktiva. Ĝi povas esti ankaŭ ĉu absoluta malakcepto aŭ simple senzorgo en la plenumado de la propraj devoj, ĉefe spiritaj, moralaj aŭ leĝaj. Pigro povas ankaŭ indiki dekadencon pro manko de uzado, koncerne personon, lokon, aĵon, kapablon, aŭ netuŝeblan idealon kiu postulo eltenemon, rafinadon, aŭ subtenon por pluigi ekzistadon. Religia rigardo koncerne la neceson labori por elteni socion kaj planon kaj laboron de Dio sugestas ankaŭ, ke pere de neaktiveco, oni invitas la deziron peki. "Ĉar Satano trovas iun petolon daŭre por neaktivaj manoj." ("Kontraŭ Neniofarado kaj Petolo" de [[Isaac Watts]]). En [[Filokalio]], la vorto ''[[Deprimo]]'' estas uzata anstataŭ ''pigro,'' por la persono kiu falas en deprimitecon kaj perdos intereson en vivo. [[Maldiligento]] ne estas konsiderita flata en multaj tradicia kutimaro. Ankaŭ en [[politiko]] kaj historio de [[ideologio]] ([[socialismo]]) analizo de pigro kiel sinteno de laboristoj aŭ de dungantoj estas pridiskutitaj el diversaj vidpunktoj kaj al diversaj konkludoj (vidu la verkon "Rajto al pigro"). == Proverboj == Ekzistas nur unu (kompare al 5 pri [[ripozo]] kaj 38 pri [[laboro]]) [[proverbo]] pri [[mallaboro]] en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Lernu|alirdato=2009-01-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{citaĵo|577. — ''Laboro donas bonstaton, mallaboro malsaton.'' }} == Bibliografio == * Biblio, anglastandarda versio reviziita, 1971, Biblegateway.com, http://www.biblegateway.com/ * Catholic Encyclopedia, Sloth, http://www.newadvent.org/cathen/14057c.htm * [[Thomas Pynchon]]: ''[http://www.nytimes.com/books/97/05/18/reviews/pynchon-sloth.html The Deadly Sins/Sloth; Nearer, My Couch, to Thee]'', New York Times, 6a de Junio, 1993 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Pigro|ReVo=pigr.0o}} * [http://www.newadvent.org/cathen/14057c.htm "Sloth" ĉe Catholic Encyclopedia] * [http://www.newadvent.org/summa/303500.htm St. Thomas Aquinas pri pigro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050503041758/http://www.newadvent.org/summa/303500.htm |date=2005-05-03 }} [[Kategorio:Gravegaj pekoj]] [[Kategorio:Kristanismo]] 1u7xcabjfs40n542o91tg36ce01q5ap 0 513033 9416273 9363414 2026-06-28T15:11:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johannes Karl Ludwig BÜHRING''' (naskiĝinta la [[20-a de septembro]] [[1858]] en [[Neuwied]], mortinta la [[18-an de septembro]] [[1937]] en [[Wuppertal|Wuppertal-Elberfeld]]) estis germana [[pedagogio|pedagogo]] kaj region[[historiisto]]. == Vivo == Bühring frekventis la gimnazion latinan en [[Halle (Saale)]] kaj studis ĝis 1880 samloke kaj en [[Greifswald]] la [[latina lingvo|lingvojn latinan]] kaj grekan kiel ankaŭ [[germanistiko]]n kaj historion. Dum 18 monatoj li estis privata instruisto en [[Venecio]] kie li dediĉis sin pluajn 18 monatojn al enarkivaj studoj por finfari sian disertaĵon: "Venedig, Gustav Adolf und Rohan. Ein Beitrag zur allgemeinen Geschichte im Zeitalter des 30jährigen Krieges aus venezianister Sicht" (presita en Halle en 1885; doktoriĝo en 1884). En la 1886-a jaro li trapasis la instruadpermesan ŝtatan ekzamenon kaj la provjaron en Burĝa lernejo en Halle. Tie li restis helpinstruisto ĝis 1889. Poste Bühring iĝis scienca helpinstruisto ĉe la gimnazio de [[Arnstadt]] kie li nomumitis en 1892 estro kaj profesoro en la 1899-a jaro. En 1901 li iris al la nehumanisma gimnazio en Elberfeld kaj retiriĝis en 1923. Dum la [[Unua mondmilito]] li perdis du filojn, per akcidento 10 jarojn poste ankaŭ la trian. == Graveco == Bühring estas kunfondinto de [[Muzea asocio de Arnstadt]]: ĝin li estris de 1894-1901, ties honora membro li iĝis en 1903. De 1894 ĝis 1901 li plenumis honorofican laborojn en la [[arkivo urba kaj distrikta Arnstadt|Duka registrararkivo en Arnstadt]] kaj aranĝis la novordigon de la arkivejaĵoj kune kun [[Hermann Schmidt]]. Ankaŭ post la forlaso de Arnstadt Bühring restis en kontakto kun [[Turingio]]. En 1896 li fondis kune kun [[Ludwig Hertel]] [[Rennsteigklubo 1896|Rennsteigklubon 1896]] kaj verkis la pormigrantan gvidlibron ''Der Rennsteig des Thüringer Waldes'' kio efikigis ke [[Rennsteig]] estis la plej profunde priesplorita migradopado de tuta Germanlando. En 1910 Bühring elektitis 1-a prezidanto de ''Rennsteigklubo'' kaj presigis mapojn kun ekskursproponoj. Li mem ne malpli ol 14 fojojn transmigris la tutan Rennsteig-padegon por daŭre aktualigi la mapojn kaj informojn. Li krome verkis multajn regionhistoriajn artikolojn por la gazetoj ''Arnstädtisches Nachrichts- und Intelligenzglatt'', ''Alt-Arnstadt'', ''Zeitschrift für Thüringische Geschichte und Altertumskunde'' kaj ''Die Mareile'' (=organo rennsteigkluba). == Verkoj (elekto) == * "Die Alteburg bei Arnstadt, eine Wallburg der Vorzeit", en: ''Gymnasialprogramm'' 1892 * "Das Walpurgiskloster vor Arnstadt in Geschichte und Sage", en: ''ANIB'' (13.4.1894) * "Die Arnstädter Wachstafeln", en: ''Alt-Arnstadt'' 1/1901 (kune kun H. Schmidt) * ''Geschichte der Stadt Arnstadt 704-1904'', Arnstadt 1904 == Literaturo == * Andrea Kirchschlager: "Zum 65. Todestag von Prof. Dr. Johannes Bühring - Verfasser der Geschichte der Stadt Arnstadt 704-1904, anläßlich ihrer 1200-Jahrfeier", en: ''AVAU'' 12/2002, p.&nbsp;204-211 * Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): ''Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt'' (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p.&nbsp;221-222 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rennsteigportal.com/person/buehring.html Pri Bühring sur retpaĝaro de Rennsteig-fanatikuloj, kun bildo de li.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304104954/http://www.rennsteigportal.com/person/buehring.html |date=2016-03-04 }} * [https://portal.dnb.de/opac.htm;jsessionid=E56D0172700DD5166E7606701517F3BB.prod-worker1?query=johannes+b%C3%BChring&method=simpleSearch Literaturo de kaj pri Bühring.] {{DEFAŬLTORDIGO:Buhring, Johannes}} [[Kategorio:Regionhistoriistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Rennsteig]] s5p5ty5reehb8f5h8h1e3nm2itaddkk 0 513217 9416617 9363420 2026-06-29T04:46:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Julius_von_Plänkner.jpg|eta|Julius von Plänckner (ĉ. 1845)]] [[Dosiero:Plänkners Aussicht am großen Beerberg - panoramio.jpg|eta|La belvidejo ''Plänkners Aussicht'' ĉe Großer Beerberg, la plej alta monto de la Turingia Arbaro en 2006 (antaŭ la novkonstruo)]] '''Julius von Plänckner''' (naskiĝinta la [[9-a de februaro]] [[1791]] en [[Penig]], mortinta la [[12-a de marto]] [[1858]] en [[Gotha]]) estis germana soldato kaj [[geografo]]. En la 1829-a jaro li entreprenis la unuan kompletan transmigradon de la migradopado [[Rennsteig]] difininte la kondukon de la nuna pado la unuan fojon. == Vivo == === Junaĝo kaj milita kariero === La filo de pastoro jam frue interesiĝis pri soldataĵoj. Kiel 13 jaraĝulo li iĝis kadeto en [[Altenburg]] en la tiea Regimento Erbprinz. En aŭtuno 1804 li promociitis oficiraspiranto en rango de serĝento kaj en printempo 1805 leŭtenanto. En 1807 lia regimento apartenante al la por [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] batalantaj trupoj de la [[Rejna Federacio]] partoprenis la sieĝon de [[Kołobrzeg]] kontraŭ la soldatoj de [[August Neidhardt von Gneisenau]]. En 1809 li helpis malkomenci la [[Tirola ribelo|Tirolan ribelon]]. En 1810 senditis lia regimento en [[Hispanujo]]n; dum tiu ĉi kampanjo Plänckner iĝis ĉefleŭtenanto sed malsaniĝis kaj devis reveni en la patrujon en junio 1811. En julio de la sama jaro li promociitis kapitano kaj en februaro 1812 li devis ekmarŝi kun la kompanio en Ruslandon. Tie lia kompanio estis ariergardo de la franca armeo, kiu jam retiriĝis pro la sukcesa rusa armeo. En 1813 la trupoj de Gotha komanditis helpi la soldatojn en la sieĝata [[Gdansk]]. Dum batalo liverita antaŭ la postenoj en la 5.3.1813 Pläncker tiom kuraĝis ke li ricevis la meritkrucon de la [[Honora legio]]. Post la [[Batalo de Leipzig]] la saksiaj dukoj ŝanĝis la frontojn kaj aliĝis al la kontraŭnapoleonaj aliancanoj. Sekve Pläncker dum la kampanjoj de 1814 kaj 1815 batalis kontraŭ Franclando. Post la [[Kongreso de Vieno]] duko Ernesto la 1-a (Sachsen-Coburg-Gotha) ricevis la etan [[Duklando Lichtenberg|Duklandon Lichtenberg]] kaj ekregis en 1826 en la Duklando Sachsen-Gotha. Pläncker komisiitis organizi la armeajn aferojn en la Duklando Lichtenberg, kiun la duko vendis en 1834 al [[Prusio]]. En 1834 li - estante intertempe majoro - ekgvidis la Batalionon de Coburg. En 1840 li promociitis subkolonelo kaj revenis al [[Gotha]] kiel kolonelo kaj regimentkomandanto. === Agadoj kiel kartografo === La pacajn jarojn post 1815 Pläncker studis geografion. Li okupiĝis detalege pri kartografio kaj meteologio. Publike li unuafoje aperis antaŭ civiluloj per bildo kaj priskribo de la eosta parto de [[Turingia Arbaro]]. De 1830-32 li estris la stratarkonstruon de Gotha tra [[Ohrdruf]] kaj [[Oberhof]] al [[Suhl]]. Liaj laboroj en la Turingia Arbaro interesigis lin pri [[Rennsteig]]. En 1829 li transmigris la migradopadegon en 5 tagoj (sume 43,5 horoj), de [[Blankenstein]] ĉe la rivero [[Saale]] ĝis [[Eisenach|Hörschel]] ĉe la rivero [[Werra]]; tiujn punktojn li topografie elkalkulis kiel naturajn komencon kaj finon de la pado. Sian transmigradon li priskribis en 1830 kiel komento al la verko ''Ansicht des nordwestlichen Teils des Thüringer Waldes''. Surbaze de tiu ĉi vojaĝraporto la gvidlibro ''Magdeburger Taschenbuch für Reisende'' (de Karl Herzog) prezentis gravuritan mapon en kiu Rennsteig unuafoje markitis je plena longeco de 168,3 km. Ekde tiam Rennsteig aperis sur ĉiuj mapoj. Poste Pläncker laboris kartografiste en [[Rejnlando]] kaj sur [[Fichtelgebirge]]. === Malfruaj vivojaroj kaj morto === En 1842 Pläncker iĝis kolonelo en Gotha. En 1848, dum la [[Revolucio de 1848 en Germanio|revolucio]] lia regimento mobilizitis kaj marŝis en la direkto al [[Erfurto]]. Kiam lia regimento aperis sur [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] li suferis apopleksion. Dek jarojn li restis daŭre malsanadanta kaj devis esti flegata. Dum lia enterigo la lia duka moŝto mem faris la honorakompanadon. === Verkoj === * 1839, ''Piniferus: Taschenbuch für Reisende in das Fichtelgebirge'' [http://books.google.de/books?id=gEJBAAAAcAAJ Surrete] * 1841, ''Die Fränkische Schweiz'', [http://books.google.de/books?id=hUJBAAAAcAAJ Surrete] == Honoroj == [[Dosiero:EA Hörschel Planckner.jpeg|eta|Memorigŝtono ĉe Hörschel]] * Obelisko proksime de [[Oberhof]] atestas la meritojn de Pläncker pri la konstruo de la strato de Gotha al Suhl. * Belvidpunkto che la plej alta loko de Rennsteig, sude de la pinto de la monto ''[[Großer Beerberg]]'' portas la nomon ''Plänckners Aussicht''; en la 13.11.1898 [[Rennsteigklubo 1896]] muntis memorigtabulon en la honoro de Plänckner. * Ĉe la malfino de Rennsteig en Hörschel troviĝas memorigŝtono. == Literaturo == * Biografio de Plänckner [http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Pl%C3%A4nckner,_Julius_von ĉe ''ADB''.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rennsteigportal.com/person/plaenckner.html Biografio ĉe ''rennsteigportal.de''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924090014/http://www.rennsteigportal.com/person/plaenckner.html |date=2015-09-24 }} {{Vivtempo|Planckner, Julius von}} [[Kategorio:Kartografoj]] [[Kategorio:Germanaj oficiroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Rennsteig]] 5bmh7ojixft3wyl5yqnsp575ws12wvb 0 514052 9416290 9378727 2026-06-28T15:34:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Johannes Nicolaus Brønsted<br>(1879-1947) |dosiero =Johannes_Br%C3%B8nsted.jpg |priskribo =dana fizikisto kaj ĥemiisto |dato de naskiĝo =[[22-a de februaro]] [[1879]] |loko de naskiĝo =Varde, {{DNK}} |dato de morto =[[17-a de decembro]] [[1947]] |loko de morto =[[Kopenhago]], {{DNK}} | alma_mater = [[Universitato de Kopenhago ]]<br>[[Universitato de Yale]] }} '''Johannes Nicolaus BRØNSTED''' {{prononco|br''o''nste<sup>''d''</sup>}} (1879-1947) estis dana inĝeniero, fizikisto kaj ĥemiisto, li estis multefaka esploristo, studinte ĥemion kaj fizikon en ties plej scienca formo. Li disvolvis plurajn teoriojn pri termoĥemio, energio, ĥemia energio, ĥemia afineco, [[Kalorimetrio|kalorimetriaj determinoj]], konceptoj pri bazoj kaj acidoj, ktp. En 1899 li ricevis sian diplomon pri inĝenierado en la [[Universitato de Kopenhago]], kaj en 1908 li licenciiĝis kiel doktoro pri fiziko, kaj tuje li estis indikita kiel profesoro pri fiziko kaj ĥemio en la sama universitato. Laŭ la teorio de [[August Svante Arrhenius]] (1859-1927) ĉia acido formas hidrogenan jonon en akva medio kaj bazo estas ĉio kio formas hidroksilan jonon kiel anjono en akva medio. La [[Acido#Laŭ la koncepto de Brønsted kaj Lowry|teorio de Brønsted]], Thomas Lowry (1874-1936)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=IMKPXYN_NuoC&pg=PA301&dq=Bronsted+Lowry&hl=pt-BR&sa=X&ei=n57gVKyHHtaSsQSu14L4BA&ved=0CCYQ6AEwAQ#v=onepage&q=Bronsted%20Lowry&f=false Acido-baza Teorio]</ref> kaj [[Gilbert Newton Lewis]] (1875-1946) establigas ke acido estas ĉia substanco protondonanta kaj bazo estas ĉia substanco protonricevanta. ==Biografio== Okaze de la studoj de '''Julius Thomsen''' (1826-1909) pri [[termoĥemio]], en 1886, fiziko-ĥemio estis iom neglektita en [[Danio]], kvankam la esploroj de [[Wilhelm Ostwald]] (1853-1932), Arrhenius kaj [[Walther Nernst]] (1864-1941) trovis sekvantojn en multaj aliaj landoj. Brønsted alprenis la teorion de Thomsen pri determinado de la ĥemia afineco mezurante ĉiujn etapojn de iu ĥemia procezo, sed, anstataŭ uzi kalorimetriajn determinojn, li uzis mezurojn je la elektromovaj fortoj en la [[Galvana pilo]] kiu donas la korektajn valorojn laŭ [[meditemperaturo]]. Tamen, la kalorimetria metodo donas erarajn valorojn per proporcia amaso al la [[Entropio|entropiaj ŝanĝoj]] okazantaj dum la procezo en iu ĥemia reakcio. Liaj esploroj estis publikigitaj laŭ serio da dektri monografioj pri ĥemia afineco (1906-1921). Li defendis la trian dokumenton de ĉi serio, rilate al la afineco pri miksado en binaraj sistemoj, dum sia diplomiĝo kiel doktoro en la [[Universitato de Kopenhago]]. Post 1913, Brønsted faris aliajn esplorojn pri fiziko-ĥemio, ne nur rilate al la determino de specifaj varmoj sed ankaŭ pri la determino de la konstantoj je afineco, publikigitaj laŭ serio da studoj pri solvebleco (1921-1923) kaj pri specifa jona interreakcio (1921-1927). Ĉi esploroj vekis signifoplenan intereson inter la fiziko-ĥemiistoj, ĉefe en [[Usono]] kaj [[Anglio]], kaj inter 1921 kaj 1935 al la laboratorio de Brønsted alsvarmis amaso da eksterlandaj gastoj dezirantaj studi sub lia orientiĝo. La simplaj instalaĵoj de la laboratorio sufiĉe pliboniĝis kiam la Internacio Konsilio pri Edukado proponis financi la kostojn pri konstruado de nova Instituto pri Fiziko-ĥemio, kondiĉe ke la [[Dana Registaro|dana registaro]] ekprenu sur sin la administrado de la instituto, kies ekfunkcio estis en 1930. Famaj inter tiuj studoj estas dokumento, skribita de Victor Kuhn LaMer (1895-1966) pri la rilato inter koeficientoj pri aktiveco kaj jona forto en liu solvaĵo, kies teorio estis samtempe disvolvita teorie de [[Peter Debye]] (1884-1966) kaj '''Erich Hückel''' (1896-1980). Brønsted ankaŭ firmiĝis kiel aŭtoritato pri katalizo inter acidoj kaj bazoj pere de la kataliza ekvacio de Brønsted, kiu elmontras la rilaton inter la forto de acido kaj ties kataliza aktiveco. Ĉi-interrilato implicas ke la libera energio de Gibbs por dissociiĝo de protono estas proporcia al la energio je aktivado por iu kataliza reakcio. == Elektita verkaro== * [https://books.google.com.br/books?id=e8LVAAAAMAAJ&q=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CCsQ6AEwAg Energiaj principoj kaj problemoj], [[1955]] * [https://books.google.com.br/books?id=HtMKkgAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CBwQ6AEwAA La proprecoj termodinamikaj de parafinaj miksaĵoj], [[1946]], Johannes Nicolaus Brønsted, Jørgen Koefoed * [https://books.google.com.br/books?id=_0QPAQAAMAAJ&q=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CFsQ6AEwCQ Principoj kaj problemoj de la energio], [[1946]] * [https://books.google.com.br/books?id=tIYbSQAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CDIQ6AEwAw On the Concept of Heat], [[1941]] * [https://books.google.com.br/books?id=CqIaAAAAIAAJ&q=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CCEQ6AEwAA Physical Chemistry], [[1938]] * [https://books.google.com.br/books?id=q50nMwEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CFQQ6AEwCA Lernolibro pri fiziko-ĥemio], [[1937]], Johannes Nicolaus Brønsted, Ronald Percy Bell * [https://books.google.com.br/books?id=SmylSQAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CE0Q6AEwBw Pri la difino de la Gibsa potencialo] [[Josiah Willard Gibbs]], [[1933]] * [https://books.google.com.br/books?id=rEOgGwAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CEYQ6AEwBg La aktiveco de la jonaj koeficientoj en tre diluitaj solvaĵoj], [[1924]], Johannes Nicolaus Brønsted, Victor Kuhn La Mer * [https://books.google.com.br/books?id=crEjQAAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CD8Q6AEwBQ Studoj pri solvebleco], [[1919]] * [https://books.google.com.br/books?id=A578MgEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CDkQ6AEwBA Pri la ŝanĝo de la energiliberiĝo en la ĥemiaj procezoj], [[1904]] ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80949/Johannes-Nicolaus-Bronsted Encyclopædia Britannica] * [http://www.chemistryexplained.com/Bo-Ce/Br-nsted-Johannes-Nicolaus.html Chemistry Explained] * [http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/JohbNico.html Universidade Federal de Campina Grande] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218142308/http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/JohbNico.html |date=2015-02-18 }} * [http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bronsted.htm BiografíasyVidas] * [http://www.encyclopedia.com/topic/J.N._Bronsted.aspx Encyclopedia.com] * [http://canov.jergym.cz/objevite/objev2/broa.htm Canov.jergym.cz] * [https://snl.no/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Store Norske Leksikon] * [http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=bronsted-johannes-nicolaus MCN Biografías] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140702015704/http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=bronsted-johannes-nicolaus |date=2014-07-02 }} * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/johannes-nicolaus-bronsted/ Encyclopedia Britannica] * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/johannes-nicolaus-bronsted/ Encyclopædia Universalis] * [http://www.euchems.eu/publications/100-distinguished-european-chemists/20th-century/broensted-johannes-nicolaus.html European Association for Chemical and Molecular Sciences] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218130714/http://www.euchems.eu/publications/100-distinguished-european-chemists/20th-century/broensted-johannes-nicolaus.html |date=2015-02-18 }} * [http://www.denstoredanske.dk/It,_teknik_og_naturvidenskab/Kemi/Danske_kemikere/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Den Store Danske] * [http://todayinsci.com/2/2_22.htm TodayInScience] * [http://www.spektrum.de/lexikon/biologie/br%C3%B8nsted-johannes-nicolaus/10759 Spektrum] * [http://www.puskas.hu/ttk/elet/9.html Puskas] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=bronsted&nev5=Br%26%23248%3Bnsted,+Johannes+Nicolaus tudósnaptár] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218142358/http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=bronsted&nev5=Br%26%23248%3Bnsted,+Johannes+Nicolaus |date=2015-02-18 }} * [http://portalcienciaecultura.blogspot.com.br/2010/08/acidos-e-bases.html Portal Ciência e Cultura] * [https://books.google.com.br/books?id=s-sCt4RT0bMC&pg=PA81&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CFoQ6AEwCDgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Pathways to Modern Chemical Physics], Salvatore Califano * [https://books.google.com.br/books?id=h2TvBQAAQBAJ&pg=PA4&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Theoretical and Computational Research in the 21st Century], Nazmul Islam * [https://books.google.com.br/books?id=KkNb9mOioPYC&pg=PA33&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CEsQ6AEwBg#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false The Chemical Reactions of Life: From Metabolism to Photosynthesis], Kara Rogers * [https://books.google.com.br/books?id=e_Mb-zRltjQC&pg=PA105&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFIQ6AEwBw#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Chemical History: Reviews of the Recent Literature], Colin Archibald Russell, Gerrylynn K. Roberts * [https://books.google.com.br/books?id=tqQ5AgAAQBAJ&pg=PA127&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Química - 11ed], Leandro F. Malloy-Diniz, Daniel Fuentes, Ramon M. Cosenza * [https://books.google.com.br/books?id=kQujBQAAQBAJ&pg=PA2&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFwQ6AEwCQ#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Procedures in Cosmetic Dermatology Series: Chemical Peels], Rebecca Tung,Mark G. Rubin * [https://books.google.com.br/books?id=s_BgJ3aulIsC&pg=PA720&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Chemistry: The Practical Science], Paul B. Kelter, Michael D. Mosher, Andrew Scott * [https://books.google.com.br/books?id=g1DGAwAAQBAJ&pg=PA58&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CDIQ6AEwAzgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Química Orgânica - 6.ed.: Estrutura e Função], Peter Vollhardt, Neil E. Schore * [https://books.google.com.br/books?id=rJCZgjzE6FkC&pg=PA4&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CDgQ6AEwBDgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false The Facts on File Dictionary of Organic Chemistry], John Daintith * [https://books.google.com.br/books?id=FMuLzpHEhCwC&pg=PA272&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false General, Organic, and Biological Chemistry], H. Stephen Stoker * [https://books.google.com.br/books?id=4TBWg3dIyKQC&pg=PA83&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CEcQ6AEwBjgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Electrochemical Dictionary], Allen J. Bard, [[György Inzelt]], Fritz Scholz * [https://books.google.com.br/books?id=VsbEBAAAQBAJ&pg=PA408&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CFEQ6AEwBzgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Lazare and Sadi Carnot: A Scientific and Filial Relationship], Charles C. Gillispie, Raffaele Pisano * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-no2002-110724/ WorldCat Identities] {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Beakers.jpg|<center>[[Listo de ĥemiistoj]]</center> Nitramide-resonance-2D.png|<center>[[Nitrilamido]]</center> NO2_Arrhenius_k_against_T.svg|<center>[[Ekvacio de Arrhenius]]</center> J%C3%B6ns_Jakob_Berzelius.jpeg|<center>[[Jöns Jakob Berzelius]]<br>([[1779]]-[[1848]])</center> Friedrich_W%C3%B6hler_Stich.jpg|<center>[[Friedrich Wöhler]]<br>([[1800]]-[[1882]])</center> Clausius.jpg|<center>[[Rudolf Clausius]]<br>([[1822]]-[[1888]])</center> Julius_Thomsen_1884.png|<center>[[Julius Thomsen]]<br>([[1826]]-[[1909]])</center> Wilhelm_Ostwald.jpg|<center>[[Wilhelm Ostwald]]<br>([[1853]]-[[1932]])</center> Arrhenius2.jpg|<center>[[August Svante Arrhenius]]<br>([[1859]]-[[1927]])</center> Walther_Nernst_SI.jpg|<center>[[Walther Nernst]]<br>([[1864]]-[[1941]])</center> Thomas_Martin_Lowry2.jpg|<center>[[Thomas Lowry]]<br>([[1874]]-[[1936]])</center> Weymouth_Seafront.jpg|<center>[[Gilbert Newton Lewis]]<br>([[1875]]-[[1946]])</center> Greater_coat_of_arms_of_Copenhagen.svg|<center>[[Niels Bjerrum]]<br>([[1879]]-[[1958]])</center> Debije-boerhaave.jpg|<center>[[Peter Debye]]<br>([[1884]]-[[1966]])</center> George_de_Hevesy.jpg|<center>[[George de Hevesy]]<br>([[1885]]-[[1966]])</center> Leavenworth_county_kansas_courthouse_2009.jpg|<center>[[Victor Kuhn LaMer]]<br>([[1895]]-[[1966]])</center> Hueckel.jpg|<center>[[Erich Hückel]]<br>([[1896]]-[[1980]])</center> </Gallery> </center> ==Referencoj== {{referencoj}} {{Portalo|Danio|Homoj|Ĥemio|Fiziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bronsted, Johannes Nicolaus}} [[Kategorio:Danaj fizikistoj]] [[Kategorio:Danaj kemiistoj]] th1t6wnje2qytg7vs990utqvtwekgxn 0 519330 9416822 9374150 2026-06-29T10:39:10Z Sj1mor 12103 9416822 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = [[25]] | dato de morto = [[48]] | dosiero = Messalinaandbritannicus.jpg | priskribo = Mesalino portanta [[Britaniko]]n, (marmoro, Muzeo Luvro). Tiu statuo estus inspirita de la grupo de Cefisodoto la Maljuna ''Eireneo portanta Plutos''. }} '''Valeria Mesalina''' ([[25]] – [[48]]) estis la tria edzino de la [[Listo de romiaj imperiestroj|romia imperiestro]] [[Klaŭdio]] kaj patrino de [[Britaniko]]. Ŝia skandala konduto kaj senlima senhontemo okazigis ŝian perdon. Supozita kiel komplotinto kontraŭ la imperiestro, ŝi estis ekzekutita en la jaro 48. [[Dosiero:Messalina by Eugène Cyrille Brunet.JPG|eta|maldekstra|''Mesalino'' de Eugène Cyrille Brunet, 1884. [[Belarta muzeo de Rennes]].]] == En arto == Mesalino estis temo de multnombraj verkoj, kaj literaturaj kaj muzikaj aŭ en vidaj artoj.<ref>Vidu ekzemple partan liston ĉe: Jean-Noël Castorio ''Messaline, la putain impériale'', annexe IV, p. 417-422, « La postérité de Messaline dans les Arts et la Littérature ».</ref> * Nathanael Richards, ''The Tragedy of Messalina, Empress of Rome'' (1640) * [[Francesco Solimena]], ''Morte di Messalina'', oleo sur tolo, 1708 ; * [[Alfred Jarry]], ''Messaline'' (1900), reeldono A Rebours 2002 ; * Nonce Casanova, ''Messaline'' (1902), Lyon, Éditions Palimpseste, 2008 ; * Félicien Champsaur, ''L’Orgie latine'', Fasquelle, 1903, antikva romano ilustraciita de Auguste Leroux; reeldonita en februaro 2013 ĉe Le Vampire Actif. * [[Robert Graves]], ''I, Claudius'', 1934 * Mélanie Quentin, ''Messaline'' (2000), skulptaĵo. * Jacqueline Dauxois, ''Messaline'', Paris, Pygmalion/Gérard Watelet, 2002; ISBN 2-85704-751-7 == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jean-Noël Castorio, ''Messaline, la putain impériale'', biografio Payot, januaro 2015, ISBN 978-2-228-91177-1 * Antonio Dominguez Leiva, ''Messaline, impératrice et putain. Généalogie d'un mythe sexuel,'' Dijon, éditions Le Murmure, 2014. ISBN 978-2-915099-81-2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141030170624/http://www.editions-du-murmure.fr/produit/66/9782915099812/Messaline%20Imperatrice%20et%20putain |date=2014-10-30 }} * Pierre Grimal, ''L'Amour à Rome'', Petite Bibliothèque Payot, 1995 ; * Barbara Levick, ''Claude'', Infolio, Golion, 2002 ; * Gérard Minaud, ''Les vies de 12 femmes d’empereur romain - Devoirs, Intrigues & Voluptés '', Paris, L’Harmattan, 2012, ch. 2, ''La vie de Messaline, femme de Claude'', p.&nbsp;39-64. * Dina Sahyouni, « Le pouvoir critique des modèles féminins dans les ''Mémoires secrets'' : le cas de Messaline », ''in Le règne de la critique. L’imaginaire culturel des Mémoires secrets'', direkto de Christophe Cave, Paris, Honoré Champion, 2010, {{p.|151-160}}. * Catherine Salles, ''Les Bas-fonds de l'Antiquité'', Petite Bibliothèque Payot 1995. * Paul Veyne, ''La Société romaine'', Points Histoire, [[Éditions du Seuil]], 1991 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikisource=fr:Messaline (Jarry)|wikisource_title=Messaline de Alfred Jarry }} * [[Kasjo Diono]], [http://www.mediterranees.net/histoire_romaine/dion/claude.html ''Histoire romaine'', livre 60] * Jean-Yves Mitton, [http://www.bedetheque.com/serie-27773-BD-Messalina.html ''Messalina''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento]] [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] [[Kategorio:Romia imperio]] [[Kategorio:Seksa promiskueco]] tubju1v0ldcy9n73ouc2ncc1k9egv89 0 527442 9416131 9413958 2026-06-28T12:19:43Z Crosstor 3176 /* D */ 9416131 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Ervin Aba]] * [[Ödön Abaffy]] * [[Aurél Abafi]] * [[Ferenc Ábel]] * [[Asztrik Sándor Abday]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Iván Abonyi]] * [[Ernő Ábrahám]] * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Ján Abrahamffy]] * [[Lajos Ábrai]] * [[János Abrudbányay]] * [[Ernő Ács]] * [[Margit Ács]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[László Acsády]] * [[László Acsay]] * [[Tihamér Acsay]] * [[István Aczél]] * [[Márton Aczél]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Gerzson Ádám]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[János Áder]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Andor Adorján]] * [[Ármin Adorján]] * [[Boldizsár Adorján]] * [[Csaba Adorjáni]] * [[Árpád Ág]] * [[Ágnes Ágai]] * [[László Agárdi]] * [[Péter Agárdi]] * [[Gyula Agárdy]] * [[Mária Aggházy]] * [[Lajos Ágner]] * [[Gergely Agócs]] * [[Tamás Agócs]] * [[Pál Agócsy]] * [[Tivadar Agorasztó]] * [[Julián Imre Ágoston]] * [[József Aistleitner]] * [[Zoltán Ernő Ajkay]] * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Károly Ákos]] * [[Ambrus Alaksza]] * [[Gyula Alapi]] * [[Ferenc Alabán]] * [[Antal Albely]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[István Albert (piaristo)]] * [[Miklós Aldobolyi Nagy]] * [[Károly Alexa]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Gábor Alexander]] * [[László Alföldi]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[Anna Almásiné Törőcsik]] * [[György Almássy (radiologo)]] * [[László Almásy (politikisto)]] * [[László Alpár]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Géza Ambrózy]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[Gyula Ambrus]] * [[Klára Ambrus]] * [[Ernő Andai]] * [[Aurél Anderkó]] * [[Károly András]] * [[Ernő Andrássy]] * [[Sándor Andrássy]] * [[Sándor Andrikovics]] * [[Tivadar Angehrn]] * [[Iván Angelus]] * [[István János Angyal]] * [[József Angyal]] * [[Mária Angyal]] * [[Gergely Angyalosi]] * [[Béla Ángyán]] * [[János Ángyán]] * [[János Ángyán (kemiisto)]] * [[János Dániel Anisits]] * [[Béla Andrásfai]] * [[József Andrasovszky]] * [[Frigyes Antal]] * [[Gyula Antal]] * [[Lajos Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[Mihály Antalfi]] * [[József Antall]] * [[István Ányos]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[György Apponyi (politikisto)]] * [[Béla Aradi]] * [[Mátyás Pál Aradi]] * [[Kálmán Arady]] * [[Dániel Arany]] * [[Sándor Arany (juĝisto)]] * [[István Arató (instruisto)]] * [[Pál Arató]] * [[Döme Argenti]] * [[Adolf Árpási]] * [[Edgár Artner]] * [[Tivadar Artner]] * [[Ilona Ásványi]] * [[Imre Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] * [[László Asztalos]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Elemér Atzél]] * [[György Auer]] * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] * [[Pál Auer]] * [[Ákos Azary]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Endre Baán]] * [[László Baán]] * [[Mihály Bába]] * [[Vincențiu Babeș]] * [[Béla Babiczky]] * [[László Babiczky]] * [[Miĥaelo Babits]] * [[Sándor Babocsay]] * [[Ernő Babos]] * [[Imre Bach]] * [[Béla Bacher]] * [[Richárd Backhausz]] * [[Iván Bächer]] * [[Tamás Bács]] * [[György Bacsák]] * [[Tamás Bácskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Jenő Bacsó]] * [[Nándor Bacsó]] * [[Albert Baczoni]] * [[József Badics]] * [[Emőke Bagdy]] * [[Ferenc Baintner]] * [[Hugó Baintner]] * [[Erzsébet Bajári]] * [[Géza Bajári]] * [[Pál Bajory]] * [[János Bak]] * [[János Mihály Bak]] * [[József Bak]] * [[Róbert Bak]] * [[András Baka]] * [[István Bakács]] * [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ferenc Bakó]] * [[Gábor Bakó (entomologo)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[Ferenc Bakonyi]] * [[Kálmán Bakonyi]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]] * [[Gáspár Bakos]] * [[Tibor Bakos]] * [[Csaba Baksa]] * [[Zoltán Baksay]] * [[Zelka Baktay]] * [[József Bakucz]] * [[Péter Balabán]] * [[Edit Balás]] * [[Péter Elemér Balás]] * [[Ármin Balassa]] * [[Béla Balassa]] * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[Péter Balassa]] * [[László Balássy]] * [[Ádám Balázs]] * [[Ágnes Balázs]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Dénes Balázs]] * [[Endre Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[György Balázs (historiisto)]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]] * [[Lajos Balázs (astronomo)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[András Báldi]] * [[Emil Baleczky]] * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Michael Balint]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[István Bálint Nagy]] * [[Béla Balkay]] * [[Aladár Balla]] * [[Borisz Balla]] * [[Károly Balla (juristo)]] * [[Károly Ballagi]] * [[György Baló]] * [[Júlia Baló]] * [[Albin Lajos Balogh]] * [[Andor Balogh]] * [[Arnold Balogh]] * [[Béla Balogh (antropologo)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Gyula Balogh (arkivisto)]] * [[Ilona Balogh]] * [[Jolán Balogh]] * [[József Balogh (filologo)]] * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Margit Balogh (geografo)]] * [[Margit Balogh (historiisto)]] * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Tamás Balogh]] * [[Tihamér Balogh]] * [[György Baloghy]] * [[Béla Bamberger]] * [[Ervin Bán]] * [[Márton Bán]] * [[Róbert Bán]] * [[Zsófia Bán]] * [[Gábor Bándi]] * [[Eszter Bánffy]] * [[Florio Banfi]] * [[Zsigmond Bánfi]] * [[Imre Bangha]] * [[Béla Miksa Bánhegyi]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Ernő Bánk]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[József Banner]] * [[István Banó]] * [[Dezső Bánóczi]] * [[László Bánóczi]] * [[György Bánrévy]] * [[Sándor Bánvárth]] * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[Jenő Barabás]] * [[Albert-László Barabási]] * [[Marcell Baracs]] * [[István Baraczka]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[János Bárány (radiologo)]] * [[Péter Bárány]] * [[Béla Baranyai]] * [[Jusztin Gyula Baranyay]] * [[Zoltán Baranyai]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Irén Barát]] * [[Tibor Baráth]] * [[Zoltán Barcsay-Amant]] * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[Imre Bárd]] * [[László Bárdi]] * [[Kálmán Bardócz]] * [[András Bárdos]] * [[Kornél Albert Bárdos]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[János Bárdosi]] * [[Ilona Barkóczi]] * [[László Barkóczi]] * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Gusztáv Barlay]] * [[Ödön Szabolcs Barlay]] * [[Balázs Barna]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]] * [[János Baross]] * [[Lajos Baróti (historiisto)]] * [[György Barra]] * [[Balázs Barsi]] * [[Gyula Barsy]] * [[János Bársony]] * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Tivadar Bársony]] * [[András Barta]] * [[István Barta]] * [[Ödön Barta]] * [[Tamás Bartal]] * [[Tamás Bártfai]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Béla Bartha (juristo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Júlia Bartha]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[József Bartóky]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Attila István Bartos]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Lóránt Basch]] * [[Bertalan Baskay Tóth]] * [[Ferenc Batári]] * [[Béla Baternay]] * [[Csaba Báthori]] * [[Gábor Báthory (televidparolisto)]] * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[János Batizfalvy]] * [[Zsigmond Bátky]] * [[Viktor Bátor]] * [[Lajos Báttaszéki]] * [[Lajos Batthyány (guberniestro)]] * [[Ervin Bauer]] * [[József Bauer]] * [[Péter Tamás Bauer]] * [[Simon Bauer (instruisto)]] * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]] * [[Izidor Baumgarten]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Alajos Baumgartner]] * [[Béla Bay]] * [[Gusztáv Bayerle]] * [[Hugó Beck]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[Oszkár Becsey]] * [[Anna Bede]] * [[Gábor Bednanics]] * [[János Beér]] * [[László Beke]] * [[Manó Beke]] * [[Margit Beke]] * [[István Békeffi]] * [[Remig Békefi]] * [[György Békés]] * [[András Békéssy]] * [[György Békésy]] * [[Imre Békey]] * [[Ernő Béki]] * [[Gusztáv Beksics]] * [[Iván Béky-Halász]] * [[Iván Bélai]] * [[Vilmos Bélay]] * [[Béla Béldi]] * [[Márta Belényesi]] * [[János Belitzky]] * [[Ervin Bellák]] * [[Béla Bellér]] * [[Pál Bélley]] * [[Pál Belohorszky]] * [[Gellért Belon]] * [[Sándor Beluleszkó]] * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[József Bencze]] * [[László Benczédi]] * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Jenő Benda]] * [[László Bendefy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[András Benedek]] * [[Jenő Benedek (juristo)]] * [[Henrik Benedict]] * [[László Benkő (verkisto)]] * [[Nóra Benkő]] * [[Katalin Benson]] * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Pál Beöthy]] * [[Zsigmond Beöthy]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Imre Berczeller]] * [[László Berczeller]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[János Berecz]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Máté Bereczki]] * [[György Berentey]] * [[Edit Beregi]] * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ernő Berentey (patro)]] * [[Csilla Berényi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Gyula Bereznai]] * [[Péter Beretzk]] * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Dénes Berinkey]] * [[józsef Berkes (piaristo)]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gáspár Bernát]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Géza Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Károly Bertalan]] * [[Vilmos Bertalan]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[László Béry]] * [[János Berze Nagy]] * [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[Lajos Bese]] * [[Miklós Besnyő]] * [[István Bethlen]] * [[Géza Bethlenfalvy]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[Miklós Bezegh-Huszágh]] * [[László Bezerédj]] * [[Nándor Bezsilla]] * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[István Bibó (etnologo)]] * [[Judit Bibó]] * [[Gábor Bikich]] * [[Ágnes Binét]] * [[Géza Birkás]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Lajos Pál Bíró]] * [[Pál Bíró]] * [[Zoltán Bíró]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Illés Béla Bitter]] * [[Gyula Bittera]] * [[Miklós Bittera]] * [[Ákos Bizony]] * [[Lajos Blau]] * [[Imre Boba]] * [[Ida Bobula]] * [[Ferenc Bodgál]] * [[Ernő Bocz]] * [[László Bodi]] * [[Kriszta Bódis]] * [[György Bodnár]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[István Bodócs]] * [[Lajos Bodola]] * [[Géza Bodolay]] * [[István Bodolai]] * [[Csaba Bödör]] * [[Gábor Bódy]] * [[Gergely Bódy]] * [[Lajos Boglár]] * [[András Bognár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[Emil Bognár]] * [[Iván Bognár]] * [[János Bognár]] * [[Lajos Bognár]] * [[Szabolcs Bognár]] * [[Szilvia Bognár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Árpád Bogsch]] * [[László Bogsch]] * [[Tamás Bogyay]] * [[András Bohár]] * [[Aranka Böhm]] * [[János Böhm]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Gábor Bojár]] * [[Iván Bojár]] * [[Iván András Bojár]] * [[Endre Bojtár]] * [[József Böjte]] * [[Éva Bóka]] * [[Antal Bókay]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Elemér Bokor]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[János Bokrányi]] * [[András Bokrétás]] * [[Kálmán Boldisár]] * [[Dániel Bolgár (historiisto)]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[József Bölöny (advokato)]] * [[Károly Bolyó]] * [[Ervin Bóna]] * [[Miklós Bóna]] * [[Ferenc Boncz]] * [[Ödön Boncz]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Jenő Bonomi]] * [[László Böőr]] * [[Ambrus Bor]] * [[Kálmán Bor]] * [[Gáspár Borbás]] * [[Andor Börcsök]] * [[Beatrix Boreczky]] * [[György Borgos]] * [[István Ferenc Borhegyi]] * [[Iván Boronkai]] * [[Ádám Boros]] * [[Endre Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[Mihály Boross]] * [[Ottilia Boross]] * [[Péter Boross]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Iván Borsa]] * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]] * [[Csaba Borsodi]] * [[Balázs Borsos]] * [[Béla Borsos]] * [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] * [[József Borus]] * [[Arnold Károly Börzsönyi]] * [[Sándor Boschan]] * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Miklós Böszörményi]] * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Antal Both]] * [[Ferenc Botka]] * [[József Botlik]] * [[Imre Botos]] * [[Béla Bottló]] * [[Olga Bottyán]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Edina Bozóky]] * [[Mihály Bozsi]] * [[Ferenc Bőzsöny]] * [[Olivér Brachfeld]] * [[Siegfried Brachfeld]] * [[András Bragyova]] * [[Béla Brandenstein]] * [[Soma Braun]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Sándor Brodszky]] * [[András Bródy]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Sándor Büchler]] * [[József Bucsy]] * [[Zoltán Buczolich]] * [[Gyula Budai]] * [[József Budaváry]] * [[József Buday]] * [[Károly Buday]] * [[Andor Budincsevits]] * [[Jusztin Budó]] * [[László Buga]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[István Bugyi]] * [[Márton Bujdosó]] * [[György Bulányi]] * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Dorottya Büky]] * [[Gergely Imre Burány]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Burgyán]] * [[Péter Búsbach]] * [[Miklós Büttner]] * [[János Buza (instruisto)]] * [[János Buza (historiisto)]] * [[Aladár Buzágh]] * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Ábel József Buzássy]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Gábor Carelli]] * [[László Castiglione]] * [[Ferdinánd Chernel]] * [[István Chernel]] * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[Attila Cosovan]] * [[István Csabai]] * [[Árpád Csák]] * [[György Csákány]] * [[Béla Csákvári]] * [[Zsolt Csalog]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Gusztáv Csanády]] * [[Veronika Csánk]] * [[Ferenc Csányi]] * [[András Csapó]] * [[Gábor Csapó]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[Vera Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Mihály Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Magdolna Csath]] * [[Tamás Csató]] * [[Elemér Csávossy]] * [[Dezső Csejtei]] * [[Károly Csemegi]] * [[Béla Csepreghy]] * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] * [[Zoltán Csepregi]] * [[József Cserép]] * [[István Cseresnyés]] * [[Adolf Cserey]] * [[Zsuzsa Cserje]] * [[Tihamér Csemiczky]] * [[Károly Csertán]] * [[Ferenc Csík]] * [[Sándor Csikesz]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[István Csillag (ministro)]] * [[Klára Királyné Csilléry]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Endre Csobán]] * [[János Csóka]] * [[János Csokits]] * [[Mózes Csoma]] * [[Mihály Csomor]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] * [[Emil Csonka]] * [[Antal Csorba]] * [[Csaba Csorba]] * [[Ferenc Csorba]] * [[László Csorba]] * [[Tibor Csorba]] * [[Titusz Csörgey]] * [[Marianna Csörnyei]] * [[Rumen István Csörsz]] * [[Mihály Imre Csősz]] * [[Jenő Csuday]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Kálmán Czakó]] * [[Lajos Czakó Ambró]] * [[Károly Czeglédy]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Czigler]] * [[Mihály Czine]] * [[Ernő Czóbel]] * [[Alfréd Czobor]] * [[Gábor Czoch]] * [[Kálmán Czógler]] * [[László Czoma]] * [[János Czukor]] {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]] * [[Béla Dalos]] * [[József Dallos]] * [[Róbert Dán]] * [[Villebald József Danczi]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Anna Dániel]] * [[Arnold Dániel]] * [[Ernő Dániel (pianisto)]] * [[Dezső Dányi]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Kálmán Darányi]] * [[Alajos Daruváry]] * [[Móric Darvai]] * [[Géza Dávid]] * [[Gyula Dávid (advokato)]] * [[Zoltán Dávid]] * [[Júlia Deák]] * [[Pál Deák]] * [[László Deák-Sárosi]] * [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[Miklós Dede]] * [[János Dedinszky]] * [[Gusztáv Degen]] * [[János Dégen]] * [[Miklós Degré]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Deme]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Kálmán Demkó]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Dezső Deseő]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[József Dévald]] * [[Lóránt Dezső]] * [[István Dienes]] * [[Pál Dienes]] * [[Valéria Dienes]] * [[János Diescher]] * [[Károly Dietz]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[László Diószegi]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Gábor Ditrói]] * [[Ilona Dobos]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Antal Dobosy]] * [[Klára Dobrev]] * [[Laura Döbrösi]] * [[Aladár Dobrovits]] * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[Attila Dóka]] * [[Klára Dóka]] * [[Gábor Doleschall]] * [[Miklós Domahidy]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Géza Dombóvári]] * [[Lajos Dömény]] * [[Imre Domin]] * [[István Dömök]] * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[Ottó Domonkos]] * [[András Dömötör]] * [[Tekla Dömötör]] * [[György Donáth]] * [[Péter Donáth]] * [[László Dormándi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Ferenc Dőry]] * [[János Drábik]] * [[Tibor Draskovics]] * [[Imre Dréhr]] * [[Dénes Dubovitz]] * [[Róbert Dubravszky]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] * [[Károly Duló]] * [[Jenő Dulovits]] * [[István Dunkl]] * [[György Dupka]] * [[Győző Duró]] * [[Győző Dvortsák]] {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Antal Éber]] * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ferenc Eckstein]] * [[István Ecsedi]] * [[Csaba Ecsedy]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Bertalan Edelstein]] * [[István Egressy]] * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[Oszkár Egri]] * [[Péter Egri]] * [[András Egyed]] * [[Brigitta Egyed]] * [[István Egyed]] * [[Dávid Egyedi]] * [[Ottó Eiben]] * [[György Eisemann]] * [[Sándor Eisenmáyer]] * [[Lajos Ejury]] * [[Károly Eke]] * [[Oszkár Elek]] * [[Gyula Elischer]] * [[Béla Éless]] * [[Mária Ember]] * [[Kálmán Emszt]] * [[Stephan Ladislaus Endlicher]] * [[Vendel Endrédy]] * [[Ákos Endrei]] * [[Zalán Endrei]] * [[Gyula Endrey]] * [[Sebő Endrődi]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Kálmán Eperjessy]] * [[Gyula Eörsi]] * [[Mátyás Eörsi]] * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] * [[Ignác Eötvös (pli juna)]] * [[Károly Eötvös]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[Gizella Erdélyi]] * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zsuzsanna Erdélyi]] * [[József Ernyey]] * [[Bálint Érdi]] * [[Paul Erdős]] * [[Zoltán Erdős]] * [[Ferenc Erős]] * [[Gedeon Erős]] * [[Zoltán Erős]] * [[Pál Erőss]] * [[Móric Esterházy]] * [[Péter Esterházy]] * [[Gyula Ethey]] * [[Lajos Evva]] {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[László F. Földényi]] * [[Zsuzsa F. Várkonyi]] * [[Péter Fábri]] * [[Pál Fábry]] * [[László Facsinay]] * [[Mária Fagyas]] * [[Tibor Fajth]] * [[Dezső Falcsik]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[Klára Faragó]] * [[Attila Márton Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Imre Farkas]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zsigmond Farkasházy]] * [[István Fáry]] * [[Ferenc Ervin Fáy]] * [[István Fazekas]] * [[János Damáz Fehér]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[András Fejes]] * [[Pál Fejes]] * [[Sándor Féjja]] * [[Antal Endre Fekete]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Sándor Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] * [[Péter Feledy]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[Emil Felletár]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Gyula Fényes]] * [[Imre Fényes]] * [[Samu Fényes]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Ervin Fenyő]] * [[Márta Fenyő]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Jeromos Károly Fenyvessy]] * [[Károly Ferencz]] * [[Krisztina Ferenczi]] * [[Mária Ferenczy]] * [[László Ferenczy (muzeologo)]] * [[Imre Fest]] * [[István Feuer]] * [[László Filep]] * [[Tamás Gusztáv Filep]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Gertrúd Fischer]] * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[Ádám Fitter]] * [[Jenő Fitz]] * [[Péter Fitz]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[József Fleischer]] * [[Péter Flesch]] * [[Endre Flórián]] * [[Ármin Fodor]] * [[Gábor Fodor]] * [[Ilona Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Nándor Fodor]] * [[Pál Fodor (turkologo)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]] * [[Zoltán Fodor]] * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Dezső Földes]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[András Forgách]] * [[Erzsébet Forgács Hann]] * [[Imre Forgács]] * [[Róbert Forgács]] * [[Zsuzsa Forgács]] * [[Zoltán Fórián-Szabó]] * [[Géza Forintos]] * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Iván Forray]] * [[László Forró]] * [[Magdolna Forró]] * [[Jenő Förster]] * [[Mihály Fóti]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zoltán Fráter]] * [[Zsolt Frei]] * [[Tamás Freund]] * [[Tamás Fricz]] * [[István Fried]] * [[Ernő Friedmann]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[János Fröhlich]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[László Fuchs]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] * [[Zsigmond Fülöp]] * [[Jenő Fürész]] * [[Anna Fűri]] * [[Ödön Füves]] * [[László Miklós Füzesy]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 3}} * [[G. Béla Németh]] * [[László G. Tóth]] * [[András Gaál (higienisto)]] * [[András Gaál (radiologo)]] * [[György Gaál (bibliotekisto)]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[Ignác Gábor]] * [[László Gábor (advokato)]] * [[Pál Gábor]] * [[Miklós Gábori]] * [[Emilián Béla Gacs]] * [[Péter Gács]] * [[Endre Gádor]] * [[Félix Gál]] * [[Kinga Gál]] * [[Ödön Galamb]] * [[Dénes Galambos]] * [[Imre Galambos]] * [[Márton Galambos]] * [[János Gálfi]] * [[Géza Gáli]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Tibor Gallai]] * [[Sándor Gallus]] * [[Gyöngyi Gallusz]] * [[István Levente Garai]] * [[László Garai]] * [[Attila Garay]] * [[Károly Garay]] * [[Jenő Gárdi]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Péter Gárdos]] * [[Lajos Garaj]] * [[Gyula Gáspár (juĝisto)]] * [[Géza Gáspárdy]] * [[Ferenc Gassi]] * [[Emil Gaul]] * [[Lajos Gecsényi]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Mihály Gedényi]] * [[Alajos Gedeon]] * [[Imre Gedővári]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Károly Gefferth]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Oszkár Gerde]] * [[Ágnes Geréb]] * [[József Geréb]] * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Ernő Gerendás]] * [[Kálmán Géresi]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] * [[Endre Gergő]] * [[Ákos Gerhard]] * [[József Gerics]] * [[Pál Gerics]] * [[Éva Gerle]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Károly Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Győző Gerő]] * [[Károly Gerő]] * [[László Gerőcs]] * [[Teréz Gerszi]] * [[Pál Gerzson]] * [[Ernő Gesztelyi]] * [[József Geszti]] * [[Géza Ghyczy]] * [[László Ghimessy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Bonifác István Gidró]] * [[Béla Gimes]] * [[Rezső Gimes]] * [[Rudolf Giovannini]] * [[Lili Hajdú Gimesné]] * [[Lajos Glaser]] * [[Ármin Glatter]] * [[Tibor Glück]] * [[Elen Gócza]] * [[Lajos Gogolák]] * [[Ödön Gohl]] * [[Károly Goldziher]] * [[Kornél Göllner]] * [[István Gombocz]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Sándor Gombos]] * [[György Gombosi]] * [[Tamás Gombosi]] * [[György Gömöri (kuracisto)]] * [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Gömöry]] * [[Árpád Göncz]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Etelka Görgey]] * [[István Görgényi]] * [[Dénes Görög]] * [[Imre Görög (tradukisto)]] * [[Jenő Görög]] * [[Nándor Gellért Gorzó]] * [[Endre Góth]] * [[Sándor Gothard]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[László Gozmány]] * [[Elek Gozsdu]] * [[Manó Gozsdu]] * [[Béla Gözsy]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[László Gránásy]] * [[Endre Grandpierre K.]] * [[Béla Grega]] * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[László Grenács]] * [[Jenő Greschik]] * [[Leó Grész]] * [[László Grétsy]] * [[Béla Gróf]] * [[Pál Gróf]] * [[Beáta Grolmuszné Vértessy]] * [[Géza Groma]] * [[Diana Groó]] * [[Emil Grósz]] * [[Geyza Grubicy]] * [[György Grűner]] * [[Fülöp Grünwald]] * [[Mór Grünwald]] * [[Mária Gulácsy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[István Guman]] * [[Kálmán Guoth]] * [[József Guszmann]] * [[Antal Güttler]] * [[Mihály Guttmann]] * [[László Gy. Horváth]] * [[Gábor Gyapay]] * [[Éva Gyarmathy]] * [[László Gyarmati]] * [[István Gyenesei]] * [[Albert Gyergyai]] * [[László Gyermek]] * [[Ervin Gyertyán]] * [[Endre Gyimesi]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Béla Gyires]] * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zsigmond Gyomai]] * [[István Gyöngyössy]] * [[László Gyöngyösy]] * [[Lajos Györffy]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[József György]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Ferenc Aladár Györgyey]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Imre Györki]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[Alajos Györkösy]] * [[Leó Györök]] * [[János Győrvári]] * [[Elek Győry]] * [[István Győry]] * [[János Győry]] * [[Loránd Győry]] * [[Ágost Gyulai]] * [[István Gyulai (kuristo)]] * [[Csaba Gyüre]] * [[Katalin H. Gyürky]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Árpád Haász]] * [[István Béla Haáz]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Ervin Hacker]] * [[Károly Hadaly]] * [[János Háda]] * [[Gyula Hagyó-Kovács]] * [[János Hajdók]] * [[Gábor Hajdú Ráfis]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[József Hajdú-Moharos]] * [[Dávid Hajnal]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnal]] * [[Tibor Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[János Hajnik]] * [[Károly Hajnik]] * [[Pál Hajnik]] * [[András Hajós]] * [[Edit Hajós]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Ferenc Hajósy]] * [[József Hála]] * [[Andor Halasi]] * [[Béla Halasi]] * [[Aladár Halász]] * [[Előd Halász]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Sándor Halász (bankisto)]] * [[Stefánia Halász]] * [[Antal Haliczky]] * [[János Halmai]] * [[Bódog Halmi]] * [[Róbert Halmi]] * [[Dániel Hamar]] * [[Imre Hamar]] * [[Dániel Hamary]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Béla Hamvas]] * [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] * [[Tünde Handó]] * [[István Hangos]] * [[Katalin Hangos]] * [[János Hankiss]] * [[Fanni Hann]] * [[István Hanusz]] * [[Lajos Haracsi]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Miklós Haraszti]] * [[Árpád Haraszty]] * [[István Hárdi]] * [[László Hargitai]] * [[Pál Hári]] * [[Pál Harkai Schiller]] * [[József Harrach]] * [[John Charles Harsanyi]] * [[László Hartai (juĝisto)]] * [[Péter Hasenfratz]] * [[Péter Hatala]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Gábor Havas (sociologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Rezső Havass]] * [[János Háy]] * [[Bertalan Hazslinszky]] * [[Péter Hédervári]] * [[Péter Hedvig]] * [[András Hegedűs T.]] * [[Csaba Hegedűs]] * [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] * [[Lajos Hegedüs (juristo)]] * [[Béla Heinrich]] * [[Lajos Viktor Hegedűs]] * [[Imre Hegyi (etnografo)]] * [[Endre Héjjas]] * [[Ágnes Heller]] * [[Bernát Heller]] * [[Aurél Hencz]] * [[László Hencz]] * [[Csaba Hende]] * [[Gyula Henkey]] * [[Aladár Henszelmann]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Gyula Herczeg]] * [[Anita Herczegh]] * [[Béla Herczegh]] * [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]] * [[Mihály Herczegh]] * [[Károly Herkely]] * [[Alice Hermann]] * [[Emil Hermann]] * [[Imre Hermann]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Eszter Herold]] * [[Margit Herrmann]] * [[Tivadar Hertzka]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[János Heuffel]] * [[Attila Hevesi]] * [[Simon Hevesi]] * [[George de Hevesy]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Károly Hibay]] * [[Judit Hidas]] * [[Pál Hidas]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[Alfréd Hille]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[István Hiller (bibliotekisto)]] * [[Zoltán Hindy]] * [[Sándor Hites]] * [[Tibor Hódos]] * [[Pál Hoitsy]] * [[Ármin Hoffer]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Tibor Hoffmann]] * [[Károly Holczer]] * [[József Holderith]] * [[Barnabás Holenda]] * [[Béla Holl]] * [[Imre Holl]] * [[András Holló]] * [[Mária Holló]] * [[István Hollós]] * [[Bálint Hóman]] * [[István Homor]] * [[Rezső Honti]] * [[Lajos Hopp]] * [[Gyula Honyek]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Mihály Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[András Horn]] * [[Béla Horn]] * [[Ede Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Jenő Horovitz]] * [[Béla Horthy]] * [[Cirill Tamás Hortobágyi]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Zoltán Horusitzky]] * [[Adolf Olivér Horvát]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Árpád Horváth (kuracisto)]] * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Béla Horváth (poeto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Döme Horváth]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * [[Ferenc Horváth (arkivisto)]] * [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[István Károly Horváth]] * [[János Horváth (juristo)]] * [[János Horváth (kuracisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[János Horváth (matematikisto)]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[László Gábor Horváth]] * [[Róbert István Horváth]] * [[Tamás Horváth Dori]] * [[Tibor Antal Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Miklós Hosszú]] * [[János Hóvári]] * [[Ilona Hubay]] * [[Károly Hubay]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[Béla Husz]] * [[Imre Jeromos Huszár]] * [[István Huszák]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Jenő Huszka]] * [[Ilona Huszka-Fábián]] * [[Imre Hutás (radiologo)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[József Igmándy]] * [[György Gábor Ihász]] * [[Károly Ihrig]] * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Bálint Ila]] * [[György Illei]] * [[Erzsébet Illés]] * [[Fanni Illés]] * [[György Illés (verkisto)]] * [[László Illés]] * [[Sándor Illyés]] * [[Tibor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]] * [[György Inzelt]] * [[Dezső Irányi]] * [[László Irányi]] * [[Vilmos Ircsik]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Gyula Isaák (pli juna)]] * [[Tamás Isépy]] * [[István Isó]] * [[Kálmán Isoz]] * [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla * [[Sándor Istvánfi]] * [[Márton Istvánovits]] * [[Béla Iván]] * [[Ferenc Ivanóczy]] * [[Emma Iványi]] * [[Imre Izsák]] * [[Júlia Izsák]] {{Div col end}} == J == {{Div col|cols = 2}} * [[János Jabloniczky]] * [[József Jablonowski]] * [[Jenő Jablonszky]] * [[Ferenc Jahn]] * [[Béla Odiló Jakab]] * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Gyula Jáki]] * [[László Jakucs]] * [[Andrea Katalin Jancsó]] * [[György Jancsó]] * [[Miklós Janisch]] * [[József Jankó]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[György Jánosi]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Mihály Jánossy]] * [[István Jánosy]] * [[István Járdányi Paulovics]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Benedek Jávor]] * [[Ottó Jávor]] * [[József Jeanplong]] * [[Béla Jedlicska]] * [[László Jéki]] * [[József Jelitai]] * [[Arthur Jellinek]] * [[Harry Jellinek]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Loránd Jendrassik]] * [[Ferenc Jenei]] * [[Árpád Jeszenszky]] * [[Ferenc Jeszenszky]] * [[Magda Jóború]] * [[Hugó Johan]] * [[Elemér Jónás]] * [[Ödön Jónás]] * [[Gyula Joó]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Andor Juhász]] * [[Andor Zoltán Juhász]] * [[Árpád Juhász]] * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Gyula Juhász]] * [[Ernő Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1882)]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] {{Div col end}} == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Magda K. Nagy]] * [[Melinda Kaba]] * [[János Kabay]] * [[Lóránt Kabdebó]] * [[László Kádár]] * [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] * [[Károly Kaiser]] * [[Zsolt Kajcsos]] * [[József Kakas]] * [[János Kakas (fizikisto)]] * [[Csaba Kákosy]] * [[László Kákosy]] * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[Ernő Kállai (kritikisto)]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[Miklós Kállay]] * [[Antal Kálló]] * [[Zsigmond Kallós]] * [[György Kálmán C.]] * [[László Kálmán]] * [[Zoltán Kalmár]] * [[Béla Kálmánfi]] * [[Gusztáv József Kalmár]] * [[György Kalmár (ĵurnalisto)]] * [[László Kalmár]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Dezső Kalocsai]] * [[Alán Gyula Kalocsay]] * [[János Kamarás]] * [[Dezső Kamocsay]] * [[Ildikó Kamocsay]] * [[Zoltán Kamondi]] * [[Dezső Kanizsai]] * [[Alajos Kannás]] * [[Boglárka Kapás]] * [[Endre Kaposi]] * [[Olivér Kaposi]] * [[András Kappanyos]] * [[Ede Kapuy]] * [[Ferenc Karacs]] * [[Imre Karácson]] * [[István Karády]] * [[Judit Karafiáth]] * [[Orsolya Karafiáth]] * [[Monika Karas]] * [[Dávid Karátson]] * [[Kristóf Karch]] * [[Sándor Karcsay]] * [[Albert Kardos]] * [[Ernő Kardos]] * [[Ferenc Kardos (kemiisto)]] * [[László Kardos (etnografo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor József Karle]] * [[Geyza Karlovszky]] * [[Mór Kármán]] * [[Frigyes Károlyházy]] * [[György Zoltán Károlyi]] * [[Gyula Károlyi]] * [[István Károlyi (venerologo)]] * [[József Károlyi]] * [[Lajos Károlyi]] * [[Mihály Károlyi]] * [[Júlia Karosi]] * [[György Kárpáti (akvopilkisto)]] * [[Károly Kárpáti (instruisto)]] * [[Kelemen Kárpáti]] * [[György Karsai]] * [[Elek Karsai]] * [[Gábor Karsai]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[László Karsai]] * [[Zsuzsa Kartal]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[Zsigmond Karvázy]] * [[Andrea Katona]] * [[Anna Katona]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mihály Dénes Katona]] * [[Mór Katona]] * [[Zoltánné Katona Márta Soltész]] * [[Sándor Katz]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gyula Kautz]] * [[Ármin Kecskeméti]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] * [[Aurél Kecskeméthy]] * [[Mihály Kecskés]] * [[Imre Keéri-Szántó]] * [[János Keglevich]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Marianna Kékes]] * [[Imre Kelemen]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Béla Kelényi]] * [[Oszkár Keller]] * [[Judit Kemenczky]] * [[Ferenc Kemény]] * [[G. Gábor Kemény]] * [[Károly Kelecsényi]] * [[László Kelecsényi]] * [[Béla Kelemen (instruisto)]] * [[Béla Kelen]] * [[Albert Kemény]] * [[Endre Kemény]] * [[Gábor Kemény (lingvisto)]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[Lajos Kemény (arkivisto)]] * [[Béla Kempelen]] * [[Anna Kende]] * [[János Kende (premonstrato)]] * [[István Kenedi]] * [[István Kenesei]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Gyula Kenézy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[István Kérdő]] * [[János Károly Kerekes]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Grácia Kerényi]] * [[György Kerényi]] * [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] * [[Karl Kerényi]] * [[Pál Keresztes (instruisto)]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[Jenő Kerpel]] * [[Erika Kertész]] * [[Zsuzsa Kertész]] * [[Ferenc Keserű]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[József Keszler]] * [[Pál Keszler]] * [[Tibor Keszthelyi]] * [[Zoltán Keszthelyi]] * [[Aladár Kettesy]] * [[András Keve]] * [[Károly Kétly]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Géza Kilényi]] * [[Gyula Kilczer]] * [[Mária Kilényi]] * [[György Király]] * [[Iván Király]] * [[Kinga Júlia Király]] * [[Pál Királyi]] * [[Éva Kis (geografo)]] * [[Sándor Kis]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Ákos Kiss]] * [[Albin Ferenc Kiss]] * [[Aranka Kiss]] * [[Arnold Kiss]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[Benedek Kiss]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[György Kiss (psikologo)]] * [[György Ádám Kiss]] * [[István Kiss (advokato)]] * [[István Kiss (piaristo)]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[József Kiss (bibliografo)]] * [[Ernő Kiss Angyal]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Levente Kiss (biologo)]] * [[István Kiszely]] * [[Péter Kiszl]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Emil Klafszky]] * [[Kunó Klebelsberg]] * [[Miksa Klein (rabeno)]] * [[Sándor Klein]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Klestinszky]] * [[Zoltán Klie]] * [[Ferenc Klohammer]] * [[Dániel Kmeth]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch]] * [[Ágnes Kocsis]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Károly Kogutowicz]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[István Koller]] * [[Károly Pius Koller]] * [[Zoltán Kollonay]] * [[Tamás Koltai]] * [[Virgil Koltai]] * [[Aladár Komját]] * [[Aladár Komjáthy]] * [[Jenő Komjáthy]] * [[Aladár Komlós]] * [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]] * [[Vilmos Komornik]] * [[Géza Komoróczy]] * [[István Konecsni]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Sándor Konkoly-Thege]] * [[Jenő Konrád]] * [[Dezső Kontraszty]] * [[Károly Kontrát]] * [[Anikó Kónya]] * [[Judith Koós]] * [[Mária Kopp]] * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[István Koren]] * [[Éva Korenchy]] * [[Adrienne Körmendy]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Ákos Koroknai]] * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Attila Korompai]] * [[Emil Korpás]] * [[László Korpás]] * [[Miklós Richárd Korzenszky]] * [[Géza Körtvélyes]] * [[Rudolf Kós]] * [[Gábor Kósa]] * [[György Kosály]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Béla Kossányi]] * [[Ignác Kosutány]] * '''[[Lajos Kossuth]]''' * [[Edit Kőszegi]] * [[Frigyes Kőszegi]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Éva Kosztolányi]] * [[Arisztid Kovách]] * [[Márk Antal Kovách]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[István Kovács (aktoro)]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Lajos Kovács (entomologo)]] * [[László Kovács]] * [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] * [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Magdolna Kövesi]] * [[Árpád Kosztolányi]] * [[Dezső Kosztolányi]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Miklós Kovalovszky]] * [[Károly Kőváry]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Dániel Kováts]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[János István Kováts]] * [[Lajos Kövér]] * [[Iván Köves]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozarics]] * [[Sándor Kozina]] * [[György Kozma]] * [[Flóra Kozmutza]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Alán Kralovánszky]] * [[Jenő Kramár]] * [[Miklós Krámer]] * [[Péter Krasztev]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Ferenc Krausz]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Péter Krekó]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Géza Kresz]] * [[Mária Kresz]] * [[Miklós Kretzoi]] * [[Tibor Kristóf]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[András Kubacska]] * [[Endre Kubányi]] * [[Lajos Kubányi]] * [[Mihály Kubinszky (episkopo)]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Géza Kulitzky]] * [[Ferenc Kulin]] * [[László Külkey]] * [[Jenő Béla Kümmerle]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Adolf Kunc]] * [[Lajos Kunffy]] * [[András Kürthy]] * [[Zoltán Kunszt]] * [[Endre Kutassy]] * [[Ida Kutzián]] * [[Ede Kvassay]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] 1k7phutfpdgnler635b3n95l33v68l2 0 530755 9416674 9393794 2026-06-29T08:18:13Z Crosstor 3176 /* Bibliotekistoj */ 9416674 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU-BU | Mapo en angulo=Budapeŝto | situo sur mapo = Centra Budapeŝto |zomo=13 |estro1= Katalin Kálóczi |estro1_tipo=ĉefulo |notoj= Tuta stoko: {{unuo|1.5}} milionoj da medioj }} La '''Universitata [[Biblioteko]] de [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]''' ({{lang-hu|Egyetemi Könyvtár}}, {{lang-la|Bibliotheca Universitatis}}) estas malnova, signifa kaj publika biblioteko havanta 2 milionoj da unuoj en [[Budapeŝto]]. La [[konstruaĵo]] mem estas [[historia monumento]]. [[Dosiero:Egyetemi Könyvtár.JPG|eta|maldekstre|Stratangulo de la universitata biblioteko]] == Historio == [[Jezuitoj]] fondis la bibliotekon por la [[kolegio]] de [[Trnava|Nagyszombat]] en [[1561]]. La ĉefa fondinto estis ĉefepiskopo de [[Esztergom]]: [[Miklós Oláh]]. Ĉefepiskopo [[Péter Pázmány]] fondis la [[Universitato de Budapeŝto|Universitaton de Nagyszombat]] en [[1635]], el la kolegia biblioteko eventuale iĝis universitata biblioteko. Ekde la fondiĝo ĝi konstante estas pligrandigita. Ĝis la fondiĝo de [[Tutlanda Librejo Széchényi]] ĝi estis la ĉefa tutlanda biblioteko. En [[1777]] la universitato kun la biblioteko translokiĝis al [[Buda]], post jaroj al [[Pest (urbo)]]. Tiutempe la biblioteko ricevis grandan aprezon de iamaj monaĥaj bibliotekoj. Ambaŭ urboj unuiĝis en [[1873]] kiel Budapeŝto. Komence de la [[socialismo]] ĝi iĝis fakbiblioteko pri [[teologio]], [[filozofio]] kaj [[historio]]. En la [[21-a jarcento]] la biblioteko havas 1&nbsp;600&nbsp;000 volumojn, 220&nbsp;000 [[gazeto]]jn, 200 kodeksojn, 300 mezepokajn [[diplomo]]jn, 1200 prapresaĵojn, 77&nbsp;000 [[libro]]jn inter la 16-a kaj 18-a [[jarcento]]j. == Konstruaĵo == [[Dosiero:Egyetemi Könyvtár (466. számú műemlék) 112.jpg|eta|Interna parto]] [[Dosiero:Egyetemi Könyvtár4.JPG|eta|Interna parto]] La duetaĝa konstruaĵo situas laŭ [[stratangulo]] proksime al [[Universitato de Budapeŝto]]. Ĝi estis konstruita inter 1873 kaj [[1876]] laŭ planoj de [[Antal Szkalnitzky]]. La [[fasado]] kun la enirejo tuŝas la [[trotuaro]]n de strato Egyetem (=universitato). Interne pentris [[fresko]]jn [[Károly Lotz]] kaj [[Mór Than]]. == Bibliotekestroj == * [[Heinrich Gottfried Bretschneider]] (1780–1784) * [[György Pray]] (1784–1790) * [[Johann Julius Gabelhofer]] (1790–1794) * [[István Schönwiesner]] (1794–1818) * [[Márton Schwartner]] (1818–1822) * [[György Fejér]] (1822–1843) * [[Ferenc Toldy]] (1843–1874) * [[Árpád Horvát]] (1874–1876) * [[József Szinnyei]] (1877–1878) * [[Sándor Szilágyi]] (1878–1899) * [[Sándor Máté]] (1899) * [[Zoltán Ferenczi]] (1899–1925) * [[Lőrinc Tetzel]] (1925–1926) * [[Iván Pasteiner]] (1926–1945) * [[László Mátrai]] (1945–1980) * [[G. Béla Németh]] (1980-1994) * [[László Szögi]] (1995-2013) * [[Katalin Kálóczi]] (2013-) == Bibliotekistoj == * [[István Barta (historiisto)]] * [[András Benedek]] * [[Dániel Cornides]] * [[Marianne Czeke]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Dezső Dümmerth]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[József Kaposy]] * [[Ágnes Kenyeres]] * [[Márton György Kovachich]] * [[Lajos Vargyas]] == Fontoj == * [http://konyvtar.elte.hu/hu/ oficiala paĝo] {{hu}}, {{en}}, {{de}} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?egylapon=20&any=&nev=&helyseg_nev=&cim=&torzssz=&id=466&submit_text=Mehet&statusz_Helyi_v%E9delem=i&statusz_Ideiglenes_m%FBeml%E9ki_v%E9delem=i&statusz_M%FBeml%E9ki_v%E9delem=i&statusz_Regisztr%E1lt_m%FBeml%E9ki_%E9rt%E9k=i&statusz_V%E9dett%E9_nyilv%E1n%EDt%E1si_elj%E1r%E1s_alatt=i&utolso-log-napok-min= hungare kun multe da fotoj] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|Hungario]] [[Kategorio:Bibliotekoj en Budapeŝto]] 5putdjnl9g78hxpz6t68lbz0zt530f5 0 537405 9416390 9115963 2026-06-28T19:16:10Z Sj1mor 12103 9416390 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:"Wikipedia Translation Workshop" at WCJ2009.jpg|eta|300px|Laboprrenkontiĝo (''workshop'') dum [[Vikimedio|Vikimedia]] konferenco en Japanio en 2009]] '''Laborrenkontiĝo''' (angle ''workshop'') estas labormetodo en kiu teorio kaj praktiko povas kuniĝi kaj en kiu aktiva partopreno ludas gravan rolon. La laborrenkontiĝo povas daŭri dum unu aŭ pluraj tagoj. En edukado, la labormetodo estas regule uzata. Ofte, post enkonduko, estas rondo, en kiu partoprenantoj laboras pri tasko. Ekzemple, dum instruisto klarigas temon, li tuj povas montri kiel tio devus esti efektivigata en la praktiko. Poste oni demandas al la partoprenantoj aktive apliki tion, kio estis dirita aŭ montrita. Male al prelego, kie la la aŭdantaro plejparte aŭskultas, laborrenkontiĝo ofte ofertas la ŝancon intense diskuti pri kaj la praktiko kaj la plibonigo de kapabloj, kun la ĉeestanta gvidanto de la laborrenkontiĝo por provizi gvidadon kaj pliajn informojn. Tiu ĉi instrumaniero estas aplikata en diversaj trejnadkursoj same kiel dum mallongaj kursoj kaj trejnadoj, ekzemple en laborrilata trejnado pri lingvoj aŭ kursoj orientitaj al ŝatokupoj. == Specoj de laborrenkontiĝoj == 1) Laborrenkontiĝo por lernado: kutime mallonga intensa eduka programo por relative malgranda grupo da homoj, kiu fokusiĝas precipe al teknikoj kaj kapabloj en aparta kampo. Temas pri formo de [[edukado]] en kiu teorio kaj praktiko samtempe okazas. Dum instruisto aŭ akompananto montras ion pri iu temo, partoprenantoj tuj aplikas la teorion. 2) Laborrenkontiĝo (Arthistorio): [[ateliero]] kie laboras artistoj, ekz. pentristoj. [[Artisto]]j povas esti indididue instruataj en laborrenkontiĝo fare de spertuloj 3) [[Metiejo]] == Ekzemploj == * Grupo de praktikantoj de [[tajĝiĉuano]] povas dum laborrenkontiĝo koncentriĝi pri specifa parto de ilia rutino por tiun plibonigi * Dum floraranĝa laborrenkontiĝo, partoprenantoj lernas kiel mem fari belan floraranĝon. * Laborrenkontiĝo por handikapuloj * Memhelpa laborrenkontiĝo * Ludantoj de muziko aŭ teatro povas organizi laborrenkontiĝon por detale analizi kaj ekzerci erojn * Dum verkista laborrenkontiĝo verkistoj povas interŝanĝi informojn, ekscii kiel promocii sin en sociaj retejoj ktp == Vidu ankaŭ == * [[Ateliero]] * [[Metiejo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Instruado]] lf0ktyvskh6hz3eez6a0e9mvjch4ocq 0 540544 9416675 9394359 2026-06-29T08:19:36Z Sj1mor 12103 9416675 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Jean Chardin}}{{Informkesto artisto |priskribo=''[[Memportreto]],'' 1771, [[paŝtelo]], [[Luvro]], [[Parizo]] }} [[Dosiero:Jean Siméon Chardin - Retrato de Auguste Gabriel Godefroy.jpg|eta| ''Knabo kun turbo'', ĉ. 1735, oleo sur tolo, [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]].]] '''Jean-Baptiste-Siméon Chardin''' ([ʃaʁdɛ̃]; [[2a de novembro]] [[1699]] – [[6a de decembro]] [[1779]]) estis [[Francio|franca]] [[Listo de pentristoj|pentristo]] de la [[18-a jarcento]]. Li estis konsiderata mastro de la [[aĵpentraĵo]]j,<ref>{{Cite web|url=http://www.artchive.com/artchive/C/chardin.html|title=Jean Baptiste Simeon Chardin|work=artchive.com}}</ref> kaj estas ankaŭ notita pro siaj pentraĵoj pri ĉiutaga vivo kiuj priskribas kuiristinojn, infanojn, kaj hejmajn aktivaĵojn. Zorge ekvilibrita komponarto, milda distribuado de lumo, kaj graneca [[impasto]] karakterizas lian verkon. == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Referencoj == * ArtCyclopedia: [http://www.artcyclopedia.com/artists/chardin_jean-baptiste-simeon.html Jean-Baptiste Siméon Chardin]. * Rosenberg, Pierre (2000), ''Chardin''. Munich: Prestel. ISBN 9783791323398. * Rosenberg, Pierre, and Florence Bruyant (2000), ''Chardin''. London: Royal Academy of Arts. ISBN 0-900946-83-0. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.metmuseum.org/special/se_event.asp?OccurrenceId={A238C1BD-B848-11D3-936D-00902786BF44} Chardin exhibition] ĉe [[Metropolitan Museum of Art]] * [http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=539 Getty Museum: Chardin]. * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/chardin/ WebMuseum: Jean-Baptiste-Siméon Chardin]. * [http://www.jean-baptiste-simeon-chardin.org Jean-Baptiste-Simeon-Chardin.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140314014126/http://www.jean-baptiste-simeon-chardin.org/ |date=2014-03-14 }} 124 verkoj de Jean-Baptiste-Siméon Chardin. * [http://www.artcyclopedia.com/artists/chardin_jean-baptiste-simeon.html Artcylopedia: Jean-Baptiste Siméon Chardin - identifies where Chardin's work is in galleries and museums around the world]. * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/c/chardin/index.html Web Gallery of Art: Chardin]. * [http://www.pastellists.com Neil Jeffares, Dictionary of pastellists before 1800, reta eldono] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chardin, Jean-Baptiste-Simeon}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Pentristoj de rokoko]] nd6kzwvgh7mw1b2615uxvuo9cm7fv37 0 546333 9416676 8521193 2026-06-29T08:20:06Z Sj1mor 12103 9416676 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Jean-Baptiste-Siméon Chardin}}{{Informkesto gravulo}} '''Jean Chardin''' (naskiĝis la 16-an de novembro 1643, mortis la 5-an de januaro 1713), denaske '''Jean-Baptiste Chardin''' kaj konata ankaŭ kiel '''Sir John Chardin''' estis [[francoj|franca]] juvelartisto, veturanto, esploristo kaj verkisto, kies dek-voluma libro ''La veturoj de Sir John Chardin'' estas konsiderata kiel unu el la plej fajnaj verkoj de la okcidenta intelektularo pri [[Persio]] kaj pri [[Mezoriento]] ĝenerale. Li elveturis en 1664, kaj trapasinte Konstantinopolon kaj la [[Nigra Maro|Nigran Maron]], li alvenis en Persion en 1666. Tie li laboris por la ŝaho Abbas la 2-a kiel agento por juvelaĉetado. Li veturis al Hindio kaj reveninte en Francion, li publikigis verkojn pri Persio kaj revenis tien, el kie li vizitis aliajn najbarajn regionojn. == Verkoj == === Verkoj de la aŭtoro === * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=hotCAAAAcAAJ|titolo=Journal du voiage du Chevalier Chardin en Perse|aŭtoro=Jean Chardin|jaro=1686|loko=Amsterdamo|eldoninto=Jean Wolters & Ysbrand Haring}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=Es22dewTvRUC|titolo=Journal du voiage du Chevalier Chardin en Perse|aŭtoro=Jean Chardin|jaro=1686|loko=Parizo|eldoninto=Daniel Horthemels}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=MFlOAAAAcAAJ|titolo=Journal du voiage du Chevalier Chardin en Perse|aŭtoro=Jean Chardin|jaro=1686|loko=Londono|eldoninto=Moses Pitt}}. [http://books.google.com/books?id=7YQCPSKqJ6gC v.1] * ''Voyages de monsieur le chevalier Chardin en Perse et autres lieux de l’Orient'', Amsterdam, Jean-Louis de Lorme, 1711. 10 libroj disponeblaj ĉe [[googlebooks]]: [http://books.google.fr/books?id=6wkPAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CEwQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false 1], [http://books.google.fr/books?id=agT5Ng_T6JYC&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=kuqAUpeSBs-QhQeEqoHwBQ&ved=0CDcQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false 2],[http://books.google.fr/books?id=ZXpCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false 3],[http://books.google.fr/books?id=-JQOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=chardin%20voyage%201711&f=false 4],[http://books.google.fr/books?id=gnpCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CFIQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false 5],[http://books.google.fr/books?id=lXpCAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CGsQ6AEwCQ#v=onepage&q&f=false 6],[http://books.google.fr/books?id=JZYOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=beuAUoKgFI2VhQfNp4CYCg&ved=0CF4Q6AEwBw#v=onepage&q&f=false 7],[http://books.google.fr/books?id=QPxtA0Dwtf4C&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=au2AUufFNMejhge79oCADQ&ved=0CD4Q6AEwADgK#v=onepage&q&f=false 8],[http://books.google.fr/books?id=gP9WAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=dO6AUpzAGo2rhQfEtoCYBQ&ved=0CHYQ6AEwCTgU#v=onepage&q&f=false 9],[http://books.google.fr/books?id=Dg1UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=chardin+voyage+1711&hl=fr&sa=X&ei=au2AUufFNMejhge79oCADQ&ved=0CF4Q6AEwBTgK#v=onepage&q&f=false 10]. === Fontoj kaj bibliografio === * Dirk Van der Cruysse, ''Chardin le Persan'', Fayard, Paris, 1998. * Danielle Digne, ''Le Joaillier d'Ispahan'', Le Passage, Paris, 2011. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chardin}} [[Kategorio:Francaj esploristoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj juvelistoj]] 4dvmc3bb4n8uo1nutk1enh36135f2ne 0 549952 9416203 9023155 2026-06-28T13:45:41Z ThomasPusch 1869 9416203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gregor STRASSER''' (naskita la {{daton|31|majo|1892}}, mortinta la {{daton|30|junio|1934}}) estis elstara [[germana]] [[nazia]] oficialulo kaj [[politikisto]]. Naskiĝinte en 1892 en [[Bavario]], Strasser servis dum la [[Unua Mondmilito]] en artileria regimento, promociiĝante ĝis la rango de unua leŭtenanto. Poste li finis la universitatajn studojn kaj eklaboris kiel apoteko. Li alianciĝis al la Nazia partio ([[NSDAP]]) en 1920 (kaj formale aliĝis en 1922) kaj rapide fariĝis influohava kaj grava membro. Li partoprenis la malsukcesan [[Hitler-puĉo|puĉon]] en [[Munĥeno]] en 1923 kaj enkarceriĝis sed pro politikaj kialoj frue liberiĝis. Strasser realiĝis al la revivigita NSDAP en 1925 kaj tuj reestablis sin kiel potenca kaj dominanta membro, ege plimultigante la membraron de la partio kaj levante ĝian reputacion en norda Germanio. Li laboris pri nazia propagandado kun [[Joseph Goebbels|Goebbels]] kaj [[Himmler]], inter aliaj poste gravegaj nazioj. Li kaj lia frato [[Otto Strasser|Otto]] fondis diversajn naziajn gazetojn, kiuj tamen ne tute same kiel la partiestro [[Adolf Hitler]] interpretis la nazian ideologion. En 1932, li forlasis la partion. En 1934, personaj kaj politikaj konfliktoj kun Hitler kondukis al lia morto dum la [[Nokto de la longaj tranĉiloj]]. Lia frato [[Bernhard Strasser|Paul]] estis benediktana monaĥo. == Vidu ankaŭ == * [[Straserismo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Strasser, Gregor}} [[Kategorio:NSDAP]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito]] r1ijvmme124oyox7dfdfp56bt46w740 9416361 9416203 2026-06-28T18:10:30Z ThomasPusch 1869 9416361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gregor STRASSER''' (naskita la {{daton|31|majo|1892}}, mortinta la {{daton|30|junio|1934}}) estis elstara [[germana]] [[nazia]] oficialulo kaj [[politikisto]]. Naskiĝinte en 1892 en [[Bavario]], Strasser servis dum la [[Unua Mondmilito]] en artileria regimento, promociiĝante ĝis la rango de unua leŭtenanto. Poste li finis la universitatajn studojn kaj eklaboris kiel apoteko. Li alianciĝis al la Nazia partio ([[NSDAP]]) en 1920 (kaj formale aliĝis en 1922) kaj rapide fariĝis influohava kaj grava membro. Li partoprenis la malsukcesan [[Hitler-puĉo|puĉon]] en [[Munĥeno]] en 1923 kaj enkarceriĝis sed pro politikaj kialoj frue liberiĝis. Strasser realiĝis al la revivigita NSDAP en 1925 kaj tuj reestablis sin kiel potenca kaj dominanta membro, ege plimultigante la membraron de la partio kaj levante ĝian reputacion en norda Germanio. Li laboris pri nazia propagandado kun [[Joseph Goebbels|Goebbels]] kaj [[Himmler]], inter aliaj poste gravegaj nazioj. Li kaj lia frato [[Otto Strasser|Otto]] fondis diversajn naziajn gazetojn, kiuj tamen ne tute same kiel la partiestro [[Adolf Hitler]] interpretis la nazian ideologion. En 1932, li forlasis la partion. En 1934, personaj kaj politikaj konfliktoj kun Hitler kondukis al lia morto dum la [[Nokto de la longaj tranĉiloj]]. Lia frato [[Bernhard Strasser|Paul]] estis benediktana monaĥo. == Vidu ankaŭ == * [[Straserismo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Strasser, Gregor}} [[Kategorio:NSDAP]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Murditoj]] a7cxkdkupbxmylxq6xrwhis63f98w7h 9416393 9416361 2026-06-28T19:19:09Z ThomasPusch 1869 9416393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Gregor STRASSER''' (naskita la {{daton|31|majo|1892}}, mortinta la {{daton|30|junio|1934}}) estis elstara [[germana]] [[nazia]] oficialulo kaj [[politikisto]]. Naskiĝinte en 1892 en [[Bavario]], Strasser servis dum la [[Unua Mondmilito]] en artileria regimento, promociiĝante ĝis la rango de unua leŭtenanto. Poste li finis la universitatajn studojn kaj eklaboris kiel apoteko. Li alianciĝis al la Nazia partio ([[NSDAP]]) en 1920 (kaj formale aliĝis en 1922) kaj rapide fariĝis influohava kaj grava membro. Li partoprenis la malsukcesan [[Hitler-puĉo|puĉon]] en [[Munĥeno]] en 1923 kaj enkarceriĝis sed pro politikaj kialoj frue liberiĝis. Strasser realiĝis al la revivigita NSDAP en 1925 kaj tuj reestablis sin kiel potenca kaj dominanta membro, ege plimultigante la membraron de la partio kaj levante ĝian reputacion en norda Germanio. Li laboris pri nazia propagandado kun [[Joseph Goebbels|Goebbels]] kaj [[Himmler]], inter aliaj poste gravegaj nazioj. Li kaj lia frato [[Otto Strasser|Otto]] fondis diversajn naziajn gazetojn, kiuj tamen ne tute same kiel la partiestro [[Adolf Hitler]] interpretis la nazian ideologion. En 1932, li forlasis la partion. En 1934, personaj kaj politikaj konfliktoj kun Hitler kondukis al lia morto dum la [[Nokto de la longaj tranĉiloj]]. Lia frato [[Bernhard Strasser|Paul]] estis benediktana monaĥo. == Vidu ankaŭ == * [[Straserismo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Strasser, Gregor}} [[Kategorio:NSDAP]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Murditoj]] qxweuqcmxuebcqgu9n5349pwn0xma1x 0 555302 9416641 7224266 2026-06-29T06:01:27Z Wheatley2 216749 9416641 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! colspan="2" | Nomo |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" | <center> <big>Humberside</center> </big> |---- ! colspan="2" | Situo en Anglio |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" | [[Dosiero:England Police Forces (Humberside).svg|180px|]] |---- ! colspan="2" | Bazaj informoj |---- bgcolor="#FFFFFF" | administra centro: || [[Beverley]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[areo]]: || 3 511 km² ''<small>(en 1991)</small>'' |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[loĝantaro]]: || 847 230 ''<small>(en 1973)</small>''<br />843 280 ''<small>(en 1981)</small>''<br />858 040 ''<small>(en 1991)</small>'' |---- ! colspan="2" | Politiko |---- bgcolor="#FFFFFF" | nuna [[regiono]]: || [[Yorkshire and the Humber]] |} ''Por la nuna oficiala statistika regiono angla, vidi [[Yorkshire and the Humber]]'' '''Humberside''' (Esperantigite: [[Humbersido]]) - proksimuma prononco {{prononco|HAMb''r''sajd}} - estis administra unuo en norda [[Anglio]], kiu ekzistis inter la jaroj 1974 kaj 1996. Ĝi grupigis la teritorion ambaŭflanke de la [[estuaro]] [[Humber (rivero)|''Humber'']], kaj tial ekhavis sian nomon. Multaj lokuloj ne aparte ŝatis la en 1974 novan administran unuon, kaj plunomis sian hejmregionon "orienta [[Jorkŝiro]]". Eble pro tiu negranda loka akceptiĝo en 1996 la regiono restrukturiĝis al la nuna oficiala statistika regiono ''[[Yorkshire and the Humber]]''. La nomo "Humberside" tamen pluvivas en iuj nomoj, ekzemple de la [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]]. [[Dosiero:HumberBridge.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>la ponto la [[estuaro]] [[Humber (rivero)|''Humber'']] estas la sola trafika konektilo inter la du partoj, kiuj konsistigis la administran unuon ''Humberside'']] == Humberside kaj Esperanto == * [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Britio}} [[Kategorio:Graflandoj de Anglio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1974]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1996]] cp62sn3exypnjhq7r98whpi75npkxhb 0 559824 9416222 9369685 2026-06-28T14:05:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Baptist HOMANN''' ([[20-an de marto]] [[1664]] – [[1-an de julio]] [[1724]]) estis [[Germanoj|germana]] [[geografo]] kaj [[kartografo]], kiu produktis ekzemple [[mapo]]jn de [[Ameriko]]. Li edukiĝis ĉe [[Jezuito]]j, kaj prepariĝis por eklezia kariero, sed poste konvertiĝis al [[Protestantismo]] kaj el 1687 li laboris kiel [[notario]] en [[Nurenbergo]]. Li tuj dediĉis sin al [[gravurarto]] kaj [[kartografio]]; en 1702 li fondis sian propran publikigejon. En 1715 li estis nomumita Imperia Geografo fare de la imperiestro [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]]. Li iĝis membro de la [[Prusa Akademio de Sciencoj]]. Kiam la eldonejo ''Homanns Erben'' (post la morto de Homann) minaciĝis de bankroto la fama kartografo [[Franz Ludwig Güssefeld]] iel savis la institucion. == Referencoj == * ''Auserlesene und allerneueste Landkarten: der Verlag Homann in Nürnberg 1702–1848: eine Ausstellung des Stadtarchivs Nürnberg und der Museen der Stadt Nürnberg mit Unterstützung der Staatsbibliothek zu Berlin-Preussischer Kulturbesitz im Stadtmuseum Fembohaus vom 19. September bis 24. November 2002''. Hrsg. von Michael Diefenbacher, Markus Heinz und Ruth Bach-Damaskinos. Nürnberg: Tümmels, 2002. (''Ausstellungskatalog des Stadtarchivs Nürnberg'', Nr.&nbsp;14). ISBN 3-925002-84-7 * Christian Sandler (1886, 1890, 1905, Reprints 2001–2002) (biografia sekcio konsiderata neĝisdatigita) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Mapoj de Homann en Danio [http://www.kb.dk/kb/dept/nbo/kob/Fr5Atlas/indhold.htm online] el ''Det Kongelige Bibliotek''. * [http://www.wdl.org/en/item/11740/ Different Views of the Major Cities in Persia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160313034045/https://www.wdl.org/en/item/11740/ |date=2016-03-13 }} de Johann Homann {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Homann, Johann}} [[Kategorio:Germanaj kartografoj]] [[Kategorio:Germanaj geografoj]] [[Kategorio:Luteranismo]] 3k3nzkobaezl5mwf2am4ht8j3heaivt 0 574868 9416546 8781813 2026-06-28T22:57:23Z ThomasPusch 1869 9416546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Ad Lucem <br />(Al la lumo) |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PT |situo sur mapo= Portugalio Lisbono |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Lisbono''' ({{lang-pt|Universidade de Lisboa}}, prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|univɨɾsidad(ɨ) dɨ liʒboɐ}}, mallonge ''ULisboa'') estas [[publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] en [[Lisbono]], kaj la plej granda universitato en [[Portugalio]]. Ĝi estis fondita en 2013 per la fuzio de du antaŭaj publikaj universitatoj en Lisbono, la eksa ''Universitato de Lisbono'' (en tiu formo fondita en 1911) kaj la eksa ''[[Teknikologia Universitato de Lisbono]]'' (en tiu formo fondita en 1930). La historio de universitato en Lisbono komenciĝis en la 13-a jarcento. == Historio == La [[Universitato de Koimbro]], la unua portugala universitato, estis establita en Lisbono inter 1288 kaj 1290, kiam [[Denizo la 1-a|Denizo la 1-a, reĝo de Portugalio]], publikigis la edikton ''Scientiae thesaurus mirabili'', kiu donis plurajn privilegiojn al la studentoj de la ''studium generale'' en Lisbono, kiu pruvas tion ĝi estis jam fondita en tiu dato. Ekzistis aktiva partopreno en tiu instrua agado de la portugala krono kaj ĝia reĝo, tra ĝia engaĝiĝo pagi parton de la instrukotizsubvencio. Tiu institucio translokiĝis plurajn fojojn inter Lisbono kaj [[Koimbro]], kie ĝi ekloĝis permanente en 1597. La nuna Universitato de Lisbono estas la rezulto de la fuzio de du iamaj publikaj universitatoj de Lisbono: la antaŭa Universitato de Lisbono, fondita en 1911, kaj la Teknika Universitato de Lisbono, fondita en 1930. La kunfandprocezo komenciĝis en 2011 kaj estis enskribita en leĝon la 31-an de decembro 2012. Kiel dirite en la Dekreto n-ro 266-E/2012, la nova Universitato de Lisbono komencis sian leĝan ekziston en la tago, kiam la nove elektita Rektoro ekoficis, en julio. 25, 2013. == Rangigoj == Laŭ la [[Akademia Rangotabelo de Mondaj Universitatoj]] por 2017, ankaŭ konata kiel la {{Q|Q478743}}, la universitato de Lisbono estas unua en Portugalio kaj inter 151-200 en la mondo. En la larĝa temo de inĝenieristiko/teknologio kaj komputiko, la universitato estas rangita 51-75 tutmonde, dum en la disciplinoj de matematiko, fiziko kaj komputiko ĝi estas rangita 101-150, 151-200 kaj 151-200, respektive <ref>{{Cite web|title=Academic Ranking of World Universities (Shanghai Ranking) 2016 - University of Lisbon|url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/University-of-Lisbon.html|access-date=26 June 2017|website=shanghairanking.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008070306/http://shanghairanking.com/World-University-Rankings/University-of-Lisbon.html|archivedate=2018-10-08}}</ref>. En la [[World University Rankings de Times Higher Education]] (THE) 2017, la Universitato de Lisbono estas konsiderita la plej granda universitato en Portugalio kaj estas rangita 401-500, kaj en la {{Q|Q1790510}} 2018 ĝi estas vicigita 305 (entute) <ref>{{Cite web|title=Times Higher Education World University Rankings 2017 - University of Lisbon|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/university-of-lisbon|website=timeshighereducation.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=QS World University Rankings® 2018 - University of Lisbon|url=https://www.topuniversities.com/universities/university-lisbon|website=topuniversities.com}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{pt}}) {| |[[Dosiero:Reitoria da Universidade de Lisboa.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la moderna rektorejo}}]] |[[Dosiero:Faculdade de arquitectura.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la fakultato pri arkitekturo}}]] |} {{Ĝermo|Portugalio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Portugalio|Lisbono]] [[Kategorio:Lisbono]] dfnun8bilxgds8iztuhtxlczoctiu89 0 576107 9416591 9325790 2026-06-29T01:35:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416591 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Judeo-Masonic Conspiracy.jpg|eta|dekstra|250px|Germana afiŝo de 1935 dirante, "Monda politiko – Monda revolucio. Framasonismo estas internacia organizaĵo sub la judaro kun la politika celo establi judan dominadon per tutmonda revolucio."]] [[Dosiero:Caran Dache.gif|eta|dekstra|250px|''La franca revolucio: antaŭe kaj poste'': satira desegno de la franca artisto [[Caran d'Ache]], 1898, meze de la [[Dreyfus-skandalo]] kaj la fondo de [[Action Française]]. Kvankam la [[Malnova Reĝimo (Francio)|Malnova Reĝimo]] ne estas montrata kiel ideala, la tiama situacio estas montrata kiel pligrandigo de subpremado, kiujn teknikaj plibonigoj ne malpezigas, kaj al kiu [[financa kapitalismo|financaj kapitalistoj]], framasonoj, kaj judoj kontribuas.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.friends-partners.org/partners/beyond-the-pale/eng_captions/23-4.html |titolo=www.friends-partners.org '&#39;The development of modern anti-semitism'&#39; |eldonejo=Friends-partners.org |alirdato=18-a de oktobro 2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200802201219/http://www.friends-partners.org/partners/beyond-the-pale/eng_captions/23-4.html |arkivdato=2020-08-02 }}</ref>]] [[Dosiero:Achille Lemot-1902-5.jpg|eta|Katolika Francio kondukata de judoj kaj framasonoj, desegno de [[Achille Lemot]] en [[Le Pèlerin]], 1902.]] [[Dosiero:Il pleut sur le Temple.jpg|eta|"La [[Arjo]] rompas la katenojn de la judo kaj framasono, kiuj kaptis lin," desegno el 1897 en libro de Augustin-Joseph Jacquet, Francio.]] La '''juda-framasona konspiro''' estas [[konspira teorio]]<ref name="Donskis2003">{{citaĵo el libro|aŭtoro=[[Leonidas Donskis]]|titolo=Forms of Hatred: The Troubled Imagination in Modern Philosophy and Literature|url=https://books.google.com/books?id=M7Tdl6vgbmUC&pg=PA41|dato= 1-an de januaro 2003|eldonejo=Rodopi|isbn=90-420-1066-5|paĝoj=41–}}</ref> pri supozita sekreta alianco inter [[judoj]] kaj [[framasonismo|framasonoj]]. Tiuj teorioj iam estis popularaj en la reakcia dekstro, speciale in Francio,<ref name=v-u-l>{{citaĵo el la reto|titolo=CHAPTER IV - CONSERVATIVE POLITICAL RHETORIC: THE JUDEO-MASONIC CONSPIRACY THEORY|url=http://etd.library.vanderbilt.edu/available/etd-07222005-085639/unrestricted/WillifordFChap4.pdf|verko=[[Vanderbilt University]]|eldonejo=library.vanderbilt.edu|alirdato=25-an de januaro 2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303210612/http://etd.library.vanderbilt.edu/available/etd-07222005-085639/unrestricted/WillifordFChap4.pdf|arkivdato=2016-03-03}}</ref> Hispanio, Rusio, kaj Orienta Eŭropo, kaj similaj akuzoj ankoraŭ hodiaŭ estas eldonataj. == Cionaj saĝuloj == La juda-framasona konspira teorio kombinis du pli malnovajn pretendojn de konspiroj: la kontraŭframasonan kaj kontraŭjudan. Ĝin forte influis la eldono de la ''[[Protokoloj de cionaj saĝuloj]]'', falsita dokumento, kiu aperis en la [[Rusia Imperio]] kaj pretendis elmontri tutmondan judan konspiron. La protokoloj pretendis, ke la judoj invadis framasonismon kaj ekuzis ĝin siacele. Disĉiploj de la juda-framasona konspira teorio etendis tiun pretendon kaj diris, ke framasonismo kaj la juda komploto havas ĝuste la samajn estrojn. Ekzempla disĉiplo estis la kataluna pastro [[Joan Tusquets Terrats]], kies ''Originoj de la hispana revolucio'' kaj aliaj verkoj baziĝis sur la ''Protokoloj'', kiujn li tradukis. Li pretendis, ke judoj uzis framasonojn kaj socialistojn por subfosi la kristanan kaj hispanan civilizojn. Tio poste donis intelektan motivon al la reĝimo de [[Francisco Franco]], kiu etendis la minacon al ''internacia juda-framasonisma-komunisma konspiro''. ==Barry Domvile kaj ''The Link''== La fondinto de brita pornazia asocio, ''[[The Link (organizo)|The Link]]'',<ref>Giffiths, ''[https://books.google.com/books/about/Patriotism_perverted.html?id=9L9tAAAAMAAJ&redir_esc=y Patriotism Perverted]'', pĝ. 39-42.</ref> la emerita Admiralo [[Barry Domvile]], inventis la titolon "Judmas" por la supozita jud-framasona konspiro.<ref name=AdmiralToCabinBoyp80>Domvile, ''[http://www.amazon.com/From-admiral-cabin-Barry-Domvile/dp/0895620995 From Admiral to Cabin Boy]'', p80.</ref> Domvile pretendis, ke "la agado de Judmas estas limita al eta sekcio de kaj judoj kaj framasonoj: la granda plimulto havas nenian ideon pri la laboro farata antaŭ la fasado de Judmas."<ref name=AdmiralToCabinBoyp81>Domvile, ''From Admiral to Cabin Boy'', p81.</ref> Domvile pretendis, ke "la celo de tiuj ĉi internaciaj judoj estas monda ŝtato subigita per la potenco de mono kaj laboranta por siaj judaj mastroj,"<ref name=AdmiralToCabinBoyp82>Domvile, ''From Admiral to Cabin Boy'', p82.</ref> kaj, ke "framasonismo estas la plenuma partnero por la kondukado de juda politiko."<ref name=AdmiralToCabinBoyp83>Domvile, ''From Admiral to Cabin Boy'', p83.</ref> Domvile diris, ke li unue ekpensis pri juda-framasona teorio pro [[Adolf Hitler|Hitler]].<ref name=AdmiralToCabinBoyp81/> Domvile aludis samtempe al la ''Protokoloj de cionaj saĝuloj''<ref name=AdmiralToCabinBoyp82/> kaj ''La sekretaj potencoj antaŭ revolucio'' de [[:fr:Léon de Poncins|Vicomte Léon de Poncins]].<ref name=AdmiralToCabinBoyp81/> Domvile konsciis, ke ''Protokoloj de cionaj saĝuloj'' jam denunciĝis kiel falsaĵo, sed rigardis ilian aŭtorecon kiel "nematerian."<ref name=AdmiralToCabinBoyp83/> ==Postsoveta Rusio== La juda-framasonaj konspiraj teorioj gajnis novan forton inter la diversaj marĝenaj {{J|politika potenco}} en la postsoveta [[Rusio]], kie vasta malriĉeco kreis fekundan grundon por konspiraj teorioj,<ref name="adl.org">{{citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/PresRele/ASInt_13/5374_13.htm |titolo=Anti-Semitic Conspiracy Theories Spread Globally As World Markets Grapple With Financial Crisis |eldonejo=Adl.org |alirdato=18-an de oktobro 2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111010224834/http://www.adl.org/PresRele/ASInt_13/5374_13.htm |arkivdato=2011-10-10 }}</ref> kombine kun [[akuzo pri sango]] kaj [[Holokaŭsta negado]]. Tiujn vidpunktojn eldiras ankaŭ diversaj kontraŭjudaj verkistoj, rimarkinde [[Igor Shafarevich]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ihr.org/jhr/v14/v14n1p-4_weber.html|titolo=The Jewish Role in the Bolshevik Revolution and Russia's Early Soviet Regime|retejo=www.ihr.org|alirdato=2016-11-11}}</ref> [[Oleg Platonov]],<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2007/belarus.html |titolo=Antisemitism and Racism – The Stephen Roth Institute for the Study of Contemporary |eldonejo=Tau.ac.il |alirdato=18-an de oktobrro 2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111153423/http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2007/belarus.html |arkivdato=2012-01-11 }}</ref> [[Vadim Kozhinov]] kaj la forpasinta [[Grigory Klimov]].<ref name="adl.org"/><ref>{{citaĵo el la reto|familia nomo=Yerofeyev |persona nomo=Viktor |url=http://www.rferl.org/content/Moscow_Believes_In_Conspiracy_Theories/1356288.html |titolo=Moscow Believes In Conspiracy Theories |eldonejo=Rferl.org |alirdato=18-an de oktobro 2011}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/7671/edition_id/145/format/html/displaystory.html |titolo=Some Russians still accuse Jews of `ritual murder' in czar's death &#124; j. the Jewish news weekly of Northern California |eldonejo=Jewishsf.com |dato=19-an de decembro 1997 |alirdato=18-an de oktobro 2011}}</ref> Opinia enketo, farita en Moskvo ĉirkaŭ 1990, montris, ke 18 % el loĝantoj en Moskvo kredis je cionisma konspiro kontraŭ Rusio kaj plua 25 % ne ekskludis ties eblecon. ==Ligo al la Bilderberg-konferenco== Hodiaŭaj konspiraj teoriistoj, kiuj estas adeptoj de teorioj centritaj ĉirkaŭ la [[Bilderberg-konferenco]] kaj pretendate venonta [[Nova Monda Ordo (konspira teorio)|Nova Monda Ordo]], ofte utiligas pli malnovajn konceptojn el la juda-framasona konspira teorio, kulpante ekzemple la familion [[Rothschild]].<ref name=":0">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=qMIDrggs8TsC&dq|titolo=Conspiracy Theories in American History: An Encyclopedia|familia nomo=Knight|persona nomo=Peter|dato=2003-01-01|eldonejo=ABC-CLIO|isbn=9781576078129|lingvo=en}}</ref> Pro la uzado de temoj kaj tropoj tradicie vidataj kiel kontraŭjudaj, tiaj hodiaŭaj konspiraj teoriistoj tendencas allogi la koleron de grupoj kia [[Anti-Defamation League]].<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Judeo-Masonic conspiracy theory|749031361}} == Vidu ankaŭ == * [[Antisemitismo]] [[Kategorio:Framasonismo]] [[Kategorio:Frankismo]] [[Kategorio:Konspiraj teorioj pri judoj]] [[Kategorio:Kontraŭjudismo]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Kontraŭframasonismo]] 3leksm0vt5p1ivm5s4pdwczzixt8pil 0 582863 9416433 8528750 2026-06-28T20:20:16Z ThomasPusch 1869 /* Publikaĵoj */ 9416433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Robert Allan Monroe''' (naskiĝis la 30-an de oktobro 1915, mortis la 17-an de marto 1995) – usona [[parapsikologio|parapsikologo]], aŭtoro de [[trilogio]] pri spertoj nomataj "ekster la korpo" (OBE – ''out-of-body expeirence''), en kiu li priskribis siajn travivaĵojn en tiu ĉi alia stato de la [[konscio]]. Robert Monroe loĝis en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], estis [[entreprenisto]], proprietulo de [[radioricevilo]]. Li estis [[raciismo|raciisto]], kiu tamen radikale ŝanĝis sian [[mondkoncepto]]n. En 1958 li spertis siajn unuajn vojaĝojn "ekster la korpo". La [[timo]], kiun komence sentis, kun fluo de la tempo ŝanĝiĝis al interesiĝo, kiu puŝis lin al pluaj esploroj de tiu ĉi alia mondo. Poste Robert Monroe fondis sian esplorcentron Monroe-Instituton, en kiu prilaboris kunmetaĵojn de sonsurbendigoj nomataj Hemi-Sync (angle ''Hemispheric Synchronisation'' – [[sinkronigo]] de la [[cerba duonsfero|cerbaj duonsferoj]]). La [[sono]]j ebligas sinkronigon de la [[cerbo]]-ondoj permesante atingi aliajn statojn de la konscio, interalie de OBE. Li forpasis en la aĝo de 80 jaroj per natura morto. == Publikaĵoj == * ''Journeys Out of the Body'' (unua eldono). Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1971, p. 297. ISBN 0385008619. OCLC 207277. * ''Far Journeys'' (unua eldono). Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1985, p. 290. ISBN 0385231822. OCLC 11755227. * ''Ultimate Journey'' (unua eldono). Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1994, p. 303. ISBN 0385472080. OCLC 28721578. == Vidu ankaŭ == * [[lucida sonĝo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.monroeinstitute.org/ paĝo de Monroe-Instituto] angle {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Monroe, Robert}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Parapsikologoj]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Nova Epoko]] ptxxxjp88nyd6g5didpau4eex16a21x 2 583362 9416700 9414005 2026-06-29T08:55:47Z Baba79 118684 9416700 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto {{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023<ref>Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023</ref>. Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999<ref>Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)</ref>. La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023<ref>« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023</ref>, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F23%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023</ref>. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''"markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio."'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F24%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023 </ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]] 6zzm53l4d4v32sg26fue9xnaw2riq02 9416701 9416700 2026-06-29T08:57:16Z Baba79 118684 9416701 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto {{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023<ref>Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023</ref>. Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999<ref>Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)</ref>. La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023<ref>« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023</ref>, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F23%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023</ref>. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''"markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio."'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F24%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023 </ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]] 8avml78iw20tdiec0sez0flw0cmnq3u 9416737 9416701 2026-06-29T09:32:26Z Baba79 118684 9416737 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto {{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023<ref>Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023</ref>. Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999<ref>Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)</ref>. La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023<ref>« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023</ref>, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F23%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023</ref>. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''"markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio."'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F24%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023 </ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> File:Будівля Спасо-Преображенського собору 2.jpg|The belltower and the main entrance File:Будівля Спасо-Преображенського собору в Одесі.jpg|Overall view File:Vue de Odessa La Cathedrale.JPG|The Cathedral Square in the early 20th century File:Odessa Kirche Verklärung Christi-2.jpg|The iconostasis in a side chapel File:Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|Interior of the cathedral after the missile attack File:NFDI4BIOIMAGE Calendar February 2025.png|Wall painting in the partially destroyed cathedral </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]] m5tuwwfm326lzurdn1a2yhfkob1xie0 9416791 9416737 2026-06-29T10:06:22Z Baba79 118684 9416791 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto {{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023<ref>Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023</ref>. Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999<ref>Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)</ref>. La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023<ref>« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023</ref>, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F23%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023</ref>. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''"markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio."'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F24%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023 </ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> File:Будівля Спасо-Преображенського собору 2.jpg|La sonorilturo kaj la ĉefa enirejo File:Будівля Спасо-Преображенського собору в Одесі.jpg|Ĝenerala vido File:Vue de Odessa La Cathedrale.JPG|La katedrala placo komence de la 20-a jarcento File:Odessa Kirche Verklärung Christi-2.jpg|La ikonostazo en flanka kapelo File:Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|Eno de la katedralo post la misilatako File:NFDI4BIOIMAGE Calendar February 2025.png|Mura pentraĵo en la parte detruita katedralo </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]] hdsqlif7d2nvzwprru0aiqtr1ldqib0 9416795 9416791 2026-06-29T10:08:36Z Baba79 118684 Anstataŭigis paĝon per '{{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto' 9416795 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto k3h1glm77g14rf292wilccbwd7z1yb1 0 585837 9416615 8983666 2026-06-29T04:40:49Z ThomasPusch 1869 3 frazoj + ekstera ligilo + inbformkesto: {{ĝermo|firmao}} 9416615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Simon & Schuster, Inc.''' (/ˈʃuːstər/), nome filio de CBS Corporation, estas usona [[eldonejo]] fondita en [[Novjorko]] en 1924 fare de Richard Simon kaj Max Schuster. Je 2016, Simon & Schuster publikigis 2,000 titolojn ĉiujare ĉe 35 diferencaj prestipoj.<ref> "Global Publishing Leaders 2016: Simon & Schuster". Publishers Weekly. United States: PWxyz LLC. 26a de Aŭgusto, 2016. ISSN 0000-0019. [http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/publisher-news/article/71336-global-publishing-leaders-2016-simon-schuster.html] Alirita la 13an de Majo, 2017.</ref><ref> "Carolyn K. Reidy Named President, Chief Executive Officer of Simon &... - re> NEW YORK, Sept. 6 /PRNewswire-FirstCall/". Prnewswire.com. [http://www.prnewswire.com/news-releases/carolyn-k-reidy-named-president-and-chief-executive-officer-of-simon--schuster-inc-57852812.html] Alirita la 13an de Majo 2017.</ref> [[Pocket Books]] estas sekcio de Simon & Schuster kiu ĉefe publikigas [[poŝlibro]]jn. == Elstaraj aŭtoroj == Simon & Schuster publikigis milojn da libroj el miloj da aŭtoroj. Tiu listo montras nur kelkajn el la plej elstaraj aŭtoroj (tiuj kiuj estas kulture gravaj aŭ havis kelkajn furorlibrojn). {{Div col||20em}} * [[Carrie Fisher]] * [[Dan Brown]] * [[David McCullough]] * [[Dick Cheney]] * [[Donald Trump]] * [[Ernest Hemingway]] * [[F. Scott Fitzgerald]] * [[Frank McCourt]] * [[Harold Robbins]] * [[Hillary Clinton]] * [[Jackie Collins]] * [[Jimmy Carter]] * [[John Irving]] * [[Mary Higgins Clark]] * [[Stephen King]] * [[Thomas Wolfe]] * [[Ursula K. Le Guin]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|firmao}} [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1924]] [[Kategorio:Novjorko]] fx4q2104uprk9uy0ud3uh0888cu98aw 0 589478 9416304 8557222 2026-06-28T15:55:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sanktulo}} Sankta [[Johano Baptisto Yi Kwang-nyŏl]] ([[koree]]: 이광렬 요한) (naskiĝis en 1795 en [[Kŭangĵuo]], Koreo, mortis la 20-an de julio 1839 en [[Seulo]]) – [[martiro]], sanktulo de [[Katolika Eklezio]]. ==Vivo== Johano Baptisto Yi Kwang-nyŏl estis pli juna frato de sankta Augusteno Yi Kwang-hŏn. Kune kun sia [[frato]] iĝis [[kristano]]. Post [[bapto]] decidis vivi en [[celibato]]. Dum [[reprezalio]]j de [[katoliko]]j estis arestita la 8-an de aprilo 1839. Plurfoje [[torturo|torturata]]. Pro tio, ke ne rifuzis sian [[kredo]]n estis mortkondamnita. Li esperis, ke estos perdita kune kun sia frato, sed konforme al la malnova korea [[leĝo]] oni ne povis la saman tagon mortigi du personojn de la sama [[familio]]. Pli frue estis ekzekutita lia frato, kaj li estis [[senkapigo|senkapigita]] la 20-an de julio 1839 en Seulo en la ekstermejo malantaŭ Malgranda Okcidenta Pordego kun 7 aliaj katolikoj (Roza Kim No-sa, Marta Kim Sŏng-im, Teresa Yi Mae-im, Anna Kim Chang-gŭm, [[Magdalena Yi Yŏng-hŭi]], Lucia Kim Nusia kaj Maria Wŏn Kwi-im). ==Tago de celebrado== La 20-an de septembro (en [[grupo de 103 koreaj martiroj]]). ==[[Beatigo|Beatiga]] kaj [[kanonizo|kanoniza]] proceso== Beatigita la 5-an de julio 1925 de la papo [[Pio la 11-a]], kanonizita la 6-an de majo 1984 de [[Johano Paŭlo la 2-a]] en grupo de 103 koreaj martiroj. ==Bibliografio== * [http://www.cbck.or.kr/bbs/enewsletter.asp?board_id=E5100&bid=13001609 Catholic Bishops’ Conference of Korea Newsletter No. 56 (Summer 2006)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304132956/http://www.cbck.or.kr/bbs/enewsletter.asp?board_id=E5100&bid=13001609 |date=2016-03-04 }} ==Eksteraj ligiloj== * [http://english.cbck.or.kr/?mid=Saints103&page=14&document_srl=247 Vivo] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1795]] [[Kategorio:Mortintoj en 1839]] [[Kategorio:Katolikaj martiroj]] [[Kategorio:Koreaj romkatolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj]] 1rq80ymm8ogjq63ve280bpacib7i839 0 614831 9416566 8522315 2026-06-28T23:30:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''José Eduardo Agualusa''' ([[Huambo]], la 13-an de Decembro 13, [[1960]]) estas portugal-brazildevena<ref>(portugala) «[http://www.revistaforum.com.br/2011/10/20/angolano-cidadao-do-mundo/ Angolano, cidadão do mundo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170818013032/https://www.revistaforum.com.br/2011/10/20/angolano-cidadao-do-mundo/ |date=2017-08-18 }}» (Angolano, [[mondcivitano]]) Portal Fórum, la 20-an de Oktobro de 2011.</ref> [[ĵurnalisto]], [[eldonisto]] kaj ĉefe [[verkisto]] kiu verkas en [[Portugala lingvo|la portugala]].[[Dosiero:José_Eduardo_Agualusa.jpg|300x300px|eta|José Eduardo Agualusa|alternative=]]Agualusa studis agrikulturan sciencon ([[Arbaristiko|arbaristikon]]) en [[Lisbono]]. Li komencis sian karieron kiel [[ĵurnalisto]] ĉe la taga ĵurnalo Público. En [[1989]] li publikigis sian unuan romanon, ''A Conjura''. En lia verkaro la distingo inter fikcio kaj realeco, inter mensogo kaj vero ofte ludas grandan rolon. Li estis influita de la pola verkisto kaj ĵurnalisto [[Ryszard Kapuściński]] kaj de la [[magia realismo]] de la kolombia verkisto [[Gabriel García Márquez]]. Ili ambaŭ vizitis Angolon kaj verkis pri la lukto por libereco, sendependeco (1975) kaj la posta civila milito. La verkoj de Agualusa estas tradukitaj en 25 lingvoj, ĉefe en la [[Angla lingvo|angla]], la [[Franca lingvo|franca]], la [[Germana lingvo|germana]], la [[Itala lingvo|itala]] kaj la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], Lia eseo "Milagrário Pessoal" temas pri la [[Portugala lingvo|portugala]] lingvo<ref>(portugala) Pedro Mexia, [https://www.publico.pt/2010/10/06/culturaipsilon/critica/politica-da-lingua-1656691 Política da língua] (lingvopolitiko), kritiko, eld. Ipsilon, la 6-a de Oktobro 2010.</ref><ref>Teddy Nee, [https://eo.globalvoices.org/2016/10/2486 La portugala, ĉu tutmonda lingvo ?], [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 4-an de Oktobro 2016</ref>. == Premioj == Por lia romano ''Nação rioula'' li ricevis la premion "Grande Prémio Literário" de la portugala elsendejo [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]. Li ankaŭ ricevis premiojn por tradukitaj verkoj (''O Vendedor de Passados,Teoria Geral do Esquecimento''<ref>(angla) Battersby, Eileen, «[https://www.irishtimes.com/culture/books/jos%C3%A9-eduardo-agualusa-wins-100-000-international-dublin-literary-award-1.3127773 José Eduardo Agualusa wins €100,000, International Dublin Literary Award]». la 21-an de junho de 2017.</ref>'').'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Oficiala retejo de [http://www.agualusa.pt/ José Eduardo Agualusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190111221837/https://agualusa.pt/ |date=2019-01-11 }} * [https://eo.globalvoices.org/2014/02/1229 Angolo: retaj platformoj por konservi lingvojn de la angolanoj], Global Voices en Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Agualusa, José Eduardo}} [[Kategorio:Angolaj verkistoj]] [[Kategorio:Angolaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Angolaj radio-kunlaborantoj‎]] [[Kategorio:Portugalaj radio-kunlaborantoj‎]] [[Kategorio:Brazildevenaj angolanoj]] [[Kategorio:Portugaldevenaj angolanoj]] 3b2werbi049n15exuewf7et0vx7vm2a 0 615298 9416863 8183583 2026-06-29T11:14:14Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9416863 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Homo habilis skull - Naturmuseum Senckenberg - DSC02097.JPG|eta|maldekstre|Kranio de ''[[Homo habilis]]''.]] {{Prahistoriaj epokoj}} La '''Frua Paleolitiko''' estas la unua el du periodoj en kiuj estas dividita la [[Paleolitiko]], nome la komenca etapo de la [[Ŝtonepoko]]. Ĝi estas karakterizita per du tradicioj de ŝtonlaborado de evolucio tre malrapida: nome la olduvaĝea aŭ teknika sistemo 1a kaj la [[Aŝela kulturo|aŝela]] teknika sistemo 2a. Estas la epoko plej longa de la tuta [[prahistorio]], ĉar oni konsideras ke ĝi ekis antaŭ 2,5 milionoj da jaroj (kiam estas datitaj la unuaj iloj konataj kreitaj de la [[homedoj]]) kaj daŭris ĝis antaŭ ĉirkaŭ 125-127 000 jaroj (kiam ekis la Tarantia aŭ Malfrua Plejstoceno, kiu koincidas kun la apero de la [[Musterio|musteriaj industrioj]] aŭ teknika sistemo 3a). Ĝi korespondas kun la plej parto de la [[Plejstoceno]], geologia epoko kiu enhavas la lastajn [[glaciepoko]]jn kaj la tutan arkeologian [[Paleolitiko]]n. La Frua Paleolitiko etendis laŭlonge de la [[Gelaziano]], la Kalabria (antaŭe nomita Frua Plejstoceno) kaj la Ionia (antaŭe nomita meza Plejstoceno). Ĝi estas ankaŭ la prahistoria fazo plej riĉa en specioj de homedoj kaj en ĝi estas reprezentata la tuta homa evoluo. Krom la ''[[Australopithecus]]'', kiuj unue antaŭis kaj poste kunhavis teritoriojn kun ''[[Homo habilis]]'' kaj ''[[Homo ergaster]]'', estas ankaŭ ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo antecessor]]'' kaj ''[[Homo heidelbergensis]]''; fine de la periodo aperis la primitivaj formoj de ''[[Homo neanderthaliensis]]'' (en Eŭropo) kaj ''[[Homo sapiens]]'' (en Afriko), protagonistoj respektive de la meza kaj de la malfrua Paleolitikoj. == Vidu ankaŭ == * [[Kalambo-strukturo]] * [[Malfrua Paleolitiko]] * [[Meza Paleolitiko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Paleolitiko]] dm6bfedxjjcet0h3v0zer7ficrf1jgq 0 615834 9416471 9328493 2026-06-28T21:14:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Jorukoj}}Kiel '''Yörük''' (pl. {{Lang-tr|Yörükler}} aŭ ''Yürükler'', aŭ kiel ili nomas sin mem : ''Yörüglää'', ''en esperanto'' '''Jorukoj''' apartenas al nomadoj la grupo de [[Oguzoj|oguzaj-turkaj]] triboj kiuj nun plejparte vivas en [[Anatolio]] kaj en [[Nord Makedonio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.etnikce.com/makedonya-yorukleri-h296.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-12-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221216121842/https://www.etnikce.com/makedonya-yorukleri-h296.html |arkivdato=2022-12-16 }}</ref>, kaj estas [[Hanafismo|hanafismaj]] [[Sunaismo|sunaistoj]] peze influite de la antikvaj kredoj de [[Tengrismo]]. Yöürk knaboj estas Cirkumcido, estos kromaĵo [[Sünnet festo]] kay estas festataj grandaj. [[Kamelluktado]] estas grava sporta evento de Jorukoj kulturo<ref>https://www.dailysabah.com/turkey/camel-wrestling-festival-a-legacy-of-turkeys-yoruk-culture/news</ref>. [[Dosiero:Yoeruek25.jpg|eta|Nuntempe la kamiono ofte anstataŭas la [[Dromedaro|dromedarojn]].|alternative=|400x400ra]] == Origino de la nomo Yörük == La termino ''Yörük/Yürük'' (=persono kiu alvenas piede) referencas ofte al la [[Turka lingvo|turka]] ''yürümek'', (en ilia propra lingvo ''yörümek= ''"movi, marŝi, iri, promeni"), kaj tial povus, almenaŭ origine, esti ligita al nomada vivmaniero. [[Kurdoj|Kurdaj]] nomadoj almenaŭ ne priskribas sin kiel Yörük. En la turka la ĝenerala nomo por nomadoj estas ''göçebe'' (''göç'' signifas "migrado, elmigro"). == Joruka identeco == Yörük (skribita kun [[majusklo]] kiel la nomo de triba grupo en la turka) tial estus prefere etna nomo en la senco de kultura komunumo (yörüklük) ol nomo por indiki nomadojn kun brutara vivmaniero kaj -ekonomio. Tiel ankaŭ la plej multaj jorukoj vidas sin mem. La jorukoj ne klare vidas sin mem kiel etna unueco surbaze de ilia <span>''yörüklük. ''P</span>or ilia mem-kompreno plej gravas la [[familio]] ''(aile)'', la parenceco asocio ''(sülâle)'', la tenda komunumo ''(oba)'', la tenda grupo ''(kabile)'' kaj kun limigoj ankaŭ la tribo ''(aşiret).'' == Joruka lingvo == La jorukoj parolas malnovan formon de [[Turka lingvo|la turka]]. Iliaj [[Dialekto|dialektoj]] estas preskaŭ tute liberaj de [[Araba lingvo|arabaj]] kaj [[Persa lingvo|persaj]] [[Lingva prunto|pruntvortoj]] kaj reflektas la tradician vivon de brutarnomadoj. En la joruka ekzistas ankoraŭ malnovaj turkaj vortoj, idiomaĵoj kaj gramatikaj formoj kiuj en la hodiaŭa ĉiutaga lingvouzo de la turka socio  ne (aŭ ne plu) estas uzataj, sed tamen estas konataj. {| cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin-bottom: 40px;" | {| class="wikitable" |+'''Diferencoj en la vortoeleko''' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Esperanto'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''turka'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''joruka'' |- | tuŝi | dokunmak | değmek |- | graveda | hamile | gebe |- | salteti | zıplamak | kalgımak |- | granda | büyük | gocaman |- | malgranda | küçük | ufak |- | ruĝa | kırmızı | al |- | raŭka | gri | boz |- | blua | mavi | gök |- | nigra | siyah | gara |- | blanka | beyaz | ak |- | maljuna | yaşlı | goca |- | schieben | ittirmek | kaktırmak |- | lavi | yıkamak | yümek |- | rapida | hızlı | gıvrak |- | hundo | köpek | it |- | tegmento | tavan | dambeş |- | trinkujo | bardak | kupa |- | lakto | süt | sağan |- |manĝaĵo | yemek | aş |- | fazeoloj | fasülye | lobiya |- | ŝuoj | ayakkabı | babuç |- | pantalono | pantalon | pontur |- | ĉemizo | gömlek | sıkma |- | subĉemizeto | atlet | göynek |- | ŝalo | atkı | dolama |- | bestkuracisto | veteriner | baytar |- | trulo | kepçe | çomça |- | kilogramo | kilo | ogga |- | forporti | götürmek | iletmek |- | lasi ĝin | bırakmak | govvemek |- | salti | atlamak | hoplamak |- | viro | adam | herif |- | virino | kadın | garı |- | edzino | hanım | avrat |- | prapatrino | nine | ebe |- | pli granda | ağabey | gaga |- | stari | dikilmek | dingelmek |- |ne plu | artık degil | yetti gaari |} | {| class="wikitable" |tie | bu | hu |- |tiel | böyle | hööle |- | havi | var | vaa |- | reĝo | kral | gıral |- | cigaredo | sigara | ciara |- | trejna kostumo | eşofman | eşortman |- | frukto | meyva | meeve |- | torteto | poğaça | booçe |- | pastoj | börek | bööreg |- | peco | tane | dene |- | meti | koymak | gomak |- | malvarma | soğuk | sovuk |- | varma | sıcak | ıscak |- | medicino | ilaç | ilec |- | frosto | don | dong |- | nevo | yeğen | yiğen |- | frato | kardeş | gardaş |- | patrino, panjo | anne | ana |- | patro, paĉjo | baba | uva |- | pli aĝa fratino | abla | aba |- | pomo | elma | alme |- | intesto | boğarsak | gursak |- | mentono | çene | çenge |- | papero | kağıt | kayat |- | nescio | cahillik | caillik |- | bela | güzel | gözel |- | bona | iyi | eyi |- | malgranda | küçük | güccük |- | pigra | tembel | dembel |} |} == Muziko == La progresema akulturado de la jorukoj kondukis al tio ke ilia specifa kulturo kaj ankaŭ ilia originala muziko pli kaj pli estis anstataŭigita. La turka popmuziko sonas intertempe ankaŭ en la nomadaj tendoj. Tamen, ĉe festoj kiel ekzemple festoj okaze de geedziĝo aŭ cirkumcido la propra muziko de la Yörük ankoraŭ gravas. == Dokumenta filmo == Biljana Garvanlieva: ''Fremde Kinder: Tabakmädchen'' (<span>Fremdaj infanoj: Tabaka knabino</span>''), ''Christian Beetz Filmproduktion por [[ZDF]], Germanio, 2009 (28 minutoj; la 14-jaraĝa ''Mümine'' apartenas al la [[etna malplimulto]] Yörük en Makedonio; [https://aeon.co/videos/while-mumine-thinks-about-boys-and-school-her-parents-want-an-arranged-marriage video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180804200915/https://aeon.co/videos/while-mumine-thinks-about-boys-and-school-her-parents-want-an-arranged-marriage |date=2018-08-04 }}). == Referencoj == {{Referencoj|2}} * Tiu ĉi artikolo estas tute aŭ parta traduko de la samtitola artikolo en la germana vikipedio je la 4-a de aŭgusto 2018. {{Projektoj}} [[Kategorio:Etnoj en Azio]] [[Kategorio:Etnoj en Turkio]] [[Kategorio:Etnoj en Balkanio]] [[Kategorio:Nomadoj]] [[Kategorio:Tjurklingvaj etnoj]] [[Kategorio:Paŝtado]] 1ez0bt8lffkoxdyjo6hzo9kwjv1fycv 0 617117 9416285 9407518 2026-06-28T15:28:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416285 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Johannes Jacob Stunder |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de morto = {{mortotago|1811|08|15}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Banská Bystrica|Neusohl]] ([[Habsburga Imperio]], [[Hungara reĝlando]]) }} '''[[Johano|Johannes]] Jacob Stunder''' [jakob], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj hungaraj personaj nomoj '''Stunder János Jakab''' estis [[dana]] [[pentristo]]. Lia nomo [[slovake]] estas ''Ján Jakub Stunder''. Johannes Jacob Stunder <ref>https://www.hung-art.hu/frames.html?/magyar/s/stunder/index.html</ref> naskiĝis la {{daton|5|novembro|1759}} en [[Kopenhago]] ([[Danio]]), li mortis la {{daton|15|aŭgusto|1811}} en [[Banská Bystrica|Neusohl]] ([[Habsburga Imperio]], [[Hungara reĝlando]]). == Biografio == Johannes Jacob Stunder studis en la fruaj [[1780-aj jaroj]] en belarta akademio en sia naskiĝurbo. Lia majstro estis Johan Edvard Mandelberg. Li studvojaĝis en la italaj ŝtatoj en [[1784]]. Li pentradis en [[Vieno]] (1791-1793), kie [[Ferenc Kazinczy]] invitis lin al Hungario, kie li pentradis ĝismorte. Lia unua stacio estis [[Pest (urbo)]]. En [[1797]] li edziĝis en [[Levoča|Leutschau]], lia edzino estis luterano, sed la nacieco estas nekonata. Ekde [[1807]] li vivis en Neusohl. Li pentradis [[pejzaĝo]]jn, [[portreto]]jn, ekleziajn kaj mitologiajn temojn. Li ricevis danan postmortan [[premio]]n en 1870. == Elektitaj pentraĵoj == * portretoj pri [[József Czauczik]], [[Mihály Csokonai Vitéz]], ktp * altara bildo en Leutschau == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/stunder-janos-jakab/festo hungarlingva biografieto kun bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180824135212/https://budapestaukcio.hu/stunder-janos-jakab/festo |date=2018-08-24 }} * [http://www.kieselbach.hu/muvesz/stunder-janos-jakab_1031 hungarlingva biografieto] == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stunder, Johannes Jacob}} [[Kategorio:Danaj pentristoj]] 2pt37p8t7ly1qlfetmfxvxs8l4x762s 0 621371 9416149 9409670 2026-06-28T12:38:21Z Crosstor 3176 aldonoj 9416149 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter A-F. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj''': * (inter G-K) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]''' * (inter L-R) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]''' * (inter S-Z) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]'''. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Budao (urbo)]]): * [[Listo de famuloj mortintaj en Buda]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Pest]] {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[Ödön Abaffy]], [[parlamentano]] * [[Lajos Abafi]], literaturhistoriisto * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Károly Ábel]], [[instruisto]] * [[Béla Abody]], verkisto * [[Béla Abodi Nagy]], [[pentristo]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Árpád Abonyi]], [[verkisto]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (arbarinĝeniero)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Lajos Abonyi (bestokuracisto)]] * [[Sándor Abonyi]], [[zoologo]] * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[Ambrus Ábrahám]], zoologo * [[Erzsébet Ábrahám]], pulmonologo * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Karola Ábrahám]], patologo * [[Lajos Ábrahám]], agronomo * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (pli juna)]], verkisto * [[Lajos Ábrányi]], pentristo * [[János Abrudbányai]], unitaria pastro * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Sarolta Absolon]], oficisto * [[Ágoston Ács]], pentristo * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Mária Ács]], kemiisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Lipót Ács]], ceramikisto * [[Tivadar Ács]], [[ĵurnalisto]] * [[Ignác Acsády]], [[historiisto]] * [[Antal Acsay]], [[monaĥo]] * [[Tihamér Acsay]], [[juĝisto]] * [[Ilona Aczél]], aktoro * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Ádám]], [[fiziologo]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (ekonomo)]] * [[Jenő Ádám]], [[komponisto]] * [[Lajos Ádám]], [[kirurgo]] * [[László Ádám (ĵurnalisto)]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]], [[juĝisto]] * [[Magda Ádám]], historiisto * [[Oszkár Ádám]], [[terfizikisto]] * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Tamás Ádám (aktoro)]] * [[Mór Adler]], pentristo * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Zoltán Adonyi]], kemiisto * [[Berta Adorján]], aktoro * [[Bence Adorján]], ekonomo * '''[[Endre Ady]]''', [[poeto]] * [[Lajos Ady]], literaturisto * [[János Áfra (instruisto)]] * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Adolf Ágai]], [[kuracisto]] * [[Karola Ágai]], [[operkantisto]] * [[László Agárdi]], monaĥo * [[Gábor Agárdy]], aktoro * [[Gyula Agárdy]], monaĥo * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Gyula Aggházy]], pentristo * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Károly Aggházy]], komponisto * [[Mária Aggházy]], muzeologo * [[Pál Agócsy]], plibonigisto * [[Tivadar Agorasztó]], politikisto * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[Julián Imre Ágoston]], monaĥo * [[László Ágoston (filozofo)]] * [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)]] * [[József Aistleitner]], [[filologo]] * [[Zoltán István Ajkay]], pulmonologo * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]], kuracisto * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[István Ákos]], instruisto * [[Károly Ákos]], psikologo * [[Klára Ákos]], dancisto * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Oszkár Alánt]], farmakologo * [[Flórián Albert]], futbalisto * [[István Albert (piaristo)]] * [[Antal Áldásy]], historiisto * [[Béla Alexander]], [[kuracisto]] * [[Bernát Alexander]], [[filozofo]] * [[Gábor Alexander]], kemiisto * [[György Alexits]], [[matematikisto]] * [[Károly Alexy]], skulptisto * [[László Alföldi]], geologo * [[Zoltán Alföldy]], kuracisto * [[Hubert Pál Álgyay]], [[inĝeniero]] * [[György Almár]], pentristo * [[Antal Almási]], juĝisto * [[Elemér Almási]], kemiisto * [[Loránd Almási Balogh]], arkitekto * [[György Almássy (radiologo)]] * [[Andor Almásy]], kemiisto * [[Gedeon Almásy]], kemiisto * [[József Almásy]], filozofo * [[László Almásy]], politikisto * [[Pál Almásy]], politikisto * [[László Alpár]], matematikisto * [[Zsuzsa Alpár]], psikologo * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Irma Alszeghy]], aktoro * [[Kálmán Alszeghy]], reĝisoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Zsolt Alszeghy]], literaturhistoriisto * [[Margit Altai]], verkisto * [[Rezső Altai]], instruisto * [[Gyula Altenburger]], matematikisto * [[Iván Altomáré]], [[ministro]] * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Béla Ambrus]], instruisto * [[Miklós Ambrus]], akvopilkisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Éva Ancsel]], [[filozofo]] * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[Erzsébet Andics]], historiisto * [[Ilona Andor]], korusestro * [[József Andor]], verkisto * [[Rudolf Andorka (diplomato)]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[László András (verkisto)]] * [[József Andrasovszky]], botanikisto * [[Aladár Andrássy]], [[politikisto]] * [[Dániel Andrássy]], politikisto * [[Géza Andrássy]], politikisto * [[Gyula Andrássy (pli juna)]], politikisto * [[Sándor Andrássy]], [[ĉambelano]] * [[Tivadar Andrássy]], politikisto * [[Gábor Andreánszky]], [[botanikisto]] * [[Károly Andreetti]], arkitekto * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Lambert Angeli]], [[agronomo]] * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[Dávid Angyal]], historiisto * [[Dezső Angyal]], agronomo * [[János Angyal (humuristo)]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Pál Angyal]], juristo * [[Sándor Angyal]], aktoro * [[János Ángyán]], kuracisto * [[Margit Anna]], [[pentristo]] * [[Géza Antal]], [[kirurgo]] * [[Gyula Antal]], advokato * [[Imre Antal (pianisto)]] * [[István Antal (pianisto)]] * [[Iván Antal]], oficisto * [[János Antal (fizikisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[Lajos Antal]], kuracisto * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Albert Antalffy]], operkantisto * [[Mihály Antalfi]], juĝisto * [[József Antall]], [[ĉefministro]] * [[József Antall (pli maljuna)]], politikisto * [[Georg Anthes]], operkantisto * [[Ferenc Antoni]], kuracisto * [[István Antos]], ministro * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Gizella Apor]], flegistino * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Klotild Apponyi]], diplomato * [[Lajos Áprily]], poeto * [[Antal Apró]], ministro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Dániel Arany]], [[instruisto]] * '''[[János Arany]]''', poeto * [[László Arany]], poeto * [[Béla Aradi]], [[prokuroro]] * [[Kálmán Arady]], internisto * [[Mátyás Pál Aradi]], muzeologo * [[Pál Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[István Arató (instruisto)]] * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Mihály Arató]], psikiatro * [[Aladár Árkay]], [[arkitekto]] * [[Bertalan Árkay]], arkitekto * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[József Árkövy]], dentkuracisto * [[József Árkus]], humuristo * [[Lajos Armentano]], hematologo * [[Edgár Artner]], pastro * [[Vince Árva]], paŭlano * [[Attila Árvay]], kardiologo * [[György Árvay]], apotekisto * [[Emil Asboth]], inĝeniero * [[Lajos Asbóth]], [[generalo]] * [[Oszkár Asbóth]], inventisto * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Lipót Aschner]], fabrikestro * [[Ákos Ásvány]], kemiisto * [[Károly Aszalós]], instruisto * [[Dezső Aszlányi]], oficisto * [[Imre Aszódi]], tradukisto * [[Mária Aszódi]], operkantisto * [[László Asztalos]], juristo * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[Elemér Atzél]], [[apotekisto]] * [[György Auer]], prokuroro * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Erzsi B. Marton]], aktoro * [[János B. Nagy]], operkantisto * [[József Babay]], verkisto * [[Vincențiu Babeș]], politikisto * [[Mihály Bába]], ĵurnalisto * [[Antal Babics]], kuracisto * [[Kálmán Babics]], filozofo * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Mihály Babits]], poeto * [[György Babolcsay]], futbalisto * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Ernő Babos]], lingvisto * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Imre Bach]], kuracisto * [[Iván Bach]], informadikisto * [[Dániel Bachát]], pastro * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Emil Bacher]], ekonomikisto * [[Simon Bacher]], poeto * [[István Bachó]], komponisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Vilmos Bacher]], profesoro * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Ferenc Bács]], aktoro * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Paula Bacsányi]], aktoro * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[Vera Bácskai]], historiisto * [[Zoltán Bacskay]], instruisto * [[Albert Bacsó]], grundisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]] * [[Péter Bacsó]], reĝisoro * [[Péter Baczakó]], halterlevisto * [[Bertalan Sándor Badalik]], monaĥo * [[Tibor Badari]], boksisto * [[Ferenc Badics]], literaturhistoriisto * [[József Badics]], agronomo * [[Valér Bády]], franciskano * [[László Bagó]], aktoro * [[András Bágya]], komponisto * [[Géza Baintner]], fizikisto * [[Jenő Bajai]], agronomo * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Géza Bajári]], korbopilkisto * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[Gizi Bajor]], aktoro * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Rezső Bajusz]], fervojisto * [[Izrael Bak]], rabeno * [[János Bak]], bibliografo * [[János P. Bak]], pentristo * [[József Bak]], prokuroro * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], osteologo * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó]], verkisto * [[Ágnes Bakó (komunisto)]] * [[Ede Bakó]], bankisto * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Tivadar Bakody]], kuracisto * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Ferenc Bakonyi]], psikologo * [[Kálmán Bakonyi]], juĝisto * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Tibor Bakos]], altlerneja instruisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[Árpád Baksay]], operetkantisto * [[Zoltán Baksay]], historiisto * [[László Baky]], [[subministro]] * [[Ervin Baktay]], [[orientalisto]] * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[György Balanyi]], historiisto * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Kornél Balás]], juĝisto * [[Péter Elemér Balás]], juristo * [[Mihály Balatoni]], agronomo * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[László Balássy]], poeto * [[György Balázs]], redaktoro * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Mária Balázs]], juĝisto * [[Márta Balázs]], internisto * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[János P. Balázs]], lingvisto * [[Jenő Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Balázs]], verkisto, poeto * [[Béla Balázs (historiisto)]] * [[Béla Árpád Balázs]], astronomo * [[István Balázs (instruisto)]] * [[János Balázs (aktoro)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[Sándor Balázs (verkisto)]] * [[Balázs Balázs-Piri]], karikaturisto * [[Lajos Balcza]], instruisto * [[Emil Baleczky]], lingvisto * [[Aladár Bálint]], ĵurnalisto * [[Andor Bálint]], genetikisto * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], pentristo * [[György Bálint (aktoro)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[Lajos Bálint (kritikisto)]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[Mihály Balla]], ĵurnalisto * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[György Baló]], prezentisto * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Béla Balkay]], advokato * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Aladár Balla]], advokato * [[Antal Balla (ĵurnalisto)]] * [[Kálmán Balla]], aktoro * [[Vilmos Balla]], ekonomikisto * [[Aladár Ballagi]], historiisto * [[Mór Ballagi]], teologo * [[Róbert Ballenegger]], geologo * [[Ede Balló]], pentristo * [[Mátyás Balló]], kemiisto * [[Hugó Ballya]], remisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[István Balog (aktoro)]] * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Albin Lajos Balogh]], monaĥo * [[Andor Balogh]], stenografo * [[Arnold Balogh]], advokato * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Ferenc Balogh]], violonisto * [[György Balogh (politikisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], muzeologo * [[János Balogh (hidrologo)]] * [[János Balogh (zoologo)]] * [[Jenő Balogh]], politikisto * [[József Balogh (filologo)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Kálmán Balogh (kuracisto)]] * [[Katalin Balogh (aktoro)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Ottó Balogh]], ekonomikisto * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (futbalisto)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tihamér Balogh]], kuracisto * [[Ernő Baloghy]], politikisto * [[György Baloghy]], ministro * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Béla Bamberger]], advokato * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Aladár Bán]], poeto * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Frigyes Bán]], reĝisoro * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Anna Bánd]], pupteatristo * [[Dániel Bánffy]], ministro * [[Miklós Bánffy]], verkisto * [[Andor Bánhidi]], grafikisto * [[Zoltán Bánhidi]], lingvisto * [[Béla Bangha]], jezuito * [[Ernő Bánk]], pentristo * [[Donát Bánki]], inventisto * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Róbert Bánky]], pupteatristo * [[Róbert Bánky (pli maljuna)]], aktoro * [[Irén Bánó]], operkantisto * [[István Banó]], etnografo * [[Dezső Bánóczi]], aktoro * [[József Bánóczi]], literaturhistoriisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Kajetán Banovits]], inĝeniero * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Aladár Bányai]], dirigento * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Margit Bara]], aktoro * [[Endre Barabás]], ĵurnalisto * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[István Barabás (bestokuracisto)]] * [[Jenő Barabás]], etnografo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Miklós Barabás]], pentristo * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Tibor Barabás]], verkisto * [[Károly Baracs]], trafikinĝeniero * [[Marcell Baracs]], advokato * [[István Baraczka]], arkivisto * [[Emil László Baranski]], pentristo * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[László Baránszky-Jób]], estetikisto * [[István Bárány]], naĝisto * [[Nándor Bárány]], inĝeniero * [[István Baranya]], luktisto * [[Erzsébet Baranyai]], psikologo * [[Gyula Baranyai]], aldviolonisto * [[Károly Bárányos]], ministro * [[Ármin Barát]], ĵurnalisto * [[Irén Barát]], pulmonologo * [[Ferenc Baráth (instruisto)]] * [[Lajos Barbarits]], agronomo * [[Sándor Barcs]], politikisto * [[Zoltán Barcsák]], agronomo * [[Jenő Barcsay]], pentristo * [[Lajos Barcza]], farmaciisto * [[Géza Bárczi]], lingvisto * [[Gusztáv Bárczi]], kuracisto, pedagogo * [[István Bárczy]], ministro * [[Kató Bárczy]], aktoro * [[Imre Bárd]], advokato * [[Ödön Bárdi]], aktoro * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[Alfréd Bardon]], arkitekto * [[Kornél Albert Bárdos]], monaĥo * [[Lajos Bárdos]], muzikisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Pál Bárdos]], dramaturgo * [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto * [[László Bárdossy]], ĉefministro * [[Gabi Bárdy]], aktoro * [[Emil Baré]], violonisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[László Barkóczi]], arkeologo * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomikisto * [[Béla Barlai]], inĝeniero * [[Ervin Barlai]], arbarinĝeniero * [[Anci Barna]], aktoro * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[Gyula Barna]], ekonomikisto * [[Ignác Barna]], dentkuracisto * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Anna Báró]], aktoro * [[Zsolt Baronits]], saksofonisto * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[János Baross]], nobela juĝisto * [[Károly Baross]], redaktoro * [[József Baróti]], aktoro * [[György Barra]], inspektoro * [[András Barta]], redaktoro * [[Lajos Bartha (psikologo)]] * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Oszkár Bársony]], fremdultrafikisto * [[Irma Barsy]], verkisto * [[Géza Bartoniek]], fizikisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[József Barsi]], statistikisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Sarolta Barsy]], agronomo * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[István Bársony (aktoro)]] * [[István Bársony]], verkisto * [[János Bársony]], kuracisto * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Ernő Barta]], pentristo * [[Éva Barta]], juvelisto * [[Gábor Barta]], historiisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[István Barta (akvopilkisto)]] * [[István Barta (historiisto)]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[Lajos Barta]], verkisto * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Ödön Barta]], advokato * [[István Bartalus]], muzikhistoriisto * [[Ede Bartay]], komponisto * [[László Bártfai Szabó]], bibliotekisto * [[Adorján Bartha]], bestokuracisto * [[Alfonz Bartha]], operkantisto * [[Antal Bartha]], historiisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Lajos Bartkó]], geologo * [[László Bartha (bestokuracisto)]] * [[József Bartl]], pentristo * [[Éva Bartók]], tekstilartisto * [[István Bartók]], patologo * [[Lajos Bartók]], dramverkisto * [[Nándor Barton]], cirkisto * [[Vittorina Bartolucci]], operkantisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Gyula Bartos]], aktoro * [[Lajos Bartucz]], antropologo * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ábris Basilides]], reĝisoro * [[Barna Basilides]], pentristo * [[Mária Basilides]], operkantisto * [[Sándor Basilides]], pentristo * [[Zoltán Basilides]], aktoro * [[József Baska]], pentristo * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Lajos Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Imre Bata]], bibliotekisto * [[István Bata]], ministro * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Béla Baternay]], ĵurnalisto * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[István Batizfalvy]], instruisto * [[Sámuel Batizfalvy]], kuracisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Anna Báthy]], operokantisto * [[Zsigmond Bátky]], etnografo * [[Szidor Bátor]], komponisto * [[Lajos Báttaszéki]], advokato * [[Elemér Batthyány]], aristokrato * [[Gyula Batthyány]], pentristo * [[Tivadar Batthyány]], politikisto * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Károly Baumann]], kantisto * [[Izidor Baumgarten]], juristo * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Sándor Baumgarten]], arkitekto * [[Alajos Baumgartner]], instruisto * [[Béla Bay]], trejnisto * [[István Bayer]], instruisto * [[József Bayer (literaturhistoriisto)]] * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[Lajos Bebrits]], ministro * [[Judit Beczássy]], instruisto * [[Fülöp Ö. Beck]], skulptisto * [[Hugó Beck]], advokato * [[Judit Beck]], pentristo * [[Mihály Beck]], kemiisto * [[Salamon Beck]], juristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Ervin Becker]], metalurgo * [[László Beczner]], virologo * [[József Bécsi]], kameraisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Antal Beczásy]], pentristo * [[Anna Bede]], poeto * [[Sándor Bedécs]], fasonisto * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[Sándor Bedő (agronomo)]] * [[János Beér]], advokato * [[Ferenc Begányi]], operkantisto * [[István Békássy]], aktoro * [[László Beke (agronomo)]] * [[Manó Beke]], matematikisto * [[Ödön Beke]], lingvisto * [[István Békeffi]], verkisto * [[Károly Békeffy]], piaristo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Imre Békey]], juristo * [[András Békés]], reĝisoro * [[György Békés]], ginekologo * [[István Békés]], verkisto * [[Pál Békés]], verkisto * [[Rita Békés]], reĝisoro * [[András Békéssy]], matematikisto * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Miklós Békésy]], agronomo * [[Gusztáv Beksics]], juristo * [[Albert Béky]], inĝeniero * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[Henrik Béla]], ĵurnalisto * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Antal Bélafi]], laboristo * [[Sándor Belák (kuracisto)]] * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Izor Béldi]], juristo * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[Márta Belényesi]], etnografo * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay]], aktoro * [[Emil Belházy]], inĝeniero * [[Nepomuk János Belházy]], inĝeniero * [[Ernő Béli Vörös]], pentristo * [[Angéla Beliczai]], kalvinana pastro * [[Angéla Beliczay]], kalvinana pastro * [[Géza Beliczey]], politikisto * [[Sándor Belitska]], ministro * [[Béla Béll]], meteologo * [[István Bella]], poeto * [[Ervin Bellák]], okulkuracisto * [[Béla Bellér]], instruisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Imre Bellovics]], muzikinstruisto * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Lajos Bélteky]], maŝininĝeniero * [[Sándor Beluleszkó]], etnografo * [[Mihály Bély]], instruisto * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[József Bencze]], kuracisto * [[László Bencze]], pentristo * [[László Benczédi]], arkivisto * [[Vilmos Benczik]], esperantisto * [[Béla Benczúr]], arkitekto * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Ida Benczúr]], pentristo * [[Olga Benczúr]], industriartisto * [[Kálmán Benda]], historiisto * [[Zsolt Bende]], [[operkantisto]] * [[László Bendefy]], inĝeniero * [[Ferenc Bene (futbalisto)]] * [[Géza Bene (pentristo)]] * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Árpád Benedek]], reĝisoro * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[Jenő Benedek]], pentristo * [[József Benedek (inĝeniero)]] * [[Lajos Benedek (aktoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Pál Benedek (hidrologo)]] * [[Sándor Benedek]], kalvinana pastro * [[Tibor Benedek (aktoro)]] * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[Henrik Benedict]], internisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Ödön Beniczky]], politikisto * [[Ferenc Beniczky]], politikisto * [[Lenke Beniczkyné Bajza]], verkistino * [[László Benjamin]], poeto * [[István Benke (inĝeniero)]] * [[Valéria Benke]], ministro * [[András Benkei]], ministro * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Etelka Benkő]], operkantisto * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[László Benkő]], pianisto * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[Samu Benkő]], kulturhistoriisto * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Bálint Benkó]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Katalin Benson]], psikologo * [[István Bényei]], aktoro * [[László Bényi]], pentristo * [[István Benyovszky]], pentristo * [[Ida Benza]], operkantisto * [[Ákos Beöthy]], politikisto * [[László Beöthy]], ministro * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Pál Beöthy]], politikisto * [[Zsolt Beöthy]], literaturisto * [[Dezső Bér]], karikaturisto * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Béla Berceli]], oficiro * [[Imre Berczeller]], ginekologo * [[István Berczelly]], skermisto * [[Tibor Bérces]], kemiisto * [[Béla Bercsényi]], aktoro * [[Tibor Bercsényi]], dekoraciisto * [[Károly Berczeli Anzelm]], ĵurnalisto * [[Géza Berczy]], aktoro * [[Árpád Berczik]], verkisto * [[Sára Berczik]], dancisto * [[Zoltán Berczik]], tablotenisisto * [[József Berda]], poeto * [[Antal Berecz]], [[inspektoro]] * [[Endre Berecz]], kemiisto * [[János Berecz]], ginekologo * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Gyula Berecz]], skulptisto * [[János Berecz]], politikisto * [[Kálmán Berecz]], juristo * [[Gábor Bereczki]], lingvisto * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Géza Berek]], agronomo * [[Kati Berek]], aktoro * [[István Berend]], agronomo * [[Miklós Berend]], kuracisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Károly Beregfy]], ministro * [[Andor Berei]], ministro * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[György Berentey]], traŭmatologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Ferenc Berényi]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Sándor Berényi]], juristo * [[Ottó Berg]], dirigento * [[János Berger]], pastro * [[Dénes Berinkey]], ministro * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Feriz Berki]], pastro * [[Viola Berki]], pentristo * [[József Berky]], aktoro * [[Kató Berky]], aktoro * [[Irma Bermann]], aktoro * [[Gáspár Bernát]], humuristo * [[István Bernát]], agronomo * [[Aurél Bernáth]], pentristo * [[Géza Bernáth]], juĝisto * [[Sándor Bernáthy]], gitaristo * [[Jenő Bernátsky]], [[botanikisto]] * [[Zsigmond Bernauer]], kemiisto * [[Miksa Bernhard]], advokato * [[Nándor Bernolák]], ministro * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Mihály Berrár]], bestokuracisto * [[Károly Bertalan]], [[geologo]] * [[Lajos Bertalan]], [[hidrologo]] * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[Bulcsu Bertha]], verkisto * [[Sándor Bertha]], juristo * [[László Berty]], skermisto * [[László Berza]], bibliotekisto * [[László Berzenczey]], politikisto * [[Albert Berzeviczy]], juristo * [[Lajos Bese]], lingvisto * [[Miklós Besnyő]], historiisto * [[János László Beszédes]], skulptisto * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Bálint Bethlen]], politikisto * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[Oszkár Betlen]], ĵurnalisto * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]], muzeologo * [[Miklós Bezegh-Huszágh]], akuzisto * [[Gyula Bezerédi]], skulptisto * [[István Bibó]], politikisto * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[Lukács Bicskey]], aktoro * [[Géza Biczó]], pentristo * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Ferenc Bihar]], ministro * [[Klára Bihari]], verkistino * [[Péter Bihari]], pedagogo * [[Sándor Bihari]], pentristo * [[György Bikády]], aktoro * [[Gábor Bikich]], ĵurnalisto * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Lilian Birkás]], operkantisto * [[Ferenc Bíró]], inĝeniero * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Gyula Bíró (agronomo)]] * [[János Bíró (inĝeniero)]] * [[József Bíró (ministro)]] * [[Lajos Pál Bíró]], instruisto * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Sándor Bíró (futbalisto)]] * [[Béla Biszku]], politikisto * [[Sándor Bisztray-Balku]], inĝeniero * [[Pál Bite]], kemiisto * [[Gyula Bittera]], kemiisto * [[Béla Bittó]], juĝisto * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Ernő Blaskovich]], bredisto * [[Gizella Blätterbauer]], operkantisto * [[Lajos Blau]], rabeno * [[Jakab Bleyer]], literaturhistoriisto * [[József Bloch]], violonisto * [[Mózes Bloch]], rabeno * [[Zoltán Blum]], futbalisto * [[Gyula Bóbis]], luktisto * [[János Bobula]], arkitekto * [[Ján Nepomuk Bobula]], arkitekto * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Tivadar Böcker]], [[geologo]] * [[János Böckh]], geologo * [[Iván Bócsa]], biologo * [[Ernő Bocz]], agronomo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Teréz Bod]], aktoro * [[Gábor Boda]], skulptisto * [[László Bódi]], kantisto * [[György Bodnár]], literaturhistoriisto * [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] * [[János Bodnár]], kemiisto * [[Jenő Bodnár]], aktoro * [[Sándor Bodnár]], reĝisoro * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Zalán Bodó]], fizikisto * [[Lajos Bodola (geodeto)]] * [[István Bodolai]], [[meteologiisto]] * [[Béla Bodonyi]], aktoro * [[Endre Bodor]], kemiisto * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Tibor Bodor]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Hermin Boér]], aktoro * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[János Bogárdi]], inĝeniero * [[Emil Bogdán]], bestokuracisto * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[Erna Bogen]], skermisto * [[Lajos Boglár]], etnologo * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Emil Bognár]], pulmonologo * [[Géza Bognár]], inĝeniero * [[Ignác Bognár]], operkantisto * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[József Bognár]], [[urbestro]] * [[Károly Bognár]], virusologo * [[Rezső Bognár]], kemiisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Albert Bogsch]], radiologo * [[László Bogsch]], paleontologo * [[Samu Bogyó]], matematikisto * [[Ede Bohacsek]], pentristo * [[András Bohár]], artisto * [[Ferenc Böhm]], inĝeniero * [[Henrik Böhm]], arkitekto * [[Szefi Bohuniczky]], verkisto * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Iván Bojár]], ĵurnalisto * [[Béla Bojta]], advokato * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[Zoltán Bőjtös]], agronomo * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Árpád Bókay]], kuracisto * [[János Bókay]], verkisto * [[János Bókai (kuracisto, 1822)]] * [[János Bókay (kuracisto, 1858)]] * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Gyula Bőke]], kuracisto * [[Sándor Bökönyi]], arkeologo * [[Elemér Bokor]], entomologo * [[János Bokor]], [[laboristo]] * [[József Bokor (instruisto)]] * [[Péter Bokor (dramaturgo)]] * [[József Bokori]], bestokuracisto * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Dezső Bokros Birman]], skulptisto * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Kálmán Bölcsházy]], bestokuracisto * [[Elemér Bölcskei]], arkitekto * [[István Boldizsár]], pentristo * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[János Boldóczki]], ministro * [[Sándor Boldogfai Farkas]], skulptisto * [[Elek Bolgár]], historiisto * [[Ilona Bolla]], historiisto * [[István Bölöni Kiss]], pupteatristo * [[József Bölöny (advokato)]] * [[György Botond Bolics]], inĝeniero * [[György Bölöni]], ĵurnalisto * [[Antal Bolvári]], akvopilkisto * [[Géza von Bolváry]], reĝisoro * [[Károly Bolyó]], psikiatro * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[Géza Boncz]], [[humuristo]] * [[Ödön Boncz]], kulturhistoriisto * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Lajos Bónis]], aktoro * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Ambrus Bor]], verkisto * [[Dezső Bor]], korusestro * [[Kálmán Bor]], bibliotekisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[Lajos Boray]], aktoro * [[Gyula Borbándi]], ĵurnalisto * [[János Borbándi]], politikisto * [[Lajos Borbás]], ĝardenisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[György Borbély (inĝeniero)]] * [[Gyula Borbély]], dirigento * [[Samu Borbély]], matematikisto * [[Virgil Borbiró]], arkitekto * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Lajos Borbély (metalurgo)]] * [[Andor Börcsök]], juĝisto * [[Enikő Börcsök]], aktoro * [[András Bordás]], tornisto * [[Bella Bordy]], baletisto * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[Pál Borics]], skulptisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], botanikisto * [[István Boros (tablotenisisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]], historiisto * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Endre Boross]], aktoro * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Géza Boross (pentristo)]] * [[József Borossay]], kemiisto * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[András Borosy]], arkivisto * [[Elemér Borotvás]], trafikinĝeniero * [[Samu Borovszky]], historiisto * [[Éva Bornemissza]], aktoro * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[György Borsányi (historiisto)]] * [[Károly Borsányi]], historiisto * [[József Borsy]], farmakologo * [[Béla Borsos]], arkitekto * [[József Borsos]], pentristo * [[József Borsos (arkitekto)]] * [[Miklós Borsos]], skulptisto * [[Frigyes Borszéky]], pentristo * [[Sándor Bortnyik]], pentristo * [[Endre Borus]], korusestro * [[József Borus]], historiisto * [[Béla Borvendég]], arkitekto * [[Sándor Borz Kováts]], fasonisto * [[István Borzsák]], [[filologo]] * [[Mátyás Börzsönyi]], patologo * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Péter Bősze]], aktoro * [[István Bosznay]], pentristo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Jenő Böszörményi]], inĝeniero * [[Miklós Böszörményi]], pulmonologo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Both (reĝisoro)]] * [[Ferenc Botka]], bibliografo * [[Imre Botos]], redaktoro * [[Béla Bottló]], arkivisto * [[Olga Bottyán]], antropologo * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[Attila Bozay]], komponisto * [[Sándor Bozó]], agronomo * [[László Bozóky]], fizikisto * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[József Bozsik]], futbalisto * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Dénes Bözsöny]], hidrologo * [[Ferenc Bőzsöny]], anoncisto * [[Dezső Bozzay]], fasonisto * [[Margit Bozzay (verkisto)]] * [[Siegfried Brachfeld]], prezentisto * [[Ede Brada]], baletisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[András Braun]], pentristo * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[Paula Braun]], pianisto * [[Tibor Braun]], kemiisto * [[György Brenner]], karikaturisto * [[János Brenner]], arkitekto * [[Béla Bresztovszky]], inĝeniero * [[Gábor Bretz]], operkantisto * [[Albert Breuer]], bestokuracisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[József Breznay]], pentristo * [[Sámuel Lőw Brill]], rabeno * [[Sándor Brodszky]], pentristo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Lili Bródy]], ĵurnalisto * [[Pál Bródy]], reĝisoro * [[Tamás Bródy]], komponisto * [[Róbert Brósz]], profesoro * [[Sándor Brózik]], plibonigisto * [[Lajos Bruck]], pentristo * [[Miksa Bruck]], pentristo * [[Győző Bruckner]], kemiisto * [[Győző Bruckner (juristo)]] * [[Vilmos Bruimann]], inĝeniero * [[Gusztáv Buchböck]], kemiisto * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[József Bucsy]], meteologo * [[János Bud]], [[ministro]] * [[Béla Buda]], [[psikiatro]] * [[László Budai (futbalisto)]] * [[Mária Budanovits]], operkantisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[József Buday]], instruisto * [[Kálmán Buday]], kuracisto * [[Károly Buday]], arthistoriisto * [[László Buday (statistikisto)]] * [[József Budenz]], lingvisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], raportisto * [[Jusztin Budó]], arkivisto * [[Sándor Buffó Rigó]], violonisto * [[László Buga]], kuracisto * [[István Bugarszky]], kemiisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Konstantin Buják]], poŝtisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Ferenc Bukovszky]], fizikisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Béla Büky (pentristo)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Béla Bulla]], geografo * [[Elma Bulla]], aktorino * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Károly Bund]], inĝeniero * [[Lajos Burdáts]], inĝeniero * [[Kálmán Burger]], kemiisto * [[Zsigmond Bürger]], violonĉelisto * [[Róbert Burgert]], agronomo * [[Rezső Burghardt]], pentristo * [[Aladár Burgyán]], politikisto * [[Ambrus Burján]], agronomo * [[Péter Búsbach]], advokato * [[Miklós Büttner]], oficisto * [[Barna Buza]], politikisto * [[Barna Búza]], skulptisto * [[Márton Buza]], instruisto * [[Aladár Buzágh]], kemiisto * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Róbert Byssz]], karikaturisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Robert Capa]], fotoĵurnalisto * [[Anna Carina]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[József Cherny]], pastro * [[Jenő Cholnoky]], geografo * [[Kálmán Chován]], komponisto * [[Kornél Chyzer]], kuracisto * [[Vilmos Cieleszky]], kemiisto * [[Győző Concha]], juristo * [[Károly Conlegner]], [[rektoro]] * [[István Cornides]], fizikisto * [[Avendano Gábor Corzan]], matematikisto * [[Ernő Cotel]], inĝeniero * [[György Cukor]], maŝininĝeniero * [[Imre Csaby]], aktoro * [[István Csahók]], statistikisto * [[Gábor Csajághy]], kemiisto * [[Ibolya Csák]], atleto * [[György Csákány]], radiologo * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[László Csákányi]], aktoro * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[József Csáki-Maronyák]], pentristo * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Béla Csákvári]], kemiisto * [[Albin Csáky]], politikisto * [[Károly Csáky]], ministro * [[László Csáky (politikisto)]] * [[Zsuzsa Csala]], aktoro * [[Zsolt Csalog]], verkisto * [[Ildikó Csampisz]], voĉaktoro * [[Gusztáv Csanády]], kemiisto * [[György Csanádi]], ekonomikisto * [[György Csanádi (redaktoro)]] * [[Imre Csanádi]], verkisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Dezső Csánki]], historiisto * [[Árpád Csányi]], dekoraciisto * [[Károly Csányi]], arkitekto * [[Benedek Csaplár]], literaturhistoriisto * [[Jenő Csapó (pentristo)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botaniko * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[János Csarada]], juristo * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Gyula Császár]], psikologo * [[Imre Császár]], aktoro * [[Károly Császár (instruisto)]] * [[Margit Császár]], meteologo * [[Mihály Császár]], instruisto * [[György Császka]], ĉefepiskopo * [[Lajos Csatáry]], kuracisto * [[Zsófia Csatai]], operetkantisto * [[Dániel Csatári]], historiisto * [[Janka Csatay]], aktoro * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Imre Csatskó]], juristo * [[Lajos Csávolszky]], ĵurnalisto * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[László Cseh (patro)]], naĝisto * [[Sándor Cseh (bestokuracisto)]] * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[Aladár Csehély]], stenografisto * [[János Csek]], bestokuracisto * [[Zoltán Csekei]], pentristo * [[Sándor Csekey]], pastro * [[Árpád Csekovszky]], ceramikisto * [[József Cselényi]], kantisto * [[Nándor Cselka]], pastro * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Károly Csemegi]], juristo * [[Tihamér Csemiczky]], grafikisto * [[Imre Csenki]], dirigento * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], geologo * [[István Cserepes]], pentristo * [[Tibor Cseres]], verkisto * [[Sándor Cseresznyés]], ĵurnalisto * [[Adolf Cserey]], instruisto * [[Irma Cserey]], aktoro * [[Jenő Cserháti]], inĝeniero * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Gyula Csermely]], verkisto * [[Károly Cserna]], pentristo * [[József Cserny (fasonisto)]] * [[József Cserny (komunisto)]] * [[István Cserőháti Kovács]], pentristo * [[György Csete]], arkitekto * [[Mihály Csiby]], ilustristo * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Imre Csik]], inĝeniero * [[Imre Csikász]], skulptisto * [[Béla Csikós-Nagy]], ekonomikisto * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Gergely Csiky]], dramisto * [[László Csiky]], aktoro * [[Teréz Csillag]], aktoro * [[Zoltán Csipke]], [[apotekisto]] * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Vilmos Csiszár]], bestokuracisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[Ernő Csizmadia]], ekonomikisto * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]], ekonomikisto * [[Kálmán Csohány]], grafikisto * [[István Csók]], pentristo * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[Szilveszter Csollány]], gimnastikisto * [[József Csoma]], historiisto * [[Győző Csomay]], stenografisto * [[Mihály Csomor]], meteologo * [[Barnabás Csongor]], ĉinologo * [[Endre Csonka]], aktoro * [[János Csonka]], inĝeniero * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[József Csontos]], [[mikrobiologo]] * [[János Csontos]], redaktoro * [[János Csontosi]], historiisto * [[Antal Csorba]], kuracisto * [[Ferenc Csorba]], juristo * [[Géza Csorba]], skulptisto * [[János Csorba]], advokato * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Lajos Csordás]], futbalisto * [[Gyula Csortos]], aktoro * [[Jenő Csuday]], pastro * [[István Csukás]], verkisto * [[Lajos Csurgai]], kemiisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[István Csurka]], verkisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Adolf Czakó]], inĝeniero * [[Elemér Czakó]], muzeestro * [[József Czakó (agronomo)]] * [[Kálmán Czakó]], botanikisto * [[Klára Czakó]], aktoro * [[László Czapáry]], agronomo * [[József Czégi]], inĝeniero * [[Endre Czeglédy]], inĝeniero * [[Károly Czeglédy]], orientalisto * [[Nándor Czeiner]], vitisto * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Marianne Czeke]], bibliotekisto * [[Aurél Czekelius]], inĝeniero * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Zoltán Czigány]], reĝisoro * [[Ádám Cziglényi]], grafikisto * [[Győző Czigler]], arkitekto * [[László Czikéli]], aktoro * [[Anna Czillich]], pentristo * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Mihály Czine]], literaturhistoriisto * [[Géza Czirbusz]], geografo * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto * [[Alfréd Czobor]], arkivisto * [[Béla Czobor]], arthistoriisto * [[Károly Czobor]], komponisto * [[Sándor Czottner]], ministro * [[Vilmos Czunft]], kuracisto * [[Andor Czupor]], inĝeniero {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]], kuracisto * [[Jenő Daday]], zoologo * [[Sándor Dallos]], verkisto * [[Győző Dalmady]], juristo * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Viktor Dalnoki]], operkantisto * [[Fáni Dalnokiné Konti]], operkantisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Imre Dambrovszky]], kanoniko * [[József Damkó]], skulptisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[József Dániel]], fasonisto * [[Laura Dánielné Lengyel]], kritikisto * [[Jenő Danis]], aktoro * [[Pista Dankó]], muzikisto * [[Dezső Dányi]], bibliotekisto * [[László Dapsy]], ĵurnalisto * [[Iván Darabos]], politikisto * [[Ignác Darányi]], politikisto * [[Ignác Darányi (pli aĝa)]], juristo * [[Andor Dárday]], operkantisto * [[Sándor Dárday]], juristo * [[Attila Dargay]], animaciisto * [[Béla Darnay]], lokhistoriisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Alajos Daruváry]], juĝisto * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Móric Darvai]], instruisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Iván Darvas]], aktoro * [[Gyula Dávid (komponisto)]] * [[István Dávid (instruisto)]] * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Lőrinc Deák]], aktoro * [[Pál Deák]], radiologo * [[Lajos Deák-Ébner]], pentristo * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Mór Déchy]], vojaĝisto * [[Gyula Décsi]], ministro * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[Árpád Degen]], botanikisto * [[Gusztáv Degen]], juristo * [[Imre Degenfeld]] * [[János Dégi]], aktoro * [[Alajos Degré]], politikisto * [[Miklós Degré]], juristo * [[Imre Deininger]], agronomo * [[András Dékány]], verkisto * [[Emma Delli]], aktoro * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Mihály Demeczky]], matematikisto * [[Pál Demény]], politikisto * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Sándor Demján]], negocisto * [[Mari K. Demjén]], aktoro * [[Kálmán Demkó]], instruisto * [[Géza Dénes]], biokemiisto * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Dezső Dercsényi]], arthistoriisto * [[Antal Deréki]], aktoro * [[Mihály Dérer]], inĝeniero * [[Jenő Déri]], operkantisto * [[Hugó Déry]], aktoro * [[Tibor Déry]], verkisto * [[Dezső Deseő]], kuracisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Gyula Dessauer]], rabeno * [[Aurél Dessewffy (reĝa juĝisto)]] * [[Sándor Dessewffy]], episkopo * [[László Detre]], astronomo * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[János Devich]], violonĉelisto * [[Sándor Devich]], violonisto * [[Gyula Dezséri]], aktoro * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[József Dezső]], aktoro * [[Izsó Diamant]], negocisto * [[János di Gléria]], kemiisto * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[István Dienes]], arkeologo * [[László Dienes]], sociologo * [[Valéria Dienes]], [[koreografo]] * [[János Diescher]], kuracisto * [[József Diescher]], arkitekto * [[Károly Dietz]], trejnisto * [[Gábor Dilinkó]], pentristo * [[László Dinyés]], skulptisto * [[Lajos Dinnyés]], ĉefministro * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Berta Diósyné Handel]], operkantisto * [[Dániel Diószeghy]], inĝeniero * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]], kuracisto * [[Győző Dischka]], inĝeniero * [[Kornél Divald]], arthistoriisto * [[Adorján Divéky]], historiisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Tibor Dobolyi]], hidrologo * [[Anni Dobos]], aktoro * [[Ilona Dobos]], [[folkloristo]] * [[László Dobossy]], literaturhistoriisto * [[Géza Károly Doby]], kemiisto * [[Imre Dobozy]], verkisto * [[Zoltán Dobránszky]], aktoro * [[Zsuzsanna Dobránszky]], operkantisto * [[Géza Dobrányi]], kemiisto * [[Gábor Döbrentey]], pentristo * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[Lajos Dóczy]], ĵurnalisto * [[Imre Dögei]], politikisto * [[János Dohy]], inĝeniero * [[Albert Doctor]], pentristo * [[József Dóczy]], komponisto * [[János Doktor]], aktoro * [[Alfréd Doleschall]], juristro * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[Endre Domanovszky (filozofo)]] * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Sándor Domanovszky]], historiisto * [[Géza Dombóvári]], juristo * [[László Dombrovszky]], pentristo * [[Edit Domján]], aktorino * [[István Dömök]], kuracisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[János Dömötör]], ĵurnalisto * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Pál Domszky]], bibliotekisto * [[Ferenc Donáth]], politikisto * [[György Donáth]], politikisto * [[Gyula Donáth]], skulptisto * [[Tivadar Dörre]], pentristo * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Sándor Doubravszky]], kemiisto * [[János Drábik]], ĵurnalisto * [[Lajos Drahos]], politikisto * [[László Drégely]], dekorciisto * [[Imre Dréch]], [[bankisto]] * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Róbert Dubravszky]], subministro * [[József Dudás]], laboristo * [[László Dudás]], fasonisto * [[János Dudek]], pastro * [[Endre Dudich (zoologo)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Vilmos Duliczky]], historiisto * [[Jenő Dulovits]], fotisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[László Dunaiszky]], skulptisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Zsolt Durkó]], komponisto * [[Ákos Dutka]], poeto * [[Ede Dvorák]], arkitekto * [[Hubert Dvorák]], inĝeniero * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto * [[Győző Dvortsák]], ĵurnalisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre É. Kiss]], agronomo * [[Antal Éber]], bankisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Gábor Éble]], agronomo * [[Imre Eck]], koreografo * [[Ferenc Ecker]], inĝeniero * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Csaba Ecsedy]], etnografo * [[Ildikó Ecsedy]], orientalisto * [[Ákos Ecsődi]], pentristo * [[Lipót Edelsheim-Gyulai (1826)]], generalo * [[Bertalan Edelstein]], rabeno * [[Gyula Éder]], pentristo * [[Aladár Edvi Illés (inĝeniero)]] * [[Ödön Edvi Illés]], pentristo * [[Ödön Egervári]], oficisto * [[István Egressy]], radioparolisto * [[István Eigel]], pentristo * [[Károly Illés Edvi]], juristo * [[Sándor Egerszegi]], agronomo * [[Jenő Egerváry]], matematikisto * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Ákos Egressy]], aktoro * [[Zoltán Egressy]], inĝeniero * [[István Egri (aktoro)]] * [[Mária Egri]], aktoro * [[Péter Egri]], kritikisto * [[András Egyed]], piaristo * [[István Egyed]], juĝisto * [[László Egyed]], fizikisto * [[Dávid Egyedi]], urologo * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Mari Eibenschütz]], aktoro * [[Mihály Eisemann]], komponisto * [[János Eisler]], inĝeniero * [[Gyula Éhik]], zoologo * [[Gyula Ejury]], advokato * [[Sándor Ék]], pentristo * [[Károly Eke]], parlamentano * [[Ilona Elek]], skermisto * [[László Elek (agronomo)]] * [[Margit Elek]], skermisto * [[Oszkár Elek]], instruisto * [[Lajos Elekes]], historiisto * [[Jenő Elekfy]], pentristo * [[Béla Éless]], aktoro * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Adolf Ellenbogen]], violonisto * [[Mátyás Éltes]], pedagogo * [[Ervin Ember]], oficisto * [[Győző Ember]], historiisto * [[Judit Ember]], reĝisoro * [[Mária Ember]], verkisto * [[Gusztáv Emich (ministro)]] * [[Kálmán Emszt]], kemiisto * [[Gyula Endrey]], advokato * [[Sándor Endrődi]], poeto * [[Sebő Endrődi]], entomologo * [[István Énekes (boksisto)]] * [[József Engel (skulptisto)]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Károly Engelbrecht (filo)]], vitisto * [[Mátyás Engesszer]], komponisto * [[Mariann Engrich]], tekvondisto * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Géza Entz (biologo)]] * [[Géza Entz (zoologo)]] * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[Károly Eötvös]], advokato * [[Loránd Eötvös]], fizikisto * [[Antal Eperjessy]], inĝeniero * [[Kálmán Eperjessy]], publikigisto * [[László Epstein]], neŭrologo * [[Ferenc Erdei]], sociologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[László Erdei]], filozofo * [[László Erdey]], kemiisto * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Sándor Erdély]], ministro * [[Artúr Erdélyi]], matematikisto * [[Eta Erdélyi]], gobelinisto * [[Gizella Erdélyi]], arkeologo * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Lajos Erdélyi]], fotisto * [[Marietta Erdélyi]], operkantisto * [[Mihály Erdélyi (radiologo)]] * [[Mihály Erdélyi (teatrestro)]] * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Náci Erdélyi]], violonisto * [[Zsuzsanna Erdélyi]], etnografo * [[Zsigmond Erdélyszky]], meteologiisto * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Kálmán Erdődy]], aktoro * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Renée Erdős]], poeto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Zoltán Erdős]], pediatro * [[Béla Erdőssy]], pentristo * [[Elek Erkel]], dirigento * [[Ferenc Erkel]], komponisto * [[Tibor Erkel]], muzika reĝisoro * [[Sándor Ernszt]], ministro * [[Jozefa Ernstné Kaiser]], operkantisto * [[József Ernyey]], apotekisto * [[János Erő]], fizikisto * [[Jenő Erődi]], bibliografo * [[Béla Erődi-Harrach]], oficisto * [[Gyula Erőss]], kuracisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Károly Escher]], fotisto * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Miklós Esztó]], inĝeniero * [[Péter Esztó]], inĝeniero * [[Zoltán Esztó]], inĝeniero * [[Emília Étsy]], aktoro * [[Lajos Evva]], teatrestro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Árpád Fábián]], episkopo * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[Gáspár Fábián]], arkitekto * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[Teofil Fabiny]], ministro * [[Rudolf Fabinyi (kemiisto)]] * [[Károly Fabritius]], [[pastro]] * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Zoltán Fábry]], reĝisoro * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[László Facsinay]], geofizikisto * [[Tibor Fajth]], juristo * [[Miksa Falk]], verkisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Károly Faller]], inĝeniero * [[Géza Faludi]], kuracisto * [[György Faludy]], poeto * [[Elek Falus]], grafikisto * [[Ferenc Falus]], pulmonologo * [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Katalin Szikra Falusné]], ekonomikisto * [[Lajos Faluvégi (ministro)]] * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Ilka Fáncsy]], aktoro * [[László Farádi]], internisto * [[András Faragó]], operkantisto * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Ödön Faragó]], aktoro * [[Sándor Faragó (teatrestro)]] * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Aladár Farkas (skulptisto)]] * [[Antal Farkas (aktoro)]] * [[Dénes Farkas]], politikisto * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas]], komponisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (nobela juĝisto)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[Jenő Farkas (violonisto)]] * [[József Farkas (teologo)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Lujza Farkas]], ĵurnalisto * [[Sándor Farkas (operkantisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Zoltán Farkasdi]], arkitekto * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Zsigmond Farkasházy]], politikisto * [[Árpád Fasang (pli aĝa)]], komponisto * [[Árpád Fasang (pli juna)]], pianisto * [[Antal Fasching]], inĝeniero * [[Károly Fatér]], futbalisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[Flóra Fáy]], aktoro * [[Szeréna Fáy]], aktoro * [[László Fayer]], juristo * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[György Fazekas]], ĵurnalisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[Patrik Fazekas]], fizikisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[Dezső Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Gyula Fehér]], aktoro * [[Klára Fehér]], verkisto * [[Lajos Fehér]], politikisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[Jenő Feiks]], [[karikaturisto]] * [[Géza Féja]], verkisto * [[László Fejérpataky]], historiisto * [[Sándor Fejes]], aktoro * [[Teri Fejes]], agronomo * [[László Fejes Tóth]], matematikisto * [[Endre Fejér]], haŭtkuracisto * [[Lipót Fejér]], matematikisto * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[György Fekete]], politikisto * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[György Fekete (trafikinĝeniero)]] * [[Gyula Fekete (verkisto)]] * [[István Fekete]], verkisto * [[Jenő Fekete]], fizikisto * [[Lajos Fekete (historiisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Sándor Fekete]], kuracisto * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Béla Fekete Nagy]], maŝininĝeniero * [[Edit Fél]], etnografo * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[Zsigmond Feld]], aktoro * [[Mózes Feldmann]], rabeno * [[Kamill Feleki]], aktoro * [[Sándor Feleky]], kuracisto * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Rózsi Felhő]], operetkantisto * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Emil Felletár]], kemiisto * [[Henrik Fellner]], bankisto * [[Sándor Fellner]], arkitekto * [[Vilmos Fémes Beck]], skulptisto * [[Károly Fendler]], koreologo * [[Mór Fenyéri]], aktoro * [[Adolf Fényes]], pentristo * [[Imre Fényes]], fizikisto * [[Gyula Fényes]], haŭtkuracisto * [[Szabolcs Fényes]], komponisto * [[Aladár Fenyő]], aktoro * [[Andor Endre Fenyő]], pentristo * [[Emil Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Emil Fenyvesi]], aktorino * [[Adolf Fenyvessy]], stenografisto * [[Éva Fenyvessy]], aktorino * [[Gejza Ferdinandy]], juristo * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Áron Ferencz]], apotekisto * [[László Ferencz (aktoro)]] * [[Frigyes Ferenczi]], reĝisoro * [[István Ferenczi (citrokonstruisto)]] * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[Zoltán Ferenczi]], literaturhistoriisto * [[Béni Ferenczy]], skulptisto * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Károly Ferenczy (dentkuracisto)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Noémi Ferenczy]], gobelinisto * [[Valér Ferenczy]], pentristo * [[Sándor Ferkó]], obstetrikisto * [[Violetta Ferrari]], aktoro * [[Antal Fery]], grafikisto * [[Imre Fest]], [[subministro]] * [[Sándor Fest]], filologo * [[Leó Festetics]], komponisto * [[Pál Festetics (ĉambelano)]] * [[Frigyes Feszl]], arkitekto * [[Adolf Feszty]], arkitekto * [[Nándor Fettich]], arkeologo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[István Feuer]], kemiisto * [[Gyula Feyér]], inĝeniero * [[Lajos Fialovszky]], inĝeniero * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Nándor Filarszky]], botanikisto * [[László Filep]], matematikisto * [[István Fillár (patro)]], aktoro * [[Ernő Fináczy]], pedagogo * [[Zoltán Finta]], ĵurnalisto * [[Annie Fischer]], pianisto * [[Ágoston Fischer]], pastro * [[Antal Fischer]], kuracisto * [[Gertrúd Fischer]], biokemiisto * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[József Fischer]], politikisto * [[József Fischer (1873)]], arkitekto * [[Sándor József Fischer]], oficisto * [[Kamill Fittler]], arkitekto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Gizella Flattné Győrffy]], operkantisto * [[Antal Fleischer]], dirigento * [[József Fleischer]], obstetrikisto * [[Róbert Fleischl]], arkitekto * [[Ármin Flesch]], kuracisto * [[Endre Flórián]], meteologiisto * [[Ármin Fodor]], juĝisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Ernő Fodor (pianisto)]] * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], teatrestro * [[István Fodor (inĝeniero)]] * [[József Fodor (kuracisto)]] * [[Lajos Fodor (kemiisto)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[János Fogarasi]], lingvisto * [[Elemér Fogassy]], historiisto * [[Dávid Rafael Fokos-Fuchs]], lingvisto * [[Ottó Foky]], animaciisto * [[Imre Földes]], pentristo * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Vilmos Földessy]], aktoro * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[Béla Földes]], statistikisto * [[Imre Földes]], verkisto * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]], obstetrikisto * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[János Földy]], advokato * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[József Földvári]], juristo * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Renée Fonó]], kuracisto * [[Géza Fónyi]], pentristo * [[István Fonyó]], aktoro * [[József Fonyó]], aktoro * [[József Forgách (baletisto)]], * [[Antal Forgács (aktoro)]] * [[László Forgács]], aktoro * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Jenő Forrai]], radiologo * [[Miklós Forrai]], dirigento * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Aurél Förster]], filologo * [[Géza Forster]], agronomo * [[Gyula Forster]], arthistoriisto * [[Jenő Förster]], arkivisto * [[Ernő Fóth]], pentristo * [[Mihály Fóti]], radiologo * [[Vilmos Fraknói]], historiisto * [[Rezső Francé]], biologo * [[Imre Francsek]], arkitekto * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[József Frankl]], haŭtkuracisto * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Lóránd Fráter]], komponisto * [[János Frecskay]], ĵurnalisto * [[László Frecskay]], karikaturisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Vilmos Freund]], arkitekto * [[Lajos Frey]], arkitekto * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[József Frigyesi]], kuracisto * [[Antal Frim]], instruisto * [[Jakab Frim]], instruisto * [[Ármin Frisch]], rabeno * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[István Friss]], ekonomisto * [[János Frivaldszky]], zoologo * [[Izidor Fröhlich]], fizikisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[Róbert Fröhlich]], arkeologo * [[Mátyás Frühwirth]], esperantisto * [[Emil Fuchs (ĝardenisto)]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[György Fukász]], filozofo * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Attila Fülöp]], operkantisto * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Kálmán Fülöp (aktoro)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zoltán Fülöp (dekoraciisto)]] * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Zsigmond Fülöp (aktoro)]] * [[Károly Füredi]], aktoro * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Anna Fűri]], psikologo * [[Milán Füst]], poeto * [[Ödön Füves]], historiisto * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] d0kqftfk9ghxlt7fcniv6cflgh3cxdv 0 633214 9416452 9415115 2026-06-28T20:57:49Z ThomasPusch 1869 + ligilo [[Doubleday]] 9416452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Max Simon Ehrlich''' (n. la 10-an de oktobro 1909 - m. la 11-an de februaro 1983) estis jud-usona ĵurnalisto, scenaristo kaj verkisto. Li estas plej konata por la romano ''[[The Reincarnation of Peter Proud]]'' kaj la scenaro por samnoma filmo. Li estas patro de Amy Ehrlich, verkistino de infanaj libroj. Ehrlich komencis sian karieron en ĵurnaloj, laborante kiel korespondanto de ''Knickerbocker Press'' kaj ''Evening News'' de [[Albany]], [[New York]], dum studentaj jaroj en [[Universitato de Miĉigano]] dum 1930-aj jaroj. Post diplomiĝo li laboris ĉe ''The Republican'' de [[Springfield]], [[Massachusetts]]. Post li verkis por radio kiel ĉefscenaristo por WSPR en 1938 kaj 1939. Li estis redaktisto por la [[Usonjuda Komitato]] ({{l-en|American Jewish Committee}}) de 1939 ĝis 1941. De 1941 ĝis 1945 li estis redakta helpdirektoro de radia sekcio de [[Usona Ruĝa Kruco]]. Post [[Dua mondmilito]] li verkis scenarojn por radioserioj kiel ''The Big Story, The Shadow, Big Town, kaj Mr. and Mrs. North''. Poste li verkis por televido por serioj kiel ''{{Q|Q4861686}}, The Big Story, The Defenders, The Nurses, The United States Steel Hour'' kaj ''[[Star Trek: The Original Series|Star Trek]]'' (epizodo "[[The Apple]]"). En 1944 li ricevis premion de la {{Q|Q8038451}}, usona propaganda registara organizaĵo dum la dua mondmilito, kaj 1963 premion de Huntington Hartford Foundation Fellowship.{{Klarigu}} ==Romanoj== *''The Big Eye'' (La granda okulo, eldonejo [[Doubleday]], 1949) *''Spin the Glass Web'' (Ŝpinu la vitran reton, eldonejo {{Q|Q20729008}}, 1952) *''First Train to Babylon'' (Unua trajno al babilono, eldonejo {{Q|Q3127696}}, 1955) *''The Takers'' (La prenantoj, eldonejo Harper, 1961) *''Deep is the Blue'' (Profunde estas la bluo, eldonejo [[Doubleday]], 1964) *''The High Side'' (La alta flanko, eldonejo Fawcett Publications, 1970) *''The Edict'' (La edikto, eldonejo [[Doubleday]], 1971) *''The Reincarnation of Peter Proud'' (La reenkarniĝo de Peter Proud, eldonejo Bobbs-Merrill, 1974) *''The Savage is Loose'' (La sovaĝulo estas loza, eldonejo {{Q|Q2609948}}, 1974) *''The Cult'' (La sekto, eldonejo [[Simon & Schuster]], 1978) *''Reincarnation in Venice'' (Reenkarniĝo en Venecio, 1979) *''Naked Beach'' (Nuda strando, Granada Publishing Ltd.1979) *''The Big Boys'' (La grandaj knaboj, eldonejo Houghton Mifflin, 1981) *''Shaitan'' (Ŝaitan, eldonejo {{Q|Q4034270}}, 1981) == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Ehrlich, Max}} [[Kategorio:Reĝisoroj kaj scenaristoj de Star Trek]] [[Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj dramistoj]] 8ee3ppd83c1aa8hoi2edei6x4y2ax7k 0 638151 9416453 9012409 2026-06-28T20:59:01Z ThomasPusch 1869 Novjorko: [[Doubleday]] 9416453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Eve, Marie, Irene Curie 1908.jpg|eta|maldekstra|Ève, Marie kaj Irene Curie en 1908.]] '''Ève Denise Curie Labouisse''' (franca prononco: [ɛv dəniz kyʁi labwis]; 6a de decembro 1904 – 22a de oktobro 2007) estis franca kaj usona [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj pianistino. Ève Curie estis la plej juna filino de [[Marie Skłodowska-Curie]] kaj [[Pierre Curie]]. Ŝia fratino estis [[Irène Joliot-Curie]] kaj ŝia bofrato estis [[Frédéric Joliot-Curie]]. Ève estis la nura membro de sia familio kiu ne elektis karieron kiel sciencisto kaj ne ricevis Nobel-premion, kvankam ŝia edzo Henry Richardson Labouisse, Jr. ricevis la [[Nobel-premio]]n en 1965 je la konto de [[UNICEF]]. Ŝi laboris kiel ĵurnalisto kaj estis aŭtoro de la biografio de sia patrino Madame Curie kaj de libro pri milito, nome ''Journey Among Warriors''.<ref> Curie, Ève (1938). [https://archive.org/stream/madamecuriebiogr00evec_0#page/n7/mode/2up Madame Curie,] tradukita de Vincent Sheean (1a eld.). Garden City, Novjorko: [[Doubleday]], Doran and Co., Inc. Alirita la 23an de aŭgusto 2016 – pere de Internet Archive. </ref><ref> Curie, Ève (1943). [https://archive.org/details/journeyamongwarr00curi Journey Among Warriors] (1a eld.). Garden City, Novjorko: [[Doubleday]], Doran and Co., Inc. Alirita la 23an de aŭgusto 2016 – pere de Internet Archive. </ref> El la 1960-aj jaroj ŝi engaĝiĝis por labori por UNICEF, kaj havigis helpon por infanoj kaj patrinoj en disvolvigantaj landoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} {{Portalo|Biografio}} * [http://www.answers.com/topic/ve-curie Biografio de Ève Curie] * [http://www.bookrags.com/biography-eve-curie/ Ève Curie en Encyclopedia of World Biography] * {{YouTube|LyLkWwIF5YE|The Land of My Mother – Polish-American documentary movie narrated by Eve Curie, 1941}} * [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article2740123.ece Nekrologo el The Times, 26a de oktobro 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814134652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article2740123.ece |date=2011-08-14 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Curie, Eve}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Marie Curie]] [[Kategorio:Curie-familio]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Poldevenaj francoj]] [[Kategorio:Poldevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Francaj centjaruloj]] [[Kategorio:Usonaj centjaruloj]] [[Kategorio:Usonaj militverkistoj]] [[Kategorio:Funkciuloj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Homoj de UNICEF]] 3jc79ymvghxf57mx5za6me85e2jmhw4 0 646647 9416783 8439313 2026-06-29T09:59:19Z Kani 670 9416783 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sinbad the Sailor (1947) trailer 1.jpg|eta|maldekstre|Fairbanks kun [[Maureen O'Hara]] en ''Sinbad the Sailor'' (1947).]]{{Informkesto aktoro}} '''Douglas Elton Fairbanks Jr.''', [[Ordeno de la Brita Imperio|OBI]] (9-a de decembro 1909 – 7-a de majo 2000), estis usona aktoro kaj produktoro, kaj medaligita oficiro de Ŝiparmeo en la [[Dua Mondmilito]]. Li estis plej bone konata kiel stelulo de filmoj kiel [[The Power of the Press|''The Power of the Press'']] (1928) ''The Prisoner of Zenda'' (1937), ''Gunga Din'' (1939), ''The Corsican Brothers'' (1941) kaj ''[[State Secret (filmo, 1950)|State Secret]]'' (1950). Li estis la filo de la aktoro [[Douglas Fairbanks]] kaj estis edzo de [[Joan Crawford]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Fairbanks, Douglas}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj heraldikistoj‎]] [[Kategorio:Premiitoj per la franca Militkruco 1939-1945]] [[Kategorio:Usonaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 7-an de majo]] ff0k271ain9putq9lmmg0g2i39s0n42 0 653528 9416710 9372204 2026-06-29T09:05:12Z Sj1mor 12103 9416710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Franz Ludwig ZAHN''' (naskiĝinta la {{daton|6|10|1798}} en [[Wasserthaleben]], mortinta la {{daton|20|3|1890}} en [[Moers]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo. == Vivo == Estante la filo de la protestantisma paroĥestro Johann Gottlieb Zahn li studis inter 1817 kaj 1820 ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]] jursciencon kaj inter 1822 kaj 1824 ĉe [[Humboldt-Universitato en Berlino|Friedrich-Wilhelm-universitato en Berlino]] teologion. En 1825 li eniris la porinstruistan seminarion sub [[Wilhelm Harnisch]] en [[Weißenfels]] instruonte. De tie Zahn vokitis en 1827 je lernejestrado ĉe la Fletcher-seminarion porinstruistan al [[Dresdeno]].<ref>"Franz Ludwig Zahn" el ''Meyers Konversations-Lexikon'', 4-a eldono, 1888–1890</ref> Samjare Zahn nuptis la el [[Sankt-Galo]] originantan Anna Schlatter,<ref>[http://top10.physik.uni-freiburg.de/~mpw/Wynekens/Wyneken-Klein/ps09/ps09_015.html Genealogio arbo Zahn - Schlatter]</ref> filinon de la jam tiam inter [[pietismo|pietismuloj]] fama [[Anna Schlatter-Bernet]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |titolo=Landschaftsverband Rheinland - portalo ''Rheinische Geschichte'' |alirdato=2019-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171009023134/http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |arkivdato=2017-10-09 }}</ref> Ili havis sume dek infanojn, i.a. la filologon klasikan [[Johannes Zahn]], la teologojn [[Theodor Zahn]] kaj [[Franz Michael Zahn]]. Dresdenon Zahn forlasis en 1832 translokiĝonte al Moers. Kiel posteulo de [[Adolf Diesterweg]] li direktoris ĉe la surloka porinstruista seminario venkinte kontraŭ la konkuranto [[Johann Jakob Ewich]]. En 1836 Zahn fondis trejnejon porinstruistan (nomoj: '' Filder Erziehungsanstalt'' aŭ ''Martinstift'') sur sia bieno apud Moers. [[Dosiero:Moers Martinsstift.jpg|eta|La trejnejo ''Martinstift'']] Krome Zahn starigis sur la bieno institutojn por surdmutuloj kaj blinduloj. Financitis ambaŭ institucioj danke al la vendado de libroj eldonitaj fare de Zahn mem en la propra lernejlibra eldonejo ''Rheinischen Schulbuchhandlung'' (krome [[Julius Bagel|August Bagel]]<ref>[http://www.zeno.org/nid/20011433590 Zeno.org - Fonto: Rudolf Schmidt: Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker. Band 1. Berlin/Eberswalde 1902, p. 24–25]</ref>); helpis ankaŭ monpruntaĵo de la [[prusio|prusa]] ŝtato. En 1848 Zahn estis unu el la iniciatdonintoj de fondo de la ''Societo de protestantismaj instruistoj por Rejnujo kaj Vestfalio'' (Vereins evangelischer Lehrer für Rheinland und Westfalen). Lia fakgazeto "Schulchronik" iĝis la oficiala societorgano al kiu poste aneksiĝis ''Der Grafschafter'', kiu evoluis je impona gazeto por la malsupra rejnregiono. Ĝi povas konsideriĝi kiel radiko de la gazeto ''[[Rheinische Post]]''. En 1857 Zahn maldeĵorigitis de la posteno de seminariestro fare de [[Ferdinand Stiehl]].<ref>Bloth, Hugo Gotthard; ''Der Pädagoge Franz Ludwig Zahn (1798–1890) und seine Amtsenthebung durch Ferdinand Stiehl (1812–1878)'', ĉe: Monatshefte für Evangelische Kirchengeschichte des Rheinlandes 24, 1975, p. 163–202</ref> Liajn lastajn jarojn pasigis Zahn daŭre sur la bieno Fild apud Moers. La menciitajn institutojn liajn (por surdmutuloj kaj blinduloj) poste gvidis la filo Franz Volkmar == Verkoj == Liaj ''Bibliaj historioj'' (Biblische Geschichten) en diversaj eldonoj (la pli novajn prilaboris [[August Giebe]]) tre disvastiĝis; krome Zahn eldonis la jenon: * ''Geschichte des Reichs Gottes'' (1830, 2 vol.), * ''Handbuch zur biblischen Geschichte'' (elekto el skribitaĵoj de [[Marteno Lutero]] pri bibliaj historioj, * ''Filder Bibelkalender'', * ''Schulchronik'' (1843–1856), * ''Dorfchronik'' (ekde 1846); tiu ĉi kroniko tre ekgravis por la flego de la protestantisma eklezia vivo en [[Rejnlando]]. == Honoroj == * Zahn entombigitis sur la de li en 1853 aranĝita privata tombejo en Moers-Vinn. Kaj la tombejo de Vinn kaj la Zahn-tombejo privata metitis en 1993 sur monumentprotektadon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cdu-moers.de/uploads/media/Denkmalschutz_in_Moers_-_Vinner_Strasse.pdf |titolo=Sur paĝaro de la loka filio de la partoio CDU |alirdato=2019-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304201748/http://www.cdu-moers.de/uploads/media/Denkmalschutz_in_Moers_-_Vinner_Strasse.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> * En la 6.10.1948 en la kastelparko de Moers plantitis tilio okaze de la datreveno 150-a naskiĝtaga; la arbo detruitis ŝtorme en 2007. Restis nur eta ŝtona memorigŝtono kun bronza slabo. Nova tilio plantitis en la 22.9.2007 dum familiana renkontiĝo.<ref>[http://www.rp-online.de/niederrhein-nord/moers/nachrichten/neue-linde-fuer-franz-ludwig-zahn-1.970382 RPonline, 24.9.2007 - Jutta Langhoff]</ref> La bronza salbo ŝtelitis en septembro 2008.<ref>[http://www.rp-online.de/niederrhein-nord/moers/nachrichten/metalldiebe-pluendern-park-1.876944 RPonline, 24.9.2008 - Hedi Meinecke]</ref> * En la kvartalo Moers-Vinn nomitis strato por li. == Literaturo == * Eberhard Otto: ''Franz Ludwig Zahn, ein evang. Schulmann u. Volkserzieher'', Berlin, Zillessen, 1918 * Hugo Gotthard Bloth: ''Der Pädagoge Franz Ludwig Zahn (1798–1890) und seine Amtsenthebung durch Ferdinand Stiehl (1812–1878)'', ĉe: ''Monatshefte für Evangelische Kirchengeschichte des Rheinlandes'' 24, 1975, p. 163–202. * Klaus Goebel: ''Franz Ludwig Zahn (1798-1890).'' Ĉe: Rheinische Lebensbilder, Band 7. Eldonis Bernhard Poll por Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde. Rheinland Verlag, Köln 1977, p. 133–150. * Klaus Goebel: ''Franz Ludwig Zahn (1798–1890). Ein Lebensbild'' ĉe: ''Wer die Schule hat, der hat die Zukunft.'' Gesammelte Aufsätze zur rheinisch-westfälischen Schulgeschichte, Eldonis: Hans Georg Kirchhoff, Bochum 1995, p. 135–149. * Der Vorstand des Zahn’schen Familienverbandes e. V. Moers, Den Nachkommen Franz Ludwig Zahns gewidmet zu seinem 170. Geburtstag am 6. Okt. 1968, Düsseldorf (1968). * == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|116949090}} * [http://www.bibelarchiv-vegelahn.de/bibel_z.html#Zahn_Franz_Ludwig Biblioj de Franz Ludwig Zahn '' Bibelarchiv-Vegelahn''] * [http://www.moers.de/C1257221003C7526/0/F4CA0E540992C761C12574A4003B6248 Privata tombejo de la Zahn-oj en Moers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190810172539/https://www.moers.de/C1257221003C7526/0/F4CA0E540992C761C12574A4003B6248 |date=2019-08-10 }} * [http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx Landschaftsverband Rheinland - portalo Rejnlanda historio - Franz Ludwig Zahn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171009023134/http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |date=2017-10-09 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zahn, Franz Ludwig}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] m53dqnxq7iyq3q6629aq0wfgoc3mcsr 0 667222 9416379 8255513 2026-06-28T18:40:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''John Jakob RASKOB''', [[Ordeno de Sankta Gregorio la Granda|KCSG]] (19-a de marto [[1879]] – 15-a de oktobro [[1950]]) estis financa entreprenestro kaj negocisto de DuPont kaj de [[General Motors]], kaj konstruisto de la [[Empire State Building]]. Li estis proparolanto de la ''[[Democratic National Committee]]'' ekde 1928 ĝis 1932 kaj grava subtenanto de la kandidatigo de Alfred E. Smith por la [[Prezidanto de Usono|Prezidanteco de Usono]]. Post [[Franklin D. Roosevelt]] iĝis Prezidanto, Raskob estis elstara kontraŭanto de la politiko de ''[[New Deal]]'' pere de sia subteno de nombraj kontraŭ-Roosevelt organizoj kiel la "American Liberty League". Raskob estis ankaŭ estro de la "Association Against the Prohibition Amendment", nome asocio kontraŭ malpermeso de alkoholaĵoj, kaj [[trezoristo]] de la [[Malta Ordeno]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130807132545/http://www.nndb.com/people/197/000058023/ "John J. Raskob".] NNDB (Profile). Soylent Communications. Arkivita el la originalo la 7an de julio 2013. Alirita la 31an de oktobro 2019.</ref><ref>Hervet, Francoise (Winter 1986). [https://ia803009.us.archive.org/17/items/no.025winter1986pages2738/No.%20025%20%28Winter%201986%29%20pages%2027%20-%2038.pdf "Knights of Malta Examined" (PDF).]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} CovertAction Information Bulletin. Washington D.C.: CovertAction Publications (25). ISSN 0275-309X. Alirita la 31an de oktobro 2019.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|John J. Raskob}} * [http://findingaids.hagley.org/xtf/view?docId=ead/0473.xml John J. Raskob papers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200814204827/https://findingaids.hagley.org/xtf/view?docId=ead%2F0473.xml |date=2020-08-14 }} en Hagley Museum and Library * [http://www.hagley.org/online_exhibits/raskob/index.html John J. Raskob: Digital Exhibit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010033316/http://www.hagley.org/online_exhibits/raskob/index.html |date=2016-10-10 }} en Hagley Museum and Library * [http://www2.dupont.com/Heritage/en_US/related_topics/john_j_raskob.html DuPont Heritage:John J. Raskob] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120217011908/http://www2.dupont.com/Heritage/en_US/related_topics/john_j_raskob.html |date=2012-02-17 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raskob, John Jacob}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Usonaj konservativuloj]] i7u000pdq76hg0gijbldzotpycnsjef 0 672734 9416621 9393377 2026-06-29T04:54:15Z Crosstor 3176 /* D */ 9416621 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Gábor Barta]], historiisto * [[János Barta (pli juna)]] * [[László Barta (arkivisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Lóránt Bodnár]], ginekologo * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[István Dobrossy (muzeologo)]] * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto * [[József Dusnoki]], historiisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Tibor Riskó]], pulmonologo * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Z == * [[Béla Zsolnai]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] l9k2zembjpw7usgt2i4jfy0svkmccfd 0 678875 9416824 8900996 2026-06-29T10:39:50Z Sj1mor 12103 9416824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto burgo | Nomo=Kastelo Belvedere | Latitudo=48.1934 | Longitudo=16.3805 | Regiono-ISO=AT-9 | Situo sur mapo2=Aŭstrio | Dosiero=Wien - Schloss Belvedere, oberes (1).JPG | Grandeco de dosiero=270px | Priskribo=Supra Belvedere | Konstruita = 1714–1716 (Malsupra Belvedere);<br />1721–1723 (Supra Belvedere) }} [[Dosiero:Unteres_Belvedere.jpg|eta| ''Unteres Belvedere'' (Malsupra Belvedere) vidata de la sudo. ]] [[Dosiero:Oberes_Belvedere_Nordseite_1.jpg|eta| ''Oberes Belvedere'' (Supra Belvedere) vidata de la nordo. ]] [[Dosiero:Godfrey_Kneller_Eugen_von_Savoyen_1712.jpg|eta| Princo Eŭgeno de Savojo, kliento de la Palaco Belvedere ]] [[Dosiero:Canaletto_(I)_058.jpg|eta| Vido de Vieno el la Palaco Belvedere, [[Kanaletto|Canaletto]], 1758-61. ]] [[Dosiero:Carlo_Innocenzo_Carlone_-_Prince_Eugene_as_a_new_Apollo_and_leader_of_the_Muses_-_Schloss_Belvedere,_Ceiling_of_the_Marble_Hall.JPG|eta| La plafono de la ''Marmorsaal'' ( Marmora Halo) de la Supra Belvedere, fresko de Carlo Carloni . ]] [[Dosiero:Belvedere_Vienna_June_2006_006.jpg|eta| La majesta baroka pordego de la Supra Belvedera ]] '''La Kastelo Belvedere''' ({{lang-de|Schloss Belvedere}}), situas en la distrikto Landstraße sude de la historia centro de [[Vieno]], [[Aŭstrio]] . Ĝi reprezentas unu el la ĉefverkoj de aŭstra [[baroko|baroka]] arkitekturo kaj unu el la plej belaj princaj restadejoj en Eŭropo. Ĝi estis konstruita de [[Johann Lucas von Hildebrandt]] por la Princo [[Eŭgeno de Savojo]] kaj konsistas el du kontraŭstarigitaj palacoj, la ''Supra Belvedere'' ( ''Oberes Belvedere'' ) kaj la ''Malsupra Belvedere'' ( ''Unteres Belvedere'' ), konstruitaj sur la deklivo de monteto sude de la urbocentro. La du palacoj estas apartigitaj per granda [[franca ĝardeno]]. Famaj estas la vidoj de [[Kanaletto|Canaletto]], kiuj portretas la lokon. La interno de ambaŭ konstruaĵoj gastigas la ''[[Österreichische Galerie Belvedere]]'', unu el la ĉefaj artaj muzeoj en Vieno. La 15-an de majo [[1955]], la [[Aŭstria Ŝtattraktato]], kiu metis la fundamentojn por la dua aŭstria respubliko estis subskribita en la Supra Belvedere. == Historio == === Malsupra Belvedere ( ''Unteres Belvedere'' ) === La 30-an de novembro [[1697]], la princo [[Eŭgeno de Savojo]] (Soissons), militestro de la imperia armeo, komisiis al la fama arkitekto [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]] la konstruadon de sia urba palaco (poste nomata vintra palaco) en la centro de [[Vieno]]. En 1702 la konstruaĵaro estis transprenita kaj pligrandigita de alia granda aŭstra arkitekto: Johann Lucas von Hildebrandt . Hildebrandt (1668-1745), kiun la generalo unue renkontis en [[Piemonto]] kiam li okupiĝis pri la kampanjoj kontraŭ la francoj, jam konstruis Palacon Ràczkeve sur [[Danubo|Danuba]] insulo sude de [[Budapeŝto]] kaj multajn aliajn palacojn por la viena aristokrataro de la tempo, ĉar li sin distingis pro siaj studoj pri arkitekturo en [[Romo]], ĉe [[Carlo Fontana]] . En 1697 la princo [[Eŭgeno de Savojo|Eŭgeno]] aĉetis grandan terpecon kun malgranda domo sude de la urbo. En 1714, jam antaŭ la finkonstruado de la urba palaco, li komisiis al Hildebrandt la konstruadon de ĝardena palaco sur tiu terpeco. Hildebrandt alikonstruis la ekzistantan konstruaĵon kaj inter 1714 kaj 1716 realigis la Malsupran Belvedere, kie sekve la princo kutimis loĝi dum la somero. La konstruado de la palaco fare de la princo de Savojo havis ankaŭ politikan aspekton, ĉar lia kontraŭulo, la marŝalo Heinrich Franz von Mansfeld, princo de Fondi, aĉetis kelkajn monatojn pli frue terpecon proksime al tiu de Eŭgeno por konstruigi palacon kun ĝardeno. Inter la du militistoj fortiĝis la deziro rivali pri la plej bela palaco. La pozicio de la Malsupra Belveder montriĝis tuj sukcesa ĉar de la palaco oni havis belegan vidon al la urbo Vieno, kiu estos senmortigita, interalie, ankaŭ de [[Kanaletto|Canaletto]] en tiuj samaj jaroj. En [[1717]], kiam la konstruado estis finita, oni komencis laborojn por la konstruado de [[Franca ĝardeno|la francaj ĝardenoj]] konfiditaj al Dominique Girard, iama ĝardenarkitekto de [[Ludoviko la 14-a]] ([[Francio]]). === Supra Belvedere ( ''Oberes Belvedere'' ) === La konstruado de la Supra Belvedere komenciĝis en [[1717]] post la fino de la konstruado de la Malsupra Belvedere kaj progresis tre rapide. Tial jam la 2-an de oktobro [[1719]] la princo Eŭgeno povis ricevi la turkan ambasadoron Ibrahim Paŝa en la ĉambroj de la palaco. Estis konstruita ankaŭ kapelo, kies dekoracioj de la altaroj estis konfiditaj al la [[napola]] pentristo [[Francesco Solimena]], kiu ankaŭ prizorgis la freskojn de la Ora Salono, la ĉefa halo de la palaco, helpata de Carlo Carlone, kiu ekde [[1720]] realigis aliajn freskojn en la strukturo. La impona kaj grandioza konstruaĵo estis finita en [[1723]] eĉ se iuj signifaj strukturaj problemoj komencis aperi de la komenco. Fakte la ''Sala Terrena'', kiu konsistigas la enirejan vestiblon de la palaco, minacis disfali pro la troa pezo ŝarĝita sur ĝia volbo. Tial Hildebrandt, inter [[1732]] - [[1733]], estis devigita instali [[kolono]]jn, donante al la halo la nunan aspekton. === La Belvedere post la morto de princo Eŭgeno === Kiam princo Eŭgeno mortis en sia urba palaco en [[Vieno]] la 2-an de aprilo [[1736]], li ne estis edziĝinta, havis neniujn heredantojn kaj ne lasis [[testamento]]<nowiki/>n. Tial la imperiestro [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]] nomumis komisionon, kiun li mem prezidis. La komisiono deklaris la nevinon de la princo, Anna Viktoria, kiel la legitima heredanto. Ŝi estis la plej aĝa filino de la pli aĝa frato de Eŭgeno, Luigi Tommaso di Savoia-Soissons kaj la lasta pluvivanto de la familio Savoia-Soissons . Princino Anna Viktoria translokiĝis al Belvedere la 6-an de julio [[1736]], sed tuj sciigis al la viena tribunalo, ke ŝi tre emas liberiĝi de la multekosta posedaĵo kaj ke ŝi procedos kiel eble plej baldaŭ kun la vendo de la konstruaĵo. Fakte, la 15-an de aprilo [[1738]] Viktorio edziĝis kun la princo Joseph Frederick de Saksio-Hildburghausen (1702-1787), multajn jarojn pli juna ol ŝi. La paro divorcis en [[1744]] kaj, ok jarojn poste, la princino decidis reveni al la [[Torino|torina]] kortumo. Nur en tiu okazo la imperiestrino [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Tereza el Aŭstrio]] interesiĝis pri la aĉeto de la komplekso kaj en 1752 la kontrakto estis subskribita. En [[1776]] Maria Teresa kaj ŝia filo [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] decidis transloki la artaĵojn de la Imperia Artgalerio (''kaiserliche Gemäldegalerie'') el la [[Hofburgo|Hofburg]] al la Supra Belvedere, kun la celo igi ĉi tiun kolekton alirebla por ĉiuj, laŭ la ideo de lumigita absolutismo. La galerio oficiale malfermis siajn pordojn kvin jarojn poste, tiel formante unu el la unuaj publikaj muzeoj en la mondo. En 1890 la artaĵoj estis translokitaj al la tiam nove konstruita [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]] en Vieno. La Malsupra Belvedere estis historia loko por la multaj eminentuloj, kiujn ĝi loĝigis de la fino de la 18-a jarcento: [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]], Maria Teresa Carlotta (la sola pluviva filino de Marie Antoinette kaj Ludoviko la 16-a de Francio) kaj la arkiduko Ferdinando (reganto de Lombardujo ekde 1796, devigita loĝi ĉi tie post la Traktato de Campoformio de 1797). Ekde [[1811]] la imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 2-a]] laboris por transformi ankaŭ ĉi tiun areon en muzeon por loĝigi la egiptajn kaj romiajn antikvaĵojn ricevitajn de la kolekto Ambras apud [[Innsbruck]]. En [[1888]] ankaŭ ĉi tiu kolekto estis translokata al la Kunsthistorisches Museum. === Francesco Ferdinando kaj la Belvedere === Post la translokado de la imperiaj artaĵkolektoj, ambaŭ palacoj ĉesis esti publikaj muzeoj. En [[1896]] la imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Franz Joseph de Aŭstrio]] establis, ke la Supra Belvedere estu utiligata kiel oficiala restadejo de la heredanto al la trono, lia nevo Francesco Ferdinando. Ekde [[1903]] la Malsupra Belvedero loĝigis la ŝtatan modernan artan galerion. Ĝi estis la unua galerio dediĉita ekskluzive al la samtempa arto, komence precipe tiu de la [[Viena Secesio]]. === La Belvedere dum la 1-a kaj 2-a Respubliko === Baldaŭ post la fino de la [[unua mondmilito]], en novembro [[1918]], la arthistoriisto Franz Haberditzl favoris la peton de la Ministro pri Kulturo konservi la modernan artan galerion en ĉi tiuj konstruaĵoj. La ŝtatigo de la belvedera komplekso ankaŭ kaŭzis novan aranĝon de la internaj kolektoj en la 1920-aj jaroj. La palaco suferis konsiderindajn damaĝojn dum la [[dua mondmilito]] kaj kelkaj partoj de ĝiaj ĉambroj estis detruitaj per bombado. Post kiam la restariga laboro estis finita, la moderna artgalerio estis remalfermita la 4-an de februaro [[1953]] . == La ĝardenoj == [[Dosiero:Belvedere_Palace's_Gardens.JPG|eta| Vido de la belaj [[Partero (ĝardenoj)|Parterres]] kun vegetala brodado kaj kolora sablo de la ĝardenoj. ]] La [[Franca ĝardeno|francaj ĝardenoj]] formas integrigan parton de la komplekso de la Belvedere-Palaco en Vieno. Ĝis la nuntempo estas konservataj la barokaj originaloj kun multnombraj akvo-ludoj desegnitaj de Dominique Girard, kiu jam laboris en [[Versailles]] kiel lernanto de la fama [[André Le Nôtre]] . * [[Österreichische Galerie Belvedere]] * Vintra Palaco de Princo Eŭgeno {{Projektoj}} * [[Dosiero:Commons-logo.svg|ligilo=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24ra|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> enhavas aliajn dosierojn pri '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Belvedere_(Vienna)?uselang=it Belvedere]</span>''' == Vidu ankaŭ == * [[Galerio Belvedere]] == Eksteraj ligiloj == * {{Lingvokodo|de|en}} [http://www.belvedere.at/ Oficiala retejo de Österreichische Galerie Belvedere de Vieno] - enhavas ankaŭ informojn pri la kastelo kaj ĝia historio [[Kategorio:Landstraße (Vieno)]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Vieno]] [[Kategorio:Palacoj en Vieno]] [[Kategorio:Muzeoj en Vieno]] [[Kategorio:Barokaj palacoj]] [[Kategorio:Historiaj domo-muzeoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Ĝardenoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Artmuzeoj en Vieno‎]] cnu34noov5j5f2osbq6xopqd07th6px 10 690344 9416160 7490064 2026-06-28T13:03:11Z ThomasPusch 1869 9416160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto | kesta klaso={{#if:{{{faldebla<includeonly>|</includeonly>}}}|collapsible collapsed}} | stilo = 1 | style = {{kesta ombro}} | larĝo = 24em | titolo = [[Historio]] de [[Ĉeĉenio]] | bilda nomo = Coat of Arms of Chechnya (2020-).svg | bilda teksto = <small>Ĉi tiu artikolo apartenas al [[:Category:Ĉeĉenio|serio]]</small> | bilda larĝo = 100px | priskribo1 = - | datoj1 = Frua historio | datoj2 = [[Ĉeĉenoj]], [[Vajnaĥoj]] | datoj3 = [[Tajpo]], [[Tukĥumo]] | priskribo4 = - | datoj4 = Ĉeĉenio kaj [[Rusio]] | datoj5 = [[Kaŭkaza milito]] | datoj6 = [[Norda Kaŭkaza Imamato]] | datoj7 = [[Tereka distrikto]] | datoj8 = [[Terekaj kazakoj]] | priskribo9 = - | datoj9 = [[Rusia Enlanda milito]] | datoj10 = [[Montara Respubliko]] (1917—1919) | datoj11 = [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919) | datoj12 = [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918) | datoj13 = [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) | datoj14 = [[Montara ASSR]] (1921—1924) | datoj15 = [[Ĉeĉena Nacia Distrikto]] (1920—1922) | priskribo16 = - | datoj16 = Ĉeĉenio en [[Sovetunio]] | datoj17 = [[Ĉeĉena Aŭtonoma Regiono]] (1922—1934) | datoj18 = [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]] (1934—1944) | datoj19 = [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR dum la Granda Patriotisma Milito]] (1941-1945) | datoj20 = [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] (1944-1957) | datoj21 = [[Grozna distrikto]] (1944-1957) | datoj22 = [[Restarigo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]] (1957) | datoj23 = [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]] (1957—1991) | priskribo24 = - | datoj24 = Ĉeĉenio post la [[dissolvo de Sovetunio]] | datoj25 = [[Iĉkerio]] (1991-2000) | datoj26 = [[Unua Ĉeĉenia milito]] (1994-1996) | datoj27 = [[Ĥasavjurtaj Interkonsentoj]] (1996) | datoj28 = [[Intermilita krizo en Iĉkerio]] (1996-1999) | datoj29 = [[Dua Ĉeĉenia milito]] (1999-2009) | datoj30 = [[Ĉeĉenio]] (ekde 2000) | datoj31 = [[Ĉeĉenaj rifuĝintoj]] | ŝablono = Historio de Ĉeĉenio }}<noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Ĉeĉenio]] [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto]] </noinclude> q3hz09rbjx0a4t4uo3a267bdu6v9yel 0 694607 9416663 8745039 2026-06-29T07:31:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = János Anti Szabó |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] Anti [[Szabó]]''' [jAnoŝ sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Anti Szabó János''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], [[ilustristo]], arkitekto pri internaj spacoj, altlerneja [[instruisto]]. János Anti Szabó<ref>http://gimhaz.hu/muveszek/anti-szabo-janos/</ref> naskiĝis la {{daton|18|majo|1942}} en [[Ikervár]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == János Anti Szabó estis skulptista [[disĉiplo]] de [[Ferenc Laborcz]] inter 1965-1970, poste li akiris [[diplomo]]n pri arkitekturo pri internaj spacoj en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1975]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis Ferenc Laborcz kaj [[Gyula Illés]]. Post siaj studoj li estis privata industriartisto, krom la menciitaj artaj branĉoj li ankaŭ faris [[pentraĵo]]jn, grafikaĵojn. En la [[1990-aj jaroj]] li gvidis industriartajn kursojn en Gödöllő, ekde [[1994]] li instruas en la [[Universitato Reĝo Sankta Stefano|Agrikultura Universitato de Gödöllő]]. En 1998 li fondis industriartan [[ateliero]]n en Gödöllő. == Elektitaj skulptaĵoj == * ''Tengerészkapitány'' (ligno, [[Tihany]], 1986) * infanludejaj lignaĵoj (Gödöllő, 1986-1990, 2000) * lignaj [[reliefo]]j (Balassagyarmat, 2000) == Elektitaj fasonaĵoj == * pluraj medicinaj tabloj (1975) * infanludiloj (1984) == Elektitaj projektoj pri internaj spacoj == * [[ruldomo]]j (1978-1980) * [[ŝipo]] sur [[Danubo]] == Liaj libroj (kiel ilustristo) == * ''Vöröskönyv. A Magyarországon kipusztult és veszélyeztetett növény- és állatfajok.'' (1990, 1994) * ''Így volt, hogy volt …, Emlékképek a Gödöllői Kastélyról'' (1994) == Elektitaj solaj ekspozicioj == * [[Dunaújváros]] (1985) * [[Tiszaújváros]] (1992) * Gödöllő (2000) * [[Veresegyház]] (2011) * [[Turnhout]] (2016) == Elektitaj grupaj ekspozicioj == * Budapeŝto, (1991, 1994) * [[Wageningen]] (1995) * Gödöllő (2001, 2003) == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/anti-szabo-janos/szobrasz hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200615050101/https://budapestaukcio.hu/anti-szabo-janos/szobrasz |date=2020-06-15 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/anti-szabo-janos-3816/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200615050104/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/anti-szabo-janos-3816/ |date=2020-06-15 }} * [https://www.kozterkep.hu/adattar/lexikon_szocikk/91 hungarlingva biografio] * [https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch01s91.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200319061047/https://regi.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch01s91.html |date=2020-03-19 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Anti Szabo Janos}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj pri internaj spacoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] snajemuadfof062a5wcv0ieabkx6tdc 0 704342 9416612 9021365 2026-06-29T04:01:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Julien Bayou |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = Julien Bayou en [[2019]] |partio = [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Eŭropo Ekologio La Verduloj ]] |vico = |ofico = [[Francilio|Francilia]] [[Regiona Konsilio (Francio)|regiona konsiliano]] |grandambasadoro = |lando = |de = [[26-a de marto]] [[2010]] - nuntempo |ĝis = |prezidento = [[Jean Paul Huchon]]<br />[[Valérie Pécresse]] |antaŭulo = |sekvanto = |vico2 = |ofico2 = Nacia sekretario de [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Eŭropo Ekologio La Verduloj ]] |grandambasadoro2 = |lando2 = |de2 = [[30-a de novembro]] [[2019]] - nuntempo |ĝis2 = |prezidento2 = |antaŭulo2 = [[David Cormand]] |sekvanto2 = |dato de naskiĝo = [[11-a de Junio]] [[1980]] |loko de naskiĝo = [[Parizo]] |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = Franca |edzo/ino = |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = [[Instituto pri Politikaj Studoj de Strasburgo]] <br />[[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]] |okupo = |profesio = |religio = |subskribo = |ttt = https://julienbayou.fr/ |notoj = }} '''Julien BAYOU''' [eo: Ĵulieno Baju], naskiĝis {{naskiĝdato|1980|06|11}} en [[Parizo]], estas [[Francio|franca]] politikisto, [[Regiona Konsilio (Francio)|regiona konsiliano]] de [[Francilio]] kaj nacia sekretario de la partio [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Eŭropo Ekologio La Verduloj]]. == Biografio == === Infanaĝo === Julien Bayou naskiĝis en maldekstrema familio. Lia patro estis arkitekturo poste sanigisto kaj lia patrino, instruistino pri ekonomikaj kaj sociaj sciencoj, ''"vera [[Maoismo|maoisto]]"''<ref>'''(franclingve)'''[https://www.liberation.fr/france/2011/05/10/julien-bayou-dans-l-ecolosysteme_734526 «En la ekolo-sistemo»] [archive], ''Liberation.fr'', 10-a de majo 2011.</ref>, estis aktivulino de la alĝeria [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|Naciliberiga Fronto]]<ref>'''(franclingve)''' [https://www.nouvelobs.com/politique/20191130.OBS21774/il-prend-la-tete-des-verts-10-choses-a-savoir-sur-julien-bayou.html Li ekestras le verduloj: 10 sciindaj aĵoj pri Julien Bayou] ''L'Obs'', 30-a de novembro 2019</ref>.<br /> Li studis ĉe la [[Liceo Turgot]], poste ĉe la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Strasburgo]] kaj la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]]. Li diplomiĝis pri [[internacia ekonomiko]] kaj [[juro]]. === Kariero === Post siaj studadoj, li laboris ĉe la [[Ministerio pri nacia edukado (Francio)|ministerio pri edukado]] kaj ĉe [[Unesko]] kiel konsilisto. De 2005 ĝis 2008, li laboris por "Coordination SUD" la kunlaborada asocio de la internaciaj bonfaraj francaj organizaĵoj. En 2008, li kunfondis kun amiko firmaon pri "konsilioj pri komunikado kaj mobilizado".<br /> En 2013, li estis dungata de [[Avaaz.org|Avaaz]], NRO kiu klopodas pri internaciaj fakoj ekz. [[Klimata ŝanĝo|klimata ŝanĝigo]], [[homaj rajtoj]], [[koruptado]] kaj [[Malriĉeco|malriĉeco]]. Ĉi-kadre li partoprenis la liberigon de Sevil Sevimli, franc-turka studantino enprizonigita en [[Turkio]] pro ŝia partopreno al koncerto<ref>'''(franclingve)''' « [http://turquieeuropeenne.eu/5452-turquie-le-retour-de-sevil-sevimli-une-victoire-de-ses-proches-et-d.html Turkio: la reiro de Sevil Sevimli, venko de ŝiaj proksimuloj kaj de perreta solidareca impeto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201010120549/http://turquieeuropeenne.eu/5452-turquie-le-retour-de-sevil-sevimli-une-victoire-de-ses-proches-et-d.html |date=2020-10-10 }}», 24-a de februaro 2013, ĉe turquieeuropeenne.eu (konsultita la 18-an de oktobro 2015).</ref>. === Aktivula tempo (2005-2018) === Julien Bayou partoprenis multajn agadojn en la fakoj de [[homaj rajtoj]], sociaj malegalecoj, aŭ [[klimata ŝanĝo|klimata ŝanĝigo]].<br /> En [[2005]], li kunfondis la movadon ''Génération précaire'' ("Kaduka Generacio"), kiu celis malglori amaskomunikile la vivkondiĉojn de staĝantoj. <br /> En [[2011]], li ĉeestis la duan ŝiparon kiu strebis simbole rompi la blokadon de [[Gaza-urbo|Gaza]]<ref>'''(franclingve)''' http://leplus.nouvelobs.com/contribution/163902-flottille-pour-gaza-le-blocus-delocalise-a-athenes.html</ref>.<br /> En [[2015]], li kunfondis la asocion ''Notre affaire à tous'' ("Nia komuna afero") kiu strebas jure internaci-skale agnoskigi la plej gravajn atencojn kontraŭ la naturmedio.<ref>'''(franclingve)''' [https://notreaffaireatous.org/qui-sommes-nous/ Nia komuna afero: kiu estas ni?] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fnotreaffaireatous.org%2Fqui-sommes-nous%2F arkivo]</ref><br /> En [[2016]], li partoprenis la eventojn ''Nuit debout'' ("Staranta nokto") kaj ĉi-okaze tradukis la prelegon de la greka eksministro pri financoj [[Janis Varufakis]]. Li ankaŭ aniĝis al [[DiEM25]], movado por la demokratiigo de [[Eŭropa Unio]]<ref>'''(franclingve)''' [https://diem25.org/membres/ Diem25: anoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160804061700/https://diem25.org/membres/ |date=2016-08-04 }} [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fdiem25.org%2Fmembres%2F arkivo]</ref>. === Politika tempo === En [[2010]], li decidis politike engaĝiĝi ĉe [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Eŭropo Ekologio La Verduloj]] por la [[francaj regionaj balotoj de 2010]] kaj estis elektata regiona konsiliano en [[Francilio]]. Li agadis en la loĝada kaj ekonomi-disvolviĝa komisionoj.<br /> En [[2011]], kadre de la [[Francaj ekologiistaj antaŭbalotoj de 2011|francaj ekologiistaj antaŭbalotoj]], li subtenis je [[Eva Joly]].<br /> En [[2013]], li estis elektata kun [[Sandrine Rousseau]] proparolanto de la verduloj. Ĉi-kadre, li partoprenis en 2014 du misiojn pri balota observado, en turka [[Kurdio]]<ref>'''(franclingve)''' [https://www.onfaitcommeonadit.com/category/rapports-et-publications/ Raporto pri observada misio pri balotoj en Turkio]</ref> kaj en [[Ukrainio]]<ref>'''(franclingve)''' [https://www.huffingtonpost.fr/julien-bayou/reportage-en-ukraine-pour-les-elections_b_6050696.html "Mi observis la balotojn en Ukrainio"] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.huffingtonpost.fr%2Fjulien-bayou%2Freportage-en-ukraine-pour-les-elections_b_6050696.html arkivo] ĉe ''Le Huffington Post'', konsultita la 18-an de oktobro 2015</ref>.<br /> En [[2015]], li estis reelektata regiona konsiliano en [[Francilio]].<br /> En [[2017]], li malsukcesis elektiĝi nacia deputito en [[Parizo]].<br /> La 30-an de novembro [[2019]], li estis elektita nacia sekretario de [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Eŭropo Ekologio La Verduloj]]<ref>'''(franclingve)''' « [https://www.lemonde.fr/politique/article/2019/11/30/congres-d-eelv-julien-bayou-futur-patron-des-ecologistes_6021186_823448.html Por Julien Bayou, nova estro de EELV : “Ni ne plu havas la tempon esti mezaĉaj” »] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fpolitique%2Farticle%2F2019%2F11%2F30%2Fcongres-d-eelv-julien-bayou-futur-patron-des-ecologistes_6021186_823448.html arkivo], ĉe ''[[Le Monde]]'', 30-a de novembro 2019 (konsultita la 30-an de novembro 2019). </ref>. == Verkaro == === Filmoj === * ''Génération Stagiaire'', documenfilmo d'Antoine Gallien * ''Génération-Précaire, derrière les masques'', documenfilmo de Ruxanda Medrea, 2006. * ''Les Nouveaux Contestataires'', documentfilmo de Delphine Vailly et Alexis Marrant * ''Ainsi squattent-ils'', documentfilmo de Marie Maffre (2013) === Libroj === * ''Le Petit Livre noir du logement'', komuna verkaĵo, Eldonejo La Découverte, 2009 * ''Dix bonnes raisons d’aimer (ou pas) l’éducation populaire, I love educ pop'', komuna verkaĵo estrita de Damien Cerqueus kaj Mikaël Garnier-Lavalley, Eldonejo de l'Atelier, 2010 * ''Kerviel, une affaire d'État : 2 milliards pour la Société en général'', prefaco de [[Eva Joly]], Eldonejo Arcane 17, 2016 * ''Désobéissons pour sauver l'Europe'', Eldonejo Rue de l'échiquier, 2018 == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Francaj ekologiistoj]] [[Kategorio:Francaj politikistoj]] 680qnh3haalpa6cgg02oo93fscm3nme 4 706055 9416889 9411587 2026-06-29T11:46:47Z MediaWiki message delivery 89331 /* Tech News: 2026-27 */ nova sekcio 9416889 wikitext text/x-wiki == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Tech News: 2018-50]] == <section begin="technews-2018-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 December. It will be on all wikis from 13 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181212T16 12 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * New accounts will need passwords that are at least 8 characters long. Admins, interface admins, bureaucrats, oversighters, CentralNotice admins, global renamers, check users, stewards and some other user groups will need passwords that are at least 10 characters long. This is because an attacker could cause damage to the wikis if they took over these accounts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019][https://meta.wikimedia.org/wiki/Password_policy] * When you hover over a footnote it will show you the reference as a pop-up. This is so you don't have to jump down to the bottom of the page to see a reference. This will happen in 2019. Some wikis already have gadgets that do this. You will be able to turn it off. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W50"/> 17:34, 10 dec. 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18699559 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Tech News: 2018-51]] == <section begin="technews-2018-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 7 January 2019. '''Recent changes''' * Some templates that show notices about the content of the page will now be shown on the mobile website. In many cases they were hidden before. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues][https://phabricator.wikimedia.org/T210553] * Admins can no longer unblock themselves, except for self-blocks. A blocked admin can block the user who blocked them but no one else. This is so no one can block all admins on a wiki without being stopped. [https://phabricator.wikimedia.org/T150826] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration extension]] has been removed. It compared the result of two versions of the MediaWiki wikitext parsing pipeline. It was used when we moved to the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] instead of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy]]. '''Problems''' * <code><nowiki><ref></nowiki></code> tags can use parameters such as "name" or "group". For example <code><nowiki><ref name="adams" group="books"></nowiki></code>. If a <code><nowiki><ref></nowiki></code> tag has more than two parameters all parameters are ignored. You don't get a warning that they don't work. This will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T211576] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 December. It will be on all wikis from 20 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181219T16 19 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Android app team]] are working on making it easier to edit on mobile phones. You can [[mw:Android editing features|read more]] about these plans. If you have an Android phone and speak at least two languages you can help testing in English. Tell [[:m:User:Dchen (WMF)|Dchen (WMF)]] you want to be part of the testing by writing on her talk page or email her. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>tiles.wmflabs.org</code> and <code>wma.wmflabs.org</code> will stop working. They have no maintainers and run an old operating system. Tools which use it could stop working. This includes [[:w:en:Mapnik|the mapnik gadget]], hill shading, and hike and bike layers. New maintainers could help out and keep it going. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-December/091216.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W51"/> 20:35, 17 dec. 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18718987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Tech News: 2019-02]] == <section begin="technews-2019-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translations]] are available. ''Tech News writers, editors and translators wish you a pleasant 2019 year.'' '''Recent changes''' * RelatedSites extension has been undeployed. It was used to create interwiki links on Wikivoyage, now handled by Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T128326] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] MediaWiki logstash logging is moving to a new infrastructure. This is an ongoing deployment. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/File:Logging_infrastructure_design_document.pdf] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [https://codesearch.wmflabs.org codesearch.wmflabs.org] has been updated, with new and updated repositories and a new search options for code. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-January/002045.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On several wikis, an account named "{{int:abusefilter-blocker}}" has been created on December 17 to perform some technical maintenance on AbuseFilter. This account has sysop rights but it's a system user and no human can use it. The account already existed on wikis where AbuseFilter can perform blocks, which are issued using this account. See [[:phabricator:T212268|T212268]] for more information and future plans. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]], the "{{int:abusefilter-action-throttle}}" action takes three parameters: count, period and groups. They must now strictly respect the requirements listed [[:mw:Extension:AbuseFilter/Actions#Throttling|on mediawiki.org]]. A list of broken filters is [[:phabricator:P7956|on Phabricator]]. If you're familiar with AbuseFilter, please take a look and fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T209565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 8. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from January 9. It will be on all wikis from January 10 ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * Search Platform Office Hours is rescheduled to January 9. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-January/091280.html Check the details] for time and date. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W02"/> 18:30, 7 jan. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18759682 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Tech News: 2019-03]] == <section begin="technews-2019-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:w:en:Google Translate|Google Translate]] in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T90208][https://wikimediafoundation.org/2019/01/09/you-can-now-use-google-translate-to-translate-articles-on-wikipedia/] * You can now add [[mw:Special:MyLanguage/Help:File captions|captions]] to files on Commons. Captions are short descriptions of the file. They can be translated to all languages we use. They can't use wikitext markup. * Earlier a [[:w:en:Attribute (computing)|quoted HTML attribute]] had to be followed by a space. Now it doesn't. This means that some pages could look different when you save them even if you didn't edit that part of the text. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Uqhg1it7nojfnjfg][https://github.com/wikimedia/mediawiki/commit/59bb8864a23f3df120789c7619ef07acefa27b9c] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Templates with [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|<nowiki><templatestyles></nowiki>]] could not show the difference between the live template and the [[w:en:Sandbox (software development)|sandbox]] version when they were tested. This has now been fixed. <nowiki><templatestyles></nowiki> has a new <code>wrapper</code> parameter now. You can use it for selectors like <code dir="ltr">.mw-parser-output <nowiki><wrapper parameter value> <selector from CSS page></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T200441] '''Problems''' * When you see an edit in the recent changes feed or in the history of a page some of them have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|tags]]. Some tags are added automatically. You can also add tags manually. Tags for edits that have been added manually can be edited. This didn't work for a little while. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T212703] '''Changes later this week''' *You can move files from your wiki to Wikimedia Commons and keep the file history with the new [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons|FileExporter]]. It will be a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis from 16 January. If you want to test it you [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|activate it]] and check [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons/Configuration file documentation|your wiki's configuration file]]. * Users who could cause more damage to the wikis if someone took over their account have to have more secure passwords. This includes administrators and other user groups. They can't use passwords that are in a list of common passwords. Accounts with common passwords are easy to take over. The list of common passwords was made longer a few weeks ago and has a different error message. Some user groups have been added to those who can't use common passwords. This is to protect all accounts with user rights that could cause damage. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/operations/mediawiki-config/+/481115/] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] variable <code>minor_edit</code> has been removed. It was deprecated in 2016. Now you can't use it. You can fix the filters using it. You can find them if you use the search bar on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 15 <section end="technews-2019-W03"/> 17:55, 14 jan. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18781471 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Tech News: 2019-04]] == <section begin="technews-2019-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translations]] are available. '''Tech News''' * Some people did not get last week's issue of Tech News. This was because of a problem with [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]]. If you did not get last week's issue, you can [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|read it on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942] '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] can now use [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|version 2]] as the default version for users who turned on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]]. For example it adds the tracking category <code>{{int:cx-unreviewed-translation-category}}</code> to translations that might have used machine translations without fixing the problems. This is so others can find them. You can find this category in <code>Special:TrackingCategories</code> on Wikipedias. * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org] can now convert collects of up to 800 pages to [[:w:en:PDF|PDF]], [[:w:en:EPUB|EPUB]] or [[:w:en:OpenDocument|ODT]]. Previously this was 200 pages. '''Problems''' * When a template was edited with the visual editor, it would sometimes put all information on one line. This makes it difficult to read for editors who use the wikitext editor. It also makes it more difficult to see what happened in a diff. This problem affected edits made between 8 and 17 January and is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213922] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] is used to post a message to many pages. It has not been working reliably. Some messages have not been posted to everyone. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942][https://phabricator.wikimedia.org/T139380] * Because of a database problem that had to be fixed immediately you could not edit most wikis for a couple of minutes on 17 January (UTC). This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213858] '''Changes later this week''' * You will be able to use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|template styles]] in the <code>Module</code> namespace. [https://phabricator.wikimedia.org/T200914] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 January. It will be on all wikis from 24 January ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190123T16 23 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W04"/> 20:33, 21 jan. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_targets/1&oldid=18802322 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Tech News: 2019-05]] == <section begin="technews-2019-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia servers use [[:w:en:HHVM|HHVM]] to run the [[:w:en:PHP|PHP]] code. They are [[mw:Wikimedia Technology/Annual Plans/FY2019/TEC4: PHP7 Migration/Goals|going to use PHP7]] and stop using HHVM. You can test PHP7 with a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/PHP7|new beta feature]]. That way you can [[mw:Talk:Beta Features/PHP7|help find and report]] problems. '''Problems''' * When someone moves a page to a name that already exists that page that had the name the article is moved to is deleted. For a couple of months this didn't always work. Some users saw an error message instead. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T210739] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190130T16 30 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W05"/> 18:15, 28 jan. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18821217 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Tech News: 2019-06]] == <section begin="technews-2019-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * It was easy to untick a box by accident in [[Special:Preferences|Special:Preferences]]. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213517] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 February. It will be on all wikis from 7 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190206T16 6 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W06"/> 17:12, 4 feb. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18846213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Tech News: 2019-07]] == <section begin="technews-2019-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|ambox]]</code> [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class to show page issues to mobile readers. When you use <code>ambox</code> there are [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|classes]] you can use. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 February. It will be on all wikis from 14 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190213T16 13 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W07"/> 18:46, 11 feb. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18862544 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Tech News: 2019-08]] == <section begin="technews-2019-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] someone on the mobile web you will now have two seconds to cancel the thank. This is in case you clicked on the thank button by accident. [https://phabricator.wikimedia.org/T63737] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 February. It will be on all wikis from 21 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190220T16 20 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is a proposal to add a red link to mobile search results if there is no page with that name. This is how it works on desktop. You can [[mw:Talk:Readers/Web/Advanced mobile contributions|leave feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T211006] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W08"/> 23:14, 18 feb. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18883065 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Tech News: 2019-09]] == <section begin="technews-2019-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://itunes.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewSoftware?id=324715238&mt=8 new version] of the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS FAQ|iOS Wikipedia app]]. It has for example [[:w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]] and new toolbars to make it easier to write wikitext. It also has night mode, a find-on-page function and other things. You can [[mw:Talk:Wikimedia Apps|give feedback and suggestions]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Editing_program] '''Changes later this week''' * When you look at your watchlist or the recent changes page you can use the [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]]. There you can choose tags to filter different edits. Empty tags will no longer be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T182219] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 February. It will be on all wikis from 28 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190227T16 27 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw: Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W09"/> 21:17, 25 feb. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18898106 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Tech News: 2019-10]] == <section begin="technews-2019-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 March. It will be on all wikis from 7 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190306T16 6 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|give feedback]] on the future of talk pages. * The mobile website will use the standard [[:w:en:Font|fonts]] on your computer or phone instead of a generic font. This will make it easier to read text in many scripts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Design/Projects/Improve_mobile_reading_experience][https://phabricator.wikimedia.org/T175877] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W10"/> 16:38, 4 mar. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18912959 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Tech News: 2019-11]] == <section begin="technews-2019-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages can use [[:wikidata:Property:P625|geocoordinates]] from Wikidata with the <code>mw.wikibase.entity:formatStatements</code> [[w:Lua (programming language)|Lua]] function or the <code>#statements</code> [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions|parser function]]. If they do, they will now be shown using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|a Kartographer <code><maplink></code>]] if the wiki can use Kartographer. You can report bugs or ask questions [[phab:T210926|on Phabricator]]. * There is now an [[:wikitech:EventStreams|EventStream]] to see when [https://stream.wikimedia.org/?doc#!/Streams/get_v2_stream_page_links_change links are added or removed] on Wikimedia wikis. You can read the [[phab:T115119|discussions and plans]]. '''Problems''' * Some wikis will not be able to edit for a short period of time on 19 March ([[:w:en:Coordinated Universal Time|UTC]]). This will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190319T15 15:00 UTC]. It will last up to 15 minutes but probably shorter. You can [[phab:T217441|see the list of affected wikis]]. This is because of network maintenance. You can still read the wikis. * Editors who use Firefox to edit with the visual editor had a problem with copying text. When they tried to select text that included footnotes, templates or block images in the middle they would often only get part of the text. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T214976] * Some maps didn't work for a while on 8 March. This has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190308-wdqs][https://phabricator.wikimedia.org/T217898] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 March. It will be on all wikis from 14 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190313T16 13 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W11"/> 19:29, 11 mar. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18925338 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Tech News: 2019-12]] == <section begin="technews-2019-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When you use [[:m:Help:Reverting#Advanced features|rollback]] you will be able to get a confirmation prompt on most wikis. It asks you if you wanted to do the rollback. This is to avoid misclicks. You will have to [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|opt in]] to get it. On German Wikipedia it will be an opt-out feature from 28 March. [https://phabricator.wikimedia.org/T199534][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Rollback] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 March. It will be on all wikis from 21 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190320T16 20 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Admins will be able to block someone from editing a page or a namespace. This already works on a few Wikimedia wikis. You can [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|read more]]. If your wiki wants to be an early tester of this, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-August/090842.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Help:Toolforge|Toolforge]] will [[:wikitech:News/Toolforge Trusty deprecation|shut down the Ubuntu Trusty job grid]]. This will happen the week of 25 March. Tools that use this grid needs to be moved to the new Debian Stretch job grid. If they haven't, they will be taken offline. Maintainers can restart the tools later. Users may not be able to use them in the meanwhile. You can see a [[:toolforge:trusty-tools/|list of affected tools]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W12"/> 19:44, 18 mar. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18939566 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Tech News: 2019-13]] == <section begin="technews-2019-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|new version of the content translation tool]] will be used for all new translations. The older version will still be used for translations that were started with it. Most users won’t see any change. More than 80% of the published translations are already using the new version. [https://phabricator.wikimedia.org/T212646] '''Problems''' * There was a problem with editing with [[:w:en:Safari (web browser)|Safari]] on [[:w:en:IOS|iOS]]. When you wrote an edit summary you couldn't save the edit. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T218352] * The editing toolbar sometimes disappears when you scroll on [[:w:en:IOS|iOS]] devices. This will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T218414] * Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Help:System message|over-ride interface messages]] on-wiki. A problem meant that sometimes an old versions of any changed messages were shown instead. This included the sitenotice and other important parts of the interface. This was fixed at around 2019-03-22 16:00 (UTC). Logged-out users may still get the wrong message. Purging the page should fix it for them. [https://phabricator.wikimedia.org/T218918] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 March. It will be on all wikis from 28 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190327T16 27 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W13"/> 18:05, 25 mar. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18947493 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Tech News: 2019-14]] == <section begin="technews-2019-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|Notifications]] tell you about things that happen on the wiki. You can turn on notifications about [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications_types#echo-category-title-article-linked|new links to pages you created]]. For performance reasons you can no longer get e-mails about this. [https://phabricator.wikimedia.org/T219444] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 April. It will be on all wikis from 4 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190403T16 3 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W14"/> 16:29, 1 apr. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18980992 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Tech News: 2019-15]] == <section begin="technews-2019-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * More wikis are now testing visual editor section editing for mobile users. You can [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor on mobile/Section editing|read more]]. * Admins on French and Polish Wikipedia can [[m:Community health initiative/Partial blocks|block someone from editing a page or a namespace]]. If your wiki wants to get these blocks before they are available to all wikis, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T219327][https://phabricator.wikimedia.org/T219218] '''Problems''' * You will be able read but not edit most wikis for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April at 05:00 (UTC)]. This is because of a hardware problem. You can [[phab:T220080|see a list of the affected wikis]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091900.html] * A map update caused some problems on 29 March and 30 March. It was rolled back. [https://phabricator.wikimedia.org/T217087] * Pages on some Wikivoyages had problems with the top headline. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T97891#5079408] '''Changes later this week''' * When you add an edit summary the VisualEditor will search your recent edit summaries in case you want to re-use one. This works in both the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|visual]] and [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|wikitext]] modes on desktop. It also works [[mw:VisualEditor on mobile|on the mobile site]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T50274] * The Wikimedia wikis will get a [[:w:en:URL shortening|URL shortener]]. This will work from 11 April. You can [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012893.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work. This is for performance reasons. When you preview a page it will return <code>""</code> (empty string). When you read a page it will return <code>"-"</code> (dash). For now this will only affect content namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T137900] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 April. It will be on all wikis from 11 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190410T15 10 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to preview references. This means that when you hover over the link you will get a popup that shows you a preview of the reference. It will work much like [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|page previews]]. This is so you don't have to go to the bottom of the page to see a reference. This will now be available as a beta feature on German and Arabic Wikipedia. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews][https://phabricator.wikimedia.org/T67114] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata [[:w:en:JSON|JSON]] output will change. Empty containers will be serialised as empty objects. This is a breaking change that will affect tools that use JSON outputs and APIs. It will happen on 30 April. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012891.html read more and see how to test your code]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W15"/> 18:24, 8 apr. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18988936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Tech News: 2019-16]] == <section begin="technews-2019-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' *All wikis now have the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]] for the wikitext editor. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 April. It will be on all wikis from 18 April ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190417T15 17 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will get a new [[:wikidata:Help:Property constraints portal#Constraint statements on properties|constraint status]] called <code> suggestion</code>. This [[mailarchive:wikidata/2019-April/012911.html|will change]] how the <code>WikibaseQualityConstraints</code> constraint checking API works. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012910.html][https://phabricator.wikimedia.org/T204439] * You can test the [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Depicts testing|<code>depicts</code> property]] for structured data on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W16"/> 23:00, 15 apr. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19011282 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Tech News: 2019-17]] == <section begin="technews-2019-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/AdvancedSearch|advanced search]] function [[:w:en:URL|URL]] now shows which namespaces you search in. The namespace field is collapsed by default on the search page. You can also [[gerrit:plugins/gitiles/mediawiki/extensions/AdvancedSearch/+/refs/heads/master/docs/adding_fields.md|add new fields]] to the search interface through a [[:w:en:Hooking|hook]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T217445][https://phabricator.wikimedia.org/T217443][https://phabricator.wikimedia.org/T217446] * The wikis now look slightly different in the mobile web version. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091978.html] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190423T15 23 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikipedia articles will have the <code>[https://schema.org/sameAs sameAs]</code> [https://schema.org/Property meta property]. It adds structured data. This makes it easier for search engines to find Wikipedia articles. It also makes it easier to reuse content. There will an [[:w:en:A/B testing|A/B test]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Seach_Engine_Optimization/sameAs_test][https://phabricator.wikimedia.org/T209306] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W17"/> 19:08, 23 apr. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19030007 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Tech News: 2019-18]] == <section begin="technews-2019-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translations]] are available. '''Lastaj ŝanĝoj''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now invites users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks][https://phabricator.wikimedia.org/T205125] '''Problemoj''' * Tech News was late last week because of a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:MassMessage|MassMessage]] bug. Other newsletters had the same problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T221570] '''Changes later this week''' * You will see when you last refreshed the recent changes page. This is so you can see how recent the changes are. [https://phabricator.wikimedia.org/T200353] * When you write a comment in [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] but have not posted it yet your [[:w:en:Web browser|web browser]] will save it in <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|local storage]]</code> instead of <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|session storage]]</code>. This means you do not lose them even if you close your web browser. Structured Discussions used to be called Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T93612] * You will be able to turn off [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Milestone|milestone notifications]]. Milestone notifications congratulate you when you have made certain numbers of edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T169924] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-04-30|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-05-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-05-02|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190501T15 {{#time:j xg|2019-05-01|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wb_terms</code> table will be dropped. This will affect some Wikidata tools. They need to be updated. The table has become too big which is causing problems. This will happen on 29 May. You can [[mailarchive:wikidata/2019-April/012987.html|read more]]. You can ask for help if you need it. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia wikis will soon use a token when you log out. This changes how the API works. Some tools might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T25227] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W18"/> 22:27, 29 apr. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19046269 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Tech News: 2019-19]] == <section begin="technews-2019-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translations]] are available. '''Problemoj''' * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information. It does not always show which edits are read and which are unread. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-05-07|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-05-08|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-05-09|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Kunvenoj''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190507T15 {{#time:j xg|2019-05-08|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W19"/> 16:27, 6 maj. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19073915 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Tech News: 2019-20]] == <section begin="technews-2019-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 May. It will be on all wikis from 16 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190514T15 15 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W20"/> 00:48, 14 maj. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19091659 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Tech News: 2019-21]] == <section begin="technews-2019-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The report for phase 1 of the talk pages consultation 2019 [[mw:special:MyLanguage/Talk pages consultation_2019/Phase 1 report|has been published]]. Communities are invited to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up#Phase2|start phase 2 of the consultation]] on their wikis. '''Problems''' * File descriptions for files from Commons were not shown properly on other Wikimedia wikis for a few days. For example the image descriptions and license information were missing. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T222935][https://phabricator.wikimedia.org/T222954] * Some diffs show an error message when you try to see them. The developers are working on fixing it. It could be because of some edit comments. [https://phabricator.wikimedia.org/T222857][https://phabricator.wikimedia.org/T222628] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-05-21|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-05-23|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190521T15 {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Content translation/V2|content translation tool]] on Wikipedia can use machine translations. There is a system to stop translations where the editors do not fix machine translation mistakes. This warns or stops them if they seem to just copy what the machine translation gives them. If this system is too strict or not strict enough you can [[mw:Talk:Content translation|tell the language team]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Content_translation/Translating/Translation_quality] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wbeditentity</code> [[:w:en:Application programming interface|API]] endpoint will remove all aliases if the request includes an empty alias. This is how it supposed to work. It has not been working this way because of a bug. This will start on 12 June. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-May/013051.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W21"/> 13:04, 20 maj. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19108030 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Tech News: 2019-22]] == <section begin="technews-2019-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Big changes to the [[w:en:Replication (computing)|replica database]] will happen on 3 June. Some tools on [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Cloud Services]] will stop working if the maintainers do not update them to use the new schema. This probably affects tools that query for revisions or log entries made by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 May. It will be on all wikis from 30 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190529T15 29 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W22"/> 15:33, 27 maj. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19120221 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Tech News: 2019-23]] == <section begin="technews-2019-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now write all special letters in all African Wikipedia languages. This works in the desktop version. [https://aharoni.wordpress.com/2019/05/25/happy-africa-day-keyboards-for-all-african-wikipedia-languages/] * There is now a field called <code>[[:c:Commons:Depicts|depicts]]</code> on Commons. This is a way to show what is in a picture with the help of Wikidata. It is still in development. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Adding_qualifiers_to_Depicts] * Some tools on Toolforge may break on or after 3 June because of database changes. Maintainers should update their tools to use the new schema. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * Some wikis have one tab for the visual editor and one tab for a wikitext editor. Others wikis just have one tab. If your wiki has two tabs, clicking a link to create a new page has always opened a wikitext editor. It will now open the editor you used the last time you edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T223793] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 May. It will be on all wikis from 6 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190605T15 5 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W23"/> 15:24, 3 jun. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19133752 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Tech News: 2019-24]] == <section begin="technews-2019-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you create a PDF from a page on the wiki this is now done by [[mw:Proton|Proton]]. Before this we used [[mw:Electron|Electron]]. It should look the same but work better. Both use Chromium. This is a different system from when you collect several articles into a book and make a PDF from them. [https://phabricator.wikimedia.org/T210651][https://phabricator.wikimedia.org/T186748] * The Flagged Revisions extension now uses the standard OOUI icons. There will be additional minor fixes for positioning in the next deployment. [https://phabricator.wikimedia.org/T155878] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots and other scripts that do not set an identifiable [[m:Special:MyLanguage/User-Agent policy|User-Agent]] may find their requests strictly rate-limited until they identify themselves properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T224891] '''Problems''' * Please check if the Flagged Revisions configuration on your wiki is as you expect (or as it was a few weeks ago). If not, please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Wikimedia-Site-Requests%2CMediaWiki-extensions-FlaggedRevs report it]. [https://phabricator.wikimedia.org/T225144] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190612T15 12 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W24"/> 17:06, 10 jun. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19143311 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Tech News: 2019-25]] == <section begin="technews-2019-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * [[:w:en:MIDI|MIDI]] files can soon be played without the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]]. You can then add them with <code><nowiki>[[File:Filename.midi]]</nowiki></code>. Later <code>override_midi</code> and <code>override_audio</code> will stop working. Instead you will need to add the MIDI file below the music score. [https://phabricator.wikimedia.org/T135597] * A new video player will soon replace the old one. You will be able to enable it as a beta feature in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|your preferences]]. It will later be enabled for everyone if there are no big problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T148103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 June. It will be on all wikis from 20 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T15 19 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user scripts still use the old <code>wgEnableAPI</code> and <code>wgEnableWriteAPI</code> values. These values are always true. They will soon be removed. This might break the gadgets and scripts. You should fix your gadgets to not use these values. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/core/+/504076] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W25"/> 20:37, 17 jun. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19152213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Tech News: 2019-26]] == <section begin="technews-2019-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki for last week was not fully released due to issues. It was removed from most wikis on Tuesday and from test wikis on Thursday. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092212.html] * Most wikis were slow and then briefly read-only last week due to one of the database servers having a problem. It is now replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T225981] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 June. It will be on all wikis from 27 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * You can watch or join the next [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092210.html Wikimedia Language showcase]. It will be about the usage of Machine Translation in Wikimedia projects. The showcase will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T13 26 June at 13:00 (UTC)]. A recording will be kept for later viewing * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T15 26 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W26"/> 17:29, 24 jun. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19168431 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Tech News: 2019-27]] == <section begin="technews-2019-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The development of [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Bridge|Wikidata Bridge]] has started. The goal is to allow Wikidata edits from Wikipedia. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-June/013216.html] '''Problems''' * Sometimes pages load slowly for users routed to the Amsterdam data center. Investigation is in progress. [https://phabricator.wikimedia.org/T226048] * Wikidata query service was overloaded between 11:50 UTC until 13:15 UTC on June 24. It has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190624-wdqs] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit all wikis for a short amount of time, on 3 July at 06:00 (UTC). This is to move a database. [https://phabricator.wikimedia.org/T226358] * There is no deployment of a new version of MediaWiki on the wikis this week ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190703T15 3 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W27"/> 21:23, 1 jul. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19175317 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Tech News: 2019-28]] == <section begin="technews-2019-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * For event organizers, if you [[m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting_temporary_lift_of_IP_cap|request a temporary lift of the IP cap]] for mass account creation, this will now also raise the edit rate limit for those new accounts at the event, which will prevent another bottleneck. [https://phabricator.wikimedia.org/T204583] * Administrators at all Wiktionary, Wikivoyage, and Wikisource wikis are now able to use the new [[m:Special:MyLanguage/Community_health_initiative/Partial_blocks|partial blocks]] feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 July. It will be on all wikis from 11 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * The design of MediaWiki's software windows will change for desktop users. Layout will be simpler, buttons will be bolder and clearer, and close buttons will be just icons. This is like the mobile design. This will affect ContentTranslation, VisualEditor, TemplateWizard, and other tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T226045] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190710T15 10 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a change in the name format of new Wikidata RDF dumps starting on 15 July. [https://phabricator.wikimedia.org/T226153] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W28"/> 20:12, 8 jul. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19192465 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Tech News: 2019-29]] == <section begin="technews-2019-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The mobile web will get more advanced editing tools. Seven more Wikipedias can use them now. This works for Arabic, Indonesian, Italian, Persian, Japanese, Spanish and Thai Wikipedia. You can try the tools on the mobile web and give feedback. [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:CKoerner_(WMF)/Advanced_mobile_contribution_options_second_update] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The abuse filter system user will soon do maintenance edits on broken abuse filters. This user is called <code>{{int:abusefilter-blocker}}</code> and has administrator rights. This is meant to fix technical problems. It will not do any other changes. You [[phab:T209565|can read more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 July. It will be on all wikis from 18 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190717T15 17 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add image captions to images on Commons. It will only invite users who have added a number of edits in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2019/03#Edit_action_feed_(Android_Wikipedia_app)] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W29"/> 15:29, 15 jul. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19199404 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Tech News: 2019-30]] == <section begin="technews-2019-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Communities interested by easing newcomers' first steps can now benefit from the Growth team experiments on their wikis. Check [[mw:Growth/Communities/How to get the Growth experiments on your wiki|the conditions and the request process]]. * The [[m:Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2019]] is looking for nominations. You can recommend tools by July 29. The awarded tools will be presented at Wikimania. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-July/092301.html] '''Problems''' * The release of the last version of MediaWiki (1.34.0-wmf.14) has been blocked for groups 1 and 2. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-July/002184.html] '''Changes later this week''' * Phabricator database will be moved to a different server. Writes will be blocked on Thursday 25 July, between 05:30 and 06:00 AM UTC. Reads will remain unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T228243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 July. It will be on all wikis from 25 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190723T15 24 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Some items in the visual editor]] will change later this week. This will make it easier to edit links, citations, and templates on both desktop and mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T225834][https://phabricator.wikimedia.org/T221247] * With [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search]] turned on you will be able to choose the sorting order of the search results when you do a search. [https://phabricator.wikimedia.org/T225479][https://phabricator.wikimedia.org/T197525] * Users who edit from IP addresses whitelisted on a [[:m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting temporary lift of_IP cap|request for temporary lift of the IP cap for mass account creation]] will bypass CAPTCHAs. This will happen in August. If you think this should not happen for some reason, please [[:phab:T227487|let us know]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The variable <code>user_wpzero</code> will be removed from AbuseFilter. [[phab:T227843#5344413|A list of filters needing a fix is provided]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W30"/> 13:07, 22 jul. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19224936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Tech News: 2019-31]] == <section begin="technews-2019-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translations]] are available. '''Problems''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 July. It will be on all wikis from 1 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190731T15 31 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W31"/> 21:42, 29 jul. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19235136 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Tech News: 2019-32]] == <section begin="technews-2019-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 August. It will be on all wikis from 8 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Problems''' *A change in [[mw:Extension:RelatedArticles|RelatedArticles extension]] accidentally enabled it for everyone, not just for mobile users. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T181242][https://phabricator.wikimedia.org/T229644] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190807T15 7 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Today everyone can see [[:w:en:IP addresses|IP addresses]] if someone edits without an account. In the future this could be more hidden. This is to protect unregistered editors so fewer can see their IP address. This would only happen after we make sure the tools for vandal fighting can still be effective. You can [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W32"/> 13:24, 5 aŭg. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19263690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Tech News: 2019-33]] == <section begin="technews-2019-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors using the mobile website on Wikipedia can opt-in to new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions|advanced features]] via your settings page. This will give access to more interface links, special pages, and tools. Feedback on the discussion page is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T228916] * Due to the absence of volunteer maintenance of Cologne Blue skin, the link to activate it will be hidden. The skin will still work, but editors using it are encouraged to switch to another skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T223824] '''Changes later this week''' * Due to Wikimania, there is no deployment this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments#Week_of_August_12th] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190813T15 13 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The "Wikidata item" link will be moved from "Tools" to "In other projects" section on all Wikimedia projects, starting on August 21. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013316.html Full announcement], [[phab:T66315|Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W33"/> 18:19, 12 aŭg. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19280448 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Tech News: 2019-34]] == <section begin="technews-2019-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translations]] are available. '''Tech News''' * There will be no Tech News issue next week. The next issue of Tech News will be sent out on 2 September 2019. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some abuse filters stopped working because of a code change. Only variables for the current action will work. Variables defined inside a branch may not work outside of that branch. You can [[phab:T230256|read more]] to see how to fix the filters. * Only six accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]] per day. Between 12 August and August 15 this was two accounts per day. This was because of a security issue. It is now six accounts per day again. [https://phabricator.wikimedia.org/T230521] '''Changes later this week''' * Only a limited number of accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]]. An IP address can be [[:w:en:Whitelisting |whitelisted]] so that it can create as many accounts as needed. This is useful at events where many new persons learn to edit. IP addresses that are whitelisted for this reason will also not show [[w:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]] when you create accounts. This will happen on Wednesday. [https://phabricator.wikimedia.org/T227487] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 August. It will be on all wikis from 22 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190821T15 21 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is an [[:w:en: Request for Comments|RFC]] about creating a new global user group with the right to edit [[:mw:Extension:AbuseFilter|abuse filters]]. This will be used to fix broken filters and make sure all filters will still work when software changes happen. You can [[:m:Requests for comment/Creating abusefilter-manager global group|read more and comment]]. * <code>Special:Contributions/newbies</code> will no longer be working. This is because of performance reasons. It showed edits by new accounts. You can see this in the recent changes feed instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T220447] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W34"/> 15:21, 19 aŭg. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19310286 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Tech News: 2019-36]] == <section begin="technews-2019-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the new [[wikidata:Wikidata:Development/Termbox|termbox]] interface if you edit Wikidata on a mobile device. This is to edit labels, descriptions and aliases easier on the mobile pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013355.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.20|new version]] of MediaWiki has been deployed during the last week. * The previously announced change of positions of the "Wikidata item" link on all wikis has been rollbacked due to unexpected cache issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T66315#5431632] * The limit for rollbacks has been increased from 10 to 100 rollbacks per minute. [https://phabricator.wikimedia.org/T228708] * The advanced version of the edit review pages (Recent Changes, Watchlist, and Related Changes) now include two new filters. These filters are for "All contents" and "All discussions". They will filter the view to just those namespaces. However the "All discussions" filter does not include pseudo talk pages, like discussions that are in the ''Project:'' or ''Wikipedia:'' namespaces. But it will include changes happening on ''Project talk:'' or the ''Wikipedia talk:''. [https://phabricator.wikimedia.org/T201520] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-09-03|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-09-05|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if your password is one of the most common passwords in the world. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T151425] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190904T15 {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 September 10 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 September 24 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 September 26 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W36"/> 09:07, 4 sep. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19350205 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 13:26, 24 sep. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19408393 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Tech News: 2019-40]] == <section begin="technews-2019-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The problem where some pages got it three times should now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-03|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191002T15 {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[m:Community Tech|Community Tech team]] is working on a [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry|watchlist expiry feature]]. This means you can put things on your watchlist for a period of time instead of forever. They are looking for [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry#Open Questions|feedback on the questions they have]]. * [[Special:Contributions|Special:Contributions]] will get the standard [[mw:UX standardization|OOUI look]]. This makes it easier to use on mobile and makes it look like other <code>Special:</code> pages. There is a [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/User:Jdlrobson/compactspecialcontributions.css script] you can use to make the form smaller if you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T117736] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W40"/> 16:49, 30 sep. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19425400 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Tech News: 2019-41]] == <section begin="technews-2019-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter function]] now has a faster [[w:en:Parsing|parser]]. This is to shorten the waiting time when you save an edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T156095] '''Problems''' * There is a problem in the visual editor when you copy or delete text with footnotes. It will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T234489] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 October. It will be on all wikis from 10 October ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191009T15 9 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]] has a new format. It will focus on wikis that typically get less support. It will probably go back to the normal format next year. It is not decided exactly how it will work this year. You can [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2020|leave feedback]]. * The [[:w:en:URL|URL]] of the Wikimedia wiki main pages could be changed. This is because the current URLs cause several problems. For example <code>https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page</code> would be <code>https://www.wikidata.org/</code> instead. You can [[phab:T120085|tell the developers]] if this would cause problems for your wiki. * There is a new [[mw:Technical Community Newsletter/2019/October|technical community newsletter]]. You can read more about the work of Wikimedia's technical community. [[mw:Technical Community Newsletter/Subscribe|Subscribe]] to get the information in the future. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Outreachy|Outreachy]] is an internship program for groups who are underrepresented in free and open-source software. There are seven Wikimedia projects about coding, documentation and quality assurance in the next round. Persons who fit the criteria [https://www.outreachy.org/apply/project-selection/#wikimedia can apply]. The last day to apply is 5 November. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W41"/> 15:34, 7 okt. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19426372 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Tech News: 2019-42]] == <section begin="technews-2019-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:mw: Reading/Web/Advanced mobile contributions |more advanced editing tools]] on the mobile web. You can turn them on and off in your preferences in the mobile version. [https://phabricator.wikimedia.org/T233612] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 October. It will be on all wikis from 17 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191016T15 16 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 are no longer [[:mw:Compatibility|supported]]. This means the browsers might start looking a bit weird. They will not get security support. You [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|can't read]] Wikimedia wikis in Internet Explorer on Windows XP or Windows versions that are older than Windows XP. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them made the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] * In the future section headings might have a share link. This is to make it easier to link to the section. You can [[phab:T18691|read more and discuss]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W42"/> 23:32, 14 okt. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19459974 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Tech News: 2019-43]] == <section begin="technews-2019-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|'''''[[$technews|Tech news]]''' prepared by [[$ambassadors|Tech News writers]] and posted by [[$bot|bot]] • [[$contribute|Contribute]] • [[$translate|Translate]] • [[$tech|Get help]] • [[$talk|Give feedback]] • [[$list|Subscribe or unsubscribe]].'']] The [[w:en:Application programming interface|API]] sandbox and help pages now show more clearly when API modules are marked as <code>internal</code>. API modules marked as internal were probably internal before. It was easier to miss. You should look for non-internal alternatives. [https://phabricator.wikimedia.org/T185508] '''Problems''' * There is a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|translation tool]] we use on wikis with more than one language. For a few days it did not create pages for new languages when someone translated a page. The languages did not show in the language bar. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235027] * The history and diffs can show wrong content. This is because of a cache problem. It will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235188] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 October. It will be on all wikis from 24 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * [[m:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will be a beta feature on [[phab:T235083|all Wikipedias and some Wikivoyages]]. It shows you a preview of the footnote when you hover over or click on the number. It has been a beta feature on German and Arabic Wikipedia since April. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191023T15 23 October]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W43"/> 14:18, 21 okt. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=19479478 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Tech News: 2019-44]] == <section begin="technews-2019-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can post proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals until 11 November. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * Mobile users now have a specific design for their Watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T225127][https://phabricator.wikimedia.org/T235414] * You can share feedback and ideas on the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. The goal is to make the interface easier to use for readers and editors without removing any functionality. The Foundation's Readers Web team will work on this over the next two years. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI]] now allows using <code>px</code> (pixels) instead of <code>em</code> ([[:w:en:Em (typography)|em]]) for some specific cases. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/design/2019-October/002646.html][https://phabricator.wikimedia.org/T220671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-29|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-31|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191030T15 {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There will be no software changes from 19 December to 2 January. The first MediaWiki version next year will come the week of 6 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-October/092682.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015, this information was moved from global variables named <code dir=ltr>wg*</code> to <code style="white-space:nowrap;">mw.config</code>. The old global variables will be removed later this year. You can [[Phab:T72470|know more about it and tell the developers]] if you want to try this out on your wiki first. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W44"/> 16:09, 28 okt. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19499434 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Tech News: 2019-45]] == <section begin="technews-2019-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At [[Special:Contributions|Special:Contributions]] you could see up to 5000 edits at the same time if you edited the [[:w:en:URL|URL]]. This has been lowered to 500. This is to stop requests which break the sites. [https://phabricator.wikimedia.org/T234450] '''Changes later this week''' * <code>MediaWiki:ipb-default-expiry</code> can set the default length to block a user for your wiki. You will be able to use <code>MediaWiki:ipb-default-expiry-ip</code> to set a different default block length for IP editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T219126] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 November. It will be on all wikis from 7 November ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191106T15 6 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W45"/> 16:47, 4 nov. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19523120 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Tech News: 2019-46]] == <section begin="technews-2019-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org MediaWiki2LaTeX] can put different pages from a Wikimedia wiki into a [[:w:en:PDF|PDF]]. It can now make a PDF with around 5000 pages. Previously this was 800 pages. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191113T16 13 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikimedia will take part in [[:w:en:Google Code-in|Google Code-in]]. This is for young students who want to help with open source software. You can [[:mw:Google Code-in/2019|read more]]. Experienced technical Wikimedians can mentor students. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W46"/> 22:02, 11 nov. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547303 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Tech News: 2019-47]] == <section begin="technews-2019-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit some wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191126T06 on 26 November at 06:00 (UTC)]. You can [[phab:T238046|see which wikis]]. It will probably last much shorter than 30 minutes. This will also affect the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|centralauth]]</code> database. This could for example affect changing passwords, logging in to new wikis, changing emails or [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CentralAuth/Global rename|global renames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238046] '''Changes later this week''' * You can soon vote on proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191120T16 20 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W47"/> 20:16, 18 nov. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Tech News: 2019-48]] == <section begin="technews-2019-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The mobile beta mode will be disabled to have less maintenance. The developers will focus on the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project. You can turn on [[mw:Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile contributions mode]] if you want to see the categories. You could also jump back to the top. This can instead be done with a [[w:en:User:Jdlrobson/scripts/backtotop.js|gadget or user script]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237290] * [[:mw:Parsoid|Parsoid]] is software we use for the visual editor, content translation, Flow and the Android app. This has been rewritten. It will come to the wikis gradually over the next two weeks. It has been tested, but there could be some diffs or previews that don't look right. If you see any you can [[phab:T229015|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T229015] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 November. It will be on the other wikis next week ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). This is because of holidays. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191127T16 27 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will switch between the article and the talk page in a new way in the mobile view in the future. It will use tabs. This is more like in the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T230695] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W48"/> 16:51, 25 nov. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Tech News: 2019-49]] == <section begin="technews-2019-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Mix'n'match|Mix'n'match]] is a tool to connect Wikidata items to information in other databases. It can be used to find subjects that are missing in a Wikipedia. It now has more than 3000 datasets. Before it was closer to 2000. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 December. It will be on all wikis from 5 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191204T16 4 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a new schema for [https://dumps.wikimedia.org/ XML dumps]. Scripts and apps that use them will need to be updated. If they are not updated they will no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T238972] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work in the content namespaces. This is for performance reasons. When you preview a page it returns <code>""</code> (empty string). When you read a page it returns <code>"-"</code> (dash). In the future this will also affect other namespaces. The next ones are file and category namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T235957] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W49"/> 16:57, 2 dec. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Tech News: 2019-50]] == <section begin="technews-2019-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia projects use [https://translatewiki.net/ Translatewiki] to translate the wiki interface. You can now use [https://tools.wmflabs.org/watch-translations/ WatchTranslations] to watch projects there. You would get an email if there are missing translations to your language. [https://phabricator.wikimedia.org/T238216] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new dataset you can use. It shows the number of editors per country per month for a number of countries. You can [[:wikitech:Analytics/Data Lake/Edits/Geoeditors/Public|read the documentation]] and [https://dumps.wikimedia.org/other/geoeditors/readme.html download the dataset]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 December. It will be on all wikis from 12 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191211T16 11 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can test a new [[m:WMDE Technical Wishes/Book referencing|reference tool]]. It makes it possible to reference different parts of a source without repeating all information. You can test it on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|beta cluster]]. You can see [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Draft:Cut_the_Crap#cite_ref-3 an example article]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vc9k7gf9kvqxkkva] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W50"/> 16:35, 9 dec. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Tech News: 2019-51]] == <section begin="technews-2019-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. It did not show new changes last week. This was because of an [[:w:en:Application programming interface|API]] problem. It is now working again. [https://phabricator.wikimedia.org/T240057] * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information again. It does not always show which edits are read and which are unread. This is because of a database problem. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Changes later this week''' * You can get email notifications. You can get them immediately, a summary every day or a summary once every week. If you choose a summary you can soon choose not to get notifications you have already marked as read on the wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T169386] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 December. It will be on all wikis from 19 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191218T16 18 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|partial blocks]] feature is now stable. It will come to most wikis on 6 January. Your wiki can ask to wait. Contact [[User talk:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]] if you don't want it now. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W51"/> 00:15, 17 dec. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Tech News: 2019-52]] == <section begin="technews-2019-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 6 January 2020. '''Recent changes''' * All mobile site users now have new features. Features include: tabs for page/discussion; an expanded user-menu; direct access to history pages. These features were initially part of the "[[mw:special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mode]]". '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can use <code>setlang</code> in the [[:w:en:URL|URL]] to change the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:UniversalLanguageSelector|user interface language]]. This will no longer happen automatically. When you open the link you will be asked to confirm the language change. This will not happen if [[:w:en:Javascript|Javascript]] is not working in your browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T63115] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W52"/> 20:03, 23 dec. 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Tech News: 2020-02]] == <section begin="technews-2020-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When trying to move a page, if the target title already exists then a warning message is shown. The warning message will now include a link to the target title. [https://phabricator.wikimedia.org/T184357] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 January. It will be on all wikis from 9 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W02"/> 21:18, 6 jan. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Tech News: 2020-03]] == <section begin="technews-2020-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser use very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It can lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since 9 December you just see a warning. Soon the browser will not connect to the wikis at all. Most are users on Android systems older than 4.4. You can read the [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238038] * [[Special:LinkSearch|Special:LinkSearch]] has been moved from the "{{int:specialpages-group-redirects}}" section on [[Special:SpecialPages|Special:SpecialPages]] to the "{{int:specialpages-group-pages}}" section. [https://phabricator.wikimedia.org/T242146] '''Changes later this week''' *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can protect pages so that only some users can edit them. The standard protection levels are {{int:protect-level-autoconfirmed}} and {{int:Protect-level-sysop}}. If your wiki use more protection levels the technical name might be renamed for standardisation. This doesn't affect what users see. [https://phabricator.wikimedia.org/T230103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 January. It will be on all wikis from 16 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph/Deepcat|Deepcat]] and [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph|Catgraph]] will stop working. This will happen at the end of January. This is because you can now use the normal search function instead. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092936.html] * You can use <code><nowiki><ref follow="…"></nowiki></code> to merge footnotes that follow each other. It is meant to be used for digitised books on Wikisource. If the order of the footnotes is wrong no error was shown but the bad <nowiki><ref></nowiki> was shown outside the <nowiki><references /></nowiki> list. This will change and you will see an error message instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T240858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W03"/> [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:39, 13 jan. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19702767 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Tech News: 2020-04]] == <section begin="technews-2020-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 January. It will be on all wikis from 23 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a [[:m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|new suggestion]] for what to show when someone edits without registering an account. This is to give unregistered editors better privacy and make some anti-vandalism work go faster. You can [[:m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will no longer support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]]. Use the <code>python2</code> tag if you need to continue running Python 2 scripts. The Pywikibot team strongly recommends to migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|get help]] to do so. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-January/009976.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The weekly MediaWiki branch cut will soon become automated. The timing for this cut may change. You can discuss [[phab:T242446|in Phabricator]] if this affects you. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092939.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can [[mw:Special:MyLanguage/Technical Community Newsletter/2020/January|read about]] coming technical events and mentoring interns. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W04"/> 19:40, 20 jan. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Tech News: 2020-05]] == <section begin="technews-2020-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Some mobile diffs have problems. A couple of buttons are not shown. Structured data diffs on Commons are confusing. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T242310][https://phabricator.wikimedia.org/T243235] * Administrators on wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] can't move discussion pages. This is a bug. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T231783] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * There is JavaScript code on Special:Undelete for administrators that makes it possible to automatically select multiple checkboxes by holding the "Shift" key and clicking. This code is also loaded by accident on other special pages and on articles. This makes pages slower to load. This will be fixed. If you know of other special pages where this is useful please tell the developers at [[phab:T232688]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W05"/> 18:52, 27 jan. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Tech News: 2020-06]] == <section begin="technews-2020-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 February. It will be on all wikis from 6 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W06"/> 20:04, 3 feb. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Tech News: 2020-07]] == <section begin="technews-2020-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new version of the [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons app]] for Android. It should fix the failed uploads problem. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093042.html] '''Problems''' * There was a problem with the new MediaWiki version last week. It deleted some messages by accident. The new version was late because it was stopped to fix things. [https://phabricator.wikimedia.org/T233866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/API:Main page|MediaWiki action API]] is used by various tools like bots and gadgets. Some error codes will change. Some parameter values that do not follow the standard will no longer work. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093048.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 February. It will be on all wikis from 13 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W07"/> 19:09, 10 feb. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Tech News: 2020-08]] == <section begin="technews-2020-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages on Wikidata and Commons now load faster. You can read more about [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Performance Team/Page load performance|page load performance]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-February/013827.html][https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader/Developing_with_ResourceLoader] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 February. It will be on all wikis from 20 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W08"/> 16:16, 17 feb. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Tech News: 2020-09]] == <section begin="technews-2020-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 February. It will be on all wikis from 27 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There will be a [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|reply button]] after each post on a talk page if you want one. This will soon be a beta feature on the Arabic, French, Dutch and Hungarian Wikipedias. You will have to turn it on if you want to use it. It will come to more wikis later. You can [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Talk:Cats test the reply button]. It was briefly shown earlier than planned by mistake on the four first wikis last week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W09"/> 20:59, 24 feb. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Tech News: 2020-10]] == <section begin="technews-2020-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translations]] are available. '''Problemoj''' * Readers who were not logged in briefly saw the interface in a language decided by their browser. It should normally be in the language of the wiki. This happened for a short period of time last week. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T246071] '''Changes later this week''' * If you forget your password you can ask for a new one to be sent to your email address. You need to know your email address or your username. You will now be able to choose that you need to enter both your email address and your username. This will be a preference. This is to get fewer password reset emails someone else asked for. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * When you asked for a new password you could see if the username didn't exist on [[Special:PasswordReset|Special:PasswordReset]]. Now the page will show the username you entered and tell you an email has been sent if the username exists. This is for better security. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * On [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] you can see what other pages link to a page. You can see if the link is from a redirect. You can now see which section the redirect links to. [https://phabricator.wikimedia.org/T103281] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-03-03|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-03-04|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-03-05|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Estontaj ŝanĝoj''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. You can [[mw:Help talk:Two Column Edit Conflict View|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * There is a [[:m:Abuse filter manager/vote|vote]] on the creation of a new user group called [[:m:Abuse filter manager|abuse filter manager]]. The vote runs from March 1 to March 31 on Meta. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] <code>wgMFSpecialCaseMainPage</code> was used for the mobile site. It was deprecated in 2017. It will stop working in April. Wikis should see if they use it. If they do they should fix it. You can [[phab:T246401|read more and ask for help]]. This affects 183 wikis. There is a [[phab:T246401|list]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Mobile_Gateway/Mobile_homepage_formatting#MFSpecialCaseMainPage] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W10"/> 00:35, 3 mar. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Tech News: 2020-11]] == <section begin="technews-2020-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translations]] are available. '''Lastaj ŝanĝoj''' * There is a new search word called <code>articletopic</code>. You can use it to search for articles on a specific topic. It is available on the Arabic, Czech, English and Vietnamese Wikipedias. It will come to more Wikipedias soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559][https://www.mediawiki.org/wiki/ORES/Articletopic][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Search/articletopic] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-03-10|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-03-11|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-03-12|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * There is a plan for [[mw:Special:MyLanguage/New requirements for user signatures|new requirements for user signatures]]. You can [[mw:Talk:New requirements for user signatures|give feedback]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia Android app]] will do [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will come later this year. [https://phabricator.wikimedia.org/T146032] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W11"/> 17:14, 9 mar. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Tech News: 2020-12]] == <section begin="technews-2020-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|API]] module for changing the content model of existing pages. Use <code>action=changecontentmodel</code> to specify the new model. You can read the [[:mw:Special:MyLanguage/API:ChangeContentModel|documentation on mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T107174] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 March. It will be on all wikis from 19 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you edit a page at the same time as someone else you can get an edit conflict. There is [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Solution: Two Column Edit Conflict View|a new two-column interface]] to make it easier to solve this. It will soon be active by default on the German, Arabic, and Farsi Wikipedias. It will be on by default on more wikis within the next months. You will be able to opt out of the new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T139601][https://phabricator.wikimedia.org/T244863] * You can see [[:mw:Talk pages project/Updates#12 March 2020|a proposed design]] for replying to comments in an easier way. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W12"/> 21:18, 16 mar. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Tech News: 2020-13]] == <section begin="technews-2020-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translations]] are available. '''Problemoj''' * Some development will be slower than planned. This is because of the [[:w:2019–20 coronavirus pandemic|current pandemic]]. You can see [[:wikitech:Deployments/Covid-19|the new deployment guidelines]]. This is to avoid risks when some persons could be unavailable. * There was a problem when adding interwiki links. The tool you use to add interwiki links could suggest the wrong project to link to. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T247712][https://phabricator.wikimedia.org/T247562] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-03-24|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-03-25|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-03-26|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * There is [[mw:Growth|a project]] to make editing easier for newcomers. The developers are trying to understand what initiatives different Wikipedias have to welcome newcomers. They also want to know which templates are often used for maintenance activities. You can help this project by [[mw:Growth/March 2020 inventory|checking if your wiki's pages are listed on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W13"/> 17:05, 23 mar. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Tech News: 2020-14]] == <section begin="technews-2020-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translations]] are available. '''Lastaj ŝanĝoj''' * The beta version of the [[:mw:Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android can now help users [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search|add tags]] on Commons. These tags are called [[c:Commons:Depicts|depicts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239690] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-03-31|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-04-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-04-02|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * The video player will change to be simpler and more modern. The current beta feature will become the video player for everyone. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * There is a project to make templates easier to use. The next few weeks the developers will present ideas on the [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|project page]]. You can watch that page if you are interested in giving feedback. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-March/093240.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W14"/> 17:24, 30 mar. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19939485 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Tech News: 2020-15]] == <section begin="technews-2020-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Problemoj''' * Ekzistis problemon pri nemontro de uzantopaĝoj en surtablaj komputiloj. Tio okazis pro cimo. Tio estas riparota baldaŭ. [https://phabricator.wikimedia.org/T248141] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.27|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-04-07|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-04-08|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-04-09|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * MediaVikio uzos pli novan version de [[:w:eo:Unikodo|Unikodo]]. Kelkaj skribsignoj, kiuj ne havis majusklajn ekvivalentojn antaŭe, nun havas majusklojn. Titoloj komenciĝantaj per tiuj skribsignoj estas movota. Listo de tiuj titoloj estas haveblaj [[phab:P10817|ĉe Phabricator]]. La titoloj estas movotaj de la uzanto <code>Maintenance script</code>. Tio komencos je la 13a de Aprilo, 2020. Vi povas alinomi ilin antaŭ tio, se vi volas; la nova titolo povas esti alia ol tiu, al kiu la roboto alinomus. [https://phabricator.wikimedia.org/T219279] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W15"/> 19:01, 6 apr. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Tech News: 2020-16]] == <section begin="technews-2020-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Vi nun povas uzi la serĉvorton <code>[[:mw:Help:CirrusSearch#Articletopic|articletopic]]</code> en ĉiuj Vikipedioj. Ĝi serĉas artikolojn laŭteme. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559] * Vi povas vidi vikiajn ilojn en la nova [https://tools.wmflabs.org/tools-gallery/ Galerio de Iloj]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/April] * Oni povas vidi redaktojn el [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Vikimediaj Nubaj Servoj]] en nova [https://wmcs-edits.wmflabs.org/#wmcs-edits stirpanelo]. * Kiam oni uzas filtrilojn en historia paĝo, oni kelkfoje ne vidas ajnan redakton. Nun teksto klarigas tion. [https://phabricator.wikimedia.org/T227578] * Ekzista nova [https://techblog.wikimedia.org/ Vikimedia Teknika Blogo]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_technical_blog_editorial_guidelines] '''Problemoj''' * Lastasemajne, ekzistis problemon pri la Vikidatuna datumbanko. Kelkaj vikioj ne funkciis dum 20 minutoj. Vikidatumoj kaj aliaj projektoj montris erarmesaĝojn. Intervikiaj ligiloj ne estis montrataj; kelkaj iloj ne funkciis; kaj aliaj problemoj okazis. Iuj el tiuj estis riparitaj rapide. La evoluigantoj estas riparantaj la restantajn problemojn. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Project_chat&oldid=1153486952#Update_about_the_database_breakage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200407-Wikidata%27s_wb_items_per_site_table_dropped][https://phabricator.wikimedia.org/T249565] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.28|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-04-14|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-04-15|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-04-16|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * Kelkaj grafoj ne funkciis en poŝaparatoj. Tio estas baldaŭ riparota. [https://phabricator.wikimedia.org/T133085] * La artikola langeto en diskutpaĝoj aŭ alidirektiloj estas ligita al la celo de la alidirekto. Ĝi povus anstae esti ligita al la alidirektiga paĝo mem. Vi rajtas [[phab:T5324|prikomenti pri tio]]. * Pri paĝoj uzantaj [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|sintaksoreliefigon]], la uzo de la evitinda etikedo <code><nowiki><source></nowiki></code> aŭ de la evitinda parametro <code>enclose</code> enmetos spuradan kategorion. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W16"/> 15:30, 13 apr. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech News: 2020-17]] == <section begin="technews-2020-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Teknikaj Novaĵoj''' * La sekva numero de Teknikaj Novaĵo estos publikigita je la 4a de Majo, 2020. '''Lastaj ŝanĝoj''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] La [[m:Small wiki toolkits|ilaro por malgrandaj vikioj]] celas helpi malgrandajn vikiojn, kiuj postulas teknikajn kapablojn. Ili povas lerni kaj dissciigi teknikajn kapablojn. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-April/093296.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] Trokvalifikitaj CSS-elektiloj en Vikimediaj etosoj estis forigitaj. <code>div#content</code> estas nun <code>.mw-body</code>. <code>div.portal</code> estas nun <code>.portal</code>. <code>div#footer</code> estas nun <code>#footer</code>. Tio estas por la kapablo de etosoj uzi [[:w:eo:HTML5|HTML5]]-elementojn. Se viaj uzantostiloj aŭ iloj uzis ilin, vi devas ĝisdatigi tiujn. [https://phabricator.wikimedia.org/T248137] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * Ne ekzistas nova versio de MediaVikio ĉi-semajne. '''Okazontaj ŝanĝoj''' * Kelkaĵoj en la vikioj eble misaspektos aŭ ne funkcios en [[:w:eo:Internet Explorer|Internet Explorer 8]]. Internet Explorer 8 estis eksigita je 2011. [https://phabricator.wikimedia.org/T248061] * La tiparo en la diferencoj estos ŝanĝita. [https://phabricator.wikimedia.org/T250393] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.30|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde la 28a de Aprilo venontsemajne. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde la 29a de Aprilo venontsemajne. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde la 30a de Aprilo venontsemajne ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W17"/> 18:44, 20 apr. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Tech News: 2020-19]] == <section begin="technews-2020-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Problemoj''' * [[phab:T251153|Kelkaj vikioj]] estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 5a de Majo, Tio okazos ĉirkaŭ [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200505T05 05:00 UTC]. Tio estas pro mastrumado de la datenbankoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T251153] * [[phab:T251157|Kelkaj vikioj]] estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 7a de Majo. Tio efikos ankaŭ pri [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|CentralAuth]]. Tio povas, ekzemple, kaŭzi problemojn pri mallokaj alinomadoj, ŝanĝado de pasvortoj, ŝanĝado aŭ konfirmado de via retpoŝta adreso, kaj ensalutado en novajn vikiojn. Tio okazos ĉirkaŭ [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200507T05 05:00 UTC]. Tio estas pro mastrumado de datenbankoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T251157] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * Vi povas ricevi sciigon, kiam oni kreas ligilon al paĝo kreita de vi. Vi povas malŝalti tiujn sciigojn por individuaj paĝoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.31|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-05-05|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-05-06|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-05-07|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W19"/> 16:59, 4 maj. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20041690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Tech News: 2020-20]] == <section begin="technews-2020-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Ĉiu nun rajtas enporti fotojn el [[w:eo:Flickr|Flickr]] al Komunejo per la [[c:Special:UploadWizard|Alŝutilo]]. Antaŭ tio, nur aŭtomat-patrolantoj en Komunejo rajtis enporti fotojn el Flickr. [https://phabricator.wikimedia.org/T90004] '''Problemoj''' * [[phab:T251502|Komunejo]] estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 12a de Majo. Tio okazos ĉirkaŭ [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200512T05 05:00 UTC]. Tio estas pro mastrumado de la datenbankoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T251502] * [[phab:T251984|Pluraj vikioj, inkluzive de Vikidatumoj,]] estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 19a de Majo [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. La anglalingva Vikipedio estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 21a de Majo [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. Tio estas pro mastrumado de la datenbankoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.32|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-05-12|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-05-13|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-05-14|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] JavaScript-programetoj kaj akcesoraĵoj ne plu povas kontroli ĉu pluraj ŝlosiloj ekzistas samtemep per <code>mw.config.exists()</code> aŭ <code>mw.user.tokens.exists()</code>. Vi povas uzi la metodojn <code>exists()</code> kaj <code>get()</code> por kontroli ŝlosilojn po unu por metodvoko. [https://phabricator.wikimedia.org/T251855] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W20"/> 20:40, 11 maj. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20078386 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Tech News: 2020-21]] == <section begin="technews-2020-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Se vi forgesas vian pasvorton, vi povas peti por nova pasvorto sendotan al via retpoŝta adreso. Vi devas scii vian retpoŝtan adreson aŭ vian uzantnomon. Vi povas permesi, ke vi devos provizi kaj la retpoŝtan adreson kaj la uzantnomon. Tio estas ŝanĝebla prefero. Tio celas ricevon de malpli da pasvorto-restarigaj retmesaĝoj petataj de aliuloj. Tio estas nun havebla en ĉiuj Vikimediaj vikioj. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update#May_11,_2020][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2020-May/094804.html] '''Problemoj''' * Ekzistas cimo, kiu ĝenas uzantojn de iPhone kun [[:w:eo:iOS|iOS]] 13 kaj [[w:eo:Safari (retumilo)|Safari]]. Se vi uzas iPhone por legi aŭ redakti Vikipedion kaj spertas cimojn en la poŝaparata retejo, vi povas [[mw:Skin talk:Minerva Neue|raporti ilin]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252223] * [[phab:T251984|Pluraj vikioj, inkluzive de Vikidatumoj,]] estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 19a de Majo [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. La anglalingva Vikipedio estos en nurlega reĝimo dum kelkaj minutoj en la 21a de Majo [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. Tio estas pro mastrumado de la datenbankoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * La [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Vikipedia aplikaĵo]] por Android ebligas uzantojn [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search (to be released May 2020)|aldoni]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Depicts|montras-asertojn]] en Komunejo. La beta-versio uzis [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data/Computer-aided tagging|komputile helpatan etikedfiksadon]]. Tio estis forigita por pli specifaj montras-assertoj. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested_Edits_4.0_-_Tag_Commons_images_to_improve_search_(to_be_released_May_2020)] * Ne ekzistas nova versio de MediaVikio ĉi-semajne. '''Okazontaj ŝanĝoj''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Grafoj]] estos bildigataj en la TTT-legilo. Tio uzos [[w:eo:JavaScript|Javascript]]. Grafoj, espereble, funkcios pli bone por ĉiuj, tiuj uzas JavaScript. Tio ne funkcios por tiuj, kiuj ne uzas JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T236892] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] Iom da CSS por la etosoj simpliĝis. Tio rilatas al <code>div#p-personal</code>, <code>div#p-navigation</code>, <code>div#p-interaction</code>, <code>div#p-tb</code>, <code>div#p-lang</code>, <code>div#p-namespaces</code>, <code>div#p-variants</code>, kaj <code>div#footer</code>. Ili ne plu havos la elementon <code>div</code>. Vi devos ĝisdatigi viajn akcesoraĵojn, programetojn, aŭ uzantostilojn. Tio estas pro la uzo de [[:w:eo:HTML5|HTML5]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252467] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] Iom da CSS por [[mw:Skin:Vector|la etoso Vector]] ŝanĝiĝis. Tio rilatas al <code>#p-variants</code>, <code>#p-namespaces</code>, <code>#p-personal</code>, <code>#p-views</code> and <code>#p-cactions</code>. Tiuj ne plu povas uzi <code>> ul</code>. Vi eble devas ĝisdatigi viajn akcesoraĵo, programetojn, aŭ uzantostilojn. [[phab:T252447|Vidu la kielon]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W21"/> 17:18, 18 maj. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Tech News: 2020-22]] == <section begin="technews-2020-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * La vida redaktilo nun funkcias kun la [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|etoso Modern]]. La ŝanĝoj postulitaj por ebligi tion eble kaŭzas problemojn por kelkaj programetoj aŭ akcesoraĵoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T177243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.34|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-05-26|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-05-27|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-05-28|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W22"/> 14:17, 25 maj. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Tech News: 2020-23]] == <section begin="technews-2020-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Ekzistas nova beta-versio de la [[:c:Commons:Mobile app|aplikaĵo de Vikimedia Komunejo]] por Android. Ĝi havas novan funkcion por zomado, kiam vi spektas bildojn. Ĝi povas ankaŭ sugesti lokojn, kiam vi alŝutas fotojn kun geografiaj etikedoj. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-May/093431.html] '''Problemoj''' * Okazis problemo pri la datenbanko de Komunejo en la 27a de Majo. Komunejo ne estis redaktebla dum ok minutoj. Pro tiu problemo, la datenbanko estis movita. Tio kaŭzis alian mallongan nurlegeblan periodon en la 29a de Majo. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200528-s4_(commonswiki)_on_read-only_for_8_minutes][https://phabricator.wikimedia.org/T253808][https://phabricator.wikimedia.org/T253825] * La [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|etoso Vector]] havis problemon, ke vi ne povis aldoni ligilojn al la artikolo en aliaj lingvoj. Vi ne povis vidi la paragrafon, se ne jam ekzistis ligiloj al aliaj lingvoj. Tio ankaŭ forigis ligilojn al [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|traduko de enhavo]] kaj al lingvaj agordoj. Tio estas nun riparita. [https://phabricator.wikimedia.org/T252800] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * Vi povas esti sciigata kiam oni kreas ligilon al paĝo kreita de vi. Vi povas malŝalti sciigojn por individuaj paĝoj. Vi povas ankaŭ tuj malŝalti ilin en la sciigoj ricevitaj de vi. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.35|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-06-02|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-06-03|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-06-04|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W23"/> 22:30, 1 jun. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Tech News: 2020-24]] == <section begin="technews-2020-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Kelkaj artikoloj havas tabelojn ordigeblajn diversmaniere. Ekzemple, listo de landoj povas esti ordigita alfabete, sed vi povas alklaki la kolumnon de grandoj por ordigi laŭ grandoj. Se vi alklakas duafoje, ĝi ordigas la la landojn malaorde. Nun, tria alklako restarigos la originalan ordon. [https://phabricator.wikimedia.org/T226697] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint_errors/self-closed-tag|Sinfermantaj etikedoj]] nun funkcias laŭ la specifoj de [[:w:eo:HTML5|HTML5]]. <code><nowiki><b/></nowiki></code> estas ekzemplo de sinfermanta etikedo. Ĝi estu <code><nowiki><b></nowiki></code>. Paĝoj kun tiu eraro estis listitaj en [[:w:eo:Kategorio:Paĝoj kun nevalida memferma HTML‑etikedo|spura kategorio]] ekde 2016. Tiuj estos listitaj en [[Special:LintErrors/self-closed-tag]]. Tio ne efikas sur <code><nowiki><references /></nowiki></code> aŭ <code><nowiki><ref /></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T134423] * Ekzistas rubando nomita <code>WikidataPageBanner</code>. Ĝi estas, ekzemple, uzata en Vikivojaĝoj, en la vikio de Vikimedio Rusio, kaj en la Katalunlingva, Eŭsklingva, Galeglingva, kaj Turklingva Vikipedioj. Ĝoi estos nun ankaŭ vidata de vizitantoj vizitantaj per poŝaparatoj. Antaŭ tio, la rubando estis nur videbla per surtablaj komputiloj. La vikioj ĝisdatigu instrukciojn en <code>MediaWiki:Sitenotice</code>, por ke redaktantoj scios kiel testi kaj stiligi por poŝaparatoj ankaŭ. [https://phabricator.wikimedia.org/T254534][https://phabricator.wikimedia.org/T254295] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Altnivela ero]] Vi povas nun redakti [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|AmasMesaĝo]]-priskribojn per la [[:w:eo:Aplikprigrama Interfaco|API]]. Tio utilas al iloj kaj akcesoraĵoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T226929] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.36|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2020-06-09|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2020-06-10|{{PAGELANGUAGE}}}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2020-06-11|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|kalendaro]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * Portempa riparo helpis vikiojn igi siajn ĉefpaĝojn pli poŝaparate uzeblaj. Tio ne estas rekomendata ekde 2017. Tio ne funkcios post la 13a de Julio. Vikioj uzu [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|Ŝablonajn Stilojn]] anstataŭe. 118 vikioj devas ripari tion ĉi. Vi povas [[phab:T254287|legi kaj kontroli, ĉu via vikio estas riparenda]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W24"/> 21:11, 8 jun. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20156263 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Tech News: 2020-25]] == <section begin="technews-2020-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Toolforge|Toolforge]] hosts several tools created by the Wikimedia community like edit counters or enhanced editors. It is changing the domain from '''tools.wmflabs.org''' to '''toolforge.org'''. The routing scheme is moving from '''tools.wmflabs.org/toolname''' to '''toolname.toolforge.org'''. You can [[:wikitech:News/Toolforge.org|read the details]]. Tools that use OAuth will have to be updated to keep working. You can [[:wikitech:Help:Cloud_ Services Introduction|ask for help]]. '''Problems''' * There is a Wikidata item link in the sidebar on many pages. This disappeared for a couple of days for users who have the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook]] skin. This was because of a bug. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T254485] * Editing, logging in and logging out didn't work properly for a short period of time last week. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 June. It will be on all wikis from 18 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will not support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]] after the new version in July. Support for Python 3.4 and MediaWiki below 1.19 will also be dropped. You should migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|ask for help]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot-announce/2020-June/000015.html] * The selectors <code>.menu</code> and <code>.vectorMenu</code> will no longer work in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]] skin. This can affect gadgets and user scripts. <code>.menu</code> should be replaced by <code>ul</code>. <code>.vectorMenu</code> should be replaced by <code>.vector-menu</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T254797] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W25"/> 21:36, 15 jun. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20175854 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Tech News: 2020-26]] == <section begin="technews-2020-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translations]] are available. '''Problems''' * There are some [[mw:Special:MyLanguage/Growth|new tools]] to make it easier for newcomers to start editing. They are available on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/growthexperiments.dblist some wikis]. These wikis had a problem with the visual editor for a short period of time last week. This was because of a bug in the new tools. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255607] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some user scripts and gadgets stopped working because of a change to [[:w:en:CSS|CSS]] selectors. <code>.vectorTabs</code> should be replaced with <code>.vector-menu-tabs</code> to fix this. [https://phabricator.wikimedia.org/T255718] '''Changes later this week''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. This will be released on 24 June. You can [[mw:mw:Help talk:Paragraph-based Edit Conflict Interface|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 June. It will be on all wikis from 25 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. It will not work after 13 July. Wikis should use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] instead. 91 wikis still need to fix this. You can [[phab:T254287|read more and see if your wiki is affected]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W26"/> 18:48, 22 jun. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20204321 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Tech News: 2020-27]] == <section begin="technews-2020-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translations]] are available. '''Problems''' * Everyone was logged out. This was because a few users saw the wikis as if they were logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html] * Some readers didn't see new edits to pages. If the page had been recently changed they saw an older version of the page instead. This only affected readers who were logged out. It lasted for ten days. It has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.39|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 July. It will be on all wikis from 1 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|]] The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|Modern]] and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Monobook|Monobook]] skins use the ID <code>searchGoButton</code> for the go button. This is <code>searchButton</code> for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]]. To have the same ID for all skins it will change to <code>searchButton</code> in Monobook and Modern too. This will affect gadgets and user scripts. It will happen on 23 July. They should be updated to use <code>searchButton</code>. You can [[phab:T255953|read more and see a list of affected scripts]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W27"/> 16:30, 29 jun. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20228118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Tech News: 2020-28]] == <section begin="technews-2020-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguageExtension:Score|Score]] extension has been disabled for now. This is because of a security issue. It will work again as soon as the security issue has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257066] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.40|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 July. It will be on all wikis from 9 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Abstract Wikipedia is a new Wikimedia project. It will collect language-independent information that can be easily read in different languages. It builds on Wikidata. The name is preliminary. You can [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093571.html] * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] developers are thinking about new experimental tools. If you use an iPhone you can help them by [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/2020 survey|answering the survey]]. * Some [[mw:New requirements for user signatures#Outcome|rules for user signatures]] will soon be enforced. [[Special:LintErrors|Lint errors]] and invalid HTML will no longer be allowed in user signatures. Nested substitution will not be allowed. A link to your user page, user talk page or user contributions will be required. You can [https://signatures.toolforge.org/check check if your signature works with the new rules]. This is because the signatures can cause problems for tools or other text on the page. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W28"/> 20:17, 6 jul. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20251754 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Tech News: 2020-29]] == <section begin="technews-2020-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users can [[mw:Extension:Thanks|thank]] others for their edits. [[mw:Extension:CheckUser|Checkusers]] can now see user data related to that action. This can help identify [[m:Special:MyLanguage/Sock puppetry|sock puppets]] who harass others using thanks. [https://phabricator.wikimedia.org/T252226] '''Problems''' * Everyone was logged out a couple of weeks ago to fix a security problem. The problem was not entirely fixed. Because of this everyone was logged out once again last week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-July/002327.html] '''Changes later this week''' * Wikis that are not for one specific language can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|translate]] pages. Sometimes parts of translations are outdated or missing. Outdated translations are marked with a <span style="background-color:#fdd">pink background</span>. Missing translations will also be marked in the future. This markup can sometimes break things. It can soon be disabled by using <code><translate nowrap></translate></code> on the source page. [https://phabricator.wikimedia.org/T256625] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.41|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 July. It will be on all wikis from 16 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review plans to use [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093577.html][https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/July][https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vpbt50rwxgb2r6qn][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093607.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W29"/> 16:29, 13 jul. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20278125 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News: 2020-30]] == <section begin="technews-2020-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. The mobile main page special casing stopped working 14 July. 60 wikis now have main pages that don't work well on mobile. You can see which ones, how to fix it and how to get help [[phab:T254287|in Phabricator]]. This is the same problem that was reported in Tech News [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|2020/24]] and [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|2020/26]]. '''Problems''' * There is a problem with the interlanguage links. The interlanguage links are the links that help you find a specific page in a different language. The sorting is broken. The developers are working on a solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * Some users keep getting the notifications for the same event. Some of these are old events. [https://phabricator.wikimedia.org/T257714] * Some users have trouble logging in. This is probably a [[:w:en:HTTP cookie|browser cookie]] problem. The developers are working on understanding the problem. If you have trouble logging in you can see the details [[phab:T258121|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T258121] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 July. It will be on all wikis from 23 July ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a <code>{{int:printableversion}}</code> link. This will disappear. That is because web browsers today can create a printable version or show how it will look in print anyway. [https://phabricator.wikimedia.org/T167956] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W30"/> 19:13, 20 jul. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Tech News: 2020-31]] == <section begin="technews-2020-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Small wiki toolkits/Starter kit|Starter kit]] is now available for wiki communities. This page lists technical resources, tools, and recommendations. These are essential to operate a wiki project. This is mostly useful for smaller wikis where the community has limited experience with this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093633.html] * The first features of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project are available for logged-in users on all wikis. In order to use them, uncheck ''{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}'' in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|local]] or [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global]] preferences in section ''{{int:prefs-skin-prefs}}''. More improvements are planned. [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|Feedback is welcome]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On multiple wikis, a UTCLiveClock gadget is available. For wikis that import the gadget [[:mw:MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js|directly from mediawiki.org]], end users can now [[mw:MediaWiki_talk:Gadget-UTCLiveClock.js#Time_zones|choose a different timezone to show instead of UTC]]. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The deployment train for MediaWiki has been blocked this week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093640.html][https://phabricator.wikimedia.org/T257969] * Translation Notification Bot was sending the same message multiple times to every translator. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T144780] * Some users were receiving the same notification multiple times. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from July 28. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from July 29. It will be on all wikis from JUly 30 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W31"/> 13:51, 27 jul. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Tech News: 2020-32]] == <section begin="technews-2020-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translations]] are available. '''Problems''' * All queries to the [[mw:Wikidata Query Service|Wikidata Query Service]] failed between 17:50 and 17:59 UTC on Thursday 23 July. Some queries failed during a longer period. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200723-wdqs-outage] * Interlanguage links were ordered incorrectly for the past few weeks. This problem was also mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News two weeks ago]]. The problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * There is a problem with the [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global preferences]] for the "{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}" option. Developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T258493] * A bug in the Wikibase extension had disabled the "move" and "create" types of protection in the main (Gallery) namespace on Wikimedia Commons. New protections could not be added, and existing protections were not enforced, allowing some page moves and page creations that should not have been possible. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T258323] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS Player|video player]] will change to be simpler and more modern. This week, the current beta feature will become the video player for everyone on most non-Wikipedia wikis. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * Users' <code>global.js</code> and <code>global.css</code> pages will now also be loaded on the mobile site. You can read [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs#Per-skin_customization|documentation]] for how to avoid applying styles to the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T138727] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook]] skin, the <code>searchGoButton</code> identifier is now <code>searchButton</code>. This may affect CSS and JS gadgets. Migration instructions can be found in [[phab:T255953|T255953]]. This was previously mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|issue 27]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bot operators can use Pywikibot to regularly archive discussions. The behavior when the bot uses <code>counter</code> to prevent large archives was changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T215247] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 4. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 5. It will be on all wikis from August 6 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W32"/> 15:42, 3 aŭg. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Tech News: 2020-33]] == <section begin="technews-2020-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileImporter and FileExporter]] became standard features on all Wikis during the first week of August. They help you transfer files from local wikis to Wikimedia Commons with the original file information and history intact. [https://phabricator.wikimedia.org/T140462] '''Problems''' * The mobile skin displays a message at the bottom of the page about who edited last. This message showed raw wikitext. This has now been fixed. Some messages in [[mw:Structured Discussions|Structured Discussions]] and [[mw:Content translation|content translation]] may still appear as raw wikitext. Developers are working on it. [https://phabricator.wikimedia.org/T259565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 11. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 12. It will be on all wikis from August 13 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W33"/> 16:06, 10 aŭg. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20353586 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Tech News: 2020-34]] == <section begin="technews-2020-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you revert an edit using the undo link your edit is marked with an <code>undo</code> tag. This will now only happen if you don't change anything in the edit window before publishing the undo. This is to keep users from marking edits as undos when they actually do something else. [https://phabricator.wikimedia.org/T259014] * The new [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI version]] will not work with [[:w:en:Internet Explorer 8|Internet Explorer 8]]. This means the wikis will look strange and not work well in Internet Explorer 8. This was reported in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech/News/2020/17]]. This is because keeping the wikis working with very old browsers creates other problems. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-August/093718.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 August. It will be on all wikis from 20 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis next week. This is a reminder. You can help by [[m:Tech/Server switch 2020|translating the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W34"/> 20:41, 17 aŭg. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20366028 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Tech News: 2020-35]] == <section begin="technews-2020-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 August. It will be on all wikis from 27 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W35"/> 17:59, 24 aŭg. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20389773 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Tech News: 2020-36]] == <section begin="technews-2020-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translations]] are available. '''Problems''' * This is a reminder. All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 14:00 and 15:00 UTC. Please check on the details on [[m:Tech/Server switch 2020|the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W36"/> 20:09, 31 aŭg. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20411995 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Tech News: 2020-37]] == <section begin="technews-2020-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Normally pages can be moved to a title that has no existing page yet or to a page that has only one revision, which is a redirect to the page to be moved. A new user right allows editors to move pages over one-revision pages that redirect to anywhere. [https://phabricator.wikimedia.org/T239277] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 September. It will be on all wikis from 10 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All MediaWiki [[:w:en:API|API]] modules will now use <code>watchlist</code> instead of <code>watch</code>. This was inconsistent before. [https://phabricator.wikimedia.org/T247915] '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] team might work on patrolling tools in the future. You can let them know what tools would be useful for you or for less experienced patrollers. See the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Patrolling conversation|page on mediawiki.org]]. * [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]] will be updated to a new version. This will probably take around two days. OTRS agents will not have access to the system during these days. Emails that come in during the update will be delivered when the update is done. The plan is to start around 08:00 UTC on 14 September. This could change. [https://phabricator.wikimedia.org/T187984] * The Wikipedia Android app will send [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will need [[:w:en:Google Play Services|Google Play Services]] to work. It will also be possible to get the app without Google Play Services but push notifications will not work. Google Play Services is also used to make the app work for [[:w:en:Android KitKat|Android 4.4]] users. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android#Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T146032] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review could move to [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. You can take part in the [[mw:GitLab consultation|consultation]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Dropdown menus in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|the Vector skin]] use a <code>.menu</code> class. This will not work in the future. Scripts can use <code>nav ul</code> instead. <code>.vectorTabs</code> and <code>.vectorMenu</code> will also not work. Some scripts need to be updated. You can [[phab:T262092|read more in Phabricator]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W37"/> 15:59, 7 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20427670 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Tech News: 2020-38]] == <section begin="technews-2020-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Wikimedia Apps|Wikipedia apps]] briefly showed pages without [[w:en:CSS|CSS]] last week. This meant they looked wrong. It was quickly fixed but cached pages without CSS were shown for a few hours. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200909-mobileapps_config_change][https://phabricator.wikimedia.org/T262437] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 September. It will be on all wikis from 17 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W38"/> 16:18, 14 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20446737 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Tech News: 2020-39]] == <section begin="technews-2020-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new tag for reverted edits. For example you can see it in the recent changes feed or in the article history. It is added to edits when they have been undone, rollbacked or manually reverted to an older version of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254074][https://phabricator.wikimedia.org/T164307] '''Changes later this week''' * The number of times you can do something in a period of time on wiki is limited. This could be the number of edits per minute or the number of users you email in a day. Some users are not affected by all limits because of their user rights. They could soon see the limit even if it does not affect them. [https://phabricator.wikimedia.org/T258888] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 September. It will be on all wikis from 24 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W39"/> 21:26, 21 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20461072 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Tech News: 2020-40]] == <section begin="technews-2020-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Admins can now see links to diffs of deleted revisions on [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. This uses the interface of [[Special:Undelete|Special:Undelete]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T261630] * Editors are automatically added to some user groups. For example editors are added to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] when they have edited enough times and long enough. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|Abuse filters]] can hinder users from automatically getting user rights for a period of time. They can also remove rights user have. Wikis can now ask to change how long this period of time is for their wiki [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projectPHIDs=Wikimedia-Site-requests in Phabricator]. It is currently five days. [https://phabricator.wikimedia.org/T231756] '''Problems''' * [[m:Tech/News/2019/34|Last year]] some abuse filters stopped working because of a new change. If they tried to use variables that were unavailable for that action they would fail. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230256] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 September. It will be on all wikis from 1 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can't see the language links to other language versions from the talk page or history page. They are also not shown when you edit an article. This could change. It is not decided if for example the history page should link to another history page or to the article. You can take part in the [[phab:T262472|discussion in Phabricator]]. * The link colours could change. This is to make the difference between links and other text more clear. You can [[phab:T213778|read more in Phabricator]]. * In your preferences you can choose to get different notifications on the web or by email. You will see <code>Apps</code> as one of the alternatives later this week. This is because the [[mw:Wikimedia Apps|Android and iOS Wikipedia apps]] will use push notifications for those who want them. You can see the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo preferences] on the test wiki. The goal is to have push notifications on Android in October and on iOS in early 2021. [https://phabricator.wikimedia.org/T262936] * You can soon put pages on your watchlist for a limited time. This could be useful if you want to watch something for a shorter time but don't want it on your watchlist forever. It now works on [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]] and will come to more wikis later. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Watchlist Expiry|read more]] and [[m:Community Tech/Watchlist Expiry/Release Schedule|see when it will come to other wikis]]. * You can see what Wikimedians think are the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|best new technical tools this year]]. You can also nominate them. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W40"/> 21:23, 28 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20483264 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Tech News: 2020-41]] == <section begin="technews-2020-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://consultation-stats.toolforge.org/ new tool] where you can see which home wiki users have in discussions on Meta. This can help show which communities are not part of the discussion on wikis where we make decisions that affect many other wikis. * You can now thank users for file uploads or for changing the language of a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254992] '''Problems''' * There were many errors with the new MediaWiki version last week. The new version was rolled back. Updates that should have happened last week are late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177] * Everyone was logged out. This was because a user reported being logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093922.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Many pages have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. You can [https://techblog.wikimedia.org/2020/09/28/diving-into-wikipedias-ocean-of-errors/ read more] and now [[:w:en:User:Jdlrobson/User scripts with client errors|see a list of user scripts with errors]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 October. It will be on all wikis from 8 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Letters immediately after a link are shown as part of the link. For example the entire word in <code><nowiki>[[Child]]ren</nowiki></code> is linked. On Arabic wikis this works at both the start and end of a word. Previously on Arabic wikis numbers and other non-letter Unicode characters were shown as part of the link at the start of a word but not at the end. Now only Latin and Arabic letters will extend links on Arabic wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T263266] '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 27 October around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W41"/> 16:24, 5 okt. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20515061 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Tech News: 2020-42]] == <section begin="technews-2020-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Because of the problems with the MediaWiki version two weeks ago last week's updates are also late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177][https://phabricator.wikimedia.org/T263178][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093944.html] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live previews]] didn't show the templates used in the preview if you just edited a section. This has now been fixed. You can also test [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] pages even if you have the live preview enabled. Previously this didn't work well. [https://phabricator.wikimedia.org/T102286][https://phabricator.wikimedia.org/T186390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 October. It will be on all wikis from 15 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A new stable version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is coming soon. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-October/010056.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W42"/> 15:24, 12 okt. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20528295 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Tech News: 2020-43]] == <section begin="technews-2020-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-10-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-10-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-10-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|en}} around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function will be updated soon so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] * Some gadgets and user-scripts use the HTML div with the ID <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#jump-to-nav</code>. This div will be removed soon. Maintainers should replace these uses with either <code dir=ltr>#siteSub</code> or <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#mw-content-text</code>. A list of affected scripts is at the top of [[phab:T265373]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W43"/> 16:30, 19 okt. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20550811 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Tech News: 2020-44]] == <section begin="technews-2020-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 October 27 around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * Last week, links to "diffs" from mobile watchlists and recentchanges were linking to page-revisions instead of diffs. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T265654] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Since the introduction of the [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrators]] user group in 2018, administrators couldn’t view the deleted history of CSS/JS pages. Now they can. [https://phabricator.wikimedia.org/T202989] * There was a problem with the [[Special:Tags|Change Tags]]. The software would apply the "{{int:Tag-mw-reverted}}" tag to any page actions such as page-protection changes if they came directly after a reverted edit. This has now been fixed for new edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T265312] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias in November. Another announcement will be made once the date is finalized. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W44"/> 17:38, 26 okt. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20574890 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Tech News: 2020-45]] == <section begin="technews-2020-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser uses very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It could lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since October 29, 2020, users who use old TLS versions will not be able to connect to Wikimedia projects. A list of [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]] is available. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T258405] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new automatic [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] available: [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:nonnumeric-formatnum}}|Pages with non-numeric formatnum arguments]]. It collects pages which use the <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> parser function with invalid (non-numeric) input, ''e.g.'' <code><nowiki>{{formatnum:TECHNEWS}}</nowiki></code>. Note that <code><nowiki>{{formatnum:123,456}}</nowiki></code> is also invalid input: as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#formatnum|documentation]], the argument should be <u>unformatted</u> so that it can be reliably and correctly localised. The tracking category will help identify problematic usage and double-formatting. The new tracking category's name can be [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=nonnumeric-formatnum&group=core&optional=1&action=translate translated at translatewiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237467] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 4. It will be on all wikis from November 5 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Administrators and stewards will be able to use a special page (Special:CreateLocalAccount) to force local account creation for a global account. This is useful when account creation is blocked for that user (by a block or a filter). [https://phabricator.wikimedia.org/T259721] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias on November 4. This change excludes the English, Russian, and German-language Wikipedias, plus a few smaller Wikipedias with special circumstances. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|the help page]] and [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?|the troubleshooting guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''Future changes''' * A discussion has been restarted about using a Unicode minus sign (− U+2212) in the output of <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> when it is given a negative argument. [https://phabricator.wikimedia.org/T10327] * In the future [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|IP addresses of unregistered users will not be shown for everyone]]. They will get an alias instead. There will be a new user right or an opt-in function for more vandal fighters to see the IPs of unregistered users. There would be some criteria for who gets the user right or opt-in. There will also be other new tools to help handle vandalism. This is early in the process and the developers are still collecting information from the communities before they suggest solutions. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W45"/> 16:08, 2 nov. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20604769 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Tech News: 2020-46]] == <section begin="technews-2020-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * You can see [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|reference previews]]. This shows a preview of the footnote when you hover over it. This has been a [[mw:Beta Features|beta feature]]. It will move out of beta and be enabled by default. There will be an option not to use it. The developers are looking for small or medium-sized wikis to be the first ones. You can [[m:User talk:Michael Schönitzer (WMDE)|let them know]] if your wiki is interested. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-November/002373.html] * From November 16 the categories will not be sorted in order for a short time. This is because the developers are upgrading to a new version of the [[:w:en:International Components for Unicode|internationalisation library]]. They will use a script to fix the existing categories. This can take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W46"/> 15:49, 9 nov. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20634159 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Tech News: 2020-47]] == <section begin="technews-2020-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 16 November, changes to categories will not be sorted correctly for most languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''Changes later this week''' * If you merged two pages in a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespace]] where pages can't redirect this used to break the merge history. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T93469] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-11-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-11-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-11-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] is now open for proposals. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 16 to 30 November. You can vote on proposals from 8 December to 21 December. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W47"/> 15:36, 16 nov. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20669023 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Tech News: 2020-48]] == <section begin="technews-2020-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Timestamps in [[Special:Log|Special:Log]] are now links. They go to Special:Log for only that entry. This is how timestamps work on for example the history page. [https://phabricator.wikimedia.org/T207562] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2020 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from 1 December. Unclaimed projects can be deleted from 1 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-November/094054.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W48"/> 17:18, 23 nov. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20698111 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Tech News: 2020-49]] == <section begin="technews-2020-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] will show readers more of the article history. They can see new updates and easier see how the article has changed over time. This is an experiment. It will first be shown only to some iOS app users as a [[:w:en:A/B testing|test]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T241253][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Breaking_Down_the_Wall] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]] can be used for [[:w:en:SQL|SQL]] queries. You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry], [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] or other ways to do this. To make the Wiki Replicas stable there will be two changes. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work. You can also only query a database if you connect to it directly. This will happen in February 2021. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W49"/> 17:44, 30 nov. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20728523 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Tech News: 2020-50]] == <section begin="technews-2020-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now put pages on your watchlist for a limited period of time. Some wikis already had this function. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Watchlist_Expiry][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Watchlist_expiry] '''Changes later this week''' * Information from Wikidata that is used on a wiki page can be shown in recent changes and watchlists on a Wikimedia wiki. To see this you need to turn on showing Wikidata edits in your watchlist in the preferences. Changes to the Wikidata description in the language of a Wikimedia wiki will then be shown in recent changes and watchlists. This will not show edits to languages that are not relevant to your wiki. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-November/014402.html][https://phabricator.wikimedia.org/T191831] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] between 8 December and 21 December. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W50"/> 16:14, 7 dec. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20754641 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Tech News: 2020-51]] == <section begin="technews-2020-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. It was released in India in September. It can now be downloaded in other countries too. [https://diff.wikimedia.org/2020/12/10/growing-wikipedias-reach-with-an-app-for-kaios-feature-phones/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W51"/> 21:34, 14 dec. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20803489 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Tech News: 2020-52]] == <section begin="technews-2020-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2021. '''Recent changes''' * The <code><nowiki>{{citation needed}}</nowiki></code> template shows when a statement in a Wikipedia article needs a source. If you click on it when you edit with the visual editor there is a popup that explains this. Now it can also show the reason and when it was added. [https://phabricator.wikimedia.org/T270107] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Ideas|propose and discuss]] what technical improvements should be done for geographic information. This could be coordinates, maps or other related things. * Some wikis use [[mw:Writing systems/LanguageConverter|LanguageConverter]] to switch between writing systems or variants of a language. This can only be done for the entire page. There will be a <code><nowiki><langconvert></nowiki></code> tag that can convert a piece of text on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T263082] * Oversighters and stewards can hide entries in [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. They can soon hide multiple entries at once using checkboxes. This works like hiding normal edits. It will happen in early January. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W52"/> 20:53, 21 dec. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20833836 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Tech News: 2021-02]] == <section begin="technews-2021-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can choose to be reminded when you have not added an edit summary. This can be done in your preferences. This could conflict with the [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T12729] * You can link to specific log entries. You can get these links for example by clicking the timestamps in the log. Until now, such links to private log entries showed no entry even if you had permission to view private log entries. The links now show the entry. [https://phabricator.wikimedia.org/T269761] * Admins can use the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter tool]] to automatically prevent bad edits. Three changes happened last week: ** The filter editing interface now shows syntax errors while you type. This is similar to JavaScript pages. It also shows a warning for regular expressions that match the empty string. New warnings will be added later. [https://phabricator.wikimedia.org/T187686] ** [[m:Special:MyLanguage/Meta:Oversighters|Oversighters]] can now hide multiple filter log entries at once using checkboxes on [[Special:AbuseLog]]. This is how the usual revision deletion works. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] ** When a filter matches too many actions after it has been changed it is "throttled". The most powerful actions are disabled. This is to avoid many editors getting blocked when an administrator made a mistake. The administrator will now get a notification about this "throttle". * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new tool to [https://skins.wmflabs.org/?#/add build new skins]. You can also [https://skins.wmflabs.org/?#/ see] existing [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. You can [[mw:User talk:Jdlrobson|give feedback]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-December/094130.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots using the API no longer watch pages automatically based on account preferences. Setting the <code>watchlist</code> to <code>watch</code> will still work. This is to reduce the size of the watchlist data in the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T258108] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto's]] [[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#File metadata|file metadata]] now includes length. [https://phabricator.wikimedia.org/T209679] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:w:en:CSS|CSS]] and [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code pages now have link anchors to [https://patchdemo.wmflabs.org/wikis/40e4795d4448b55a6d8c46ff414bcf78/w/index.php/MediaWiki:En.js#L-125 line numbers]. You can use wikilinks like [[:w:en:MediaWiki:Common.js#L-50]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T29531] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There was a [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25|new version]] of MediaWiki last week. You can read [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25/Changelog|a detailed log]] of all 763 changes. Most of them are very small and will not affect you. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W02"/> 15:41, 11 jan. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20950047 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tech News: 2021-03]] == <section begin="technews-2021-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="eo" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.27|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2021-01-19|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2021-01-20|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2021-01-21|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|kalendaro]]). '''Okazontaj ŝanĝoj''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth team]] plans to add features to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer tasks/Experiment analysis, November 2020|get more visitors to edit]] to more Wikipedias. You can help [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translating the interface].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T271791] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] posts could be automatically timestamped in the future. This is because MassMessage senders can now send pages using MassMessage. Pages are more difficult to sign. If there are times when a MassMessage post should not be timestamped you can [[phab:T270435|let the developers know]].</span> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Traduki]] • [[m:Tech|Esti helpata]] • [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W03"/> 16:09, 18 jan. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20974628 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Tech News: 2021-04]] == <section begin="technews-2021-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. You will not be able to read or edit [[:wikitech:Main Page|Wikitech]] for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210128T09 {{#time:j xg|2021-01-28|en}} at 09:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791][https://phabricator.wikimedia.org/T272388] '''Changes later this week''' * [[m:WMDE Technical Wishes/Bracket Matching|Bracket matching]] will be added to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] syntax highlighter on the first wikis. The first wikis are German and Catalan Wikipedia and maybe other Wikimedia wikis. This will happen on 27 January. [https://phabricator.wikimedia.org/T270238] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W04"/> 18:30, 25 jan. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21007423 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Tech News: 2021-05]] == <section begin="technews-2021-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translations]] are available. '''Problems''' * [[:w:en:IPv6|IPv6 addresses]] were written in lowercase letters in diffs. This caused dead links since [[Special:Contributions|Special:Contributions]] only accepted uppercase letters for the IPs. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T272225] '''Changes later this week''' * You can soon use Wikidata to link to pages on the multilingual Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T138332] * Often editors use a "non-breaking space" to make a gap between two items when reading but still show them together. This can be used to avoid a line break. You will now be able to add new ones via the special character tool in the 2010, 2017, and visual editors. The character will be shown in the visual editor as a space with a grey background. [https://phabricator.wikimedia.org/T70429][https://phabricator.wikimedia.org/T96666] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] Wikis use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] to stop bad edits being made. Filter maintainers can now use syntax like <code>1.2.3.4 - 1.2.3.55</code> as well as the <code>1.2.3.4/27</code> syntax for IP ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T218074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[mw:Skin:Minerva Neue|Minerva]] is the skin Wikimedia wikis use for mobile traffic. When a page is protected and you can't edit it you can normally read the source wikicode. This doesn't work on Minerva on mobile devices. This is being fixed. Some text might overlap. This is because your community needs to update [[MediaWiki:Protectedpagetext|MediaWiki:Protectedpagetext]] to work on mobile. You can [[phab:T208827|read more]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Inline_styles_should_not_use_properties_that_impact_sizing_and_positioning][https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Avoid_tables_for_anything_except_data] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] will change the IP address they use to contact the wikis. The new IP address will be <code>185.15.56.1</code>. This will happen on February 8. You can [[:wikitech:News/CloudVPS NAT wikis|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W05"/> 22:38, 1 feb. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21033195 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Tech News: 2021-06]] == <section begin="technews-2021-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now has watchlists and talk pages in the app. [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia] '''Changes later this week''' * You can see edits to chosen pages on [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]]. You can add pages to your watchlist on every wiki you like. The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|GlobalWatchlist]] extension will come to Meta on 11 February. There you can see entries on watched pages on different wikis on the same page. The new watchlist will be found on [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] on Meta. You can choose which wikis to watch and other preferences on [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Special:GlobalWatchlistSettings]] on Meta. You can watch up to five wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T260862] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * When admins [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protecting and unprotecting pages|protect]] pages the form will use the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [[Special:Import|Special:Import]] will also get the new look. This will make them easier to use on mobile phones. [https://phabricator.wikimedia.org/T235424][https://phabricator.wikimedia.org/T108792] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Tech/News/2021/05|Last week]] Tech News reported that the IP address [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] use to contact the wikis will change on 8 February. This is delayed. It will happen later instead. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/CloudVPS_NAT_wikis] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W06"/> 17:41, 8 feb. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21082948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Tech News: 2021-07]] == <section begin="technews-2021-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translations]] are available. '''Problems''' * There were problems with recent versions of MediaWiki. Because the updates caused problems the developers rolled back to an earlier version. Some updates and new functions will come later than planned. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094255.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094271.html] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W07"/> 17:55, 15 feb. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21105437 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Tech News: 2021-08]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor will now use [[:c:Commons:Structured data/Media search|MediaSearch]] to find images. You can search for images on Commons in the visual editor when you are looking for illustrations. This is to help editors find better images. [https://phabricator.wikimedia.org/T259896] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighter]] now works with more languages: [[:w:en:Futhark (programming language)|Futhark]], [[:w:en:Graphviz|Graphviz]]/[[:w:en:DOT (graph description language)|DOT]], CDDL and AMDGPU. [https://phabricator.wikimedia.org/T274741] '''Problems''' * Editing a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EasyTimeline|timeline]] might have removed all text from it. This was because of a bug and has been fixed. You might need to edit the timeline again for it to show properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T274822] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a [[:m:Wikimedia Rust developers user group|user group]] for developers and users interested in working on Wikimedia wikis with the [[:w:en:Rust (programming language)|Rust programming language]]. You can join or tell others who want to make your wiki better in the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 00:16, 23 feb. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21134058 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes. * A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs. '''Problems''' * There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437] * Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 19:07, 1 mar. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21161722 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] == <section begin="technews-2021-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293] * When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185] '''Problems''' * Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257] '''Future changes''' * There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W10"/> 17:50, 8 mar. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21175593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] == <section begin="technews-2021-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296] '''Problems''' * Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322] * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W11"/> 23:21, 15 mar. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21226057 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] == <section begin="technews-2021-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like. * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting] '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like "tone" or "depth". It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from <code dir=ltr>wg*</code> to <code dir=ltr>mw.config</code>. <code dir=ltr>wg*</code> will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W12"/> 16:52, 22 mar. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21244806 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to <code>irc.wikimedia.org</code> and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579] '''Problems''' * When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350] * Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:29, 29 mar. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21267131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example <code>2010-12-XX</code> instead of <code>2010-12</code> for dates with a month but no days. This is because <code>2010-12</code> could be confused with <code>2010-2012</code> instead of <code>December 2010</code>. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:39, 5 apr. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21287348 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294] * If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use <code>mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')</code> to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898] * The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:48, 19 apr. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21356080 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:23, 26 apr. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21391118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346] * Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes <code dir=ltr>.error</code>, <code dir=ltr>.warning</code> and <code dir=ltr>.success</code> do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:42, 3 maj. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21418010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:09, 10 maj. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21428676 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021] * Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from <code>[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]</code> to <code>utf8mb3</code>. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>MediaWiki:Pageimages-blacklist</code> will be renamed <code>MediaWiki:Pageimages-denylist</code>. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 13:48, 17 maj. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21464279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:05, 24 maj. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21477606 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available. '''Problems''' * There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:05, 31 maj. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21516076 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980] * Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for <code>Bedusz</code> doesn't find <code>Będusz</code> on German Wikipedia. The character <code>ę</code> isn't used in German so many would write <code>e</code> instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:01, 7 jun. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21551759 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763] * Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work. * German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:25, 14 jun. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21587625 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>otrs-member</code> group name is now <code>vrt-permissions</code>. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615] '''Problems''' * You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:48, 21 jun. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21593987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page <code>Special:EditGrowthConfig</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423] * Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the "extract text" button on Wikisource you can add <code>.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }</code> to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311] '''Problems''' *You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * <code>Threshold for stub link formatting</code>, <code>thumbnail size</code> and <code>auto-number headings</code> can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]]. * A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:31, 28 jun. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21653312 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 19 July. '''Recent changes''' * [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON</code> and <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config</code>. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON</code>. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from <code>archive.is</code> to <code>web.archive.org</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432] '''Changes later this week''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:32, 5 jul. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21694636 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:30, 19 jul. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21755027 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If <code>{{int:monobook-responsive-label}}</code> is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] <code>{{int:prefs-skin-responsive}}</code>. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:10, 26 jul. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21771634 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl"></nowiki></code></bdi> without the required <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>dir</code></bdi> attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr" dir="ltr" lang="en"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl" dir="rtl" lang="he"></nowiki></code></bdi>. This also applies to some other HTML tags, such as <code>span</code> or <code>code</code>. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]]. * Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated. '''Problems''' * Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList] '''Changes later this week''' * When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this. * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks. You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis. You can test this now by adding <code>?dtenable=1</code> to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:46, 2 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21818289 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available. '''Problems''' * You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449] '''Changes later this week''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="visualClear"></div></nowiki></code></bdi> will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div style="clear:both;"></div></nowiki></code></bdi>. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]]. '''Future changes''' * [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:19, 9 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21856726 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] '''Problems''' * There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719] '''Changes later this week''' * A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549] *Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for "Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition"|from tool maintainers]] on some specific questions. * In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:26, 16 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21889213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><score></nowiki></code></bdi> notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in "safe mode". The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]]. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:57, 23 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21923254 --> == Read-only reminder == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="MassMessage"/> A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes. Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes). For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}<section end="MassMessage"/> </div> 20:33, 24 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21927201 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors. '''Problems''' * Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance. * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:00, 30 aŭg. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21954810 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/] * Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:19, 6 sep. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21981010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680] * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more. '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664] * You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>golang</code></bdi> can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>output</code></bdi> mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:32, 13 sep. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22009517 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021. * MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which "stubs" would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917] * A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported. '''Problems''' * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>piprop</nowiki></code></bdi> parameter has been renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prpiprop</nowiki></code></bdi>. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:30, 20 sep. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22043415 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> 22:21, 27 sep. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 16:29, 4 okt. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> 15:29, 11 okt. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> 20:52, 18 okt. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> 20:07, 25 okt. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> 20:27, 1 nov. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> 20:35, 8 nov. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> 22:05, 15 nov. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> 20:01, 22 nov. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available. '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2021-11-30|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2021-12-01|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2021-12-02|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|kalendaro]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> 21:14, 29 nov. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> 21:58, 6 dec. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> 22:26, 13 dec. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> 22:04, 20 dec. 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> 01:22, 11 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> 19:54, 17 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> 21:37, 24 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> 17:41, 31 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> 21:15, 7 feb. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> 19:17, 14 feb. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> 19:11, 21 feb. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> 22:58, 28 feb. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> 21:15, 7 mar. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> 22:06, 14 mar. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> 16:00, 21 mar. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> 19:53, 28 mar. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> 21:00, 4 apr. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> 19:43, 11 apr. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> 23:11, 18 apr. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> 22:54, 25 apr. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> 19:32, 2 maj. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> 15:21, 9 maj. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> 18:57, 16 maj. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> 00:19, 24 maj. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> 20:27, 30 maj. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> 02:45, 7 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> 16:57, 13 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> 20:17, 20 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> 20:01, 27 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> 19:31, 4 jul. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> 19:23, 11 jul. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> 22:58, 18 jul. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> 19:26, 25 jul. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> 21:20, 1 aŭg. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> 19:48, 8 aŭg. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> 21:07, 15 aŭg. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> 00:10, 23 aŭg. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> 23:03, 29 aŭg. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> 23:20, 5 sep. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == Teknikaj Novaĵoj: $jaro-$semajno == <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Plej Lasta '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri al aliaj uzantoj pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj influos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * La serĉaj serviloj estis altgradigita al nova grava versio. Se vi rimarkas ajnajn aferojn kun serĉanta, bonvolu raporti ilin sur [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Ŝanĝoj okazontaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.Org ekde {{#time:j xg|2022-09-13|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipediaj ekde {{#time:j xg|2022-09-14|eo}}. Ĝi estos sur ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-09-15|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|kalendaro]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Sintakso-markigo]] nun estas spurita kiel [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|multekosta analizila funkcio]]. Nur 500 multekostaj funkciovokoj povas esti uzataj sur ununura paĝo. Paĝoj kiuj superas la limon estas aldonitaj al [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|spura kategorio]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> 01:48, 13 sep. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-38 == <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri al aliaj uzantoj pri tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] Du datumbazaj kampoj en la <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> tablo estas nun falintaj: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> kaj <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Ajnaj demandoj kiu fidas sur ĉi tiuj kampoj devas esti ŝanĝitaj por uzi la novan normaligan kampon nomita <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. Vidu <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> por pli da informoj. Tio ĉi estas parto de [[w:en:Database normalization|normaligo]] de ligaj tabloj. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Ŝanĝoj okazontaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.Org ekde {{#time:j xg|2022-09-20|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipediaj ekde {{#time:j xg|2022-09-21|eo}}. Ĝi estos sur ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-09-22|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|kalendaro]]). * En [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografaj]] mapoj, vi povas uzi ikonojn sur signoj por oftaj punktoj de intereso. Marde, la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|antaŭa ikona aro]] estos ĝisdatigita al [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons versio maki 7.2]. Tio signifas, ĉirkaŭ 100 novaj ikonoj estos disponeblaj. Cetere, ĉiuj ekzistantaj ikonoj estis ĝisdatigitaj por klareco kaj fari ilin labori pli bone en internaciaj kuntekstoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Estontaj ŝanĝoj''' * En [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|grupa diskuto ĉe Vikimanio]], pli ol 30 homoj parolis pri kiel fari kontentan partnerecan softvaron en la Vikimedia movado pli daŭrigebla. Kio speco de subteno estas akceptebla por volontulaj ellaborantoj? Legu la resumon kaj [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|donu vian retrosciigon]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> 22:14, 19 sep. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-39 == <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Tradukoj]] estas disponeblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] Parsoidaj klientoj devus esti ĝisdatigitaj por permesi al spaciala-apartigitaj multi-valoroj en la <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> eco de ligoj. Pliaj detaloj estas en <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Ŝanĝoj okazontaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2022-09-27|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2022-09-28|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-09-29|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|kalendaro]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Vidaj diffs]] fariĝos haveblaj al ĉiuj uzantoj, escepte ĉe Vikivortaroj kaj Vikipedioj. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Diskutpaĝoj en la movebla retejo]] ŝanĝiĝos en la Araba, Bangla, Ĉina, Franca, Haitia Kreola, Hebrea, Korea kaj Vjetnama Vikipedioj. Ili devus esti pli facile uzeblaj kaj provizi pli da informoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * En la [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] nomspaco, paĝoj finantaj kun <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> estos traktitaj kiel JSON, tiel, kiel ili jam estas en la {{ns:2}} kaj {{ns:8}} nomspacoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:28, 27 sep. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-40 == <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Plej novaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj efikos sur vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografaj]] mapoj nun povas montri geopunktoj el Vikidata, tra QID aŭ SPARQL demando. Antaŭe, tio ĉi estis nur ebla por geoformoj kaj geolinioj. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * La [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Plej bona Ilo Premio 2022]] estas serĉanta nomumojn. Vi povas rekomendi ilojn ĝis la 12a de oktobro. '''Ŝanĝoj okazontaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.Org ekde {{#time:j xg|2022-10-04|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipediaj ekde {{#time:j xg|2022-10-05|eo}}. Ĝi estos sur ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-10-06|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|kalendaro]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Diskutpaĝoj en la movebla retejo]] ŝanĝiĝos en la Araba, Bangla, Ĉina, Franca, Haitia Kreola, Hebrea, Korea kaj Vjetnama Vikipedioj. Ili devus esti pli facile uzeblaj kaj provizi pli da informoj. (La liberigo de la pasinta semajno estis prokrastita) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] La <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API modulo postulos [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. Ĉi tiu modulo estas dokumentita kiel interna, kaj uzo de ĝi ne estas subtenita. [[phab:T212071|[5]]] * La Vektoro 2022 haŭto fariĝos la sendependa trans la plej malgranda Vikimediaj projektoj. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Lerni pli]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:22, 4 okt. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> 14:07, 10 okt. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-42 == <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi al aliaj uzantoj pri tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Tradukoj]] estas haveblaj. '''Lastaj ŝanĝoj''' * La ĵus efektivigita trajto de [[phab:T306883|artikolaj bildetoj en Specialaĵo:Serĉo]] estos nur limigitaj al Vikipediaj projektoj. Pliaj detaloj estas en [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * Cimo kiu kaŭzis problemojn en ŝarĝanta artikola bildeto en Specialaĵo:Serĉo estis riparita. Pliaj detaloj estas en [[phab:T320406|T320406]]. '''Ŝanĝoj okazontaj ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2022-10-18|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2022-10-19|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-10-20|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|kalendaro]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] Lua kapsulaj aŭtoroj povas uzi <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> por ŝarĝi datumon el JSONaj paĝoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] Lua kapsulaj aŭtoroj povas ebligi <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> por aldoni erarojn por kelkaj eblaj kodaj problemoj. Tiu ĉi anstataŭas "[[wikidata:Q16748603|Kapsulo:Neniu tuto]]" sur plejmultaj vikioj. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Estontaj ŝanĝoj''' * La [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Ero]] por [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] estos ĝisdatigita ĉe plejpartoj de vikioj. La "$responda "$butono" malsamos post la jena ŝanĝo. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:44, 17 okt. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-43 == <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri al aliaj uzantoj pri tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Estis kelkaj negravaj vidaj korektoj en Specialaĵo:Serĉo, koncerne aŭda ludanta vicigo kaj bilda lokokupila alteco. Pliaj detaloj estas en [[phab:T319230|T319230]]. * Sur Vikipedios, nova [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|prefero]] estis aldonita por kaŝi artikolajn bildetojn en Specialaĵo:Serĉo. Plenaj detaloj estas en [[phab:T320337|T320337]]. '''Problemoj''' * Lasta semajne, tri vikioj ({{int:project-localized-name-frwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-jawiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-ruwiki/eo}}) legis-nur aliron dum 25 minutoj. Tion ĉi kaŭzis la aparatara problemo. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.Org ekde {{#time:j xg|2022-10-25|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2022-10-26|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-10-27|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|kalendaro]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] Kelkaj vikioj estos nur en legita dum kelkaj minutoj pro ŝalto de ilia ĉefa datumaro. Ĝi estos elfarita sur {{#time:j xg|2022-10-25|eo}} ĉe 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist celitaj vikioj]) kaj sur {{#time:j xg|2022-10-27|eo}} ĉe 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist celitaj vikioj]). * Komencante merkredon, nova aro de Vikipedioj akiros "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Almeti ligon]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bawiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-banwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-barwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bclwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bewiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bgwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bhwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-biwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bmwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bpywiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-brwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bswiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bugwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-idwiki/eo}}). Tio ĉi estas parto de la [[phab:T304110|progresa deplojo de ĉi tiu ilo al pli da Vikipedioj]]. La komunumoj povas [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|formi kiel ĉi tiu trajto laboras loke]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Komencante merkredon la 26a de oktobro, 2022, la listo de mentoroj estos altgradigita [[d:Q14339834 | ĉe vikioj kie Kreskiga mentorado estas havebla]]. La sistemo de mentorado daŭros la laboron kiel nun. La aliĝa procezo [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|estos anstataŭigita]] kaj nova administrada opcio estos provizita. Ankaŭ, ĉi tiu ŝanĝo simpligas [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|la kreon de mentoraj sistemoj ĉe Vikipedioj]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Paĝoj kun titoloj, kiuj komencas kun pli malalta-kaza litero laŭ Unicode 11 estos renomitaj aŭ forigitaj. Estas listo de tuŝitaj paĝoj ĉe <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. Pliaj informoj povas esti trovitaj ĉe [[phab:T292552|T292552]]. * La Vektoro 2022 haŭto fariĝos la sendependa trans la plej malgrandaj Vikimedioj. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Lerni pli]]. '''Estontaj ŝanĝoj''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Responda ilo]] kaj [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|Nova Tema ilo]] baldaŭ akiros [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|menuon de specialaj karakteroj]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:21, 24 okt. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-44 == <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri al aliaj uzantoj pri tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Dum la uzo de klavara navigado sur [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografa]] mapo, la fokuso fariĝos pli videbla. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * En {{#special:RecentChanges}}, vi nun povas kaŝi la enirojn por novaj uzantaj kreaĵoj kun la filtrilo por "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2022-11-01|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2022-11-02|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2022-11-03|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|kalendaro]]). * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|mapaj dialogoj]] en VisualEditor akiras kelkajn helpajn tekstojn. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * Eblas nun elekti la lingvon de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografa]] mapo en VisualEditor tra malsuprila menuo. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * Eblas nun aldoni titolon al [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografa]] mapo en VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * Eblas nun kaŝi la kadron de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartografa]] mapo en VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:14, 31 okt. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-45 == <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * Ĝisdatigita versio de la [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Eventa Registriĝa]] ilo estas nun havebla por elprovo ĉe [[testwiki:|testwiki]] kaj [[test2wiki:| test2wiki]]. La ilo provizas trajtojn por eventaj organizantoj kaj partoprenantoj. Via retrosciigo estas bonvena ĉe nia [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|projekta diskutpaĝo]]. Pliaj informoj pri [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|la projekto]] estas haveblaj. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problemoj''' * Dufoje lasta semajne, por almenaŭ 45 minutoj, kelkaj dosieroj kaj bildetoj malsukcesis ŝarĝi kaj alŝutoj maleblis, plejparte por enregistritaj uzantoj. La kaŭzo estas esplorita kaj raporto pri incidento estos disponebla baldaŭ. '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * Estas ne nova MediaWiki versio ĉi tiu semajno. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:30, 8 nov. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:53, 14 nov. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-47 == <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Tradukoj]] disponeblas. '''Plejnovaj ŝanĝoj''' * La aspekto de nelibera amaskomunikilaro en la serĉa spaco kaj por artikolo thumbnails en Specialaĵo:Serĉo estis malaktivigita. Pliaj detaloj estas en [[phab:T320661|T320661]]. '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * Estas ne nova MediaVikia versio ĉi semajne. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] Kelkaj vikioj estos legitaj nur dum kelkaj minutoj pro ŝalto de ilia ĉefa datumaro. Ĝi estos elfarita je la {{#time:j xg|2022-11-22|eo}} ĉe 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist celitaj vikioj]) kaj je la {{#time:j xg|2022-11-24|eo}} ĉe 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist celitaj vikioj]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 21 nov. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2022-48 == <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' el la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu sciigi aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Recurrent item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).</span> * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Recurrent item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]).</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Future changes</span>''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Advanced item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> </div><section end="technews-2022-W48"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:01, 28 nov. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:40, 6 dec. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:33, 12 dec. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:58, 19 dec. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:06, 10 jan. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2023-03 == <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Tradukoj]] disponeblas. '''Problemoj''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Altnivela ero]] La URLs en "{{int:last}}" ligoj sur paĝa historio nun enhavas <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> en loko de <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. Tio ĉi estas ripari problemon kun ligoj indikanta al neĝusta diffs kiam historio estis filtrita de etikedo. Kelkaj uzantaj skriboj povas rompi rezulte de ĉi tiu ŝanĝo. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Ŝanĝoj okazintaj ĉi-finsemajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2023-01-17|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2023-01-18|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2023-01-19|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|kalendaro]]). * Kelkaj [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|ŝanĝoj al la apero de paroladaj paĝoj]] nur estis haveblaj sur <code>{{ns:1}}:</code> kaj <code>{{ns:3}}:</code> nomspacoj. Ĉi tiuj estos etenditaj al alia paroladaj nomspacoj, kiel <code>{{ns:5}}:</code>. Ili daŭros esti malhaveblaj en ne-paroladaj nomspacoj, inkluzivanta <code>{{ns:4}}:</code> paĝojn (ekz., ĉe la Vilaĝa Pumpilo). Vi povas [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|ŝanĝi viajn preferojn]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta ĉefaĵo]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *Sur Vikifontaroj, kiam bildo estas zumita aŭ mallaŭdita en la Paĝo: nomspaco, la sama zumo kaj pataj fiksoj estos memoritaj por ĉiu Paĝo: nomspacaj paĝoj kiuj estas ligitaj al aparta Indekso: nomspaca paĝo. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * La Vektoro 2022 haŭto fariĝos la sendependa por la anglaj Vikipediaj surtablaj uzantoj. La ŝanĝo okazos la 18an de januaro je 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Lerni pli]]. '''Okazontaj ŝanĝoj''' * La 2023 eldono de la [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Komunuma Dezirlista Enketo]], kiu invitas kontribuantojn fari teknikajn proponojn kaj voĉdono por iloj kaj plibonigoj, komencas sekvantan semajnon la 23an januaro 2023 je 18:00 UTC. Vi povas komenci redakti viajn proponojn en [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|la CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:08, 17 jan. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:44, 23 jan. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:04, 31 jan. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:19, 6 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:47, 14 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:56, 21 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:45, 27 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 6 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:18, 13 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:24, 21 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:12, 28 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 3 apr. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:04, 10 apr. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:53, 18 apr. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:02, 24 apr. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:43, 2 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:34, 9 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:43, 15 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 16:53, 22 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:00, 29 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:50, 5 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:49, 12 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:07, 19 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:17, 26 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:49, 3 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:52, 10 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:07, 17 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:19, 25 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:53, 31 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:58, 15 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 15:23, 21 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:59, 28 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:32, 4 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:06, 11 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:18, 18 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 26 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:25, 3 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:37, 9 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:45, 16 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:15, 23 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 30 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:04, 6 nov. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:51, 13 nov. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:54, 21 nov. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:07, 27 nov. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 4 dec. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:11, 12 dec. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:16, 18 dec. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:18, 9 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:11, 16 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:02, 23 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:30, 29 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:21, 5 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:47, 13 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:35, 19 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:22, 26 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 4 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:03, 11 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:38, 18 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:54, 25 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:34, 2 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:35, 8 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 15 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:26, 22 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:32, 30 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:42, 6 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2024-20 == <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Tradukoj]] disponeblas. '''Lastaj ŝanĝoj''' * En Vikifontaro estas speciala paĝo listiganta paĝojn de verkoj sen respondaj skanbildoj. Nun vi povas uzi la novan magian vorton <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> por ekskludi iujn paĝojn (listo de eldonoj aŭ tradukoj de verkoj) el tiu listo. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * Se vi uzas la [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|uzanto-prefero]] "{{int:tog-uselivepreview}}", tiam la ŝablono-paĝa ĉefaĵo "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" nun ankaŭ laboros sen reŝarĝante la paĝo. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartografo]] mapoj nun povas specifi alternativan tekston tra la <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> eco. Tio ĉi estas identa en uzado al la <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> eco en la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|bildo kaj galeria sintakso]]. Escepto por ĉi tiu ĉefaĵo estas vikioj kiel Wikivoyage kie la etaj mapoj estas interaktivaj. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * La malnova [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Gvidita Turneo]] por la "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|Novaj Filtriloj por Redakti Revizian]]" ĉefaĵon estis forigita. Ĝi estis kreita en 2017 por montri homojn kun pli malnovaj kontoj kiel la fasado ŝanĝis kaj nun estis vidita de plejparto de la intencaj homoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Ŝanĝoj okazontaj poste ĉi-semajne''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Ripetiĝanta ero]] La [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|nova versio]] de MediaVikio estos en testaj vikioj kaj MediaWiki.org ekde {{#time:j xg|2024-05-14|eo}}. Ĝi estos en ne-Vikipediaj vikioj kaj kelkaj Vikipedioj ekde {{#time:j xg|2024-05-15|eo}}. Ĝi estos en ĉiuj vikioj ekde {{#time:j xg|2024-05-16|eo}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|kalendaro]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Altnivela ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Okazontaj ŝanĝoj''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Altnivela ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries:</span> *# <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement</span> *# <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi></span> ** <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:57, 13 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:02, 20 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 28 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:33, 3 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:18, 10 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:47, 17 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:31, 24 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:57, 1 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:30, 8 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 16 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:02, 23 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 29 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:41, 5 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 12 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:51, 20 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 26 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:04, 3 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 9 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:00, 17 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:34, 23 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:17, 30 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 7 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:19, 14 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 21 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:54, 28 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:48, 4 nov. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:05, 12 nov. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:58, 19 nov. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:40, 25 nov. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:21, 2 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[gitiles:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:14, 9 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:23, 16 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:40, 14 jan. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:35, 21 jan. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:13, 27 jan. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 4 feb. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:10, 11 feb. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:15, 17 feb. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:39, 25 feb. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:29, 4 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:07, 10 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:46, 17 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:40, 24 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 1 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 7 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:22, 15 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:58, 21 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:29, 28 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:12, 6 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:35, 12 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:10, 19 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:02, 26 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 2 jun. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:14, 10 jun. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:36, 16 jun. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:18, 23 jun. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 30 jun. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:02, 8 jul. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:06, 14 jul. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:39, 21 jul. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-31 == <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * La Komunuma Teknologia teamo koncentriĝos pri deziroj rilataj al la paĝoj de Monitorlistoj kaj Recentaj Ŝanĝoj, dum la venontaj kelkaj monatoj. Ili serĉas reagojn. Bonvolu [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|legi la plej novan ĝisdatigon]], kaj se vi havas ideojn, bonvolu [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|sendi deziron]] pri la temo. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * La Vikimedia Komunumo decidis bloki [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|trans-vikaj aldonoj]] al Vikimedia Commons, por ĉiuj uzantoj sen aŭtokonfirmitaj rajtoj en tiu vikio, komencante de la 16-a de aŭgusto. Ĉi tio estas pro [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|ampleksaj problemoj]] rilataj al dosieroj kiuj estas antaŭenigataj de novuloj. Uzantoj, kiuj estas trafitaj de tio, ricevos erarmesaĝon kun ligilo al la malpli restrikta UploadWizard sur Commons. Bonvolu helpi traduki la [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|mesaĝon]] aŭ doni reagojn pri la mesaĝa teksto. Bonvolu ankaŭ ĝisdatigi viajn lokajn helpaĵojn por klarigi ĉi tiu restrikton. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * En vikioj kun aktivaj provizoraj kontoj kaj Meta-Vikio, administrantoj nun povas meti piednoto por la paĝoj Special:Kontribuoj de provizoraj kontoj, simile al tiuj, kiuj povas esti montrataj en IP- kaj uzantkonto-paĝoj. Ili povas fari tion kreante la paĝon nomitan <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * [[Wikimania 2025]] okazos de la 6-a ĝis la 9-a de aŭgusto. La [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ programo estas havebla] por vi ekscii kiujn sesiojn vi volas partopreni. La plej multaj sesioj estos kun viva elsendo, kun esceptoj por tiuj, kiuj montras la ikonon "sen fotilo". Se vi aliĝas rete por rigardi vivaĵojn kaj uzi la interagajn funkciojn, bonvolu [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|registri]]por libera virtuala bileto. Ekzemple, vi eble estas interesita pri teknikaj sesioj kiel: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Intertempaj Kontoj: Plibonigante privatecon por niaj neregistritaj redaktantoj] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Konstrui Daŭrigeblan Estontecon por Vikimedia Kontribuantoj] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ dekduaj vizioj por vikiteksto!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Kordigi Trans Koncernatoj kun la Produkto kaj Teknologio Konsila Konsilio] * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|Konferenco por MediaVikio Uzantoj kaj Ellaborantoj, Falo 2025]] okazos de la 28a ĝis la 30a de oktobro 2025 en Hanover, Germanio. Ĉi tiu evento estas organizita de kaj por la tria-partio MediaVikio komunumo. Vi povas proponi sesiojn kaj registri por ĉeesti. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:24, 29 jul. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:37, 5 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-33 == <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * La ilobreto de WikiEditor nun inkluzivas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|siajn klavarajn mallongigojn]] en la ŝprucigiloj por siaj butonoj. Tio helpos plibonigi la troveblecon de ĉi tiu funkcio. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * La [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Konsilantaro pri Produkto kaj Teknologio]] publikigis aron da [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proponitaj eksperimentoj]], kiujn la Fondaĵo Wikimedia povas provi por plibonigi komunikadon kun la komunumo. Reagoj pri la proponoj estas bonvenaj ĝis la 22-a de aŭgusto en [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|ĉi tiu diskutpaĝo]]. * La serĉobreto sur la Minerva-haŭto (movebla) estis ĝisdatigita por uzi la saman serĉkomponenton por antaŭa tajpado, kiu estas uzata sur la Vector 2022-haŭto. Ne estas ŝanĝoj en la serĉfunkcio, sed estas negravaj vidaj ŝanĝoj. Specife, la butono por fermi serĉon estis ŝanĝita de "X" al malantaŭenira sago. Ĉi tio helpas distingi ĝin de la alia butono "X", kiu estas uzata por forigi ajnan tekston. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Redaktantoj en iuj vikioj vidos novan ŝaltilon por "Grupigi rezultojn laŭ paĝo" en la paĝoj pri atentaro, rilataj ŝanĝoj kaj paĝoj de lastatempaj ŝanĝoj. Ĉi tio estas [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|A/B-eksperimento]], kiu estas planita komenciĝi la 11-an de aŭgusto kaj daŭros dum 3-6 semajnoj en la bengala, ĉina, ĉeĥa, franca, greka, portugala kaj urdua vikipedioj. La eksperimento ekzamenos kiel pli facile trovebla funkcio povus influi la kapablon de redaktantoj trovi la redaktojn, kiujn ili serĉas. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * La plurvikiaj datumaroj de [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unikodaj datumoj]] estis movitaj al [[c:Category:Unicode Module Datasets|Kategorio:Unikodaj Modulaj Datumaroj]] en Vikimedia Komunejo, por sekvi la ideon "Unu komuna datumfonto, pluraj lokaj vikioj". Plej multaj vikioj estis ĝisdatigitaj por uzi la Komunejan version. Vi povas fari demandojn ĉe [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|la diskutpaĝo]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua-kodo povas aldoni avertojn kiam io estas malĝusta, uzante la funkcion <code dir=ltr>mw.addWarning()</code>. Nun eblas aldoni pli ol unu averton, anstataŭ novaj avertoj anstataŭigantaj malnovajn. Se vi prizorgas Lua-modulon kiu uzis avertojn, vi devus kontroli ĉu ĝi ankoraŭ funkcias kiel atendita. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:26, 11 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-34 == <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Poste ĉi-semajne, homoj ensalutintaj kaj ebligitaj per la "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Diskutiloj]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta-funkcio]] povos "Danki" individuajn komentojn rekte de diskutpaĝoj, anstataŭ devi navigi al paĝhistorio. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Sciu pli pri ĉi tiu funkcio]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * A/B-testo komparanta du versiojn de la donacligilo por komputiloj lanĉiĝis en testwiki la 12-an de aŭgusto kaj en anglalingva Vikipedio la 14-an de aŭgusto por 0.1% de elsalutitaj uzantoj en la retejo por komputiloj. La eksperimento daŭros tri semajnojn kaj finiĝos la 12-an de septembro. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * A/A testo por mezuri la bazlinion por leganta retenado estis lanĉita la 12an de aŭgusto uzante [[wikitech:Experimentation Lab|Eksperimentan Laboratorion]]. Ĉi tio mezuras la procenton de uzantoj, kiuj revizitas vikion post sia unua vizito dum 14-taga periodo. Neniuj vidaj ŝanĝoj estas atendataj. La eksperimento daŭros ĝis la 31a de aŭgusto. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Kvin novaj vikioj estis kreitaj: ** {{int:project-localized-name-group-wikisource/eo}} en la [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** {{int:project-localized-name-group-wikisource/eo}} en la [[d:Q36213|madura lingvo]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** {{int:project-localized-name-group-wikipedia/eo}} en la [[d:Q3450749|Raĥino]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** {{int:project-localized-name-group-wikibooks/eo}} en la [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** {{int:project-localized-name-group-wiktionary/eo}} en la [[d:Q7598268|Norma maroka amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:34, 19 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-35 == <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Dezirlisto ero]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Altnivela ero]] Ĉiuj Ŝablonaj aŭtoroj povas nun uzi suplementajn CSS-proprietojn, ekde tiam ke la CSS-sanitiga ilo uzata de [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] estis ĝisdatigita. Ekzemple: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relativaj unuoj kiel <code>lh</code>; kaj kutimaj ŝnuroj en <code>list-style-type</code>. Ĉi tiuj plibonigoj estas [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Komunuma Wishlist deziro]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * En grandaj vikioj, la defaŭlta tempo por montri redaktojn en la paĝo Special:RecentChanges estis ŝanĝita de 7 tagoj al 1 tago. Ĉi tio estas parto de projekto por plibonigi la prezentadon. Tio ne devus havi ajnan efikon por uzantoj pro la kvanto de redaktoj en tiuj vikioj. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrantoj nun povas aliri la paĝon [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] el la paĝolisto [[{{#special:CommunityConfiguration}}]]. Tio faciligas la serĉadon. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * La videoj de Vikimedia Komunejo ne estis montritaj en la Videa klapeto en Google Serĉo. La problemo estis esplorita kaj raportita al Google, kiu nun riparis la problemon. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * Unu nova vikio estis kreita: {{int:project-localized-name-group-wiktionary/eo}} en [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * Du kampoj de la [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|lastatempaj ŝanĝoj datumbaza tablo]] estas forigataj. <code>rc_new</code> kaj <code>rc_type</code> estas forigataj favore al <code>rc_source</code>. Demandoj al ĉi tiuj malnovaj kampoj komencos malsukcesi ekde ĉi tiu semajno kaj programistoj devus uzi <code>rc_source</code> anstataŭe. Tiuj malnovaj kampoj estis malakceptitaj pli ol 10 jarojn antaŭe kaj ne devus esti uzataj. Ĉi tio estas parto de la laboro por pluigi la agadon kaj stabilecon de demandoj al la tablo de lastatempaj ŝanĝoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * La plej lasta kvaronjara [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Lingvo kaj Internaciiga Informilo]] estas nun havebla. Ĉi tiu eldono inkluzivas: subteno por novaj lingvoj en MediaWiki kaj translatewiki; la komenco de la Lingva Enfluo kaj Evoluoprojekto por helpi subteni la kreskon de novaj kaj malgrandaj vikioj; ĝisdatigoj pri esplorprojektoj; kaj pli. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * La sekvanta [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Lingva Komunuma Renkontiĝo]] estas okazonta baldaŭ, la 29-an de aŭgusto je [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. La renkontiĝo de ĉi tiu semajno kovros: la Avro klavaraj ellaborantoj de Vikimedio Bangladesh, kiu estis ĵus premiita nacian premion pro siaj kontribuaĵoj al ĉi tiu klavaro; kaj aliaj temoj. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:09, 26 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-36 == <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * La Redakta teamo volas kompili liston de ŝablonoj, jargonajn terminojn kaj politikojn uzatajn en la redakta resumo kiam kopirajta malobservado estas forigita. Ĉi tio helpos ilin identigi la nombron de redaktoj revertitaj pro aŭtorrajtaj temoj. Ni invitas komunumajn membrojn de la sekvaj Vikioj listigi ĉi tiujn terminojn en [[Phab:T402601|T402601]], aŭ dividi sian liston kun [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-cswiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-dewiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-enwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-eswiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-fawiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-frwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-hewiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-idwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-itwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-jawiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-kowiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-nlwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-plwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-ptwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-trwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-ukwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-viwiki/eo}}{{int:comma-separator/eo}}{{int:project-localized-name-zhwiki/eo}}. Ĉi tiu projekto estas malferma ĝis la 9-a de septembro 2025. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|etendaĵo de Kampanjaj Eventoj]] estis aktivigita por ĉiuj Vikifontoj. La etendaĵo faciligas organizi kaj partopreni en kunlaboraj agadoj, kiel redaktaj eventoj kaj Vikiprojektoj, sur la vikioj. La etendaĵo havas tri karakterizaĵojn: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Eventa Registro]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Kunlabora Listo]], kaj [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitlisto]]. Por peti la etendaĵon por via wiki, vizitu la paĝon pri Distribuado. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * La listoj en la piedfino de la redaktilo, kiel "Ŝablonoj uzitaj en ĉi tiu paĝo," nun estos organizitaj en kolumnoj kiam estas sufiĉe da spaco. Ĉi tiu plibonigo minimumigas la ruladon kiam oni redaktas longajn artikolojn en Vikipedio. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * La 3-an de septembro 2025 ni pliigos la provantajn procentojn de nia [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|grupo per ŝalta eksperimento]] de la <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, kaj <code>Special:RelatedChanges</code> paĝoj en la Ĉina, Franca, kaj Portugala Vikipedioj al 100 procentoj, permesante pli da redaktantoj partopreni en ĉi tiu eksperimento. Ĉi tiu ĝustigo celas certigi, ke ni havas sufiĉan datumon por fari informitajn decidojn dum taksado de la eksperimentaj rezultoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Kiam oni klakas sur malplenan serĉobendon, uzantoj, kiuj ne estas enlogitaj, vidos sugestojn pri artikoloj por plia legado en la angla Vikipedio ekde la semajno de la 22-a de septembro. La funkcio estos disponebla ĉe ambaŭ komputiloj kaj poŝtelefonoj. Ĉiuj ne-anglaj Vikipedioj ricevis ĉi tiun ŝanĝon en junio kaj julio. La celo estas faciligi al uzantoj trovi artikolojn. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Eksciu pli]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * Wikifunkcioj nun havas novan kapablon nomatan "lumigaj enumeraciaj tipoj", enumeracia tipo estas simple fiksita aro da valoroj en la difino de la tipo. Ĉi tiu kapablo eksplikas rapide kaj facile difini tian tipon, kaj permesas la reutiligon de valoroj, kiuj jam estas ĉeestantaj en Vikidatumoj. Jen [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|Novaĵletero]] por lerni pli. * La plej lasta [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Informilo por Legantoj]] nun estas havebla. la formado de du novaj teamoj - Leganto-Kresko kaj Leganto-Sperto; komprenoj pri malkreskantaj paĝvidoj kaj konto-kreadoj; elstaraj punktoj de la panelo en Wikimania Nairobi pri plibonigado de la legado-ŝanĝo; venontaj spertoj por engaĝi novajn kaj ekzistantajn legantojn; kaj pli. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * Fokuso pri kelkaj sesioj de Wikimania 2025: ** Identigi AI-generitan tekston per serĉado de ISBNoj kies kontrolsumoj fiaskas: Mathias Schindler de WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s kunhavitaj iloj por helpi komunumo serĉi tiujn]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La daŭripovo de la Wikimedia-movado fronte al nunaj kaj estontaj defioj]: Ĉi tiu sesio esploris, kiel Vikimedio povas resti fidinda fonto de scio en la epoko de generativa AI, informokvanto, kaj malinformado. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:47, 1 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-37 == <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * La Redakta teamo laborantas pri nova kontrolo: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Kopiu kontrolon]]. Ĉi tiu kontrolo informas novulojn, kiuj aldonas tekston al Vikipedio, ke la enhavo eble ne estos akceptita. Ĉi tiu kontrolo estas en peno pliigi la ŝancon, ke la nova enhavo, kiun homoj aldonas al Vikipedio, kongruas kun la engaĝiĝo de la Movado oferti informon sub libera enhavlicenco. Ĉi tiu kontrolo baldaŭ estos testata en kelkaj vikioj. Se via komunumo interesiĝas pri ĉi tiu testo, bonvolu [[phab:T403680|informi nin en ĉi tiu tasko]], aŭ [[mw:Talk:Edit check|kontakti la teamon]]. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Altnivela ero]] Pli malfrue ĉi-semajne, uzantoj de la "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta karakterizaĵo]] povos uzi [[w:eo:Lint (komputiko)|linta ilo]] por vidi erarojn aŭ aliajn eblajn problemojn en vikiteksto en reala tempo. Vidu la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|helppaĝo por pli da informoj]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Altnivela ero]] Dum navigado en wiki (kiel <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), la programaro reagas en unu el du manieroj: desktopa paĝo, aŭ redirekto al mobilversio sur "m" domajno (kiel <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Dum la venontaj tri semajnoj, MediaWiki komencos montri la mobilan version al mobilaj aparatoj rekte sur la norma domajno, sen ĉi tiu redirekto. Ĉi tiu ŝanĝo ne influas ekzistantajn m-punkto URLojn, nek la opcion "Desktopa vidon" malŝalti. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Lernu pli]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Kiam redakto ŝanĝas la kategoriojn de paĝo, la ŝanĝoj al la kategoriaj membriĝaj kalkuloj estas nun okazantaj asinkrone. Tio plibonigas la rapidon de konservado de redaktoj, precipe kiam oni movas multajn paĝojn al aŭ el la sama kategorio, kaj reduktas la riskon de ejaj interrompoj, sed tio signifas, ke la nombroj povas montri malnoviĝintan informon dum kelkaj minutoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Redaktoj sur Vikidatumo al kvalifikiloj (propraĵoj kaj valoroj) kaj referencoj (propraĵoj kaj valoroj) en aserto de Vikidatumo nun ne plu aldoniĝos al la paĝo de Lastaj Ŝanĝoj aŭ atentaĵlisto en ĉiuj aliaj Vikipedioj. Ĉi tio estas provizora ŝanĝo por plibonigi elfaron dum aliaj solvoj estas kreataj. La propraj paĝoj de Vikidatumo restas senŝanĝaj. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Sciu pli]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * La japanlingvaj vikioj ricevis grandan ĝisdatigon pri la maniero, kiel la serĉado funkcias. La nova serĉo ĝenerale devus doni pli precizajn kaj pli rilatajn serĉrezultojn. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:11, 9 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-38 == <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Referencaj listoj, kiuj estas faritaj uzante la <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|etiketo]], nun aŭtomate montrigos kun kolumnoj en Vector 2022 kiam legantoj uzas ĝiajn 'normajn' agordojn por tekstograndeco kaj paĝlarĝeco. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Komencante en la semajno de la 6-a de oktobro, en [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|malgrandaj vikioj]] kaj [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|meznivelaj vikioj]] kiuj havas la [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|etendaĵon de Kampanjeventoj]] ebligita, ĉiuj aŭtokonfirmitaj uzantoj estos kapablaj uzi [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Eventan Registradon]] kiel organizanto. Neniuj ŝanĝoj faros por [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|grandaj vikioj]] krom se petite en Phabricator. Ĉi tiu ŝanĝo estas farita por faciligi al pli multaj homoj uzi Eventan Registradon, precipe en vikioj kiuj malpli verŝajne havas politikojn rilatajn al la rajto de Eventa Organizanto. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Scui pli]]. * Uzantoj, kiuj serĉas uzante regulajn esprimojn (regex), nun povas uzi kromajn ecojn inkluzive de: ** por la <code dir=ltr>intitle:</code> ŝlosilvorto: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metakarakteroj]] por komenco de linio (<code dir=ltr>^</code>) kaj fino de linio (<code dir=ltr>$</code>) ankroj [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** por ambaŭ <code dir=ltr>intitle:</code> kaj <code dir=ltr>insource:</code> ŝlosilvortoj: mallongigo [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|karakteraj klasoj]] por ciferoj (<code dir=ltr>\d</code>), spacoj (<code dir=ltr>\s</code>), kaj vortaj karakteroj (<code dir=ltr>\w</code>); kaj [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|eskapokodoj]] por linio elfluado (<code dir=ltr>\r</code>), novlinio (<code dir=ltr>\n</code>), klapeto (<code dir=ltr>\t</code>), kaj unicode (ekzemple <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * Kiam vi serĉas tekston, kiu aspektas kiel IP, la sistemo nun montros serĉrezultojn. Antaŭe ĝi alportis vin al la kontribuoj por tiu IP anstataŭ montri serĉrezultojn. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Ĉiuj vikioj estos nur-legeblaj]] dum kelkaj minutoj la 24-an de septembro. Tio estas planita je [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. Tio estas por la rezervaj testoj de la servilo de la datencentro, kiuj okazas dufoje jare. Vi povas [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|legi pli pri la fono kaj detaloj de ĉi tiu procezo en la Diff blogo]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> Ekzemple, eraro estis fiksita, kiu influis uzantojn, kiuj uzis la paĝ-klapetojn por ŝanĝi de wiki-teksta redaktado de sekcio al la vida redaktoro. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * La teamo pri Mediavikiaj Interfacoj estas restrukturanta la Vikimedia REST API Sandbox kun Codex. Se vi havas rimarkojn pri plibonigoj por la API-dokumentado aŭ kio faras la spertojn de programistoj glataj (aŭ malagrabla), vi estas invitita [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm ĉeesti venontan malkovran intervjuon], aŭ [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|lasi reagojn en vikio]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Sciu pli]]. * Redaktoj al Vikidata aliassetoj (alternativa nomo por elemento aŭ propraĵo) nun estos montritaj en Lasttempaj Ŝanĝoj kaj Observlisto en aliaj vikioj malpli ofte, reduktante malutilajn informadojn. Ĉi tio reduktos la ĝeneralan kvanton de 'bruaj' eniroj. La propraj paĝoj de Vikidata restas senŝanĝaj. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Sciu pli]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * La nova [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] versio estis liberigita. La [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datumoj en Vikikomunejo]] por la [[:d:Q39301585|Modulo:Unicode datumoj]] estis ĝisdatigitaj. Vikipedioj, kiuj ne uzas la datumojn de Vikikomunejo, devus aŭ ĝisdatigi siajn proprajn datumojn aŭ ŝanĝi al la datumoj de Vikikomunejo. * Uzantoj de la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Vikimedia Enterprise]] Strukturitaj Enhavoj finpunktoj nun povas aliri [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Analizitajn Tablojn]. La nova funkcio de Analizitaj Tabloj ekstraktas kaj reprezentas Vikipediatablojn en strukturita JSON. Ĉi tio plibonigas maŝinan alireblecon kiel parto de la [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Strukturitaj Enhavoj iniciato]. La produktejo de Strukturitaj Enhavoj estas libere havebla tra la [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta Postulebla API], aŭ tra Vikimedia Nubaj Servoj. * [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset de biografiaj informoj de la angla Vikipedio] de [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Vikimedia Enterprise]] estis publikigita en Kaggle, por taksado kaj esplorado. Tio provizas strukturitajn datumojn el pli ol 1.5 milionoj da biografioj, inkluzive naskiĝdaton kaj mortodaton, edukadon, afilaciojn, karierojn, premiojn, kaj pli (el snapshot en Junio 2024). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Petoj de stipendio]] por Wikimania 2026 en Parizo, Francio, estas malfermitaj ĝis la 31-a de oktobro. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:03, 15 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-39 == <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 Je la 24a de septembro je la 15:00 UTC], ĉiuj uzantoj de Vikimediaj retejoj spertos mallongan nurlegeblan periodon pro planita [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ŝanĝo de datumcentra servilo]]. La teamo pri Fidindeca Inĝenierado (SRE) de la Fondaĵo Vikimedia redirektos la tutan trafikon de unu ĉefa servilo al ĝia rezerva. Vi povas aŭskulti la ŝanĝon per la ilo [http://listen.hatnote.com/ "Aŭskultu Vikipedion"], kie vi aŭdos redaktojn ĉesi dum kelkaj minutoj dum la nurlegebla fazo, kaj poste rekomenci. Ĉi tiu dufoje-jara ŝanĝo de datumcentra servilo certigas fidindecon per testado de la rezerva datumcentro, por ke niaj retejoj povu resti enrete eĉ se la ĉefa datumcentro paneas. Vi povas [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|legi pli pri la procezo en la blogo Diff]]. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Redaktoroj de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 pliaj Vikivortaroj]] baldaŭ povos voki [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|funkciojn el Vikivortaroj]] kaj integri ilin en siajn paĝojn. Funkcio prenas unu aŭ plurajn enigojn kaj transformas ilin en deziratan produkton, kiel adicii nombrojn, konverti mejlojn al metroj, kalkuli pasintan tempon aŭ malgrandigi vorton en kazon. Ili aliĝos al la aliaj [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Vikivortaj lingvaj eldonoj]], kiuj jam havas aliron al enigitaj Vikivortaroj. Poste ĉi-jare, planoj estas efektivigitaj por vastigi al pliaj Vikivortaroj kaj la Inkubatoro. * Nova [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|analizila funkcio]] estis aldonita: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Ŝablonoredaktistoj kaj administrantoj povas uzi ĝin por akiri la lokalizitan aŭ kanonan nomon de la [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|enhavmodelo]] de specifa paĝo. La funkcio faciligas krei kaj redakti sistemajn mesaĝojn, kiel ekzemple ''MediaWiki:editinginterface'', eĉ kiam vi ŝanĝas paĝtipojn, kiel vikio, JavaScript, CSS aŭ JSON-paĝo. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Aldoni aŭ redakti <code>DISPLAYTITLE</code> por artikolo per VisualReditor ne plu estos difektita. Redaktoroj, kiuj uzas VisualReditor-reĝimon por modifi la <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>, ne plu havos la laŭvortan tekston "DISPLAYTITLE" aŭ ĝian lokalizitan variaĵon aldonitan al siaj artikoloj. Listo de paĝoj, kiuj eble estis trafitaj kaj eble bezonas purigon, estas dokumentita en [[phab:P83438|ĉi tiu bileto]]. * Beta-uzantoj de la Android-aplikaĵo Vikipedio nun povas provi la restrukturitan [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Agado-langeton]], kiu anstataŭigas la langeton Redaktoj. La nova langeto ofertas personecigitajn komprenojn pri legado, redaktado kaj donacado, samtempe simpligante navigadon kaj igante la aplikaĵuzon pli alloga. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">In depth</span>''' * Uzantoj de Vikifunkcioj nun povas importi multajn esencajn faktojn pri [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geokoordinatoj]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|kvantoj]] kaj [[f:Special:MyLanguage/Z6064|tempo]] valoroj el Vikidatumo. Ĉi tio eblas per la kreado de Vikifunkcio-tipoj por ĉi tiuj valoroj, kio igas ilin haveblaj por uzo fare de funkcioj en Vikifunkcioj. Lernu pli pri kiel ĉi tio funkcias en [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|ĉi tiu filmeto]] kaj la [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulteno de la 1-a de aŭgusto]] de Vikifunkcioj (por kvantoj) kaj la [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulteno de la 22-a de aŭgusto]] (por gekoordinatoj). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:52, 22 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:49, 29 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:20, 6 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 13 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-43 == <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Por optimumigi kiel uzantaj datumoj estas stokitaj en niaj datumbazoj, la konservitaj preferoj de uzantoj kiuj ne ensalutis dum pli ol kvin jaroj kaj havas malpli ol 100 redaktojn estos forigitaj. Kiam tiuj uzantoj revenos, aplikiĝos defaŭltaj agordoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> Ekzemple, ekzistis rompita ligilo de la interfaca mesaĝo GlobalContributions al la paĝo XTools GlobalContributions, kiu nun estis riparita. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * La laboro por redirigi ĉiujn trafikojn al API-finpunktoj sub la <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> itinero tra komuna API-pordego nun estas kompleta. Se iu ajn problemo estas observita, bonvolu submeti phabricator-bileteton al la [[phab:tag/serviceops/|Servaĵa Operacia teamo tabulo]]. * Redaktoj al Wikidata-referencoj aŭ kvalifikiloj nun malpli ofte estos montrataj en LastajŜanĝoj kaj Atentlisto-enkonduktoj en aliaj vikioj, reduktante nenecesajn sciigojn. Ĉi tio reduktos la ĝeneralan kvanton de 'bruaj' eniroj. La propraj paĝoj de Wikidata restos senŝanĝaj. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:33, 20 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[gitiles:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:28, 27 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:31, 3 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:36, 10 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-47 == <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|teamo de Leganto-Sperto]] estas eksperimentanta kun [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|leglistoj en poŝtelefona retpaĝo]], permesante al ensalutitaj legantoj sen redaktoj konservi privatajn listojn de artikoloj por poste. La eksperimento funkcias en la arabia, ĉina, franca, indonezia kaj vjetnama Vikipedioj ekde la semajno de la 10-a de Novembro, kaj komenciĝos en la angla Vikipedio la semajno de la 17-a de Novembro. * Uzantoj, kiuj ne povas ricevi siajn retpoŝtajn konfirmkodojn dum ensaluto, nun povas ricevi helpon per sendado de formularo en nova speciala paĝo. Ĉi tiu ĝisdatigo estas parto de la iniciato [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Konta Sekureco]]. Se via konto havas retpoŝtadreson, bonvolu certiĝi, ke vi ankoraŭ havas aliron al ĝi. Kiam vi ensalutas de nova aparato aŭ loko sen 2FA, vi eble estos petita enigi 6-ciferan kodon senditan per retpoŝto por fini la ensaluton. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Lernu pli]]. * Unu nova vikio estis kreita: {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * Kiel parto de la projekto [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Unuigo de Analizilo]], la Teamo pri Enhavo-Transformo lanĉis Parsoid kiel la defaŭltan analizilon por multaj Vikipedioj kun malalta trafiko kaj preparas la sekvan paŝon al Vikipedioj kun alta trafiko. Ĉi tiu mesaĝo estas invito por via aliĝo al Parsoid, kiel priskribite en la dokumentaro [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], kaj identigi iujn ajn problemojn, kiujn vi eble renkontos kun via propra laborfluo uzante robotojn, noviletojn aŭ uzanto-skriptojn. Bonvolu sciigi nin per la ligilo ''"Raporti Vidan Cimon"'' en la flanka kolumno Iloj aŭ kreu Phab-bileton kaj etikedu la [[phab:project/view/5846|Teamon pri Enhavo-Transformo en Phabricator]]. * Nesubtenataj Iloj: Pluraj problemoj kun [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] estis riparitaj, inkluzive de alŝutaj malsukcesoj rilataj al dosiernomo, importado de nigraj filmetoj kaj reprovado. Subteno por AV1 ankaŭ estis aldonita. Daŭra laboro fokusiĝas al stabileco de la servilo, eraroj de ffmpeg, importado de subtekstoj, metadatena traktado kaj alŝutoj de kantlistoj. Por spuri specifajn taskojn, kontrolu la [[phab:tag/video2commons/|tabulon Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Meetings and events</span>''' * Rezervu la daton por la sekva Wikimedia Hackathon okazonta en Milano, Italio, de la 1a ĝis la 3a de Majo 2026. Registriĝo malfermiĝos en januaro 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Petoj por stipendioj nuntempe estas malfermitaj], kaj fermiĝos la 28an de novembro 2025. Se vi havas demandojn, bonvolu sendi retpoŝton al <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:24, 17 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2025-48 == <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Pasintsemajne, la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Serĉa Teamo]] recreis la funkciecon de la ilaro "FKMI" (Faru Kion Mi Intencas) sur la servilflanko, por la rusa kaj hebrea Vikipedioj. Ĉi tiu funkcio aldonas sugestojn de trans-klavujara tipo al la normaj sugestoj de serĉujo. Ekzemple, serĉi ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' en la rusa Vikipedio nun aldonos sugestojn por ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("feliĉo"), kiujn la uzanto probable intencis. Ili planas ebligi ĉi tiun funkcion por aliaj rusaj kaj hebreaj vikioj ĉi-semajne. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Pli poste ĉi-semajne, uzantoj de la "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta-funkcio]] havos disponeblan sintaksan aldonan kolorigon en [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|Diskutiloj]]. Ĉi tio postulas, ke la prefero "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" estu agordita. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Kampanjaj eventaj etendoj]] – la aro de iloj por kunordigi eventojn kaj aliajn kunlaboraĵojn en Vikio nun estis deplojita al ĉiuj Vikimediaj vikioj. Nova funkcio konata kiel [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Kunlabora kontribuo]] por helpi organizantojn kaj partoprenantojn vidi la efikon de agadoj ankaŭ estis aldonita. Aliĝu al la venonta [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|lernoklaso]] por vidi la novan funkcion en ago kaj dividi vian reagojn. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> Ekzemple, la eraro kiu ĉesis la funkciadon de CodeReviewBot, nun estis riparita. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * Uzantoj de la Wikimedia API povas aliĝi al studo pri uzeblo por helpi validigi la novan dezajnon de la Vikimedia REST API sablonoj. Interesitaj partoprenantoj devus plenigi la [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 rekrutigan enketon]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * La MediaWiki-Interfacoj teamo malakceptas XSLT-stilfoliojn ene de la Ago API. Subteno por <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> estos forigita de Vikimedia-projektoj antaŭ la fino de Novembro 2025. Krome, ĝi baldaŭ estos malebligita per defaŭlto en MediaWiki-liberigversioj: v1.43 (LTS), v1.44 kaj v1.45. Subteno por XSLT-stilfolioj estos tute forigita el MediaWiki v1.46 (atendita esti liberigita inter Aprilo kaj Majo 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * La WDQS-heredita fino-punkto ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) estos malaktivigita fine de decembro 2025 kaj finfine fermita la 7-an de januaro 2026. Post ĉi tiu dato, uzantoj devus atendi, ke petoj al query.wikidata.org, kiuj bezonas la plenan grafikon, malsukcesos aŭ redonos malvalidajn rezultojn se ili ne estos re-skribitaj por uzi SPARQL-federacion. La teamo instigas uzantojn certigi, ke iloj kaj laborfluoj uzas la subtenatajn WDQS-fino-punktojn (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Ĉefa grafeo aŭ <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Akademia grafeo). Por subteno pri migriĝo de uzkazoj, bonvolu revizii la [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Aliro al la datumo]] kaj [[d:Wikidata:Request_a_query|Petu demandon]] paĝojn por detaloj kaj helpo pri alternativaj aliro-metodoj. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 24 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 1 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:43, 8 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:01, 15 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:43, 22 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2026-03 == <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Weekly highlight</span>''' * La Fondaĵo Wikimedia dividis kelkajn gvidajn demandojn por la Jara Plano de julio 2026–junio 2027 pri [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] kaj ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Ĉi tiuj fokusiĝas al tutmondaj tendencoj, pli rapida kaj pli sana eksperimentado, pli bona subteno por novuloj, plifortigo de redaktantoj kaj progresintaj uzantoj, plibonigo de kunlaboro inter projektoj, kaj kreskigo kaj retenado de legantaro. Reagoj kaj ideoj estas bonvenaj sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|diskutpaĝo]]. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * Kiel parto de la nuna laboro de la Komunuma Teknika teamo pri la projekto [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Pluraj observataj listoj]], la vidado de [[Special:EditWatchlist|RedaktiAtentolisto]] estos ĝisdatigita kiel unua paŝo al pluraj observataj listoj. Krome, la paĝnombrigo ĉe [[Special:Search|Serĉi]] ankaŭ estos ĝisdatigita, kiel parto de la laboro pri la deziro [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Renovigi paĝnombrigon / paĝnavigadon]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Tutmonda Observolisto]] estas [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|etendaĵo]] de MediaWiki, kiu ebligas al vi vidi viajn observolistojn el malsamaj vikioj sur la sama paĝo. Ĝi estis ĵus ĝisdatigita por aspekti pli kiel la kutima [[Special:Watchlist|Observolisto]], kiel ekzemple prepari ĝin por provizoraj kontoj en IP-maskado (inkluzive de redirektado de uzantligiloj al kontribuaj paĝoj), grasigi paĝtitolojn, kaj malfermi ligilojn en redaktaj resumoj kaj etikedoj en novaj retumilaj langetoj. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> Ekzemple, la problemo, kie tutmondaj blokoj ne havis la eblon malebligi sendadon de retpoŝtoj, nun estas riparita kaj estos uzebla en la semajno de la 13-a de januaro. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * La [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|citilo VisualEditor]] kaj [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Referencaj Antaŭrigardoj]] nun subtenas "mapon" kiel referenctipon. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 12 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:16, 26 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:42, 2 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:29, 9 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:15, 16 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 23 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:50, 2 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:51, 9 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 16 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:50, 23 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:24, 30 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Teknikaj Novaĵoj: 2026-15 == <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Plej lastaj '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|teknikaj novaĵoj]]''' de la Vikimedia teknika komunumo. Bonvolu diri aliajn uzantojn pri ĉi tiuj ŝanĝoj. Ne ĉiuj ŝanĝoj afektos vin. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Tradukoj]] disponeblas. '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for editors</span>''' * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|etendaĵo de KampanjoEventoj]] nun inkluzivas novan funkcion por starigi grupcelojn, ebligante organizantojn starigi kaj sekvi eventajn celojn kiel la nombro de kreitaj artikoloj kaj partoprenantaj kontribuantoj en reala tempo. Same, partoprenantoj povas labori por komunumaj celoj kaj vidi ilian kolektivan efikon dum la evento disvolviĝas. La funkcio nun disponeblas en ĉiuj vikimediaj vikioj. Lernu pli en [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la dokumentaro]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Dezirlisto ero]] La nova [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|etikedoj por observlisto]] funkcio (anoncita en [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Teknikaj Novaĵoj 2026-07]]) nun haveblas per VisualEditor, la fonta redaktilo, kaj la 'observstelo' (aŭ observligo, por haŭtoj kiuj ne havas stelsimbolon). Antaŭe eblis asigni etikedojn nur per [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. En ĉiuj tri lokoj ĝi estas nova kampo post la eksvalidiĝa kampo. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].</span> Ekzemple, la problemo kie la paĝoj de diskutado sur movebla aparato kun Parsoid estas neuzeblaj post malplena sekcia kaplinio, nun estas solvita. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Updates for technical contributors</span>''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referenca funkcio]], kiu permesas al redaktistoj aldoni detalojn al ekzistanta referenco sen duobligi ĝin, estos graduale enkondukita al [[phab:T414094|pli da vikioj]] poste ĉi-jare. Vikioj uzantaj la [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] ilon estas instigitaj ĝisdatigi sian version (kutime ĉe [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] kiel montrite [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ĉi tie]) por certigi kongruecon. Aliaj iloj rilataj al referencoj ankaŭ povas esti influitaj. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Ĉiuj eldonaĵoj de Wikinews estos fermitaj kaj ŝanĝitaj al nur-lerta reĝimo je la 4-a de majo 2026. La enhavo restos alirebla, sed neniuj novaj redaktaĵoj aŭ artikoloj povas esti aldonitaj. Ĉi tiu fermo estis aprobita de la Estraro de Fiduciuloj de la Vikimedia Fondaĵo post longaj diskutoj. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Legu pli]]. * La [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Agado-API]] havis plurajn formatojn por petata eligo. Unu el ili, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, estos baldau forigita. Bonvolu certigi, ke viaj skriptoj aŭ robotoj uzas la [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON-formaton]]. Ĉi tiu forigo devus influi tre malmultajn skriptojn kaj robotojn. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La paĝo [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] nun inkluzivas nomspacajn kromnomojn. Ekzemple "WP" por la "Projekto" ("Vikipedio") nomspaco en la germana Vikipedio. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Ripetiĝanta ero]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Detailed code updates later this week:</span> [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Teknikaj novaĵoj]]''' preparitaj de [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|verkantoj de Teknikaj Novaĵoj]] kaj afiŝitaj de [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|roboto]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribui]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduki]]&nbsp;• [[m:Tech|Esti helpata]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Prikomenti]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Aboni aŭ malaboni]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:17, 6 apr. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:17, 13 apr. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:59, 20 apr. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:05, 27 apr. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:42, 4 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:19, 11 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:20, 18 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 25 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:07, 1 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:28, 8 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:47, 15 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:03, 23 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:46, 29 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> 34rly69guvkhsiegqeg3f8mistsxnd0 0 708283 9416437 8908105 2026-06-28T20:24:49Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj tradukitaj al la angla */ 9416437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:A_B_Yehoshua_Handwriting.jpg|eta|La manskribo de a. B. Josuo kaj la manskribo de lia edzino Rebekka]] '''Abraham B. Jehoŝua''' (en [[hebrea]]: א.ב. יהושע‎, 9a de Decembro, 1936 - m. [[14-an de junio]] [[2022]]) estis [[Israelo|israela]] romanisto, eseisto kaj dramaturgo, publikiginta kiel A. B. Yehoshua. La gazeto [[The New York Times]] nomis lin la "Israela Faulkner" <ref>[https://www.jpost.com/Not-Just-News/Extra-strong-381631 Extra strong] Alirita la 20an de novembro 2020.</ref> pro lia speciala kapablo esprimi kaj transskribi la nuntempan israelan "pensmanieron". == Vivo == Li devenas el familio de [[Sefardoj]], studis en la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] kaj sekvis instruistan karieron kaj loĝis en Jerusalemo. Poste li studis kaj instruis en [[Parizo]], [[Ĥajfo]] kaj [[Oksfordo]], kaj estis vizitanta profesoro en diversaj universitatoj de [[Usono]]. == Verkdao == Kiel verkisto, li ricevis influojn el [[Franz Kafka]], [[Samuel Josef Agnon]],<ref>On Yehoshua's indebtedness to Agnon: “The ‘Double Triangle’ Paradigm in Hebrew Fiction: National Redemption in Bi-generational Love Triangles</ref> kaj [[William Faulkner]]. Entute li estis aŭtoro de dektri romanoj, tri noveloj, kvar teatraĵoj kaj kvar kolektoj de eseoj. Laŭ li, lia plej bonkvalita verko estis novelo, fakte lia unu publikigita, "Morto de la maljunulo (1963) - Rakontoj", pri la [[Israela-palestina konflikto|palestina israela konflikto]]. Multe el lia verkaro estis tradukida al la angla, kaj multaj el lia romanoj estis adaptitaj al filmoj. == Verkoj tradukitaj al la angla == === Romanoj === * ''The Lover'' [Ha-Me'ahev, 1977]. Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]], 1978 (traduko de Philip Simpson). Dutton, 1985. Harvest/HBJ, 1993. ISBN 978-0-15-653912-8. London, Halban Publishers, 2004, 2007. ISBN 1870015-91-6. * ''A Late Divorce'' [Gerushim Meuharim, 1982]. London, Harvill Press, 1984. Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1984. London, Sphere/Abacus Books, 1985. New York, Dutton, 1985. San Diego, Harcourt Brace, 1993. ISBN 978-0-15-649447-2. London, Halban Publishers 2005. ISBN 187-0-01-5959. * ''Five Seasons'' [Molcho, 1987]. [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1989. Novjorko, Dutton Obelisk, 1989. Londono, Collins, 1989. Harmondsworth, Penguin Books, 1990. London, Fontana, 1990, ISBN 978-1-870015-94-3. London, Halban Publishers, 2005, ISBN 1870015-94-0. * ''Mr. Mani'' [Mar Mani, 1989]. [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1992. Londono, eldonejo [[Collins]], 1992. London, Peter Halban, 1993, 2002 ISBN 1-870015-77-0. San Diego, Harvest/HBJ, 1993. London, Phoenix/Orion Books, 1994. ISBN 978-1-85799-185-7. * ''Open Heart'' [Ha-Shiv`a Me-Hodu (The Return from India), 1994]. Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1995. Londono, Halban Publishers, 1996, ISBN 978-1-87-001563-9. San Diego, Harvest/HBJ, 1997. ISBN 978-0-15-600484-8. * ''A Journey to the End of the Millennium'' [Masah El Tom Ha-Elef, 1997]. [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1999. Londono, eldonejo Peter Halban, 1999. ISBN 1-870015-71-1. * ''The Liberated Bride'' [Ha-Kala Ha-Meshachreret, 2001]. London, Peter Halban, 2003, 2004, 2006. ISBN 1-870015-86-X. * ''A Woman in Jerusalem'' [Shlihuto Shel Ha-memouneh Al Mashabei Enosh (The Human Resources Supervisor's Mission), 2004]. London, Halban Publishers, 2006, 2011. ISBN 978-1-905559-24-4. New York, Harcourt, 2006. ISBN 978-0-15-101226-8. * ''Friendly Fire: A Duet'' [Esh Yedidutit, 2007] London, Halban Publishers, 2008, ISBN 978-1-905559-19-0. New York, Harcourt 2008, ISBN 978-0-15-101419-4. * ''The Retrospective'' [חסד ספרדי]. New York, Houghton Mifflin Harcourt, 2013. ISBN 978-0-547496-96-2. London, Halban Publishers, 2013. ISBN 978-1-905559-56-5. * ''The Extra'', 2014 * ''The Tunnel,'' Novjorko, Houghton Mifflin Harcourt The Tunnel, 2020 August 4 ISBN 978-1-328622-55-6. London, Halban Publishers The Tunnel, la 27-an de februaro 2020, ISBN 978-1-912600-03-8. === Noveloj === * ''Early in the Summer of 1970'' [Bi-Thilat Kayitz, 1970, 1972]. Garden City, [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1977. London, Heinemann, 1980. New York, Berkley Publishing, 1981. London, Fontana Paperbacks, 1990. ISBN 978-0-385-02590-4 * ''Three Days and a Child'' [Shlosha Yamim Ve-Yeled, 1975]. Garden City [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]], 1970. Londono, Peter Owen, 1971. ISBN 978-0-7206-0161-9 * ''The Continuing Silence of a Poet''. London, Peter Halban, 1988, 1999, ISBN 1-870015-73-8. Londono, Fontana Paperbacks, 1990. Londono, Novjorko: eldonejo [[Penguin]], 1991. Syracuse, Novjorkio, [[Syracuse University Press]], 1998. ISBN 978-0-8156-0559-1o === Eseoj === * ''Israel''. London, Collins, 1988. New York, Harper & Row, 1988. Jerusalem, Steimatzky/Collins Harvill, 1988. * ''Between Right and Right'' [Bein Zechut Le-Zechut, 1980]. Garden City N.Y., Doubleday, 1981. ISBN 978-0-385-17035-2 * ''The Terrible Power of a Minor Guilt'' [Kocha Ha-Nora Shel Ashma Ktana, 1998]. New York, Syracuse University Press, 2000. ISBN 978-0-8156-0656-7 * "An Attempt to Identify the Root Cause of Antisemitism", ''Azure'' (Spring 2008). === Teatraĵoj === * ''A Night in May'' [Layla Be-May, 1975]. Tel Aviv, Institute for the Translation of Hebrew Literature, 1974. * ''Possessions'' [Hafatzim, 1986]. Portsmouth, Heinemann, 1993. * ''Journey to the End of the Millennium'', libretto for opera with music by Yosef Bardnaashvili. Premiered at Israeli Opera, May 2005. * ''A Tale of Two Zionists''. A play of 1934 meeting of Vladimir Jabotinsky and David Ben-Gurion 2012 == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Jehosua, Abraham}} [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Jerusalemanoj]] [[Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj]] ft0du4f2w75h1zw37yn3ms5h92xklby 0 709379 9416624 9411235 2026-06-29T04:57:44Z Crosstor 3176 /* C */ 9416624 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj akademia kaj altlerneja periodoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Géza Arday]] == B == * [[Emőke Bagdy]] * [[Lajos Bakos]] * [[Zelka Baktay]] * [[Mór Ballagi]] * [[Benő Békefi]] * [[Gyula Belényi]] * [[Viktor Bérces]] * [[Zoltán Bertha]] * [[Péter Bihari]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[László Bogár]] * [[Zalán Bognár]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Géza Boross (pastro)]] * [[Béla Buda]] == C == * [[Márta Csabai]] * [[Sándor Csekey]] * [[Mózes Csoma]] * [[Zsigmond Csoma]] * [[Enikő Csukovits]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[József Dusnoki]] == F == * [[József Farkas (teologo)]] * [[Imre Forgács]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] == H == * [[Jonatán Haberern]] * [[János Hóvári]] == K == * [[László Kelecsényi]] * [[Anna Kende]] * [[Béla Kenessey]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Mihály Komóczi]] * [[Albert Kovács (teologo)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[János István Kováts]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Ferenc Kulin]] == L == * [[Sándor Ladányi]] * [[Irén Lovász]] == M == * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Gábor Máthé]] * [[Aladár Molnár]] == N == * [[Péter Nemeshegyi]] * [[Balázs Nyilasy]] == O == * [[András Osztovits]] == P == * [[József Pacskovszky]] * [[István Pap (Bilkei)]] * [[Károly Papp (pastro)]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Elek Petri]] * [[Éva Petrőczi]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[László Pólos]] * [[Imre Pozsgay]] * [[Pál Pruzsinszky]] == R == * [[Zsuzsa Radnóti]] == S == * [[Jenő Sebestyén]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Sándor Szakály]] * [[Rezső Szíj]] * [[Alex Szilasi]] * [[Farkas Szőts]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[András Tatai]] * [[Zsolt Tokaji]] * '''[[Pál Török (episkopo)]]''' * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] == U == * [[Júlia Ungár]] == V == * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Péter Vámos]] * [[András Vargha]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[János Victor]] * [[Judit Vihar]] * [[Sándor Virágh]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj]] 4fssp84hugfphctnham78jzi042kl9e 0 714534 9416575 8825336 2026-06-29T00:05:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''José Vicente Barbosa du Bocage''' ([[Funchal]], [[Madeira]], 2a de majo 1823 - [[Lisbono]], 3a de novembro 1907) estis [[Portugalio|portuguala]] [[zoologo]] kaj [[politikisto]]. Li estis zorganto pri [[zoologio]] en la Muzeo de [[Natura Historio]] en [[Lisbono]]. LI publikigis nombrajn verkojn pri [[mamuloj]], [[birdoj]] kaj [[fiŝoj]]. En la 1880-aj jaroj li estis nomumita Ministro de Maro kaj poste, Ministro de Eksteraj Rilatoj de Portugalio. == Biografio == De 1839 ĝis 1846, Bocage studis en la [[Universitato de Koimbro]]. Ĝi iĝis profesoro pri [[zoologio]] de la [[:pt:Escola Politécnica de Lisboa|Politeknika Lernejo de Lisbono]] (poste Fakultata de Sciencoj de la [[Universitato de Lisbono]]) en [[1851]], kie li instruis dum pli ol 30 jaroj. En 1858, li iĝis ankaŭ la scienca direktoro kaj zorgisto pri Zoologio de la Muzeo de Natura Historio de la Politeknika Lernejo. Lia laboro en la Muzeo konsistis en la akiro, priskribo kaj kunordigo de la kolektoj, multaj el kiuj alvenis de la portugalaj kolonioj en [[Afriko]], kiel [[Angolo]], [[Mozambiko]], ktp., senditaj de elstaraj naturalistoj kiel [[José Alberto de Oliveira Anchieta]] (1832–1897). Tiucele, Bocage normigis la procedurojn por kolekti, prepari kaj sendi specimenojn al la Muzeo, en sia teksto ''Instrucções Practicas sobre o Modo de Colligir, Preparar e Remetter Productos Zoológicos para o Museu de Lisboa'' (1862). En 1860, li sukcesis ekhavi kelkajn kolektojn kiuj estis retiritaj el la Muzeo dum la invado de Portugalio dum la [[Napoleonaj militoj]] fare de la franca naturalisto [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] (1772–1844), kiuj inkludis altvalorajn ekzemplerojn kolektitajn de la portugala naturalisto [[Alexandre Rodrigues Ferreira]] (1756–1815) en [[Brazilo]]. En 1875, li estis elektita vicprezidento de la "Academia Real das Ciências de Lisboa". Li retiriĝis de la eduka kaj scienca aktiveco en 1880, sed restis direktoro de la Muzeo, ĝis sia dediĉo al [[politiko]], unue kiel ministro de pri kolonio kaj poste kiel Ministro de Eksteraj Rilatoj, el 1883 ĝis 1886. Bocage publikigis pli ol 200 artikolojn pri [[taksonomio]] de [[mamuloj]], [[birdoj]], [[reptilioj]], [[amfibio]]j, [[fiŝoj]], kaj pri multaj aliaj. Li zorgis pri la identigo de multaj novaj [[specio]]j, kiujn li nomis interkonsente kun la malkovrinta naturalisto (por ekzemplo, dekoj da novaj specioj ricevis la epiteton ''anchietae''). José Vicente estis [[kuzo]] de la [[poeto]] [[Manuel Maria Barbosa du Bocage]] (1765–1805). == Kelkaj verkoj == * ''A ornitologia dos Açores'', 1866 * ''Aves das possessões portuguesas d’ Africa occidental que existem no Museu de Lisboa'', da 1ª à 24ª lista, 1868 a 1882 * ''Lista dos répteis das possessões portuguesas d’ Africa occidental que existem no Museu de Lisboa'', 1866 * ''Notice sur un batracien nouveau du Portugal'', 1864 * ''Diagnose de algumas espécies inéditas da família Squalidae que frequentam os nossos mares'', 1864 * ''Peixes plagiostomos'', 1866 * ''Ornithologie d’ Angola'', 1881 kaj 1877 * ''Herpethologie d’ Angola et du Congo'', 1895 == Bibliografio == * Almaça, C. 1987. ''A Zoologia e a Antropologia na Escola Politécnica e na Faculdade de Ciências (até 1983). En: Fac.Ciências da Univ.Lisboa. Passado/Presente e Perspectivas Futuras, 150º aniversário da Escola Politécnica, 75º aniv.Fac. Ciências, 293-312. * Burnay E. 1903. ''Comemorações Sociaes – O conselheiro Barboza du Bocage. ''Boletim da Sociedade de Geographia de Lisboa, 21ª serie, nº 7:245-253 * Osório, B., 1915. ''Elogio Histórico do Illustre Naturalista e Professor J.V.Barboza du Bocage. ''Memórias do Museu Bocage: 1-42 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.triplov.com/hist_fil_ciencia/barboza_du_bocage/index.html J.V. Barbosa du Bocage, sitio completo, con biografía, publicaciones, cartas, etc. en portugala] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717043656/http://www.triplov.com/hist_fil_ciencia/barboza_du_bocage/index.html |date=2012-07-17 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Barbosa du Bocage, José Vicente}} [[Kategorio:Portugalaj biologoj]] [[Kategorio:Portugalaj ministroj]] [[Kategorio:Mortintoj en Lisbono]] j6euk9qtdt4q3fweh9j0w6z4wbaji6l 0 716699 9416482 9296469 2026-06-28T21:28:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416482 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Josef Haim BRENNER''' ({{lang-he|יוסף חיים ברנר}}, la 11-an de septembro 1881 – la 2-an de majo 1921) estis hebrelingva aŭtoro kaj unu el la pioniroj de moderna hebrea literaturo. == Biografio == [[Dosiero:Ben-Zvi,_Yaacov_Zrubavel,_Ben-Gurion,_Brenner,_Aharon_Reuveni.jpg|eta|dekstro al maldekstro: sidita – Yitzhak Ben-Zvi, [[David Ben-Gurion]], Yosef Haim Brenner; staranta – Reuveni, Ya'akov Zerubavel (1912)]] Josef Haim Brenner naskiĝis al malriĉa juda familio en Novi Mlini, [[Rusia Imperio|rusa Imperio]]. Li studis ĉe [[Jeŝivo]] en Pochep kaj eldonis sian unuan rakonton, ''Pat Leĉem'' ("Panbulo de Pano") en ''HaMelitz'', [[Hebrea lingvo|hebrelingva]] ĵurnalo, en 1900, sekvita de kolekto de mallongaj rakontoj en 1901.<ref>"Yosef Hayyim Brenner," ''Encyclopaedia Judaica'', 1972, vol. 4, p. 1347</ref> En 1902, Brenner estis aligita en la [[Rusia Imperio|rusa]] armeo. Du jarojn poste, kiam la [[Rusa-japana milito]] elrompis, li dizertis. Li estis dekomence kaptita, sed fuĝis al [[Londono]] kun la helpo de la [[Bundo|Ĝenerala Juda Organizo Bundo]], al kiu li aliĝis kiel junulo. En 1905, li renkontis la Jidan verkiston Lamed Shapiro. Brenner vivis en apartamento en Whitechapel, kiu duobligis kiel oficejo por ''HaMe'orer'', hebrea periodaĵo kiun li redaktis kaj eldonis en 1906–07. En 1922, Asher Beilin eldonis ''Brenner en Londono'' pri ĉi tiu periodo en la vivo de Brenner. En 1913, Brenner geedziĝis al Chaya Braude, kun kiu li havis filon, Uri. Brenner elmigris al [[Palestino]] (tiam parto de la [[Otomana Imperio]]) en 1909. Li laboris kiel kultivisto, entuziasma meti sian [[Cionismo|cionistan]] ideologion en praktiko. Malkiel D. Gordon, tamen, ne povis elteni la trostreĉiĝon de mana laboro kaj baldaŭ lasis la laboron kaj dediĉis sin al literaturo kaj instruado en la [[Gimnazio Herzlija]] en [[Tel-Avivo|Tel Aviv]]. Laŭ biografo Anita Shapira, li suferis pro melankolio kaj problemoj de seksa identeco. Li estis murdita en Jaffa en majo 1921 dum la [[Jafo|Jafaj]] tumultoj. == Cionismaj opinioj == En sia skribo, Brenner laŭdis la [[Cionismo|cionismajn]] klopodojn, sed ankaŭ kontraŭdiris ilin mem, asertante ke la Lando [[Israelo]] estis nur alia [[diasporo]] kaj ne malsama de aliaj diasporoj.<ref name="golan">Golan, Avirama (2008-09-18). [https://www.haaretz.com/1.5029506 "The case of y.h. brenner".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180522181305/https://www.haaretz.com/1.5029506 |date=2018-05-22 }} Haaretz. Alirita la 22an de Februaro 2021.</ref> == Skribostilo == [[Dosiero:Sculpture_of_Y.H._Brenner_by_Batia_Lychansky.JPG|eta|Busto de Yosef Haim Brenner]] Brenner estis tre "eksperimentema" verkisto, pro sia uzado de lingvo kaj en literatura formo. La modernan hebrean ankoraŭ en sia infanaĝo, Brenner improvizis kun scivoliga miksaĵo de hebrea, [[Aramea lingvo|aramea]], [[Jida lingvo|jida]], [[Angla lingvo|angla]] kaj araba. En lia provo portreti vivon reala, lia laboro estas plena de emocia interpunkcio kaj elipsoj. Robert Alter, en la kolekto ''Moderna hebrea literaturo'', skribas, ke Brenner "havis malgrandan paciencon por la estetika dimensio de spritaj fikcioj: 'ununura parteto de vero,' li unufoje diris, 'estas pli valora al mi ol ĉiuj poeziaĵoj.'" Brenner "deziras, ke la brutale deprimantaj faktoj parolu por si mem, sen ajna aŭtora interveno aŭ literatura beligo." Tio ĉi estis la antaŭparolo al la rakonto de Brenner, "La Vojo Ekstere", eldonita en 1919 kaj fiksita dum turk-britaj luktoj en Palestino dum la [[Mezorienta Fronto (Unua Mondmilito)|Unua Mondmilito]]. == Memoraĵo == La ejo de lia murdo estas nun markita kaj nomata Brenner Domo, centro por [[Histadrut HaNoar HaOved VeHaLomed|Hanoar Haoved Vehalomed]], la junulara organizo de la [[Histadrut]]. Kibuco [[Givat Brenner]] estis ankaŭ nomita por li, dum [[kibuco]] Revivim estis nomita en honoro de lia revuo. La Brenner Premio, unu el pintaj literaturaj premioj de Israelo, estas nomita por li.<ref>[http://www.hebrew-writers.org/article.asp?catalogid=97 "Hebrew Writers Association, Brenner Prize".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160602081624/http://www.hebrew-writers.org/article.asp?catalogid=97 |date=2016-06-02 }} Hebrew-writers.org. Alirita la 2013-12-16.</ref> == Aperintaj verkoj == * ''En Vintra'' (romano), Hashiloah, 1904 [Ba-Horef] * ''Ĉirkaŭ la Punkta'' (romano), Hashiloah, 1904 [Misaviv La-Nekudah] * ''Min Hametzar'' (romano), 1908 * ''Nervoj'' (noveloj), Shalekhet, 1910 [Atzabim] ** Angle: ''En Ok Grandaj hebreaj Mallongaj Romanoj'', Nov-Jorko, Nova amerika Biblioteko, 1983 ** Hispane: En ''Ocho Obras Maestras de la Narrativa Hebrea'', Barcelono, Riopiedras, 1989 ** France: Parizo, ''Intertextes'', 1989; Parizo, Noel Blandin, 1991 * ''De Ĉi tie kaj Tie'' (tutnova), Sifrut, 1911 [Mi-Kan U-Mi-Kan] * ''Paneo kaj bedaŭro'' (romano), Shtiebel, 1920 [Shchol Ve-Kishalon] ** Angle: Londono, Cornell Univ. Gazetaro, 1971; Philadelphia, JPS, 1971; Londono, La Toby Gazetaro, 2004<ref>[https://web.archive.org/web/20120717041740/http://www.tobypress.com/books/brenner.htm "Breakdown and Bereavement de Y.H. Brenner".] The Toby Press. Arkivita el la originalo la 17an de Julio, 2012. Alirita en 2013-12-16. </ref> ** Ĉine: Hefei, Anhui Literaturo kaj Arto Eldonanta Domon, 1998 * ''Kolektitaj verkoj'' (kvar volumoj), Hakibbutz Hameuchad, 1978–1985 [Ketavim] * ''Ekstere de la Profundoj'' aŭ "Ekstere De Pesimisma Valo", unua libro de Brenner estas kolekto de 6 mallongaj rakontoj pri Juda vivo en la diasporo. Ĝi estis eldonita en Varsovio 1900. ** Angle: Kolorado, Westview Gazetaro, 1992 * ''Ĉirkaŭ la Punkto'' ** Jide: Berlino, Yiddisher Literarisher Ferlag, 1923 * ''En la Vintro'' ** Jide: Varsovio, Literarisher Bleter, 1936 == Vidu ankaŭ == * Hebrea literaturo == Referencoj == {{Referencoj}} == Plia legado == * '' Shapira, Anita (2014). ''Yosef Haim Brenner: Vivo. ''Tr. Antony Berris. Stanford. Kalifornio: Stanford Universitata Gazetaro.'' * Yosef Haim ''Brenner'': Biografio (Brenner: Sippur hayim), Anita Shapira, Estas Oved (en la hebrea) * Yosef Haim Brenner: Fono, David Patterson, Ariel: Kvaronjara Revizio de Artoj kaj Leteroj en Israelo, vol. 33/34, 1973 == Eksteraj ligiloj == * [http://benyehuda.org/brenner/ Hebreaj laboroj de Brenner] en Projekto Ben-Yehuda * [https://web.archive.org/web/20050113211357/http://www.ithl.org.il/author_info.asp?id=63 Instituto por Traduko de hebrea Literaturo bio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brenner, Yosef Haim}} [[Kategorio:Ukrainaj judoj]] [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Gejaj artistoj]] [[Kategorio:Rusdevenaj eksterlandanoj]] [[Kategorio:Murditoj]] ajpqy293ih089dmqufuyf9u7h24az4v 0 725754 9416862 9365449 2026-06-29T11:14:06Z Sj1mor 12103 9416862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |devena nomo=Parco nazionale della Sila |priskribo de bildo= |lando = Italio |regiono = Kalabrio |establita = 1997 |urbo = |regiono-ISO =IT-78 |mapo lokumilo =iso |Mapo en angulo = |zomo = 8 |areo = 73695 |areo unuo = ha |areo referenco nomo = ReferenceAA }} La '''Sila Nacia Parko''' situas en la koro de la [[Silo|Sila]] altebenaĵo kaj etendiĝas sur {{unuo|73695|[[Hektaro|ha]]}}<ref name="ReferenceAA">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|29}}.</ref>, kun nord-suda longec-formo. La oficejoj de la parko situas en Lorica, dum ĝia teritorio dividiĝas inter tri el la kvin kalabriaj provincoj, nome la [[Provinco Katanzaro]], la [[Provinco Kosenco]] kaj la [[Provinco Krotono]], Suda [[Italio]]. La internacia kunordiga konsilio de la programo "''Homo kaj Biosfero''", dum sia 26-a sesio en Jönköping en Svedio, aprobis la registriĝon de la sila parko kiel la 10-a itala biosfera rezervejo en la monda reto de elektitaj lokoj de [[Unesko]]. En la parko estas 3 el la 6 artefaritaj basenoj de la Sila altebenaĵo kaj ĝia arbara areo estas tre granda, tiel ke inter la italaj naciaj parkoj ĝi estas tiu kun la plej alta procento de arbara areo, ĉirkaŭ 80% de la tuta areo <ref> [http://www.edinat.it/pdf/Parco%20Nazionale%20della%20Sila.pdf]</ref>, konsistanta ĉefe el [[Fago|fagaj]] kaj pinaj arbaroj de la tipa sila pino ''(Pinus nigra laricio)''. Larĝaj estas la valoj kiuj malfermiĝas laŭlonge de la krestoj de la parko kie [[Paŝtistismo|brutbredado]] estas praktikata, kun formoj de [[Transmigra brutobredado|transmigrado]] kaj [[Alpopaŝtejo|paŝtejoj]] kiuj ankoraŭ rezistas hodiaŭ, kaj [[agrikulturo]] ligita ĉefe al la plantado de la sila terpomo ([[:it:Indicazione_geografica_protetta_(Unione_europea)|I.G.P]] Protektita Geografia Indiko). == Historio == [[Dosiero:ITALY_SILA2.jpg|maldekstra|eta| Sila Nacia Parko vintre]] La ''Sila'' ''Nacia Parko'' estis fondita en [[2002]], kaj ĝi akiris sian propran administran strukturon la 14an de novembro [[2002]], post longa diskutado kiu reskribigis la teritorian limojn de la parko plurfoje pro la fortaj kontrastoj kiuj estis inter la komunumoj. === Originoj === La historio de la Sila Nacia Parko havas leĝdonan historion de preskaŭ jarcento, jam en [[1923]] estis diskuto pri la neceso de nacia parko en la sila altebenaĵo.<ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|46}}.</ref> Bedaŭrinde, la unua leĝpropono, (male al tiuj kiuj sukcesis establi la italajn [[Nacia parko Gran Paradiso|naciajn parkojn Gran Paradiso]] kaj Abruzzo), ne sukcesis kompletigi sian procezon <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|32}}.</ref>. La bezono de starigo de [[nacia parko]] baziĝis sur la malfacila situacio, en kiu la Silaj arbaroj vivis jam ekde la fino de la 18a jarcento, damaĝitaj plurfoje per uzurpad-agoj de ŝtataj areoj faritaj de privataj personoj, pretaj malarbarigi la terenojn por kultivigi ilin. Ĉio ĉi generis pezan socian konflikton, kiu ofte rezultigis krimfajron kontraŭ la arbaro mem, kiu mem estis konsiderata "ŝtelisto de tero" fare de la kamparanoj kaj paŝtistoj. La afero iĝis tiel serioza, ke devis interveni la centra registaro, kiu sendis ŝtatajn funkciulojn en diversaj okazoj por kontroli la damaĝojn kaj mildigi la sociajn streĉojn. Vasta [[senarbarigo]] okazis komence de la 20-a jarcento ĉikaze tamen permesita de la unua itala arbara leĝo (L. 3917/1877) <ref>Vidu art. 1. Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia n. 161 de 11a de julio 1877.</ref>; tio tamen utilis por klarigi ankaŭ al la altaj politikaj sferoj la problemon protekti la silajn arbarojn: ĉi tiu momento estas do konsiderata la simbola komenco de la agoj por la institucio de la sila parko. === La unuaj iniciatoj === [[Dosiero:C. l. italicus in MNP.jpg|dekstra|eta|''Canis lupus'' ssp. ''italicus'']] La unua leĝpropono (de Antonino Anile) favore al la starigo de la parko ne havis sekvojn, nur gazetaj anoncoj kaj politikaj deklaroj. Ĉi tio kaŭzis malfortiĝon de la iniciatoj favore al la parko kiam la plej internaj areoj de Silo, kiuj ĝis la komenco de la 20-a jarcento estis esence sovaĝaj kaj preskaŭ sen formoj de konstanta antropigo (escepte de la urbo [[San Giovanni in Fiore]]), komencis suferi rapidan loĝantarkreskon kaj la pliiĝon de multaj kamparaj vilaĝoj<ref name="ReferenceBevilacqua34">{{Harv|Bevilacqua, 1999|34}}.</ref>. La konstruado de la transsila [[fervojo]], kiu estis planita dum kelkaj jardekoj kaj kiu devintus ligi [[Kosenco|Kosencon]] kun [[Krotono]], kune kun la intensigo de la ekspluatado de arbaraj areoj, kondukis en la [[Postmilito|postmilita]] periodo al drameca situacio por la silaj arbaroj. La situacio iĝis alarma, ĉar estis oftaj terglitoj kaj seriozaj formoj de [[erozio]] de la silaj krestoj, tiel ke la novnaskita itala respubliko devis starigi la Silan Valorigan Laboron, kiu havis inter la ĉefa celo: restarigi damaĝitajn arbarojn per vasta [[rearbarigo]]<ref name="ReferenceBevilacqua34">{{Harv|Bevilacqua, 1999|34}}.</ref>. === Leĝdona institucio === [[Dosiero:Lago_Ampollino.jpeg|maldekstra|eta| La artefarita lago Ampollino.]] La atento pri la protekto de la silaj arbaroj pliiĝis en [[1968]], kio kondukis al la starigon de la tri protektitaj areoj apartenantaj al la nacia parko de Kalabrio, unu el la [[Naciaj parkoj de Italio|kvin historiaj parkoj]] en Italio establitaj en 1968 (leĝo n-ro 2). La propono farita de kelkaj lokaj politikistoj interbatalis kun alia parto de la kalabria politiko, instigita de la ĉasistaj asocioj, kiuj levis zorgojn pri la estonteco de [[ĉasado]] en Kalabrio. La diferencoj inter la du politikaj pozicioj kaŭzis la kompromison de 1968 kun la kreo de la nacia parko de Kalabrio, kiu fakte ne vere estis nacia parko <ref name="ReferenceD">{{Harv|Bevilacqua, 1999|35}}.</ref>, pro la manko de la Parka Aŭtoritato (la administrado de la tri protektitaj areoj estis konfidita al la tiama "Ŝtata Agentejo por Ŝtataj Arbaroj"), al teritoria kontinueco, kun la kreo de tri rezervoj, je dekoj da kilometroj for unu de la alia. [[Dosiero:Inaugurazione_Parco_Nazionale_della_Sila._Alfonso_Pecorario_Scanio..jpg|eta| Inaŭguro de la sidejo de la Sila Nacia Parko en 2006, kun Alfonso Pecoraro Scanio (tiama ministro pri la medio), Mario Oliverio (tiam prezidanto de la provinco Cosenza), Diego Tommasi (tiama regiona konsilisto pri medio), Antonio Fratto (tiam portempa prezidanto de la parko) kaj la ĉefepiskopo de Cosenza-Bisignano, [[Salvatore Nunnari]]]] Du eventoj markis la procezon de starigo de la parko, * la promulgado de la kadra leĝo pri protektitaj areoj de 1991 n. 394; * la kreo de la nacia parko Aspromonte en 1989, kaj de la parko Pollino en 1993, konfirmita de leĝo n-ro. 394; ĉar la parko de Kalabrio, aŭ kio restis de ĝi, estis forigita de la listoj de naciaj parkoj en Italio <ref name="ReferenceD">{{Harv|Bevilacqua, 1999|35}}.</ref>. En la naŭdekaj jaroj, per la petoj de la ekologiaj asocioj en 1992 nova projekta leĝpropono estis proponita kun preciza perimetro de la parko kiu ĉirkaŭprenis 3 provincojn kaj la 3 Silajn geografiajn areojn, de la "Greka" norde ĝis la "Malgranda" sude. La propono de la asocio ''Legambiente'' kaj iuj propagandaj komitatoj trovis la bonvolemon de lokaj politikistoj de ambaŭ flankoj, kiuj prezentis projekton kreitan laŭ la gvidlinioj proponitaj de la asocioj al la Parlamento. Malgraŭe, la procezo montriĝis tre malfacila; la 8an de oktobro [[1997]] per artikolo. 4 de la leĝo n. 344, la Nacia Parko Sila estis formale establita, 75 jarojn post la unua formuliĝo proponita de Antonino Anile. <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|37}}.</ref> == Teritorio == === Geologio kaj geomorfologio === [[Dosiero:Sila.JPG|maldekstra|eta| Sila maldensejo.]] Kompreneble la geologia historio de la teritorio de la parko estas la sama de la tuta Silo, akrokoro, altebenaĵo, montarmasivo esence formita de du grupoj de [[Petrologio|litologioj]]: [[Magmorokaĵo|magmaj rokoj]] kaj [[Metamorfa rokaĵo|metamorfaj rokoj]], kiuj okupas la centran granitan areon, ĉirkaŭ kiu etendiĝas kalkoŝtonaj montetaj randoj formitaj de terciara kaj kvaternaraj [[Sedimenta rokaĵo|sedimentaj rokoj]] <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.53}}.</ref>. La metamorfaj rokoj estas submetitaj al magmaj granitaj ŝtonoj. Ĉi tiu grupo de rokoj montrus, ke la Sila altebenaĵo havus ia [[Orogenezo|orogenion]] kaj geologian strukturon similan al tiu de [[Alpoj]], tiel ke [[Giovanni Marinelli]] en 1898 kreis la nomon ''"Kalabraj Alpoj''"<ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|p.39}}.</ref>. La grundo de la altebenaĵo estas formita de la degradado de rokoj el [[granito]], [[diorito]], skisto, mikasko, [[gnejso]] kaj [[Porfiro|porfirio]], kaj diferenciĝas de tiu de la [[Apeninoj|kalkaj Apeninoj]], per rimarkinda karakteriza vegetala diverseco. [[Dosiero:Geormofologia_della_Sila1.jpg|dekstra|eta| Nudaj rokoj ĉe Monto Volpintesta.]] La rokoj ĉeestantaj en Sila kaj aparte en la parka areo ŝajnas esti supermetitaj kaj enmetitaj en la teritorion dum la [[Mioceno|meza miocena periodo]], kaj kiel klarigus la geologo Pierre Gueremy, du eroziaj formoj koncentriĝus sur la teritorio, unu el mekanika tipo, kun erozio, transporto kaj lokigo de rokoj, kaj alia formo de kemia tipo ligita al la karakterizaĵoj kaj klimataj efikoj de la fina Mioceno kaj [[Plioceno]]<ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|pp.56-57}}.</ref>. === Geografiaj areoj === [[Dosiero:Monte_Volpintesta_(2).jpg|maldekstra|eta| Valo de Sankta Nikolao en Sila Grande.]] La perimetro de la parko ĉirkaŭprenas ĉiujn tri Silajn regionojn ''(Greka Silo, Granda Silo, Malgranda Silo)''. La plej implikitaj areoj estas "Sila Grande" kaj "Sila Piccola", dum nur la teritorioj kun pli granda natura intereso de "Sila Greca" estis inkluzivitaj en la parko. * Koncerne la ''zonon Sila Greca,'' kiu estas la plej norda areo, ĉi tiu estas la malplej inkluzivita en la Parko. Estas en ĝi la areo de Monto Paleparto (1.481 m), Monto Altare (1.653 m) kaj Monto Sordillo (1.551 m); ĉi tiu geografia areo finiĝas per la artefarita lago Cecita kaj la altebenaĵo de Campo San Lorenzo, kiuj tamen ne eniras en la limoj de la parko Sila<ref>{{Harv|A.A.V.V., 1998|21}}.</ref>. * La centra strio estas tiu de la ''Sila Grande,'' la plej granda areo kiu inkludas la plej gravajn pintojn de la tuta parko, kaj ankaŭ ĉiujn ĉefajn akvo-basenojn; la ĉefaj pintoj, kiuj estas parto de ĉi tiu teritorio, estas Monte Botte Donato (1.929 m) la plej alta monto de Sila, Montenero (1.881 m), la Montagne della Porcina (1.826 m), Monte Curcio (1.768 m), la Monte Volpintesta (1.729 m), Monte Carlomagno (1.669 m) kaj Monte Scuro (1.621 m); la artefaritaj akvobasenoj apartenantaj al la parko, kiuj falas en ĉi tiun bandon, estas la lago Arvo kaj la lago Ariamacina;[[Dosiero:Panorama_zagarise.jpg|dekstra|eta| La historia centro de Zagarise.]] la nun eksa lago Votturino, malplenigita inter la fino de la okdekaj kaj la komenco de la naŭdekaj jaroj, aperas ankaŭ erare sur iuj geografiaj mapoj; ankaŭ la grandaj valoj de Macchiasacra kaj Macchialonga apartenas al ĉi tiu zono, same kiel multaj aliaj malgrandaj valoj; ĉi tiu geografia parto finiĝas per la lago Ampollino, kiu limas la lastan Silan areon<ref>{{Harv|A.A.V.V., 1998|19 - 20}}.</ref>; * La strio de la ''Sila Piccola'' komenciĝas de Lago Ampollino ĝis ĝi atingas la turismajn vilaĝojn de la regiono de Catanzaro; la parko inkluzivas la strion de Monte Scorciavuoi (1.745 m), kun la pintoj de la Timpone della Guardiola (1.667 m) kaj la Timpone della Monaca (1.598 m), apartigitaj per la Valle del Tacina kun la strio de Monte Gariglione (1.765 m), kun la pintoj de la Petto di Mandra (1.681 m), la Cozzo del telegrafo (1.679 m) kaj la Timpone Morello (1.665 m), ĉi tiu strio apartigita de la Vallone del Soleo de la lasta strio de la Sila Piccola kaj la parko, tiu de Monte Femminamorta (1.730 m), kun la pintoj de la Timpone Vecchio (1.648 m) kaj la Timpa del Cucco (1.507 m); en la zono Sila Piccola estas multaj valoj, inter kiuj la ĉefa estas certe la Savuta Valo, trairita de la sola granda sila rivero kiu enfluas en la Tirenan Maron<ref>{{Harv|A.A.V.V., 1998|23}}.</ref>. ; La riveroj La ĉefaj akvovojoj, kiuj transiras la parkon, estas la [[Crati|rivero Crati]] kaj la rivero Neto, la du plej longaj kaj gravaj riveroj de Kalabrio. Al iIi alfluas serio de alfluantoj. [[Dosiero:FiumeCrati.jpg|maldekstra|eta| Rivero Crati]] {| class="wikitable sortable" !Rivero ! Fonto ! Longo ! Ĉefa transirita komunumo ! Aliaj transiritaj komunumoj |- | [[Crati]] | Timpone Bruno | 91 | [[Kosenco|Cosenza]] |- | Neto | Timpone Sorbella | 80 | [[San Giovanni in Fiore]] | [[Rocca di Neto]] |- | Tacina | Caput Tacinae Gariglione | 58 | [[Roccabernarda]] | [[Mesoraca]] . [[Petilia Policastro]], [[Cutro]] |- | Mucone | Fallistro | 57 | Camigliatello Silano fraz. de [[Spezzano della Sila]] |- | Savuto | lok. Spineto | 48 | [[Aprigliano]] | [[Nocera Terinese]] |- | Lese | Monte Pettinascura | 43 | [[Savelli]] |- | Triomto | Monto Paleparto | 41 | [[Acri]] | [[Longobucco]] |- |} ; La lagoj La silaj artefaritaj lagoj, kiuj estas en la teritorio de la parko, estas tri: Ampollino, Arvo kaj Ariamacina . Ekzistas ankaŭ baseno, nun tute malplena, kiu estis la lago Votturino. Rimarkinda estas la ĉeesto de iuj pasintaj lagoj, formortintaj antaŭ miloj da jaroj pro formoj de [[erozio]] de iliaj sojloj. Ĉi tiuj lagoj estis la Mucone, kiu estis preskaŭ en la areo de la nuna lago Cecita, kaj la lago Trionto, situinta en Difesella di Trionto. [[Dosiero:Sila_Lago_Arvo_(Lorica).JPG|dekstra|eta| Bordoj de la artefarita lago Arvo.]] Ambaŭkaze oni trovis spurojn de plejstocenaj deponaĵoj, enhavantaj organikan materialon, elementoj, kiuj sugestas la ekziston de lagoj <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|62}}.</ref> . {| class="wikitable sortable" !Lago ! Ĉefa alfluanto ! Surfaco ! Komunumo ! Alia urbo |- | Arvo | Arvo-rivero | 8&nbsp;km² | [[San Giovanni in Fiore]] | [[Aprigliano]] |- | Ampollino | Ampollino-rivero | 5.59&nbsp;km² | [[San Giovanni in Fiore]] | [[Cotronei]] |- | Ariamacina | Neto-rivero | 1&nbsp;km² | [[Serra Pedace]] | [[Spezzano Piccolo]] |- | Votturino | | 1&nbsp;km² | [[Serra Pedace]] |- |} == Flaŭro == [[Dosiero:Prato_di_crochi_in_Sila_Grande.jpg|maldekstra|eta| Krokeca herbejo en Sila Grande.]] La [[flaŭro]] de la Sila Nacia Parko estas okazigita de la orografio kaj morfologio de la teritorio. La geologiaj kaj grundaj karakterizaĵoj proksimigas Silo kaj ĝiajn teritoriojn al tiuj de la alpaj pli ol la aliaj partoj de la Apeninoj. Tio montriĝas ankaŭ en la riĉa kaj varia flaŭra spektro<ref name="ReferenceReggiani21">{{Harv|Reggiani, 2008|21}}.</ref>. Aliflanke, la Sila pejzaĝo, kvankam aspektanta kompakta kaj homogena, fakte posedas rimarkindajn plantan kaj floran diversecojn, kiuj ŝuldiĝas kaj al la diversaj altecoj, kaj al la agado de la homo, kiu, uzante [[ligno]]n kaj la valojn por paŝti, profunde influis la originalajn karakterizaĵojn de la altebenaĵo <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|71}}.</ref> . La flaŭro de la parko estas do ligita al la teritoriaj trajtoj de Silo, same kiel al ekologiaj faktoroj kiel klimato, kaj de historiaj-geografiaj faktoroj. La Sila parko reprezentas la sudan limon de ĉeesto por granda grupo de plantospecioj<ref name="ReferenceReggiani21">{{Harv|Reggiani, 2008|21}}.</ref> . <!--[[Dosiero:Parco Naturale della Sila bosco.jpg|dekstra|eta]]--> === Vivejo === La Sila Nacia Parko do konservas, tre varian median diversigon, kiun oni povas resumi per la distingaj flauraj vivejoj en ok malsamaj specoj: * ''Fagaroj de Apeninoj'' kun ĉeesto de ''[[Blanka abio|arĝentaj abioj (Abies alba]]''). Ĉi tiu speco de habitato troviĝas sur profundaj kaj subacidaj grundoj aŭ proksime al silikaj substratoj kun ĉeesto de [[granito]] kaj metamorfaj rokoj. La alteco de ĉi tiu habitato estas inter 1 100 kaj 1 900 m <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.90}}.</ref> * ''Transiraj kaj malstabilaj'' [[torfejo]]j, vivejo trovita inter 1 400 kaj 1 700 m en hiperhumidaj montaj grundoj karakterizitaj per alta grunda acideco <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.87}}.</ref> . * ''Submediteraneaj pinarbaroj de nigraj pinoj'' (sila larika pino) (''Pinus nigra laricio'') sur grundoj riĉaj je granitaj substratoj, kiuj estigas acidajn kaj sablajn grundojn, apartajn grundojn, kie la sila pino superregas fagon ĉar ĝi estas sufiĉe rustika planto ([[Kserofito|kserofila]] kaj ŝparema), ĝi pli taŭgas por ĉi tiuj ĉirkaŭaĵoj <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.89}}.</ref> . * ''Aluviaj arbaroj'' formitaj de nigra alno (''[[Nigra alno|Alnus glutinosa]]'') kaj ordinara frakseno (''[[Ordinara frakseno|Fraxinus excelsior]]''), kiuj etendiĝas laŭlonge de ĉiuj akvovojoj de la monta kaj monteta zono de la parko. Ĉi tiuj vivmedioj kaj rilataj plantoj postulas abunde humidajn grundojn <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.88}}.</ref> . * ''Dorna ulekso'', vivmedio kie naskiĝas kaj kreskas dornaj arbustaj formacioj tipaj de la altaj montoj de Mediteraneo. Parto de ĉi tiu vivmedio estas la kalabria astragalo (''Astragalus calabrus'') kies ĉeesto troviĝas en tre malriĉaj granitaj substratoj, devenantaj de degenero de la granito mem inter 1 000 kaj 1 700 m <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.84}}.</ref> . * ''Partaj, montaj kaj alpaj limoj de Hidrofila megaforbis'', oftaj laŭ akvofluoj en kaj arbaraj kaj malfermaj medioj <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.86}}.</ref> . * ''Specioriĉaj herbaj formacioj'', aridaj aŭ mezofaj, karakterizitaj per vasta riĉeco de specioj ĉeestantaj sur acidaj kaj malriĉaj nutraj grundoj. La itala nardeto estas parto de ĉi tiu vivmedio eĉ se ĝia ĉeesto ne ĉiam aktivas, sed ĝi troviĝas en stagnaj aŭ tre acidaj areoj <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|85}}.</ref> . * ''Stagnaj akvoj, de oligotrofaj ĝis mezotrofaj'', kun heliofilaj akvaj [[Biocenozo|fitokoenozoj]] karakterizitaj per herbaj faskoj en stagna akvo. Depende de la akvonivelo, dominas la specioj de la komunumoj de ''Littorelletea uniflorae'' kaj ''Isoëto-Nanojuncetea'' <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.83}}.</ref> . === Monta kaj submonta plano === La vario de vegetaĵaro estas atribuebla al la influo de la mediteranea klimato kaj de la distanco de la maro, kiu faras iujn areojn de Silo, precipe en la "Sila Grande", tipaj enlandaj areoj kun kontinenta klimato. La [[arbaro]], kaj pingla kaj [[Falfolia planto|larĝfolia]], estas la distinga trajto de la parko, kiu iras de la plej malaltaj ĝis la plej altaj montoj de Silo <ref name="ReferenceFF">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|67}}.</ref> . La Sila arbaro estas formita en la pli malaltaj altitudoj de 600 ĝis 1 000 m de [[Falfolia planto|foliarbaroj]] kaj precipe de mezofilaj [[kverko]]j <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|p.73}}.</ref> . Ĉeestas, eĉ se ofte limigita al strioj ĉe la limoj de la parka areo, la kaŝtano (''[[Ordinara kastaneo|Castanea sativa]]'') <ref name="ReferenceFF">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|67}}.</ref> . Ĉi tiu zono inkluzivas ankaŭ la napolan alnon (''[[Alnus cordata]]''), rustikan planton, kiu ankaŭ adaptiĝas al malbonaj grundoj, kiu disvastiĝis en la pasinta jarcento kiam la kaŝtano, iam gravega por la ekonomio de Kalabrio perdis ĉi tiun valoron spertante mallarĝiĝon de la kultivaĵoj dediĉitaj al ĝi. La familio de la [[Fagacoj]] estas bone reprezentata de diversaj specioj de [[Kverko|kverkoj]]. Oni trovas la lanugan kverkon (''Quercus pubescens''), tre ofta en la pli malaltaj altitudoj proksime je 600 m, la tigfolian kverkon (''[[Tigfolia kverko|Quercus petraea]]''), kiu troviĝas en la Parko miksita kun aliaj [[Foliarbo|larĝfoliaj arboj]] aŭ ĉeestas en malgrandaj arbaretoj, la ''[[Quercus cerris|Muska kverko (Quercus cerris]]''), kiu troveblas precipe miksita kun kaŝtanarbaroj. Koncerne la farneto (''Quercus frainetto'') ĝi ĉeestas ĉefe sur la orientaj deklivoj de la akrokoro dum en la Parko ĝi ĉeestas en la komunumo [[Bocchigliero]] proksime al la monto Basilicò <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.68}}.</ref> . [[Dosiero:Pinus_Nigra_ssp_nella_Riserva_di_Fallistro.jpg|maldekstra|eta| ''Pinus nigra'' ssp. ''laricio'' en la natura biogenetika rezervo de Fallistro.]] En la montaro, de 1 100 al 1 600 m <ref name="ReferenceEPNS69">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.69}}.</ref>, la larika pino (''Pinus nigra laricio'') regas, la reĝo de la Sila arbaro, tiom abunda kaj kun karakteriza, eleganta formo, ke ĝi ofte estas menciita en iuj tekstoj kiel ''Sila Pino'' <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|p.51}}.</ref> . La arbo fakte estas agnoskita kiel apartaĵo rilate al la aliaj larikaj pinoj de [[Sicilio]] kaj [[Korsiko]]. Ĝi estas karakterizita per maldika trunko, kun ŝelo formita de grandaj skvamoj, kiuj prenas ruĝajn nuancojn interne. La planto aperas en tia abunda formo danke al la amasa rearbarigo farita post la milito kiam, pro la troa senarbarigo de Silo, kiu kaŭzis rapidan erozion, precipe en areoj kun ĉeesto de krutaĵoj. Oni preferis uzi la larikan pinon pro la facileco enradikiĝi en la tero kaj por la neeblo uzi [[Pinofitoj|koniferojn]] sur grundoj en kunteksto de severa defa, uzante la malmultajn rimedojn disponeblajn por rapide kovri la grundon, tiel mildigante la fenomenon de erozio <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|70}}.</ref> . [[Dosiero:Faggeta._Sila_Grande.jpg|dekstra|eta| Fagaro en la Parko Sila.]] Je pli ol 1 400 m, la fago (''[[Eŭropa fago|Fagus sylvatica]]'') okupas la areon de la plej altaj pintoj. La fago ofte troviĝas kun la arĝenta abio (''[[Blanka abio|Abies alba]]''), la tria plej disvastigita specio de la zono. Ĉi tiu eleganta arbo troviĝas en la areoj de la Malgranda Silo, proksime al la monto Gariglione, kaj sur la monto Femminamorta. En Granda Silo la arĝentaj abioj estas disigitaj tra la areo kune kun fagoj kaj pinoj, sed sufiĉe granda grupo de arĝentaj abioj ĉeestas ĉe Monte Scuro <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|51-52}}.</ref> === Sinantropa kaj riverborda vegetaĵaroj === [[Dosiero:Fiume_neto_nei_pressi_dell'abitato_di_San_Giovanni_in_Fiore_località_Iunture.jpg|maldekstra|eta| Nigraj alnoj laŭ la rivero Neto]] La malsekaj regionoj karakterizas per la vojoj formitaj de la nigraj alnoj (''[[Nigra alno|Alnus glutinosa]]'') kaj de la pli grandaj fraksenoj (''[[Ordinara frakseno|Fraxinus excelsior]]'' ), kiuj sekvas ĉiujn ĉefajn riverojn kiel la Neto, la [[Crati]], la Trionto, la Arvo kaj la Lese. === Vegetaĵaro de la herbejoj kaj florecaj ecoj === [[Dosiero:Bergglöckchen_(Soldanella_montana).jpg|eta| ''Soldanella montana'']] ; Vegetaĵaro de la herbejoj Estas kompaktaj areoj kun tipa vegetaĵaro. Estas jenaj: * stagnaj deprimitaj areoj kun formacioj de ''[[Marĉa kalto|Caltha palustris]]'', ''Ranunculus fontanus'', ''Chaerophyllum hirsutum'' var. ''calabricum'', ''Crepis paludosa'' kaj ''Cardamine silana'' <ref name="ReferenceEPNS74">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.74}}.</ref> ; * randoj de stagnaj areoj kun ĉeesto de ''Viola palustris'' kaj ''Soldanella calabrella'', endemia planto de Sila ; * inunditaj herbejoj kun ĉeesto de ''[[Deschampsia cespitosa|Deschampsia caespitosa]]'', ''Filipendula ulmaria'' kaj ''[[Bistorto|Polygonum bistorta]]''; * pli sekaj kaj pli kompaktaj areoj kun la ĉeesto de ''Nardus stricta'', malmola kaj aparte hirta herbo; [[Dosiero:Anthemis_cretica_calabrica.jpg|eta| ''Anthemis cretica'', subsp. de Kalabrio.]] * krutaj areoj, kie ne estas akva stagno, kun riĉaj herbejoj karakterizitaj per amasa flora abundo, kaj herbejoj pli malriĉaj taŭgaj por paŝti. En la riĉaj herbejoj estas facile trovi ''Viola messanensis'' kaj ''Dactylorhiza sambucina'' . En la maldikaj herbejoj la ĉeesto de herboj kaj [[guŝo]]j estas riĉa, kaj tre ofta estas la ĉeesto, laŭ iom amasa maniero, de la ''Genista silana'', spartio tre simila al la ''Genista anglica'', sed tipe endemia en Kalabrio <ref name="ReferenceEPNS74">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.74}}.</ref> . * rokaj areoj kun ĉeesto de granito, sur sabla grundo, kiuj havas malkontinuan kovron de ''Cytisus spinescens'' kaj ''Astragalus calabrus'' <ref name="ReferenceEPNS79">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.79}}.</ref> . ; Endemiaj specioj Aldone al tiuj jam menciitaj en la parka areo, ekzistas multaj [[Endemio|endemiaj]] specioj en la kalabriaj montoj <ref name="ReferenceEPNS79">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.79}}.</ref> . Aliaj specioj estas endemiaj de la suda Apenino. == Faŭno == La [[faŭno]] en Silo profunde ŝanĝiĝis ekde la periodo de la lasta glaciiĝo ĝis hodiaŭ. La ĉeesto de iuj mamuloj, precipe grandaj mamuloj, estis influita de la ĉeesto de homoj, kio ŝanĝis la [[Habitato (ekologio)|vivmedion]] de iuj specioj, inter la lastaj la [[cervo]], kiu malaperis komence de la 20-a jarcento kaj estis reenkondukita nur en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, Silo estas konsiderata unu el la plej sovaĝaj geografiaj areoj en Italio kaj la plej riĉa je faŭno en la tuta suda Italio <ref>{{Harv|Bevilacqua, 2008|54}}.</ref> . === Mamuloj === [[Dosiero:Capreolus_capreolus_imbalsamati._Museo_naturalistico_del_Cupone._Parco_Nazionale_della_Sila.jpg|dekstra|eta| Embalzamitaj [[kapreolo]]j en la naturscienca muzeo de Cupone.]] Laŭ studoj de la komenco de la pasinta jarcento fare de profesoro Cavara de la Universitato de Napolo, surbaze de paleontologiaj eseoj faritaj sur vastaj areoj de la regiono, post la lasta fazo de glaciejiĝo en Silo estis mamuloj kiel la ibekso (''[[Ibekso|Capra ibekso]]'') <ref name="ReferenceA">{{Harv|Bevilacqua, 1999|55}}.</ref>, kapreoloj (''[[Kapreolo|Capreolus capreolus]]''), damaoj (''[[Damao|Dama dama]]''), uro (''[[Uro|Bos taurus primigenius]]''), apro (''[[Apro|Sus scrofa]]''), ruĝa cervo (''[[Ruĝa cervo|Cervus elaphus]]'') kaj [[ĉamo]] ''(Rupicapra pyrenaica''). La plej grandaj predantoj de ĉi tiuj mamuloj estis la [[lupo]] (''Canis lupus italicus''), la urso (''[[Bruna urso|Ursus arctos]]'') kaj la [[linko]] (''[[Eŭrazia linko|Lynx lynx]]'') <ref>En 1550 la geografo Leandro Alberti citis la ĉeeston de linkoj en Sila, kaj nomis ilin "Lonza"</ref> . Nuntempe la ĉeesto de jenaj bestoj estas dokumentita: ==== Hufuloj ==== * Kapreoloj ''[[Kapreolo|(Capreolus capreolus]]''), ĝia ĉeesto estis endanĝerigita en la sepdekaj jaroj, sed kun la enkonduko de kapreoloj venantaj de la orientaj Alpoj la ĉeesto de ĉi tiu hufulo estas konsiderinde pliigita <ref name="ReferenceC">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|94}}.</ref> . Tamen restas duboj pri la aŭtoktona raso, ĉar ŝajnas, ke la reenkonduko de la aliaj specioj genetike ŝanĝis la originan aspekton de ĉi tiu mamulo, eĉ se la ĉeesto de aŭtoktonoj ne estas ekskludita <ref name="ReferenceDD">{{Harv|Bevilacqua, 1999|56}}.</ref> . * Ruĝa cervo (''[[Ruĝa cervo|Cervus elaphus]]'' subsp. ''Hippelaphus''), malaperinta komence de la pasinta jarcento, estis reenkondukita en la okdekaj jaroj en la naturrezervejo Golia-Corvo. Ĉi tiu specio estas konsiderata fundamenta por la [[Manĝoĉeno|nutra ĉeno]] de la parko, kaj por la adaptado de la specio en la Silaj arbaroj, kaj ĉar ĝi estas unu el la ĉefaj predoj de la lupo. En 2010, 20 specimenoj estis liberigitaj en la Parko proksime al Fossiata. Ĝia [[Arealo|ĉefa teritorio]] estas la norda parto de la Parko. * Damao (''[[Damao|Dama dama]]''), oni kredas, ke ĉi tiu besto ne ĉeestis origine en Sila sed nur en iuj marbordaj regionoj de la Regiono. En la Parko ĝi estis enkondukita antaŭ kelkaj jaroj en la naturrezervejo Golia - Corvo <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|4}}</ref>, kaj hodiaŭ eblas admiri ĝin ĉe la Vizitcentro de la Kupono en barita areo en la rezerveja areo al ĝi dediĉita. <!--[[Dosiero:Daini nel Parco Nazionale della Sila.jpg|dekstra|eta| Damaoj en la Sila Nacia Parko]]--> * Apro (''[[Apro|Sus scrofa]]''), ĉeestas grandkvante en Silo kaj estas la celata predo de ĉasistoj en la Silaj areoj ekster la parko, hodiaŭ la apro ĉeestas sufiĉe multnombraj danke al la kontinuaj repopulaciaj intervenoj por ĉasaj celoj. ==== Musteledoj ==== [[Dosiero:Gressoney-Saint-Jean-Museo-IMG_1816.JPG|dekstra|eta| La melo]] * Melo (''[[Melo|Meles meles]]''), nokta karnomanĝulo, ĉeestanta en grandaj areoj de la parko; la ĉeesto kaj graveco de ĉi tiu specio por la parko Sila ankaŭ estas konfirmitaj danke al la starigo de la Natura Rezervejo "Tasso Camigliatello Silano", protektita areo de pli ol 200 hektaroj, kie la specio estas disvastigita. * Lutro (''[[Lutra lutra]]''), altvalora media indikilo; pri la lutro estis farita grava nacia enketo; la lutro en la unua duono de la pasinta jarcento ĉeestis en tre multaj populacioj, laŭlonge de la ĉefaj akvovojoj kaj en la lagoj. Esploro farita meze de la okdekaj jaroj, konstatis la malpliiĝon kaj malaperon de la lutro en granda parto de la itala teritorio kaj precipe de Kalabrio. En Silo, kvankam la ĉeesto de la specio estis konstatita, la ĉeesto de la lutro estis konsiderata en danĝero, sed en la dua duono de la naŭdekaj jaroj, aperis pozitiva tendenco de ĉi tiu musteledo, kiu ŝajnas multfoje reproduktiĝi kaj repopoli ĉiujn ĉefajn riverojn kaj lagojn <ref>{{Harv|Ente Parco nazionale della Sila, 2008|34}}.</ref> <ref>La Nacia Parko Sila faris enketon pri la lutro kiu informis en Rapporto tecnico 2008, pp. 34-49, kaj en Manlio Marcelli kaj Romina Fusillo ''"La lontra nel Parco Nazionale della Sila - Valutazione degli habitat acquatici del Parco Nazionale della Sila per la conservazione della lontra (Lutra lutra) (progetto di ricerca), Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010''</ref> . * Neĝmustelo (''[[Mustela nivalis]]'') * Foino ''[[Foino|(Martes foina]]'') * Marteso (''[[Arbara marteso|Martes martes]]'') * Putoro (''[[Putoro|Mustela putorius]]'') ==== Ronĝuloj ==== * Gliro (''[[Gliro|Glis glis]]''), disvastigata tra la parko kaj iam ankaŭ ĉasata kaj uzata en kalabrimonta [[kuirarto]] <ref name="ReferenceE">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|93}}.</ref> * Ordinara gliro (''[[Avela muskardeno|Muscardinus avellanarius]]'') * Kvercino (''Eliomys quercinus'') * Driomio (''Dryomys nitedula''), tre rara specio, ĉeestanta en iuj areoj de Alpoj kaj en la kalabria teritorio sur ĉiuj tri naciaj parkoj. * Suda nigra sciuro (''Sciurus meridionalis'', ''Zaccarella'' en dialekta formo) karakterizita per nigra mantelo, meritas apartan mencion, ĉar ĉi tiu besto estas la ĉefa ronĝulo ĉeestanta en la arbaroj de Silo. Ĝi koloniigis preskaŭ la tutan Silan montan teritorion, kaj troveblas ankaŭ en la urbaj parkoj de la vilaĝoj antaŭ-silaj kaj en la loĝataj centroj. Ĝia grandega ĉeesto sur la Sila teritorio, kiel endemia specio kaj propra al la teritorio, ankaŭ estas konfirmita de la ĉeesto de ĉi tiu besto en la Muzeo pri Natura Historio en Milano, kiu katalogas ĝin kiel "Sila sciuro". La koloro de la mantelo estas nigra kun grizaj nuancoj ĉe la flankoj kaj blanka ventro . * [[Histriko]] (''Hystrix cristata''), ĉeestanta en la plej orientaj lokoj kaj sur la rando de la altebenaĵo. ==== Aliaj mamuloj ==== [[Dosiero:Canis_Lupus_Meridionalis_imbalsamato_presso_il_Museo_e_centro_Visite_del_Cupone_nel_Parco_Nazionale_della_Sila._Foto_di_Francesco_Oliverio.jpg|eta|250x250ra| Balzamita lupo en la muzeo kaj vizitcentro Cupone.]] Hodiaŭ, post la enkonduko de protektaj rimedoj kaj post la reenkonduko de iuj specioj, ĉi tiuj mamuloj loĝas en la parko: * Apenina lupo (''Canis lupus'' subsp ''italicus''), 3 establitaj luparoj, konsistantaj el po 3 - 4 individuoj, por entute ĉirkaŭ 15 - 20 en la tuta Silo<ref name="ReferenceB">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|95}}.</ref> . Simbolo de la parko, ĉi tiu mamulo estas konsiderata la plej grava predanto de la [[Apeninoj|apeninaj]] arbaroj kaj de la kalabriaj montoj. En 1970 ĝi suferspertis gravan demografian malkreskon, restante sur la rando de malapero, kun certa ĉeesto taksita nur en Abruco kaj en Silo. Kun la aprobo de la leĝo favore al ĝia konservado (''[[Konvencio de Berno (1979)|Berna Konvencio]]''), ĉi tiu rabobesto iom post iom pliigas sian komunumon tra la itala teritorio. En sia favoro estis reklamitaj planoj por reenkonduko de iuj specioj de predoj preferataj de la lupo kiel [[Ruĝa cervo|cervoj]] kaj [[Kapreolo|kapreoloj]], planoj, kiuj kondukis al konstanta kresko de la specio, kiu disvastiĝas tra la nacia teritorio. En Kalabrio ĝia ĉeesto estas konfirmita en ĉiuj tri naciaj parkoj. * Sovaĝa kato (''[[Sovaĝa kato|Felis silvestris]]''), rara kaj protektita mamulo disvastiĝis tra la montaro Sila; ne estas multaj fontoj kaj fidindaj datumoj pri ĉi tiu [[Felisedoj|kato]], tial estas malmultaj informoj pri la distribuado kaj abundo de ĉi tiu specio eĉ se ĝia ĉeesto estas certa <ref name="ReferenceDD">{{Harv|Bevilacqua, 1999|56}}.</ref> ; * Komuna aŭ eŭropa ''[[Eŭropa leporo|leporo (Lepus europaeus]]''), tre ofta ĝis la unua duono de la pasinta jarcento, la ĉeesto de ĉi tiu besto suferis akran malpliigon pro la ĉasa agado, kiu kompromitis ĝian ĉeeston en la parko; * Vulpo (''[[Ruĝa vulpo|Vulpes vulpes]]''), disvastigita en la Silaj areoj precipe en tiuj kun la plej milda klimato (montetaj areoj kaj kamparo), la vulpo en la lastaj jaroj havis progresivan kaj ĉiam pli evidentan multiĝon de sia komunumo, dankon ĉefe al la totala manko de intereso de ĉasistoj al ĉi tiu besto; en la lastaj jaroj estis evidenta ĉeesto de la mamulo en la urbaj centroj de Silo, precipe en la ekstercentraj areoj kun ĉeesto de rubujoj, kie la vulpo facile povas trovi manĝorestaĵojn; * Talpo (''[[Eŭropa talpo|Talpa europaea]]''), ''Tupin'ru'' en dialekta formo, vaste disvastigita tra la parko; la ĉeesto en urbaj centroj ankaŭ kreskis konsiderinde en la lastaj jaroj; * [[Erinaco]] (''Erinaceus europaeus''), estas tre disvastigita en la parko, sed ankaŭ en la urbaj centroj. === Birdoj === [[Dosiero:Alimoche_01_Neophron_Percnopterus.JPG|dekstra|eta| La egipta vulturo.]] La [[Birdoj|birdofaŭno]] estas sufiĉe vasta ĉar multaj areoj de la parko estas paŭz-lokoj dum la migrado laŭ la trako Sicilio-Markolo de Mesino-Kalabrio, grava parto de la nord-sudaj migraj itineroj, kaj nestad-loko de multaj specioj de birdoj. Laŭ enketo farita de la parka aŭtoritato, 113 specioj de birdoj estis identigitaj sur la Sila areo, el kiuj 57 estas konsiderataj "interesaj por la konservado de la specioj" <ref>{{Harv|PNS, 2008|27 dell'appendice}}.</ref>. La fotografia Atlaso de la birdoj de la Sila Nacia Parko, publikigita en 2019 de la Parka Aŭtoritato, ĝisdatigas la sciojn pri la Sila birdofaŭno kaj etendas la intereson de esplorado preter la limoj de la Sila protektita areo, kun 147 specioj fotitaj en la parka areo kaj en la areo Unesko - Biosfera rezervejo najbara al la parko; cetere ĝi proponas neeldonitan kontrolliston (referencaj jaroj 1997/2018), kiu listigas 211 observitajn speciojn kaj 111 el ĉi tiuj konsiderataj nestumantaj en la areo <ref name="Congi2019">{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}</ref> . ==== Rabobirdoj ==== [[Dosiero:Buteo_buteo_1_(Marek_Szczepanek).jpg|maldekstra|eta| Buteo]] Multnombra grupo ĉeestanta en la Sila ĉielo, konsistas el la familioj de [[Falkedoj]] kaj [[Akcipitredoj]] <ref name="ReferenceI">{{Harv|Bevilacqua, 1999|58}}.</ref>. Ankaŭ konsiderinda estas la ordo de la noktaj [[rabobirdo]]j, ĉeestantaj en la parko kun la familioj de la [[Titonedoj]] kaj la [[Strigedoj]]. * '''Akcipitredoj'''<br />Birdoj kun fortika korpo kaj grandaj flugiloj, nestas inter la arboj kaj en la interkrutejoj, en Silo estas <ref name="ReferenceL">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|91}}.</ref> : la akcipitro (''[[Akcipitro|Accipiter gentilis]]''), la plej granda rabobirdo de la Silaj arbaroj <ref name="ReferenceI">{{Harv|Bevilacqua, 1999|58}}.</ref>, la nizo ''[[Nizo|(Accipiter nisus]]''), la serpent-aglo (''[[Serpentaglo|Circaetus gallicus]])'', la buteo (''[[Komuna buteo|Buteo buteo]]''), la ruĝa milvo ''([[Ruĝa milvo|Milvus milvus]]'') kaj la nigra milvo (''[[Nigra milvo|Milvus migrans]]'') rekoneblaj per la duigita vosto. Ankaŭ interesa estas la ĉeesto de la egipta vulturo (''[[Kadavrogrifo|Neophron percnopterus]]'') kiu manĝas kadavraĵon kaj nestas en la pli mildaj areoj de la kalabria marbordo kaj iras al Silo serĉante manĝon. Koncerne la ĉeeston de la reĝa aglo (''[[Reĝa aglo|Aquila chrysaetos]]''), estas okazoj de ekvidoj de ĉi tiu granda rabobirdo en pluraj lokoj de la altebenaĵo kaj en diversaj periodoj; la ekvidoj estas konfirmitaj per fotografiaj trovaĵoj <ref>Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 1997-2018</ref> . * '''Falkedoj'''<br />Inter kiuj elstaras la turfalko (''[[Turfalko|Falco tinnunculus]]''), la migrofalko (''[[Migra falko|Falco peregrinus]]'') granda predanto kun timinda moviĝanta rapideco, la balkanfalko (''[[Balkanfalko|Falco biarmicus]]''), la kliffalko (''[[Kliffalko|Falco eleonorae]]''), la alaŭdfalko (''[[Alaŭdfalko|Falco subbuteo]]'') kaj la ruĝ-pieda falko (''[[Ruĝpieda falko|Falco vespertinus]]'' ). * '''Strigoformaj'''<br />Inter la noktaj rabobirdoj, kiuj loĝas en la parko, estas la turstrigo (''[[Turstrigo|Tyto alba]]'') kaj la arbarstrigo ''([[Arbarstrigo|Strix aluco]]'') en multaj komunumoj. Ankaŭ ĉeestas la noktuo (''[[Noktuo|Athene noctua]]'') kaj la longorela strigo (''[[Orelstrigo|Asio otus]]''). Malpli multnombraj estas la komunumoj de malgrandaj orelstrigoj (''Otus scops'') kaj gufoj ''([[Gufo|Bubo bubo]]''), tre maloftaj se ne tute formortintaj en Sila <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|92-93}}.</ref> . ==== Pegoformaj ==== De ĉi tiu ordo estas <ref name="Congi2019">{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}</ref> <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|89}}.</ref> <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|131}}.</ref> jenaj specioj: * la nigra pego (''[[Nigra pego|Dryocopus martius]]''), rara specio kaj konsiderita la plej grava inter la pegoformaj ĉeestantaj sur Sila laŭ la konservado kaj zoogeografia vidpunkto * la makula pego (''[[Mezgranda buntpego|Dendrocopos medius]]'') ankaŭ estas tre rara specio * la verda pego (''[[Verda pego|Picus viridis]]'') * la granda makulpego ( ''[[Granda buntpego|Dendrocopos major]]'') disvastiĝis tra la tuta regiono de Sila Grande * la malgranda makulpego (''[[Malgranda buntpego|Dendrocopos minor]]'') * la koltordulo (''[[Eŭrazia koltordulo|Jynx torquilla]]''). ==== Aliaj birdoj ==== * '''Korvedoj'''<br />El tiu familio nestas en la parka areo la garolo (''[[Eŭropazia garolo|Garrulus glandarius]]''), la monedo (''[[Monedo|Coloeus monedula]]''), la pigo (''[[Eŭropa pigo|Pica pica]]''), la [[griza korniko]] (''Corvus cornix'') kaj la korvo (''[[Korako|Corvus corax]]''), nome la plej granda el ĉi tiu familio estas inter la plej grandaj birdoj ĉeestantaj en Sila <ref name="Congi2019">{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}</ref> . * '''Paseroformaj'''<br />Du [[Alaŭdedoj|alaŭdoj]] de komunuma intereso nestas en la parko, nome la arb-alaŭdo (''[[Arbalaŭdo|Lullula arborea]]'') kaj la mallongfingra alaŭdo (''[[Mallongfingra alaŭdo|Calandrella brachydactyla]]''); ĉiam de ĉi tiu ordo oni havas la kamp-alaŭdon (''[[Kampalaŭdo|Alauda arvensis]]''), la ruĝ-gorĝulon (''[[Ruĝgorĝulo|Erithacus rubecula]]''), la merlon (''[[Merlo|Turdus merula]]''), la hirundon (''[[Kamphirundo|Hirundo rustica]]'') <ref name="ReferenceMM">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.93}}.</ref>, la trogloditon (''[[Troglodito|Troglodytes troglodytes]]''), la nigraĉapan silvion (''[[Nigraĉapa silvio|Sylvia atricapilla]]''), la bluan paruon ''[[Blua paruo|(Parus caeruleus)]]'', la grandan paruon (''[[Granda paruo|Parus major]]''), la fringon (''[[Fringo|Fringilla coelebs]]''), la certion (''[[Mallongfingra certio|Certhia brachydactyla]]''), la flavan motacilon ''[[Montarmotacilo|(Motacilla cinerea]]'') kaj la cinklon (''[[Cinklo|Cinclus cinclus]]''), ĉi-lastaj du ĉeestas laŭ akvofluoj. [[Dosiero:Anas_platyrhynchos_male_female.jpg|dekstra|eta| Du platbekaj anasoj]] * '''Akvobirdoj'''<br />La platbeka anaso (''[[Platbeka anaso|Anas platyrhynchos]]'') kaj la granda grebo (''[[Tufgrebo|Podiceps cristatus]]'') estas inter la nestaj specioj la plej ĉeestantaj en Sila kaj kiuj haltas ĉe la lagoj de la parka regiono dum migradoj, sed menciindas ankaŭ la ĉeesto de fulikoj (''[[Nigra fuliko|Fulica atra]]'') kaj galinoloj ''[[Verdkrura galinolo|(Gallinula chloropus]]''), kiuj nestas proksime al la lagoj <ref name="Congi2019">{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}</ref> <ref>{{Harv|PNS, 2008|pp. 90-91}}.</ref> <ref>{{Harv|Reggiani, 2008|pp. 129-137}}.</ref> . Inter la [[Cikonioformaj birdoj]] oni memoras la grizan ardeon (''[[Griza ardeo|Ardea cinerea]]'') kiu haltas laŭ la lagoj de la parko eĉ se ĝi ne nestas en Sila <ref name="ReferenceL">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|91}}.</ref> . * '''Aliaj birdoj'''<br /> Aliaj menciindaj specioj estas la kukolo (''[[Kukolo|Cuculus canorus]]''), de parazita karaktero ovodemetanta sur nestoj de aliaj specioj; la arbarkolombo ''[[Palumbo|(Columba palumbus]]'') klare silana specio, de konsiderinda grandeco, vivas kaj nestas en altaj arbaroj; la upupo (''[[Upupedoj|Upupa epops]]''). Oni konstatis la ĉeeston ankaŭ de [[koturno]]j (''[[Ordinara koturno|Coturnix coturnix]]'') kaj skolopoj (''[[Eŭrazia skolopo|Scolopax rusticola]]''), specioj kiuj manĝas senvertebrulojn, kaj estas aparte popularaj dum la ĉasperiodo. Oni dokumentis la nestumadon de la verda kardelo (''[[Verda kardelo|Carduelis spinus]]''), de la brungorĝulo ''[[Brungorĝulo|(Saxicola rubetra]]''), de la kalandro (''[[Sablopipio|Anthus campestris]]''), de la pala apuso ''[[Pala apuso|(Apus pallidus]]''), de la emberizo (''[[Rokemberizo|Emberiza cia]]''), de la rokpasero (''[[Rokpasero|Petronia petronia]]''), de la muŝkaptulo ''([[Blankakola muŝkaptulo|Ficedula albicollis]]),'' de la verda filoskopo ([[Arbarfiloskopo|Phylloscopus sibilatrix]])'' kaj de aliaj specioj de konservada intereso <ref>Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 2011-2013</ref> . Sur la Sila altebenaĵo estas dokumentita la pasado de sufiĉe raraj migrantaj specioj, kiel ekzemple la morinelo (''Charadrius morinellus''), la nigrorela enanto (''Oenanthe hispanica''), la ruĝvosta rokturdo (''Monticola saxatilis''), la [[koracio]], la [[nigra cikonio]], la ruĝkapa lanio kaj aliaj <ref name="Congi2019">{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}</ref> <ref>Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 2010-2013</ref> . === Amfibioj kaj reptilioj === En la Nacia Parko Sila estas 22 specioj de herpetologia intereso (12 amfibioj kaj 10 reptilioj) el 31 specioj dokumentitaj en la regiono Kalabrio <ref name="ReferenceReggiani107">{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.</ref>, kio respondas al ĉirkaŭ 25% de la itala herpetologia diverseco konsistanta el 91 specioj (40 amfibioj kaj 51 reptilioj). Iuj specioj estas oftaj kaj disvastigitaj en Italio dum aliaj estas raraj. La severa klimato de la Silaj vintroj malavantaĝis la loĝantaron de iuj specioj de reptilioj, dum aliaj sukcesis integriĝi kaj interagadi kun la Sila medio. ==== Amfibioj ==== [[Dosiero:Triturus_carnifex_italico.jpg|dekstra|eta| Itala kresta salamandro]] * '''Anuroj'''<br />En la Parko estas la Apenina bufo (''Bombina pachypus''), malgranda grizbruna bufo kun flav-oranĝa ventro <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|84}}.</ref>, la verda bufo (''Bufotes balearicus''), la ordinara bufo (''[[Komuna bufo|Bufo bufo]]'') <ref name="ReferenceReggiani107">{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.</ref>, la itala arbo-rano ''[[Hyla intermedia|(Hyla intermedia]]''), malgranda anuro kun glata haŭto, helverda kaj kun karakterizaj kupoj ĉe la finoj de la kruroj, kaj la aro de verdaj ranoj kiel ''[[Pelophylax lessonae]]'', la facilmova rano (''[[Rana dalmatina]]'') kaj la itala rano (''Rana italica''), malgranda rano kiu preferas humidajn mediojn kiel la riveretojn <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.83}}.</ref> * '''Urodeloj'''<br />Koncerne la urodelajn amfibiojn en la parko estas la okulvitra salamandro (''Salamandrina terdigitata''), malgranda filiforma amfibio kun longa vosto, kun 4 piedfingroj en la piedo kaj tipa "V" -forma makulo inter la okuloj <ref name="ReferenceF">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|86}}.</ref>, la fajrosalamandro (''Salamandra salamandra''), la itala salamandro (''Lissotriton italicus''), la plej malgranda eŭropa salamandro (80mm maksimuma longo) endemiaj specioj de centra-suda Italio, kaj la itala kresta salamandro ( ''Triturus carnifex''), salamandro mez-granda kun malhela dorso kaj de vertebrara kresto <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.85}}.</ref> . ==== Reptilioj ==== [[Dosiero:ViperaAspis_1468AE1.jpg|dekstra|eta| Komuna vipuro]] La monta klimato de Silo certe ne favoris la disvastiĝon de reptilioj, tamen ekzistas kelkaj serpentoj kaj saŭroj, sed ne estas testudoj. * '''''Sauri'''''<br />Inter la [[Lacertuloj|Saŭroj]] ĉeestantaj en la Parko estas 5 specioj: la okcidenta verda lacerto (''Lacerta bilineata''), specio disvastigita tra la parko, ofta en la herbejoj, heĝoj, ŝtona grundo kaj herbaj maldensejoj de Sila kies specimenoj ankaŭ atingas longecon de 45 cm, kun helverda koloro sur la dorso <ref name="ReferenceF">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|86}}.</ref>; la luŝengola (''Chalcides chalcides''), saŭro kiu atingas 40 cm kun serpenteca korpo, tre ofta en tre sunaj herbejoj; la angviso (''Anguis veronensis'') kun sia kupra koloro, estas senmembra saŭro, kiu preferas sufiĉe humidajn kaj marĉajn vivejojn, ĝi do troveblas laŭ la akvovojoj kaj riveretoj de Sila; la murlacerto (''Podarcis muralis'') kaj la kampara lacerto (''Podarcis sicula'') tre oftaj kaj disvastigitaj tra la tuta teritorio <ref name="ReferenceReggiani107">{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.</ref> . * '''Serpentoj'''<br />Inter la serpentoj estas: la ruĝokula tondro (''Zamenis lineatus''), tipa en la sudo, estas serpento, kiu povas atingi konsiderindajn dimensiojn (200&nbsp;cm); ĝi havas koloron de griza ĝis olivverda ĝis bruna, ĝi manĝas malgrandajn mamulojn sed ankaŭ birdajn ovojn <ref name="ReferenceEPNS87">{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.87}}.</ref>; la ordinara vipuro (''[[Aspido|Vipera aspis]]''), kun dika kaj masiva korpo kaj mallonga vosto, ofte troviĝas en la arbaro, en la raduremoj en la rokaj areoj kaj en la sablaj marbordoj <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.88}}.</ref>; la herba serpento (''Natrix natrix'') kiu vivas nur en akvaj medioj ; la ratserpento (''Hierophis viridiflavus''), "Cursuni" en dialekta formo; la glata serpento (''Coronella austriaca'') kaj la ''cervone'' (''Elaphe quatuorlineata''), el kiuj tre rara albina specimeno estis trovita antaŭ kelkaj jaroj. === Fiŝoj === La fiŝospecoj ĉeestantaj en la akvomedioj de la Parko povas esti dividitaj en [[Indiĝenaj specioj|indiĝenaj]] specioj, kaj ne-indiĝenaj [[Invadaj specioj|specioj]] (fremdaj specioj enigitaj en la habitato de Sila pro la repopulacio kiu okazis dum la pasinta jarcento cele al sporta fiŝkaptado. [[Dosiero:Steinbeisser_001.jpg|dekstra|eta| Kobito]] Inter la indiĝenaj specioj estas la mediteranea truto aŭ makrostigma truto (''Salmo cettii''), la rovelo (''Rutilus rubilio'') kaj la kobito ''(Cobitis bilineata''). <ref>{{Harv|PNS, 2008|p.66}}.</ref> Inter la neindiĝenaj specioj, la brunaj trutoj (''Salmo trutta fario'') dum multaj jaroj konfuzitaj kun indiĝenaj specioj, kaj la ĉielarkaj trutoj (''[[Ĉielarka truto|Oncorhynchus mykiss]]'') enkondukitaj por sportaj fiŝkaptaj celoj. Inter la [[angiloformaj]] ĉeestas angilo (''[[Eŭropa angilo|Angvila angvilo]]''), dum inter la ciprinoformaj estas tinko (''[[Tinko|Tinca tinca]]''), enkondukita por sporta fiŝkaptado kiu ĉeestas en la ĉefaj silaj lagoj, la karaso (''[[Karaso|Carassius carassius]]''), abunda en la marĉaj akvoj, la skvalio ''(Squalius squalus''), la alborelo (''Alburnus arborella''), la bastono (''[[Ruĝokula skardinio|Scardinius erythrophthalmus]]'') kaj la karpo (''[[Karpo|Cyprinus carpio]]''), fiŝoj kiuj en la artefarita lago Ariamacina, kie fiŝkaptado estas malpermesita, povas atingi kaj superi abunde 15 kg da pezo. Inter la [[perkoformaj]] oni havas la eŭropan perkon (''[[Eŭropa perko|Perca fluviatilis]]'' disvastigitan en la lagoj kaj aviditan predon de sportaj fiŝkaptaj entuziasmuloj, kaj la lepomon (''Lepomis gibbosus''). Fine, la bastoneto (''Gasterosteus aculeatus'') meritas mencion. La indiĝenaj specioj estas minacataj pro la ĉeesto de neindiĝenaj specioj, kiuj bone adaptiĝis kaj en la lagoj kaj en la riveroj. Ĉi tio determinis fenomenojn de [[Konkurso|nutra konkurenco]] kaj [[Hibrido|hibridadon]] inter malsamaj specioj, kaŭzante pezan malpliiĝon de la komunumo de indiĝenaj specioj. Ekzemplo de tio estas la makrostigma truto. Alia minaco venas de iuj hidraŭlikaj laboroj celantaj reguligi la akvojn, kiuj en multaj okazoj kompromitis la vivmedion de iuj indiĝenaj specioj per modifo de la riveraj kursoj. == Homa geografio kaj arkeologio == [[Dosiero:Ariamacina_Gennaio_2007.jpg|dekstra|eta| Ariamacina artefarita lago]] La internaj areoj de la parko dum la jarcentoj havis limigitan homloĝadon, kun provizoraj loĝlokoj uzataj nur dum la someraj sezonoj. Silo ĉiam estis konsiderata kiel nepenetrebla arbaro, apenaŭ taŭga por gastigi konstantajn komunumojn. La ekspluatado de la resursoj de la Silaj arbaroj tamen malfermkomencis la alon por portempa koloniigo. La areoj de la Parko estis ekspluatitaj pro la abundo de [[peĉo]] kaj ligno jam en romiaj tempoj, eĉ se tiutempe la praktiko de agrikulturo kaj paŝtado estis malabunda. Kun la paso de la jarcentoj kaj la pliiĝo de ĉi tiuj du lastaj praktikoj, la Sila historio karakteriziĝis per la kontinuaj kamparanaj luktoj, kiuj de la mezepoko postulis la fortranĉadon de la arbaro por akiri teron dediĉotan al agrikulturo kaj paŝtado. Ĉi tiu kontrasto inter arbaro kaj agrikulturo daŭros multajn jarcentojn, signife modifante la teritorian strukturon de la antikva ''Selva Brutia'' <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|Cap. 1}}.</ref> . === La prahistoria setlejo kaj la unuaj portempaj setlejoj === En 2004 komenciĝis la esploroj de la superintendenco pri la arkeologiaj havaĵoj de Kalabrio, kiuj malkaŝis - interalie - vastan prahistorian setlejon devenantan de la fino de la [[neolitiko]] (3800 a.K.) kaj la komenco de la [[Ĥalkolitiko|Eneolitiko]] (3300 a. K.). La prahistoria setlejo situas proksime al la nuna artefarita lago Cecita, proksime de Camigliatello Silano, ĉe la limo kun la Sila Nacia Parko, kaj sur la loko troviĝis restaĵoj kiel bovloj, kruĉoj, ŝtonaj aksoj, ŝtonaj klingoj kaj obsidiano <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|151}}.</ref> <ref name="Referencetraccedelpassato">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/262/sulle-tracce-di-un-antico-passato.html|titolo=Dal sito del parco Nazionale della Sila: Sulle tracce di un antico passato}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . La [[Brutioj]] provis koloniigi la Silan areon, sed ili ne povis ekloĝi konstante en la plej internaj areoj de la altebenaĵo. Ili tamen estis la homoj, kiuj plej ekspluatis la Silajn terojn kaj havaĵojn: ili loĝis en la Sila dum la plej moderklimataj periodoj, transirante ĝin por rifuĝi tie kaj por gerili kontraŭ la grekaj kolonianoj. Eĉ la sibaroj uzis Silon kiel lokon por ĉasado kaj ŝafbredado, kaj plurfoje ili sukcesis transiri ĝin por fondi siajn koloniojn en montetaj areoj aŭ sur la Tirena marbordo. Silo en ĉi tiu historia periodo do estis uzata kiel granda baseno por ekspluatado de iuj materialoj (ligno) aŭ kiel neatingebla loko, en kiu fuĝantaj popoloj povus trovi pacajn ŝirmejojn <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|27}}.</ref>, kiel ekzemple [[Spartacus|Spartako,]] kiu rifuĝis tien antaŭ esti venkita de [[Kraso|Marko Licinio Kraso]] en [[Apulio]]. === De la mezepoko ĝis la unuiĝo de Italio === [[Dosiero:Abbazia_di_Corazzo,_Calabria.jpg|maldekstra|eta| La Abatejo Corazzo]] Se ĝis la [[mezepoko]] la loĝantaroj ne kapablis krei stabilajn urbajn centrojn, en 1189 la abato [[Joakimo el Fiore|Gioacchino da Fiore]] grimpis la okcidentajn deklivojn de la altebenaĵo kaj fondis grandan abatejon sur la orienta kresto de la altebenaĵo. Ĉirkaŭ la monakejo, iom post iom, kreiĝis la urbo [[San Giovanni in Fiore]] en 1500, la unua stabila urba centro konstruita sur la Silo je pli ol 1000 m. Laŭ lastatempaj studoj, tamen, la loko elektita de Gioacchino, kelkaj jarcentoj antaŭe, estis jam loĝita de [[Lombardoj|longobarda tribo]]. De kiam la monakoj venis en Silo, la teritorio estis dividita en ''Sila Badiale'' kaj ''Sila Regia'': la unua konsistanta el la teroj donitaj de [[Henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6a]] al la monakoj, la dua konsistanta el la teroj de la reĝa posedaĵo. Ĉi tiu divido konserviĝis dum multaj jarcentoj. Notindas, ke antaŭ la alveno de Gioacchino da Fiore, en Silo jam estis baziliaj monakoj, kiuj konstruis iujn rokajn setlejojn. Post tiu de Gioacchino, aliaj establiĝis: la abatejo Corazzo en la Sila Piccola en la komunumo [[Carlopoli]], aliaj aŭtonomaj kiel la franciskana centro de Pedace, cetere [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a de Ŝvabio]] pligrandigis la tri [[Cistercianoj|kalabriajn cisterciajn]] abatejojn: nome la abatejo Sambucina en [[Luzzi]], la abatejo Santa Maria della Matina en [[San Marco Argentano]] kaj la abatejo Sant'Angelo de Frigillo en [[Mesoraca]], donante senpagan paŝtadon en grandaj areoj de Silo, permesis al ili krei ekonomian disvolviĝon de la mezepoko ĝis ilia malfondo. <ref>[http://www.archiviostoricocrotone.it/chiese-e-castelli/il-monastero-di-santangelo-de-frigillo-presso-mesoraca-dal-ripristino-alla-soppressione/]</ref> <ref>[https://www.arsacweb.it/dalla-sila-bruttiorum-alla-sila-de-calabria-poi-detta-de-cosenza/]</ref> Post la jaro 1500, la areoj de la nuna parko suferis perfortajn atakojn kaj detruojn fare de la kamparanoj kaj urbanoj de San Giovanni in Fiore sed ankaŭ de la municipoj de Presilani kiel Aprigliano, Albi, Magisano kaj Spezzano Grande, kiuj bezonis kultivi areojn. La situacio fariĝis tiel grava, ke la registaro sendis oficialulojn por konstati, kio okazis <ref name="Reference dall'Ottocento in poi">{{Harv|Bevilacqua, 1999|30}}.</ref> . Giuseppe Maria Galanti, alveninta en Sila en 1792, kaj Giuseppe Zurlo en 1852 trovis sin antaŭ "malgajaj kaj inferaj" scenaroj. Ambaŭ oficialuloj rimarkis la palpeblajn signojn de la fajroj, kiuj detruis multajn akreojn da arbaroj. Tiutempe la centroj de la Kosenca antaŭsila areo komencis interesiĝi al la plej internaj areoj, precipe en la agrikultura kampo kaj ankaŭ en la ekspluatado ligita al paŝtado. Komence de la [[1800-aj jaroj]] la kultivado de [[terpomo]]j ekfunkciis kaj baldaŭ fariĝis gravaĵo de la areoj de kultivado, tiel ke nuntempe la prestiĝa [[Protektita Geografia Indiko|IGP-]] rekono kun la "Patata della Sila" marko estis akirita. === La dudeka kaj dudekunua jarcentoj === <!--[[Dosiero:Pino laricio gigante nella Sila Piccola.jpg|dekstra|eta| Laboristoj Do.Fo.Me. intencas faligi gigantan pinon en la Sila Piccola]]--> Inter la fino de la deknaŭa jarcento kaj la komenco de la dudeka jarcento, multaj areoj de la parko estis submetitaj al gravaj ŝanĝoj. La unua signo de renovigo estis la planado de la fervojo "Transila", kiu devis ligi Kosencon kun Krotono. Malgraŭ la uzado de alta inĝenieristiko (laŭ tiutempaj eblecoj), la laboroj progresis lame, kaj la itinero neniam estis kompletigita, kun la lasta sekcio malfermita nur en 1956 <ref>{{Harv|Ente Parco nazionale della Sila, 2008|155 - 156 - 157}}.</ref> . La fervoja sistemo estis vidata ne nur kiel infrastrukturo kapabla rompi la izoladon de la Silaj areoj kaj precipe de San Giovanni in Fiore <ref>San Giovanni in Fiore estis unu el la plej grandaj centroj de Kalabrio, la kvara laŭ loĝantaro en la Provinco Cosenza, post Cosenza mem, Corigliano Calabro kaj Rossano</ref>, sed ankaŭ kiel industria rimedo por funkciigi avangardan arbaran industrion en Silo <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|31 - 32}}.</ref> . ; La arbara industrio kaj la problemo de Gariglione Simbolo de la arbara industrio en Silo estas certe la areo de Gariglione, kiu en la unuaj jardekoj de la dudeka jarcento suferis tre signifan [[Senarbarigo|senarbarigan]] agadon fare de So.Fo.Me. (Suda Arbara Societo) <ref name="ReferenceAreaLocaleMonteGariglione">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.arealocale.com/default.asp?ID=1940&action=article|titolo=Dal sito di Area Locale: "Monte Gariglione ai tempi della SoFoMe"|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160201074921/http://www.arealocale.com/default.asp?ID=1940&action=article|arkivdato=2016-02-01}}</ref> <ref>{{Harv|Garcea, 2003|6}}</ref> <ref>La arbaro de Gariglione estis vendita al germana societo kontraŭ 350 000 liroj. La socio faris la Caserma del Gariglione, nun regata de la Corpo Forestale dello Stato</ref> . La areo de Gariglione kaj Sila Piccola ĝenerale estis karakterizita per densa arbaro formita de jarcentaj fagoj, pinoj kaj abioj, majestaj arboj kun diametro, kiu plejparte superis 2 m. La intensa uzado de la arbaro daŭris ĉirkaŭ 20 jarojn, de 1929 ĝis 1949, kaj miloj da malnovaj arboj estis dehakitaj <ref name="ReferenceGarcea7">{{Harv|Garcea, 2003|7}}</ref>. La ligno estis tiel abunda, ke por pli bone plenumi la laboron, la arbaraj industrioj decidis konstrui kamparajn vilaĝojn por loĝigi la laboristojn <ref>{{Harv|Bevilacqua, 1999|31}}.</ref> . Kaj ankaŭ [[telfero]]j kaj et-ŝpuraj fervojoj estis konstruitaj, por la transporto de trunkoj al la haveno de Krotono <ref>La senarbarigo de Gariglione estis citita ankaŭ de la verkisto Norman Douglas, ege kortuŝita de la rapideco de la forhakado, denuncante ''"scomparire dalla terra di un'altra oasi di Bellezza"''</ref> . La areoj de la nuna parko suferis aliajn profundajn vundojn, kaj dum la [[Dua Mondmilito]] kun forta postulo de ligno por militaj celoj <ref name="ReferenceGarcea7">{{Harv|Garcea, 2003|7}}</ref>, kaj kiel militpromeson al la angl-usonaj aliancanoj, kiuj sen arbarokulturaj kriterioj kaŭzis la morton de grandega kvanto de centjaraj arboj. La arbara situacio fariĝis tiel grava, ke ĝi instigis la registaron starigi iujn agrarreformajn leĝojn kaj starigi organon respondecan pri administrado de la silaj regionoj: tiel, en 1950, la Sila Valoriga Laboro naskiĝis. ; Naskiĝo de la silaj lagoj kaj turismaj vilaĝoj [[Dosiero:Treno_a_vapore_presso_la_stazione_di_Camigliatello.jpg|maldekstra|eta| Vapora trajno ĉe la stacidomo de Camigliatello]] Alian grandan kaj profundan renovigon donis la konstruado de la Silaj lagoj. La industria perspektivo ligita al Silo rilatis al la naskiĝo de energia industrio, kaj grandegaj investoj estis faritaj tiusence. La [[digo]]j, kiuj formis la basenojn de Lago Ampollino (1927) kaj Lago Arvo (1931), estis konstruitaj (la Fervojo Crotone-Timpa Grande estis konstruita por faciligi la transporton de materialoj), kunligitaj inter si per akvokondukilo, kiuj servas la hidroelektrajn centralojn de Calusia (Caccuri) kaj Timpagrande (Cotronei). Post la dua mondmilito estis konstruitaj la akvobasenoj de Lago Cecita (1951) kaj Lago Ariamacina (1956), ligitaj inter si kaj kiuj nutras la elektrocentralojn Mucone 1 kaj 2 kaj Vaccarizzo. La naskiĝo de la artefaritaj lagoj konsiderinde ŝanĝis la teritorian sistemon Silan kaj produktis ne nur [[industrio]]n ligitan al [[energio]], sed ili ankaŭ estis centroj kie konstrui turismajn vilaĝojn. Komence de la jarcento naskiĝis la turismaj vilaĝoj de Lorica, sur la lago Arvo, kaj de Trepidò, sur la lago Ampollino. La tiama kampara vilaĝo Camigliatello ankaŭ havis konsiderindan evoluon kiam la lago Cecita estis konstruita kelkajn kilometrojn for. La turismaj vilaĝoj Sila Piccola, kiel Villaggio Mancuso kaj Racise, ankaŭ devenas de la 1950-aj jaroj, naskiĝintaj kiel gastamaj montaj cellokoj por la civitanoj de la regiono Catanzaro. En la kvindekaj jaroj, danke al [[Agrara reformo|la agrikultura reformo]], multaj kamparaj vilaĝoj estis konstruitaj en Sila kaj en la areo de la nuna parko, kiel Rovale, Cagno kaj Germano en la komunumo San Giovanni in Fiore, Sculca, Righio kaj Croce di Magara en la komunumo Spezzano Sila, Cava di Melis en la komunumo Longobucco, Caporose kaj Tassitano en la komunumo Aprigliano, Bocca di Piazza en la komunumo Parenti. Multaj el ĉi tiuj vilaĝoj ankoraŭ konservas agrikulturan apartecon, dum iuj el ili fariĝis turismaj feriaj centroj. == Komunumoj == [[Dosiero:Longobucco_Panorama.jpg|dekstra|eta| La historia centro de Longobucco]] La parko kovras 21 komunumojn distribuitajn en tri provincoj * ''Provinco Cosenza'' : ** [[Acri]], [[Aprigliano]], [[Bocchigliero]], [[Celico]], [[Corigliano Calabro]], [[Longobucco]], [[Pedace]], [[San Giovanni in Fiore]], [[Serra Pedace]], [[Spezzano Piccolo]], [[Spezzano della Sila]] . * ''Provinco Catanzaro'' : ** [[Albi (Italio)|Albi]], [[Magisano]], [[Petronà]], [[Sersale]], [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Zagarise]] . * ''Provinco Crotone'' : ** [[Cotronei]], [[Mesoraca]], [[Petilia Policastro]], [[Savelli]] . === Gastronomio kaj metioj === La parko Sila gastigas multajn agro-forst-paŝtistajn kompaniojn, kiuj koncentras siajn agadojn en speciala agrikulturo. Dum jarcentoj la agro-forst-paŝtistaj agadoj (kune kun la agadoj ligitaj al la arbara provizoĉeno) okupis gravan lokon en la ekonomio de la Sila altebenaĵo. La grundoj de Sila ĉiam favoris iujn kultivaĵojn kiel legomoj kaj fruktoj (precipe [[pomo]]j), kaj ĉefe por la kultivado de la terpomo en la vario de la terpomo Sila kiu ricevis la [[Protektita Geografia Indiko|markon IGP]] en 2010. La terpomo kune kun la [[fungo]]j, el kiuj Sila estas la plej riĉa regiono de Italio <ref name="ReferencesFood199">{{Harv|Food, 2002|199}}.</ref> kun Camigliatello Silano kiu estas la plej grava fungomerkato en Italio <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|99}}.</ref>, estas la elementoj kiuj plej distingas la gastronomion de Sila kaj de la municipoj de la parko ĝenerale <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|143}}.</ref> . [[Dosiero:Natura_morta_autunnale_con_caciocavallo.jpg|dekstra|eta| Caciocavallo Silano kaj aŭtunaj fruktoj]] Koncerne zooteknikon, tio karakteriziĝas per vasta disvastigo de bredado de podolikaj brutoj, sed ankaŭ de [[Ovio|ŝafoj]]. En Sila estas ankoraŭ uzado de transumado kaj montaj paŝtejoj, kaj la bredado de brutoj ĉefe al la lakta produktado de iuj fromaĝoj kiel [[Provolono|provola]], burrino, <ref name="ReferencesFood201">{{Harv|Food, 2002|201}}.</ref> kaj ĉefe ''caciocavallo Silano'', [[fromaĝo]], kiu akiris la DOP- markon, unu el la plej malnovaj streĉitaj kazeaj fromaĝoj en suda Italio <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|144}}.</ref>. La kategorio de la fromaĝoj ankaŭ inkludas [[Rikoto|''ricotta'']], ''caciotte'' kaj ''giuncate''. Estas ankaŭ granda produktado de salitaj porkaĵoj breditaj en alta monto, ĉefe kolbasoj, ''pancetta'', ''soppressata'' kaj ''capocollo'' el la tipa nigra porko de Kalabrio, <ref>{{Harv|Food, 2002|200}}.</ref> . Interesaj produktoj kiel ekzemple farunoj por la produktado de la Sila pano <ref name="ReferencesFood199">{{Harv|Food, 2002|199}}.</ref>, kaŝtanoj kaj nuksoj por produktoj kiel ekzemple bruna pano aŭ la tipa Kristnaska dolĉaĵo ''pitta 'mpigliata'' <ref>{{Harv|Food, 2002|203}}.</ref> . Ampleksa uzo ankaŭ estas farita de beroj kiel rubusoj, fragoj, [[Ribo|riboj]] kaj [[Frambo|framboj,]] precipe en konservaĵoj <ref>{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|147}}.</ref> . Rimarkindas ankaŭ la produktado de [[Oliv-oleo|ekstra virga oliv-oleo]] en la ĉirkaŭaĵaj areoj de la parko, kiel la oleo Machesato di Crotone DOP, la vino de Kalabrio IGT, iuj likvoroj kaj spiritoj kaj konservaĵoj inkluzive de kuirita mosto <ref>{{Harv|Food, 2002|204-205}}.</ref> . Pri la metia sektoro, la tekstila arto ankoraŭ uzata en la municipoj Longobucco kaj San Giovanni in Fiore <ref>{{Harv|A.A.V.V:, 2008|94}}.</ref> esti emfazita, dum pri la lignoprilaborado estas metiistaj butikoj en ĉiuj centroj de la parko. Eĉ prilaborado de ŝtono, precipe de [[Granito|Silana granito]], estas ankoraŭ vasta agado kaj plenumita de lertaj ŝtonistoj. === Kulturo kaj lokoj kun aparta historia intereso === [[Dosiero:Abbazia_Florense_-_Facciata.jpeg|maldekstra|eta| Abatejo Florense]] Estas tri historiaj centroj tute en la perimetro de la Sila Nacia Parko: Longobucco, Magisano kaj Zagarise. Inter la plej gravaj historiaj centroj kun historia kaj arta naturo certe menciindas Taverna, kun la muzeo [[Mattia Preti]] kaj la preĝejoj San Domenico (17-a jarcento) kaj Santa Barbara <ref name="ReferenceTesori del Parco">{{Harv|Ielardi, 2002|36}}.</ref>. Alia grava historia centro riĉa je arto kaj historio estas tiu de Rossano, kiu enhavas la antikvan preĝejon San Marco de [[Bizanco|bizanca]] origino, la katedralo de Maria Santissima Akiropita kaj multaj nobelaj palacoj, krom ekster la historia centro en la "Sila Greca" la abatejo de la 12a jarcento de Santa Maria del Patire. San Giovanni in Fiore estas la ĉefa centro de Sila, plena de preĝejoj kiel la preĝejo Santa Maria delle Grazie (16a jarcento), la preĝejo Santa Maria della Sanità (17a jarcento), la monakejo de la Kapucenaj Patroj (17a jarcento) kaj ĉefe la antikva abatejo Florense de la 12-a jarcento <ref name="ReferenceTesori del Parco">{{Harv|Ielardi, 2002|36}}.</ref> . En la historia centro estas la demologia muzeo pri ekonomio, laboro kaj socia historio de Silo kaj la fotografia arkivo de Saverio Marra, same kiel historiaj domegoj. Spezzano della Sila havas multajn preĝejojn inkluzive de San Pietro, San Biagio (15-a jarcento), kaj la franciskana monakejo. [[Mesoraca]] havas tre antikvan historian centron ene de kiu ĝi konservas multajn interesajn preĝejojn, el kiuj du estis deklaritaj naciaj monumentoj ekde la 1930-aj jaroj, tio estas: la preĝejo de la Retiro de la 18-a jarcento kaj la sanktejo de SS Ecce Homo de bazilia origino kaj, proksime al la parko la restaĵoj de la abatejo Sant'Angelo de Frigillo, mezepoka cisterciana monakejo. Menciindas ankaŭ la historia centro kaj la 16-a-jarcenta sanktejo de Santa Spina di Petilia Policastro. == Zonigado, malpermesoj kaj loĝejoj == La nuna zonigado de la Sila Nacia Parko distingas du areojn, unu kiu estas "integra rezervejo" kaj la alia, kiu estas "areo de ekonomia kaj socia evoluado" <ref>{{Harv|Cammarata, 2001|9}}</ref> . La elekto farita kiam la parko estis fondita, estas tamen nur provizora ĉar tiam oni elektis simplan ilon, por plenumigi la ĉefajn bezonojn, estas tamen jam antaŭvidita ke poste oni transigos al la pli klasika zonado kun 4 areoj A - B - C - D (Integra Rezervejo, Orientita Ĝenerala Rezervejo, Protekta Areo kaj Ekonomia evoluada Areo) <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/20/news/121/presentazione-piano-per-il-parco.html|titolo=Presentazione Piano per il Parco}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . === Interna zonigo === La nuna zonigo dividas la parkajn areojn en: * zono 1, kiu inkluzivas areojn de signifa natura kaj pejzaĝa intereso kun neniu aŭ limigita grado de antropigo; * zono 2, kiu male diferencas pro la markita grado de antropiĝo kaj la ĉeesto de agro-forstaj-paŝtistaj agadoj. Per la "mapo de la parkaj zonoj" <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/pdf%20da%20caricare/carta%20parco%20zone.pdf|titolo=Carta Parco zone .pdf}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, oni povas klare vidi kiel la du zonoj distingiĝas, kun zono 2 kiu estas multe pli granda areo ol zono 1. Zono 1 inkludas nur: * la areojn de la malnova nacia parko de Kalabrio, kiu inkluzivis la ŝtatajn arbarojn plus aliajn publikajn areojn; * ĉiujn [[Loko de Komunuma Gravo|Gravajn Komunumajn Lokojn]] ene de la parko; * ĉiujn "ŝtatajn naturrezervejojn" <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gianlucacongi.it/index.php/la-sila/il-parco-nazionale-della-sila.html|titolo=Il Parco Nazionale della Sila|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110701222306/http://www.gianlucacongi.it/index.php/la-sila/il-parco-nazionale-della-sila.html|arkivdato=2011-07-01}}</ref> . Temas do pri valoraj naturaj areoj, kiuj en "Sila Grande" troviĝas proksime al lago Cecita, al vilaĝoj Serrisi kaj Germano kaj al monto Pettinascura; en Sila Piccola, aliflanke, ĝi inkluzivas la areojn de la montoj Gariglione, Femminamorta kaj Scorciavuoi, kaj la turismajn kaj kamparajn vilaĝojn en la valo de Ciricillà. === Ĝeneralaj malpermesoj === [[Dosiero:Tabelle_di_Divieto_del_Parco_Nazionale_della_Sila.jpg|dekstra|eta| Kolekto de "Malpermeso-Tabloj" montrita ĉe la Vizitcentro de la Kupono]] En la Sila Nacia Parko same kiel en aliaj italaj protektitaj areoj, estas reguloj por protekti la teritorion kaj la vivulojn de la parko. Interalie estas malpermesita jeno: * la kapto, mortigo, damaĝo kaj ĝenado de bestospecioj; esplorado kaj studado pri la specioj ne estas permesata sen la necesa rajtigo fare de la Parka Aŭtoritato; * la kolekto kaj damaĝo de spontanea sovaĝa flaŭro, (krom en la teritorioj kie agro-forstaj-paŝtistaj agadoj estas permesitaj kaj konforme al la regularo de lokaj uzoj). La kolektado de fungoj estas regulita de regiona leĝaro; la funga plukado estas malpermesita sen rajtigilo disdonita de la loka komunumo; * la enkonduko en senbarilan naturan medion de plantospecioj aŭ bestospecioj senrilataj al la indiĝenaj flaŭro kaj faŭno de Silo; * la kolekto de materialoj kun grava geologia kaj paleontologia intereso, krom por esploraj kaj studaj celoj kaj kun la rajtigo de la Parka Aŭtoritato; * la malfermo kaj ekspluatado de ŝtonminejoj, minoj, rubodeponejoj kaj forigo de mineraloj, krom se laŭregule rajtigita; * la enkonduko de nerajigitaj armiloj por kapti kaj detrui; * la tendumado, ekster la speciale ekipitaj areoj, escepte de la provizora tendumado rajtigita de la Parka Aŭtoritato; * nerajigita superflugo; * la trafiko de motorizitaj veturiloj de ŝtataj, provincaj, urbaj kaj lokaj vojoj ŝarĝitaj de servitudoj, escepte de servaj veturiloj kaj akcesoraj veturiloj por ekzercado de agro-forstaj-paŝtistaj agadoj. === Distraj instalaĵoj === En la teritorio de la parko, en la turismaj vilaĝoj kaj en la tri loĝlokoj en la parko, estas vizitcentroj, naturaj muzeoj kaj botanikaj ĝardenoj por edukaj celoj. Ĉie eblas trovi informan materialon kaj viziti la lokojn <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Carta%20turistica.jpg|titolo=Carta turistica del Parco .jpg}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . ; La vizit-centroj <!--[[Dosiero:Museo_olio.jpg|dekstra|eta| La muzeo pri oleo kaj kamparana kulturo Zagarise]]--> * ''Vizitcentro Cupone'', en Sila Grande proksime al Lago Cecita en la komunumo [[Spezzano della Sila]] <ref name="ReferenceBB">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * ''Vizitcentro Monako'', en la Sila Piccola ĉe la Vilaĝo Mancuso en la komunumo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/116/antonio-garcea.html|titolo=Centro visite Monaco|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110420185657/http://www.parcosila.it/web/it/116/antonio-garcea.html|arkivdato=2011-04-20}}</ref> . <!--[[Dosiero:Parco_Nazionale_della_Sila_01.jpg|dekstra|eta| Nacia Parko Sila, Munkena vizitcentro]]--> * ''Vizitcentro Buturo-Casa Giulia'', en la Sila Piccola proksime al la lago Cecita en la komunumo [[Albi (Italio)|Albi]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parks.it/parco.nazionale.sila/cen_dettaglio.php?id=193|titolo=Centro visite Buturo - Casa Giulia}}</ref> . * ''Vizitcentro Trepidò'', en la vilaĝo Trepidò ĉe la lago Ampollino en la komunumo [[Cotronei]] (konstruata vizitcentro). ; Muzeoj * ''Naturscienca Muzeo de Kupono'', en la Sila Grande proksime al la lago Cecita en la komunumo Spezzano della Sila <ref name="ReferenceBB"/><!--{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}</ref>-->. * ''Naturscienca Muzeo de Monako'', en la Sila Piccola ĉe la Vilaĝo Mancuso en la komunumo Taverna <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Brochure_A.pdf|titolo=Sito internet Museo naturalistico di Monaco Brochure A}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Brochure_B.pdf|titolo=Sito internet Museo naturalistico di Monaco Brochure B}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . * ''Civita Muzeo de [[Mesoraca]]'' . * ''Muzeo de oleo kaj kamparana kulturo de Zagarise'', en la Sila Piccola en [[Zagarise]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecomuseozagarise.it/|titolo=Sito internet Museo di Zagarise|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110222094702/http://www.ecomuseozagarise.it/|arkivdato=2011-02-22}}</ref> . * ''Muzeo de banditaro kaj agro-forstado-paŝtista civilizo de Albi'', en la Sila Piccola en Albi (konstruata muzeo). * ''Muzeo pri tekstila metiisteco kaj arĝenta tradicio en Longobucco'', en Sila Greca en [[Longobucco]] (konstruata muzeo). ; Botanikaj ĝardenoj * ''Botanika Ĝardeno de Kupono'', en la Sila Grande proksime al la artefarita lago Cecita en la komunumo Spezzano della Sila <ref name="ReferenceBB"/><!--{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}</ref>-->. * ''Roncino Botanical Garden'', en la Sila Piccola proksime de Taverna. == Naturaj rezervoj == [[Dosiero:La_caserma_e_la_foresta_del_Gariglione._Parco_Nazionale_della_Sila._Foto_di_Francesco_Oliverio.jpg|maldekstra|eta| La kazerno kaj la arbaro Gariglione]] En la Sila Nacia Parko estas iuj el la plej gravaj [[Naturrezervejo|naturaj rezervejoj]] de la regiono Kalabrio, administrataj kunlabore kun la parka aŭtoritato. Ekzistas 9 biogenetikaj naturaj rezervejoj: * ''Natura Rezervejo "Giganti della Sila"'' en Fallistro, la plej fama el la ĉeestantaj naturaj rezervejoj, inkluzivas 56 arbojn kun konsiderinda grandeco kaj aĝo (de 2 ĝis 6 metroj da cirkonferenco, iuj arboj havas 2 metrojn da diametro kaj havas aĝon de pli ol 350 jaroj) 50 arboj estas el Laricio-pino, la superrega raso de pino en Sila, dum ekzistas ankaŭ 5 [[Sikomora acero|samacelaj montaraj arboj]], kaj fagoj kaj kaŝtanarboj de diversaj grandecoj, kiuj bone reprezentas kiel Sila eble estis antaŭ sia antropiĝo. * ''Natura Rezervejo Golia Corvo'', areo de disvastigo kaj alklimatiĝo de cervoj. Ĉi tiu rezervejo estis uzata por la reproduktado de [[cervo]]j por la reenkonduko de ĉi tiu specio en la regiono Silane. La cervoj fakte formortis komence de la pasinta jarcento, kaj ĝia reenkonduko de la parko estas parto de la ĝenerala kadro por restarigi la nutroĉenon de la ĉeestantaj bestoj en la parko. La cervo estas fakte unu el la plej serĉataj predoj de la lupo. * ''Naturrezervejo Gallopane'', situanta ne malproksime de SS "Fossiata" por Bocchigliero kaj proksime al la "vizitcentro de la Kupono", estas altvalora rezervejo, kiu konservas naturajn ĉirkaŭbaraĵojn, kie specimenoj de kapreoloj, cervoj, damaoj, lupo kaj muflono estas "gastigita" celo de protekto de ĉi tiuj specimenoj. Ekzistas ankaŭ [[botanika ĝardeno]] kaj ekologia ĝardeno tre riĉa je floraj specimenoj. * ''Tasso Camigliatello Silano Naturrezervejo'', situanta proksime de Camigliatello Silano, estas rezervejo celanta konservi la genetikan heredaĵon de la Silan-arbaro. En ĝia ĉirkaŭaĵo estas la meteologia stacio de Monte Scuro, de la aerarmeo. * ''Naturrezervejo Poverella Villaggio Mancuso'', situanta proksime al la "Monaka vizitcentro" de Villaggio Mancuso, ene de kiu estis kreita la "verda muzeo", kie oni povas praktiki edukajn mediajn agadojn; la rezervejo estas ekipita per facile promeneblaj vojoj, kie ili estas ilustritaj tra tabeloj pri la flaŭra kaj faŭna ĉeesto de Sila Piccola. * ''Natura Rezervejo Coturelle Piccione'', situanta en Sila Piccola ĉe 50&nbsp;km for de [[Katanzaro]]; ĝi estas rezervejo, kiu konservas riĉan faŭnan komunumon, precipe birdojn, kaj florojn. * ''Gariglione - Natura Rezervejo Pisarello'', situanta en Sila Piccola, karakteriziĝas per la ĉeesto de grandaj arbaroj kun altaj fagoj miksitaj kun blankaj abioj. Ĉi-lastaj, laŭ diversaj sciencaj studoj, estis aparte toleremaj al acida pluvo, tiom multe ke multaj el ĉi tiuj plantoj estas senditaj al la landoj de centra-norda Eŭropo, kiuj tre postulas, kiel ripara planto por la grundo submetita al tiaj pluvoj. En la rezervejo estas kolosa abio, konsiderata la plej granda abio en Italio. Kiam la Parko estis establita, la arbo estis ekbruligita de nekonataj personoj, omaĝo pagita en "speco" por la starigo de la protektita areo. Ĝi estis moknomita "Prometeo" kaj mezuris 35 metrojn altan kaj trunkon kun cirkonferenco de 10,20 metrojn. Konsiderita kiel netaksebla valoro, la abio estis klonita por disvolvi novajn plantojn kaj tiel plene konservi sian kodon kaj genetikajn karakterizaĵojn <ref>{{Harv|Garcea, 2003|43 - 44}}.</ref> ; * ''Macchia della Giumenta - Natura Rezervejo S.Salvatore'', situanta inter la Sila Grande kaj la Greca, estas rezervejo, kie kreskas multaj kaj gravaj plantoj. * ''Natura Rezervejo Trenta Coste'', situanta en Sila Greca, estas rezervejo, kiu konservas 245 hektarojn da pura larika pino, kaj ankaŭ miksitajn arbarojn de kaŝtano, arĝenta abio, kaj fago. == Eblaj agadoj == [[Dosiero:Impianti_di_risalita_di_Monte_Curcio_-_Camigliatello_Silano.jpg|dekstra|eta| Skitelferoj ĉe Camigliatello Silano]] La parko Sila gastigas multajn ekipitajn kampadejojn, <ref>Regione Calabria, Assessorato turismo, emigrazione, identità e culture locali, minoranze linguistiche, sport, spettacolo - Calabria 2010, decimo rapporto sul turismo - Sistema Informativo Turistico Regione Calabria</ref> kiuj helpas la disvolvigon de sportaj kaj naturaj aktivecoj, kiel jenaj: * [[Bicikloturismo|Montbiciklaj ekskursoj]], danke al serio de bicikloturismaj itineroj * [[Marŝado|Migrado]] sur la multaj vojoj spuritaj de la CAI * Rajdado ĉe la multaj staloj situantaj ene de la parko * [[Skikurado|Skimarŝado]] kaj [[Alpa skiado|descenda skiado]], ĉe la turismaj centroj de Carlomagno (por skimarŝado), Lorica (skimarŝado kaj descenda skiado) kaj Camigliatello Silano (descenda skiado) * [[Orientiĝado]] * [[Velado (sporto)|Velado]] kaj [[Kajakado-Kanuado|kanuado]] sur la artefaritaj lagoj Arvo kaj Ampollino * Kanjonado * Arkpafado * [[Birdumo|Bio- kaj bird-observado]] ĉe la artefarita lago Ariamacina * Malfermaj Bienoj * Parka trajno == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Slow Food, Legambiente, Federparchi, Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio, Atlante dei prodotti tipici dei parchi italiani, Roma, Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio, 2002. * Francesco Bevilacqua, Il Parco Nazionale della Sila, Soveria Mannelli (Cz), Rubbettino, 1999, ISBN 978-88-7284-619-3. * Mariangela Bettini, Marina Fichera, Vita nel Parco - il Parco nazionale della Sila, Catanzaro (Cz), Abramo, 2004, ISBN 88-8324-092-8. * Regione Calabria, Regione Calabria, Assessorato turismo, emigrazione, identità e culture locali, minoranze linguistiche,sport, spettacolo - Calabria 2010, decimo rapporto sul turismo - Sistema Informativo Turistico Regione Calabria, Cosenza (Cs), le nuvole - editoria e arti visive, 2008, ISBN 978-88-88343-92-1. * Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Guida Turistica del Parco Nazionale della Sila, Catanzaro, Tipografia Boccuto, 2007.ISBN non esistente * Giulio Ielardi (testi di), Il Tesoro dei Parchi, Roma, Futura Grafica, 2002.ISBN non esistente * Silvia Cammarata, Giuseppe Tagarelli, Calabria dei Parchi, Cosenza, Tipografia Francesco Chiappetta, 2001.ISBN non esistente * Antonio Garcea, Monumenti Versi in Sila Piccola e dintorni - La Morte di Prometeo mani malvagie lo hanno distrutto, Catanzaro, Abramo editore, 2003.ISBN non esistente * A.A. V.V. (a cura di), Ospiti nel Parco - i 21 Comuni ricadenti nel territorio del Parco Nazionale della Sila, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2008.ISBN non esistente * A.A. V.V., Luci e Ombre della Sila, Cosenza, Pellegrini Editore, 1998.ISBN non esistente * Salari G., Filibeck G, Parco nazionale della Sila, CTS, 2009. * Brullo S., Gangale C., Spampinato G, Aspetti vegetazionali degli ambienti umidi della Sila (Calabria), in 98º Congresso Nazionale della Società Botanica Italiana. Catania 24-26 settembre 2003, 2003. * Brullo S., Gangale C. & Uzunov D, The orophilous cushion-like vegetation of the Sila Massif (S Italy), in Bot. Jahrb. Syst. 2004; 125(4): 453-488 . * Brullo S., Gangale C. & Uzunov D, Taxonomic remarks on the endemic flora of Sila Massif (S Italy), in Bocconea 2007; 21: 213-222. ; '''Publikaĵoj de la Aŭtoritato de Sila Nacia Parko''' * Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Il Parco nazionale della Sila - Natura, Storia, Cultura, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2008, ISBN 978-88-95109-06-0. * Congi Gianluca, 2019, Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana, Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp., ISBN 978-88-97750-16-1. * Francesco Cosco, Lassù...nel Parco - 0 0l Parco Nazionale della Sila, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010. ISBN mankas * Manlio Marcelli, Romina Fusillo, La lontra nel Parco Nazionale della Sila - Valutazione degli habitat acquatici del Parco Nazionale della Sila per la conservazione della lontra (Lutra lutra) (progetto di ricerca), Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010. ISBN mankas * Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Guida Turistica del Parco Nazionale della Sila (in Ita.- e Ing.), Catanzaro (Cz), Tip. Boccuto. ISBN mankas * Silotto De Silva, La Valle della Musica Incantata, Soveria Mannelli (Cz), Calabria Letteraria Editrice, 2010, ISBN 978-88-7574-206-5. (Silotto Da Silva estas la nomo de la maskoto de la Parko.) * Parco nazionale della Sila, Tutela e valorizzazione della flora e della fauna nelle zone protette della Sila Grande - Rapporto Tecnico + Allegato, San Giovanni in Fiore (Cs), Puzzle Agency, 2008, ISBN 978-88-96187-08-1. * Gabriella Reggiani, Carmen Gangale, Dimitar Uzunov, Il patrimonio botanico e faunistico della ZPS Sila Grande, San Giovanni in Fiore (Cs), Puzzle Agency, 2008, ISBN 978-88-96187-01-2. == Rilataj eroj == * [[Silo]] * [[Naturrezervejo|Naturaj protektitaj areoj]] * [[Naciaj parkoj de Italio|Listo de italaj naciaj parkoj]] * Listo de italaj regionaj parkoj == Aliaj projektoj == {{Projektoj}} * [[Dosiero:Commons-logo.svg|ligilo=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24ra|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> enhavas bildojn aŭ aliajn dosierojn pri la '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sila_National_Park?uselang=it Sila nacia parko]</span>''' == Eksteraj ligiloj == * [http://www.parcosila.it/web parcosila.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814072050/http://www.parcosila.it/web/ |date=2011-08-14 }} * [http://www.parks.it/parco.nazionale.sila/ parco.nazionale.sila] * [http://www.agraria.org/parchi/calabria/sila.htm agraria.org/parchi/calabria/sila] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj parkoj de Italio]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] [[Kategorio:Kalabrio]] [[Kategorio:Apeninoj]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Italio]] r0624qt5gy7rgjwbd1hnofy72avl5yi 0 731817 9416634 8522768 2026-06-29T05:50:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juri Karloviĉ Oleŝa''' ([[Rusa lingvo|ruse]] '''Юрий Карлович Олеша''', naskiĝis la [[3-a de marto|3-an de marto]] [[1899]] en [[Odesa|Odeso]] - m. [[10-a de majo|oktobro majo]] [[1960]] en [[Moskvo]]) estis rusa verkisto. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj verkistoj de la sovetia epoko kaj unu el la malmultaj, kiuj kapablis verki verkojn kun daŭra arta valoro malgraŭ la premo de cenzuro. Kune kun [[Ilf kaj Petrov]], [[Isaak Babel]] kaj [[Konstantin Paustovskij]], li estas konsiderata parto de la [[Odeso|verkista lernejo de Odeso]]. == Biografio == Juri Olesja kreskis en Odeso kaj debutis kiel verkisto en la [[1920-aj jaroj|1920-aj jaroj.]] Li estas unu el la tiel nomataj "kunuloj" aŭ komplicoj de la sovetia ŝtato. Ekde la [[1930-aj jaroj]] li vivis izolite kaj luktis kun sia alkoholismo. Li tiam verkis interalie filmajn manuskriptojn kaj filmajn recenzojn. Li estis artiste stilkonscia verkisto. En la 1930-aj jaroj multaj el la amikoj kaj konatoj de la verkisto estis subpremitaj. La ĉefaj verkoj de Oleŝa mem (inter 1936 ĝis 1956) ne estis represitaj. == Verkaro == * "Tri dikaj viroj" (1924), romano * "Envio" (1927), romano * "Almozulo" (skizoj, 1929), romano Plej fama estas lia romano ''Envio'' (''Zavist'', 1927), kiu montras la kontraston inter efikaj sovetiaj homoj kaj paralizitaj individuistoj. Funde reviziita eldono de la taglibroj de Oleŝa estis publikigita en 1999 sub la titolo "La Libro de Adiaŭo" (redaktoro V. Gudkov). Krom romanoj kaj taglibraj noticoj, li verkis teatraĵojn, poemojn kaj filmscenariojn. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{En}} [https://web.archive.org/web/20100124050413/http://kirjasto.sci.fi/olesha.htm Yury Olesha, biografio] * {{En}} [http://www.sovlit.com/bios/olesha.html biografio en la Enciklopedio de sovetiaj verkistoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111112031538/http://www.sovlit.com/bios/olesha.html |date=2011-11-12 }} [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] knsbmrgtidr4yw6rjv6mk2fu8jy8p62 0 732686 9416586 9404849 2026-06-29T00:47:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Joža Uprka''', skribta ankaŭ '''Jóža Úprka''', (la [[26-a de oktobro]] [[1861]] [[Kněždub]] – la [[12-a de januaro]] [[1940]] [[Hroznová Lhota]]) estis [[Moravio|moravia]] [[pentristo]] kaj [[Grafiko|grafikisto]], reprezentanto de plenera realismo, impresionismo kaj [[Secesio|secesia]] dekorativismo. Lia verkaro estas etnografia dokumento de la suda [[Moravio]]. == La plej konataj verkoj == {{Kolumnoj-listo|3| * Printempa suno * Problemetoj * Por plumeto * Ekzameno de ĉevalo * Herboj sur montaraj herbejoj * [[Kněždub]]a rajdo de la reĝoj * Literuloj * Niaj panjoj * Sur procesio * Pilgrimo ĉe sankta Antonio * Dia korpo en Hroznová Lhota * Knabino el [[Mařatice]] * Dum [[predikado]] * Tagmeza ripozo * El paŝtado * Reveno el kampo * Foiro en [[Kyjov]] * [[Rajdo de la reĝoj (Uprka)|Rajdo de la reĝoj]] en [[Vlčnov]] * Enkondukejo el [[Kněždub]] * Mariana kanto * De kiu? * Dia korpo en [[Velká nad Veličkou|Velká]] * Knabino en peltmantelo }} <gallery widths="200"> Pouť u sv. Antonínka (Brno secesní).jpg|Pilgrimo ĉe sankta Antonio Joseph Uprka - Madonnen verehrung.jpg|Mariana kanto Joža Uprka - All Souls' Day.JPG|Spiritetoj (malgranda eltranĉo) Jarní slunko.jpg|Printempa suno Jožka Uprka - Jízda králů ve Vlčnově.jpg|[[Rajdo de la reĝoj]] en [[Vlčnov]] (jaro de estiĝo 1897) </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [http://kramerius5.nkp.cz/search?accessibility=public&sort=alphabetical&authors=Uprka,%20Jo%C5%BEa Digitalizovaná díla Joži Uprky] en cifereca biblioteko de [[Kramerius (cifereca biblioteko)|Kramerius]] NK ČR. * [http://www.ceskatelevize.cz/ivysilani/1088696810-joza-uprka-barvy-a-pisne/ Joža Uprka - barvy a písně] - video el arkivo de Česká televize * [https://web.archive.org/web/20130921063420/http://hroznovalhota.cz/default.asp?cont=76 medailon] sur paĝaro de municipo [[Hroznová Lhota]] {{DEFAŬLTORDIGO:Uprka, Joža}} [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] [[Kategorio:Secesiaj pentristoj]] lpndv93rrf0ouknb7awz8soqv1tot56 0 734573 9416749 9396957 2026-06-29T09:43:14Z Sj1mor 12103 9416749 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}'''''Société Nationale des Beaux-Arts''''' (SNBA; en franclingva prononco: [sɔsjete nɑsjɔnal dɛ boz‿aʁ]; nome: Nacia Societo de Belartoj) estis termino sub kiu du diferencaj grupoj de francaj [[artisto]]j unuiĝis, el kiuj la unua por kelkaj ekspozicioj en la komencaj [[1860-aj jaroj]], nome en la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]], kaj la dua ekde [[1890]] por ĉiujaraj ekspozicioj. Fondita en [[1861]] en [[Parizo]] fare de Louis Martinet kaj [[Théophile Gautier]], la ''Société nationale des beaux-arts'' celis elrompon el la [[Pentrosalono de Parizo|Oficiala Pentrosalono]], por fari arton malpli dependa de la publikaj mendoj kaj por instigi la artistojn administri mem siajn aferojn. Ĝi estis dekomence estrita de Théophile Gautier, kun la pentristo Aimé Millet kiel vic-prezidanto. La komitato estis komponita de artistoj [[Eugène Delacroix]], Albert-Ernest Carrier-Belleuse, [[Gustave Courbet]] (1863),<ref>Petra Ten-Doeschatte Chu, Correspondance de Courbet, Paris, Flammarion, 1996, p. 196 — Lettre 63-3. </ref> Pierre Puvis de Chavannes. Inter ekspoziciantoj menciindas [[Léon Bonnat]], [[Jean-Baptiste Carpeaux]], [[Charles-François Daubigny]], Laura Fredducci, [[Gustave Doré]], Antony Damien kaj [[Édouard Manet]].<ref>[http://www.salondesbeauxarts.com/histoire-snba/ Historique], ĉe la retejo de la societo, salondesbeauxarts.com. </ref> En 1890, la ''Société Nationale des Beaux-Arts'' estis re-vivigita sub regado de Puvis de Chavannes, [[Ernest Meissonier]], [[Carolus-Duran]], Bracquemond kaj Carrier-Belleuse, kaj ekde tiam okazas ĉiujara ekspozicio en la ''Salon du Champ-de-Mars''. == Bildaro == <gallery widths="180" heights="180" perrow="6"> Paris-Salon (IA parissalon1891pt1enau).pdf|Katalogo de 1891 Paris-Salon (IA parissalon1892pt2enau).pdf|Katalogo de 1892 Paris-Salon (IA parissalon1893pt1enau).pdf|Katalogo de 1893 Paris Salon 1904 (i.e., dix-neuf cent quatre) (IA parissalon1904ie00unse).pdf|Katalogo de 1904 </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Ekspozicioj]] [[Kategorio:Francaj artistoj]] [[Kategorio:Moderna arto]] jorhmlfo4e0b6mgxiayeezc5s5hr1wi 0 736115 9416300 9376566 2026-06-28T15:52:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416300 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Friedhofskirche Themar.JPG|eta|Johano-kirko]] La monumentprotektita<ref>''Kulturentwicklungskonzeption für die Modellregion Landkreis Hildburghausen und Landkreis Sonneberg''. Oktobro 2014, p. 31 ([https://www.kulturkonzept-hbn-son.de/fileadmin/_migrated/content_uploads/Ergaenzung_Bestandsaufnahme_Uebersicht_weitere_Akteure_Su__dregion_final.pdf pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220331014730/https://www.kulturkonzept-hbn-son.de/fileadmin/_migrated/content_uploads/Ergaenzung_Bestandsaufnahme_Uebersicht_weitere_Akteure_Su__dregion_final.pdf |date=2022-03-31 }}).</ref> '''Johano-preĝejo''' (germane: ''Johanneskirche'') estas protestantisma kirko en [[Themar]], Germanujo. == Detaloj == Krom la ĉefa kaj centra [[Preĝejo Sankta Bartolomeo (Themar)|Bartolomeo-kirko]] la protestantoj de Themar tenadas ankoraŭ duan kirkon, ĉe la tombejo. Ĝia origino estis en ''Supra kirko'' ĉe la rando urba en la direkto de [[Hildburghausen]]. Tiu ĉi kirko menciitis en 1492 en dokumento kie temas pri [[meso (diservo)|meslegad]]mendo de la nobelo Fritz von Bibra. En 1588 ĝi ŝanĝiĝis je tombeja kirko ''(Gottesackerkirche)'' kaj konsekritis en 1598. Ĝi ne nomitis por sanktulo sed por la unua ĉetombeje entombigita ulo, [[Johannes Horschuch]], pro kio ĝia alternativa nomo estis ''Hornschuch-kapelo''. Restoj de gotikaj fenestroj kaj muraro ĝis hodiaŭ klare videblas. Temas pri domo el kvadroŝtonoj kun brika selotegmento. En 1980/81 ĝi restaŭritis fare de aktivuloj de la komunumo kaj ricevis benkaron kaj hejtilon. La plej altvaloraj partoj de la meblaro estas altarplato el la 16-a jarcento, predikejo el la fino de la 16-a jarcento kun bildoj kaj gotika [[tilio|tili]]-ligna krucifikso. Galerioj kun fajna pentrado ĉirkaŭas norde, okcidente kaj sude. Postaltare staras interesige la ambono kun sia ŝtona aliro. En niaj tagoj la Johano-kirko ne plu servas funebre sed reakiris sian malnovan liturgian funkcion dum diservoj. Tamen ankaŭ koncertoj okazas surloke de tempo al tempo. La ejo tre valoras por la komunumo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kirchenkreis-hildburghausen-eisfeld.de/gemeinden/91-gemeinden-e/137-themar Prikirkaj informoj]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} sur la paĝaro de la eklezia subdistrikto == Notoj == {{Referencoj}} {{Koordinato|NS=50/30/02/N |EW=10/37/12/E |type=landmark |region=DE-TH}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen|Themar]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Themar]] dqzt0z1t41qul8w7k1r8d28z7uro81u 0 738916 9416597 8886025 2026-06-29T02:38:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Judit Lénárd |dosiero = Lénárd Judit (crop).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Judit Lénárd en 1967 |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1928|02|10}} |loko de naskiĝo = [[Cluj]] ([[Rumanio]]) |dato de morto = {{mortotago|1970|06|2}} |loko de morto = [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Judit Lénárd,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lénárd Judit''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], televidparolisto, [[prezentisto]]. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) ''Echter Tiborné''. [[Dosiero:Az MTV stúdiója, Lénárd Judit tévébemondó. Fent Neumann Gefell CMV563 mikrofonok. Fortepan 56556.jpg|eta|{{centre|Judit Lénárd en la televizio}}]] Judit Lénárd<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM319248/41c2fafb-a8bd-4269-ae74-c04ee47bc376/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|10|februaro|1928}} en [[Cluj]] ([[Rumanio]]), ŝi mortis la {{daton|2|junio|1970}} en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]). == Biografio == Judit Lénárd apartenis al la hungara [[minoritato]] en Rumanio. Ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1950]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[Zsuzsa Simon]]. Ŝi estis aktoro laŭvice inter 1950-1960 en [[Gaja Teatro|Armea Teatro]], [[Teatro Csokonai (Debrecen)]], [[Nacia Teatro (Győr)|Teatro Kisfaludy (Győr)]], [[Teatro Thália (Budapeŝto)|Teatro Petőfi (Budapeŝto)]]. Ekde 1960 ĝis sia morto ŝi laboris en la [[Hungara Televizio]] kiel televidparolisto. Post 4 jaroj ŝi estis ankaŭ prezentisto pri kelkaj konstantaj programoj. Ŝi havis neplanitan gravedecon, ŝian filinon li lasis por ŝtata instituo por 14 jaroj. Ekde la 14 jaraĝo, ŝi estis kune kun la filino dum du jaroj, kiam oni konstatis [[mama kancero|maman kanceron]], pro kio ŝi mortigis sin. Ŝia filino mortis en aĝo de 55 jaroj, same en mama kancero. Ŝia nepino estas la verkisto, dramaturgo ''Fruzsina B. Török''. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: [[Somermeznokta sonĝo]] - Hippolyta * [[Mihály Csokonai Vitéz]]: ''Kultura'' - Petronella * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - Gertudis * [[Friedrich Schiller]]: ''Don Carlos'' - Mondecar * [[Edmond Rostand]]: ''A sasfiók'' - kortega damo * [[Harriet Beecher Stowe]]: ''Tamás bátya kunyhója'' - Eliza == Fontoj == * [https://femina.hu/hazai_sztar/lenard-judit-halala/ hungarlingva datenaro kun foto] * [https://www.ujsagmuzeum.hu/lenard-judit/ hungarlingva datenaro kun foto] * [http://www.tvmt.hu/L%C3%A9n%C3%A1rd%20Judit.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210921045728/http://www.tvmt.hu/L%C3%A9n%C3%A1rd%20Judit.htm |date=2021-09-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lenard Judit}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj televidparolistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} pgl5wh8slni7zm0fz56bnxurngog6vp 0 743230 9416218 8905352 2026-06-28T14:01:18Z Tirolischleioans 254019 /* Historio kaj pasigo */ 9416218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[Dosiero:30 TDDL.jpg|eta|Dum la 30-a eldono de la Tagoj de germanlingva literaturo en Klagenfurt, 2006]] '''Ingeborg-Bachmann-premio''' ({{lang-de|Ingeborg-Bachmann-Preis}}) estas literatura konkurso kiun fondis en 1976 la urbo [[Klagenfurt]] en [[Aŭstrio]] memorante la verkistinon [[Ingeborg Bachmann]]. == Historio kaj pasigo == La ĵurnalisto kaj verkisto [[Humbert Fink]] kaj la tiama [[ORF]]-intendanto pri [[Karintio]] [[Ernst Willner]] meze de la 1970-aj jaroj havis ideon okazigi literaturan konkurson laŭ la modelo de [[Gruppe 47]]. Ankaŭ [[Marcel Reich-Ranicki]] membris ĵurie. Ekde 1977 dum pluraj tagoj okazas ''Tage der deutschsprachigen Literatur'' do tagoj de [[germanlingvio|germanlingva]] literaturo. Temas pri unu el la plej gravaj premioj siaspece. Por 2020 la konkurso komence - pro la [[kronvirusoj|kronvirusa epidemio]] - deklaritis malokazonta.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://bachmannpreis.orf.at/stories/3000607/ |titolo="Absage des 44. Bachmannpreises 2020" |alirdato=2021-11-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200508140340/https://bachmannpreis.orf.at/stories/3000607/ |arkivdato=2020-05-08 }}</ref> Post protesto de pluraj ĵurianoj trovitis alternativa okazigformo.<ref>''[https://www.deutschlandfunkkultur.de/bachmann-jury-gegen-aussetzung-des-preises.265.de.html?drn:news_id=1115141 "Bachmann-Jury gegen Aussetzung des Preises"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211104183742/https://www.deutschlandfunkkultur.de/bachmann-jury-gegen-aussetzung-des-preises.265.de.html?drn:news_id=1115141 |date=2021-11-04 }}'', deutschlandfunkkultur.de, 28.3,2020</ref> kaj faritis versio virtuala.<ref>[https://orf.at/stories/3160007/ "Bachmannpreis findet doch statt"]</ref> Antaŭe elektitaj konkursantoj legas dum tri tagoj siajn tekstojn ankoraŭ neeldonitajn (prozaĵoj respektive eltiraĵoj el ili; la laŭtlegado daŭras po 25 minutoj). La originalversio de la tekstoj nepre estu en la germana. Tiel la aŭskultantaro kaj la fakĵurio klagenfurtaj senpere estu konvinkitaj pri la kvalito de la voĉlegataj tekstoj. En 2008 reduktitis la nombro kaj de la ĵurianoj de naŭ al sep kaj de la legantoj de 18 al 14. Ekde 2006 la gajnebla monsumo estas se 25.000 eŭroj. Ekde 2017 aljuĝatas paralele ankaŭ ''Deuschlandfunk-premio'' (pri 12.500 eŭroj) fare de la [[germanio|germana]] radistacio [[Deutschlandfunk]]. Samjare la kompleta konkurso rekte aŭskulteblas digitalradie.<ref>[http://kaernten.orf.at/news/stories/2845200/ ''orf.at - Autoren des Bachmannpreises 2017 präsentiert'']</ref><ref>[http://bachmannpreis.orf.at/stories/2843476/ ''orf.at - Preise und Preisstifter 2017''].</ref> Sume verŝitis en 2017 sumo de 62.500 euroj. En 2026 estis la venkinto [[Lena Schätte]] el Germanujo. == Premiitoj (kun ĉiaj tiutagare aljuĝitaj premioj) == === Ekde 2021 === * [[2021]]: [[Nava Ebrahimi]] ''Der Cousin''<ref>https://bachmannpreis.orf.at/ abgerufen 20.6.21 12:15 Uhr</ref> * :* Deutschlandfunk-Preis: [[Dana Vowinckel]] ''Gewässer im Ziplock'' * :* Kelag-Preis: [[Necati Öziri]] ''Morgen wache ich auf und dann beginnt das Leben'' * :* 3sat-Preis: [[Timon Karl Kaleyta]] ''Mein Freund am See'' * :* BKS-Publikumspreis: Necati Öziri ''Morgen wache ich auf und dann beginnt das Leben'' === 2011 ĝis 2020 === * [[2020]]: [[Helga Schubert]]: ''Vom Aufstehen'' * :* Deutschlandfunk-Preis: [[Lisa Krusche]]: ''Für bestimmte Welten kämpfen und gegen andere'' * :* Kelag-Preis: [[Egon Christian Leitner]]: ''Immer im Krieg'' * :* 3sat-Preis: [[Laura Freudenthaler]]: ''Der heißeste Sommer'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Lydia Haider]]: ''Der große Gruß '' * [[2019]]<ref name="orf2987680">[https://bachmannpreis.orf.at/stories/2987680/ ''orf.at: Birgit Birnbacher gewinnt Bachmannpreis 2019'']. Artikel vom 30. Juni 2019, abgerufen am 30. Juni 2019.</ref> [[Birgit Birnbacher]]: ''Der Schrank'' * :* Deutschlandfunk-Preis: [[Leander Fischer]]: ''Nymphenverzeichnis Muster Nummer eins Goldkopf'' * :* Kelag-Preis: [[Julia Jost]]: ''Unweit vom Schakaltal'' * :* 3sat-Preis: [[Yannic Han Biao Federer]]: ''Kenn ich nicht'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Ronya Othmann]]: ''Vierundsiebzig'' * [[2018]]<ref name="orf2923278">[https://bachmannpreis.orf.at/stories/2923278/ ''orf.at: Tanja Maljartschuk gewinnt Bachmannpreis 2018'']. Artikel vom 8. Juli 2018, abgerufen am 8. Juli 2018.</ref> [[Tanja Maljartschuk]]: ''Frösche im Meer'' * :* Deutschlandfunk-Preis: [[Bov Bjerg]]: ''SERPENTINEN'' * :* Kelag-Preis: [[Özlem Özgül Dündar]]: ''und ich brenne'' * :* 3sat-Preis: [[Anna Stern (Autorin)|Anna Stern]]: ''Warten auf Ava'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Raphaela Edelbauer]]: ''Das Loch'' * [[2017]]<ref>[http://bachmannpreis.orf.at/stories/2853823/ ''orf.at: Schmalz gewinnt Bachmannpreis'']. Artikel vom 9. Juli 2017, abgerufen am 9. Juli 2017.</ref> [[Ferdinand Schmalz]]: ''mein lieblingstier heißt winter'' * :* Deutschlandfunk-Preis: [[John Wray (Schriftsteller)|John Wray]]: ''Madrigal'' * :* Kelag-Preis: [[Eckhart Nickel]]: ''Hysteria'' * :* 3sat-Preis: [[Gianna Molinari]]: ''Loses Mappe'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Karin Peschka]]: ''Wiener Kindl'' * [[2016]]<ref>[http://bachmannpreis.orf.at/stories/2783570/ ''Bachmann-Preis geht an Sharon Dodua Otoo''] bei kaernten.orf.at, 3. Juli 2016 (abgerufen am 3. Juli 2016).</ref> [[Sharon Dodua Otoo]]: ''Herr Gröttrup setzt sich hin'' * :* Kelag-Preis: [[Dieter Zwicky]]: ''Los Alamos ist winzig'' * :* 3sat-Preis: [[Julia Wolf]]: ''Walter Nowak bleibt liegen'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Stefanie Sargnagel]]: ''Penne vom Kika'' * [[2015]]<ref>[http://bachmannpreis.orf.at/stories/2719678/ ''Bachmann-Preis geht an Nora Gomringer''] bei kaernten.orf.at, 5. Juli 2015 (abgerufen am 5. Juli 2015).</ref> [[Nora Gomringer]]: ''Recherche'' * :* Kelag-Preis: [[Valerie Fritsch]]: ''Das Bein'' * :* 3sat-Preis: [[Dana Grigorcea]]: ''Das primäre Gefühl der Schuldlosigkeit'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Valerie Fritsch]]: ''Das Bein'' * [[2014]]<ref>[http://kaernten.orf.at/news/stories/2656242/ ''Rubinowitz gewinnt Bachmannpreis''] bei kaernten.orf.at, 6. Juli 2014 (abgerufen am 6. Juli 2014).</ref> [[Tex Rubinowitz]]: ''Wir waren niemals hier'' * :* Kelag-Preis: [[Michael Fehr]]: ''Simeliberg'' (Auszüge) * :* 3sat-Preis: [[Senthuran Varatharajah]]: ''Vor der Zunahme der Zeichen'' * :* Mr. Heyn’s Ernst-Willner-Preis: [[Katharina Gericke]]: ''DOWN DOWN DOWN To The Queen Of Chinatown'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Gertraud Klemm]]: ''Ujjayi'' * [[2013]]<ref>[http://kaernten.orf.at/news/stories/2591899/ ''Petrowskaja gewinnt Bachmannpreis''] bei kaernten.orf.at, 7. Juli 2013 (abgerufen am 7. Juli 2013).</ref> [[Katja Petrowskaja]]: ''[[Vielleicht Esther]]'' * :* Kelag-Preis: [[Verena Güntner]]: ''Es bringen'' * :* 3sat-Preis: [[Benjamin Maack]]: ''„Wie man einen Käfer richtig fängt“ von Joachim Kaltenbach'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Heinz Helle]]: ''Wir sind schön'' * :* BKS-Publikumspreis: [[Nadine Kegele]]: ''Scherben schlucken'' * [[2012]]<ref>[http://kaernten.orf.at/news/stories/2540471/ ''Olga Martynova gewinnt Bachmann-Preis''] bei kaernten.orf.at, 8. Juli 2012 (abgerufen am 8. Juli 2012).</ref> [[Olga Martynova]]: ''Ich werde sagen: ‚Hi!‘'' * :* Kelag-Preis: [[Matthias Nawrat]]: ''Unternehmer'' * :* 3sat-Preis: [[Lisa Kränzler]]: ''Willste abhauen'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Inger-Maria Mahlke]] * :* BKS-Publikumspreis: [[Cornelia Travnicek]]: ''Junge Hunde'' * [[2011]] [[Maja Haderlap]]: ''Im Kessel'' * :* Kelag-Preis: [[Steffen Popp]]: ''Spur einer Dorfgeschichte'' * :* 3sat-Preis: [[Nina Bußmann]]: ''Große Ferien'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Leif Randt]]: ''Schimmernder Dunst über CobyCounty'' * :* Publikumspreis: [[Thomas Klupp]]: ''9to5 Hardcore'' === 2001 ĝis 2010 === * [[2010]] [[Peter Wawerzinek]]: ''[[Rabenliebe]]'' * :* Kelag-Preis: [[Dorothee Elmiger]]: ''Einladung an die Waghalsigen'' * :* 3sat-Preis: [[Judith Zander]]: ''Dinge, die wir heute sagten'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Aleks Scholz]]: ''Google Earth'' * :* Publikumspreis: Peter Wawerzinek: ''Rabenliebe'' * [[2009]] [[Jens Petersen (Schriftsteller)|Jens Petersen]]: ''Bis dass der Tod'' * :* Kelag-Preis: [[Ralf Bönt]]: ''Der Fotoeffekt'' * :* 3sat-Preis: [[Gregor Sander]]: ''Winterfisch'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Katharina Born]]: ''Fifty Fifty'' * :* Publikumspreis: [[Karsten Krampitz]]: ''Heimgehen'' * [[2008]] [[Tilman Rammstedt]]: ''[[Der Kaiser von China]]'' * :* Telekom-Austria-Preis: [[Markus Orths]]: ''Das Zimmermädchen'' * :* 3sat-Preis: [[Patrick Findeis]]: ''Kein schöner Land'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Clemens J. Setz]]: ''Die Waage'' * :* Publikumspreis: Tilman Rammstedt: ''Der Kaiser von China'' * [[2007]] [[Lutz Seiler]]: ''Turksib'' * :* Telekom-Austria-Preis: Thomas Stangl: ''Ohne Titel ohne Ende'' * :* 3sat-Preis: [[PeterLicht]]: ''Die Geschichte meiner Einschätzung am Anfang des dritten Jahrtausends'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Jan Böttcher]]: ''Freundwärts'' * :* Publikumspreis: [[PeterLicht]]: ''Die Geschichte meiner Einschätzung am Anfang des dritten Jahrtausends'' * [[2006]] [[Kathrin Passig]]: ''Sie befinden sich hier'' * :* Telekom-Austria-Preis: [[Bodo Hell]]: ''Stadt Land Berg'' * :* 3sat-Preis: [[Norbert Scheuer]]: ''[[Überm Rauschen]]'' (später zum Roman erweitert) * :* Ernst-Willner-Preis: [[Angelika Overath]]: ''Das Aquarium'' * :* Publikumspreis: [[Kathrin Passig]]: ''Sie befinden sich hier'' * [[2005]] [[Thomas Lang]]: ''Am Seil'' * :* Preis der Jury: [[Julia Schoch]]: ''Der Ritt durch den Feind'' * :* 3sat-Preis: [[Anne Weber (Autorin)|Anne Weber]]: ''Auszug'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Natalie Balkow]]: ''Oben, wo nichts mehr ist'' * :* Publikumspreis: [[Saša Stanišić]]: ''Was wir im Keller spielen&nbsp;…'' * [[2004]] [[Uwe Tellkamp]]: Auszug aus dem Roman ''[[Der Schlaf in den Uhren]]'' * :* Preis der Jury: [[Arne Roß]]: ''Pauls Fall'' * :* 3sat-Preis: [[Guy Helminger]]: ''Pelargonien'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Simona Sabato]]: ''Beginn eines Romans'' * :* Publikumspreis: [[Wolfgang Herrndorf]]: ''Diesseits des Van-Allen-Gürtels'' * [[2003]] [[Inka Parei]]: Auszug aus dem Roman ''Was Dunkelheit war'' * :* Preis der Jury: [[Feridun Zaimoglu]]: ''Häute'' * :* 3sat-Preis: [[Farhad Showghi]]: ''Die große Entfernung'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Ulla Lenze]]: ''Schwester und Bruder (Romanauszug)'' * :* Publikumspreis: [[Inka Parei]]: Auszug aus dem Roman ''Was Dunkelheit war'' * [[2002]] [[Peter Glaser]]: ''Geschichte von Nichts'' * :* Preis der Jury: [[Annette Pehnt]]: ''Insel Vierunddreißig'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Mirko Bonné]]: ''Auszeit'' * :* 3sat-Preis: [[Raphael Urweider]]: ''Steine'' * :* Publikumspreis: [[Christoph W. Bauer]]: ''Aufstummen'' * [[2001]] [[Michael Lentz]]: ''Muttersterben'' * :* Preis der Jury: [[Jenny Erpenbeck]]: ''Sibirien'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Antje Rávic Strubel]]: ''Das Märchen von der selbst gewählten Entführung'' * :* 3sat-Preis: [[Katrin Askan]]: ''Landläufig'' === 1991 ĝis 2000 === * [[2000]] [[Georg Klein]]: Auszug aus einem langen Prosatext * :* Preis der Jury: [[Susanne Riedel]]: ''Knoten (Auszug aus einem Romanmanuskript)'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Andreas Maier]]: ''Diagnosestunde'' * :* 3sat-Preis: [[Julia Franck]]: ''Mir nichts, dir nichts'' * :* Stipendien der unabhängigen Plattform kulturinteressierter Kärntner: [[David Wagner]]: ''Der Wasserschaden'' und [[Malin Schwerdtfeger]]: ''Fell und Federn'' * [[1999]] [[Terézia Mora]]: ''Der Fall Ophelia'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Stefan Beuse]]: ''Verschlußzeit'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Thor Kunkel]]: ''Das Doppelleben der Amöbe'' * :* 3sat-Preis: [[Christian Uetz]]: ''Hirnhelle Heroine'' * :* Telekom Austria Stipendium: [[Patricia Görg]]: ''Glücksspagat'' * [[1998]] [[Sibylle Lewitscharoff]]: ''PONG.'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Kathrin Schmidt]]: ''JULI. Aus: Die Gunnar-Lennefsen-Expedition, Roman.'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[John von Düffel]]: ''Fliegenfischen. Kapitel&nbsp;IV aus dem Roman „Vom Wasser“.'' * :* 3sat-Stipendium: [[Ralf Bönt]]: ''Gold. Romanauszug.'' * [[1997]] [[Norbert Niemann]]: ''Wie man's nimmt'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Steffen Kopetzky]]: ''Einbruch und Wahn. Ein Versuch über die Umtriebe der Anderen'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Bettina Galvagni]]: ''Die letzte Ikone'' * :* 3sat-Stipendium: [[Zoë Jenny]]: ''Das Blütenstaubzimmer'' * [[1996]] [[Jan Peter Bremer]]: ''Der Fürst spricht'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Johannes Jansen (Schriftsteller)|Johannes Jansen]]: ''Dickicht Anpassung'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Felicitas Hoppe]]: ''Das Richtfest'' * :* Bertelsmann-Literaturpreis: [[Lydia Mischkulnig]]: ''Bande'' * :* 3sat-Stipendium: [[Heiko Michael Hartmann]]: ''MOI'' * [[1995]] [[Franzobel]]: ''Die Krautflut'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Ulrike Kolb]]: ''Danach'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Ingo Schulze]]: ''33 Augenblicke des Glücks'' * :* Bertelsmann-Literaturpreis: [[Ilija Trojanow]]: ''Die Welt ist groß und Rettung lauert überall'' * :* 3sat-Stipendium: [[Gundi Feyrer]]: ''Mein Sehen'' * [[1994]] [[Reto Hänny]]: ''Guai'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Raoul Schrott]]: ''Ludwig Höhnel – Totenheft'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Stefanie Menzinger]]: ''Der Gärtner, der Kater und ich'' * :* Bertelsmann-Stipendium: [[Ruth Schweikert]]: ''Fünfzig Franken'' * :* 3sat-Stipendium: [[Doron Rabinovici]]: ''Mullemann'' * [[1993]] [[Kurt Drawert]]: ''Haus ohne Menschen. Ein Zustand'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Hanna Johansen]]: ''Anderes Licht'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Sandra Kellein]]: ''Hochformat'' * :* Bertelsmann-Stipendium: [[Jan Peter Bremer]]: ''Der kurze Weg'' * :* 3sat-Stipendium: [[Dirk Brauns]]: ''Paradebeispiel'' * [[1992]] [[Alissa Walser]]: ''Geschenkt'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Alois Hotschnig]]: ''Rettung'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Ulrich Holbein]]: ''Universum schlaflos'' * :* Bertelsmann-Stipendium: [[Ulrich Peltzer]]: ''(ohne Titel)'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Burkhard Spinnen]]: ''Der Pfeiler'' * :* 3sat-Stipendium: [[Fritz Krenn]]: ''Das Holz'' * [[1991]] [[Emine Sevgi Özdamar]]: ''Das Leben ist eine Karawanserei'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Urs Allemann]]: ''Babyficker'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Marcel Beyer]]: ''Flughunde'' * :* Bertelsmann-Stipendium: [[Peter Wawerzinek]]: ''Moppel Schappik'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Hubert Konrad Frank]]: ''Café Wintergarten'' * :* 3sat-Stipendium: [[Theres Roth-Hunkeler]]: ''Das Muttermal'' === 1981 ĝis 1990 === * [[1990]] [[Birgit Vanderbeke]]: ''Das Muschelessen'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Franz Hodjak]]: ''Die Jacke'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Ludwig Roman Fleischer]]: ''Rakontimer'' * :* Stipendium der Verlage: [[Ingeborg Harms]]: ''Auf den breiten Nacken einer Sumpfschildkröte'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Cornelia Manikowsky]]: ''Eine Frau und ein Junge'' * :* 3sat-Auszeichnung: [[Pieke Biermann]]: ''Das Gesetz des Auges'' * [[1989]] [[Wolfgang Hilbig]]: ''Eine Übertragung'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Norbert Gstrein]]: ''Dschungel. Ein Prolog'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Sabine Peters]]: ''drei fragen'' * :* Stipendium der Verlage: [[Bernd Schirmer]]: Aus ''Cahlenberg'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Thomas Hettche]]: ''Ludwig muß sterben'' * :* 3sat-Auszeichnung: [[Eberhard Häfner]]: ''Roter Cox'' * [[1988]] [[Angela Krauß]]: ''Der Dienst'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Anselm Glück]]: ''geschichte'' * :* Ernst-Willner-Preis: [[Michael Wildenhain]]: ''Enger Ort'' * :* Stipendium der 23 Verlage: [[Bernhard Gierds]]: ''Die Flucht der Kanarienvögel'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Sylvia Brandis Lindström|Sylvia Brandis]]: ''Eine Freundin ganz besonderer Art'' * [[1987]] [[Uwe Saeger]]: ''Ohne Behinderung, ohne falsche Bewegung'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Werner Fritsch]]: ''Cherubim II: Wenzel Heindl, DAS WERNERL'' * :* Stipendium der Kärntner Industrie: [[Anna Langhoff]]: Vier Texte: ''Das Notschlachtmesser in meiner Brust'', ''Tausend Meter Herzsprung'', ''Nordsees Odysseus'', ''Die Notwendigkeit'' * :* Ernst-Willner-Stipendium: [[Irina Liebmann]]: ''Hast du die Nacht genutzt?'' * :* Den Literaturförderungspreis der Stadt Dachau vergaben die Autoren zu gleichen Teilen an das ''Dokumentationszentrum des Bundes jüdischer Verfolgter des Naziregimes'' in Wien und an die ''Vereinigung der Verfolgten des Nazi-Regimes'' * [[1986]] [[Katja Lange-Müller]]: ''Kaspar Mauser – Die Feigheit vorm Freund'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Ingrid Puganigg]]: ''Das Maniefest'' * :* Preis der Industriellenvereinigung: [[Jochen Beyse]]: ''Das Affenhaus'' * :* Preis der Stadt Wiesbaden: [[Zsuzsanna Gahse]]: ''Sieben Personen'' * :* Ernst-Willner-Stipendium: [[Daniel Grolle]]: ''Sieger'' und ''Da ist was da unten'', [[Arnulf Ploder]]: ''Erdschwere'' * [[1985]] [[Hermann Burger]]: ''Die Wasserfallfinsternis von Badgastein'' * :* Preis des Landes Kärnten: [[Birgit Kempker]]: ''In der Allee'' * :* Preis der Industriellenvereinigung: [[Ginka Steinwachs]]: ''Das postbarocke Temperament in seinem Barceloneser Element'' * :* Ernst-Willner-Stipendium: [[Lilian Faschinger]]: ''Die neue Scheherazade'' und [[Dante Andrea Franzetti]]: ''Cosimo und Hamlet'' * [[1984]] [[Erica Pedretti]]: ''Das Modell und sein Maler'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Renate Schostack]]: ''Ansprache an Schwester Benedicta'' * :* Preis der Industriellenvereinigung: [[Wolfgang Hegewald]]: ''Burgenland'' * :* Ernst-Willner-Stipendium: [[Helen Meier]]: ''Lichtempfindlich'' und [[Thomas Strittmatter]]: ''Der Schwarzwursthammer'' * [[1983]] [[Friederike Roth]]: Aus ''Das Buch des Lebens'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Gerhard Köpf]]: ''Schwellengang'' * :* Preis der Industriellenvereinigung: [[Uwe Herms]]: ''Die Papageien von New York'' * :* Ernst-Willner-Stipendium: [[Wolfgang Linder]]: ''Dunst'' und [[Bodo Morshäuser]]: ''Nur die Liebe'' * [[1982]] [[Jürg Amann]]: ''Rondo'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Birgitta Arens]]: ''Katzengold'' * :* Preis der Industriellenvereinigung: [[Einar Schleef]]: ''Wittenbergplatz'' * :* Stipendium von den Verlegern: [[Ulla Berkéwicz]]: ''Josef stirbt'' und [[Walter Vogl]]: ''Geräusche'' * [[1981]] [[Urs Jaeggi]]: ''Ruth'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Eva Demski]]: ''Karneval'' * :* Stipendium der Verleger: [[Franz Mechsner]]: ''Spaziergang'' und [[Dominik Brun]]: ''Schürfungen'' === 1977 ĝis 1980 === * [[1980]] [[Sten Nadolny]]: ''Kopenhagen 1801'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Anna Jonas]]: ''Das Haus der Tante'' * :* Stipendium der Verleger: [[Ingrid Puganigg]]: ''Fasnacht'' * [[1979]] [[Gert Hofmann]]: ''Die Fistelstimme'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Josef Winkler (Autor)|Josef Winkler]]: ''Bilder aus der Arbeit: Der Ackermann aus Kärnten'' * :* Stipendium: [[Walter Müller]]: ''Apokalypso'' * [[1978]] [[Ulrich Plenzdorf]]: ''kein runter kein fern'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Gertrud Leutenegger]]: ''Zürich oder Immer wieder ist Atlantis in Gefahr'' * :* Stipendium: [[Katja Behrens]]: ''Liebe'' * [[1977]] [[Gert Jonke]]: ''Erster Entwurf zum Beginn einer sehr langen Erzählung'' * :* Sonderpreis der Klagenfurter Jury: [[Hans-Jürgen Fröhlich]]: ''Einschüchterungsversuche'' * :* Stipendium: [[Renate Schostack]]: ''Das Haus'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Die Besten. Klagenfurter Texte.'' Inter 1977 kaj 1989 ĉe List, ekde 1990 ĉe Piper, München (krom en 2001: Jung und Jung). * Iso Camartin (eld.): ''Die Besten. Die Preisträger aus 25 Jahren Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb.'' Piper, München 2001, ISBN 3-492-04349-6. * Doris Moser: ''Der Ingeborg-Bachmann-Preis. Börse, Show, Event.'' Böhlau, Wien 2004, ISBN 3-205-77188-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://bachmannpreis.orf.at Hejmpaĝo] * [http://www.uni-klu.ac.at/musil/inhalt/1.htm Robert-Musil-instituto pri priliteratura esplorado, Klagenfurt] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Karintio]] [[Kategorio:Literaturpremioj]] [[Kategorio:Ingeborg Bachmann]] [[Kategorio:Aperis en 1977]] kxgqu365gjv807p94mtb56w8vh9z5fi 2 747889 9416703 9413429 2026-06-29T08:59:42Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9416703 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Lukiana skolo]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Feliĉa primo]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Jante]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Lingva demokratio]] · [[43-Vira Skuamiŝo]] · [[Il (dio)]] · [[IE-Munde]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Barmoodano]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Dvara]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Misrijaoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Svingrajdado]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Rajper]] · [[Iögo]] · [[Tonsilabo]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Belorusa listo de Katin]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Chupa-chupa]] · [[Homoforo]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Sen:esepera]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Monario]] · [[Breathanach]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Murlampo]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silezia Esperanto-Asocio]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Litostrato]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malriĉa en Spirito]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolia vizo]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[World English]] · [[Meĥanika prilaboro]] · [[Máté Göcsi]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Nĉumbuluoj]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[NUN (retejo)]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Librejo Klimo]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Causa belli]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Dônage]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Teknika redakto]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[TRAKT]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto Eksport']] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evangeliaj veoj]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Listo de iranaj artistoj]] · [[Kantono Ferguson]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Dilatometria termoanalizo]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo Bremen]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[EsPodkasto]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Enzim-efik-meĥanismoj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verbigo senpera]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Rund um die Welt]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Colax (Plaŭto)]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Latinida literaturo]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Primiera bovo]] · [[Tavo]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Espoteko]] · [[Esperanto-televido]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Malespera tabulo]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Leppalúði]] · [[Skirmantas]] · [[Jasiro]] · [[Herit]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Breĉo]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Filmstudaĵo]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Kongreslibro]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Québec En Alerte]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Tervojo]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Feliĉaj estas la pacigantoj, ĉar filoj de Dio ili estos nomataj]] · [[Feliĉaj estas tiuj, kiuj malsatas kaj soifas justecon, ĉar ili satiĝos]] · [[Feliĉaj mizerikordemuloj ĉar ili ricevos mizerikordon]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Ținutul Sării]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[Crveni Barjak]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Mas-stovo]] · [[Masakro en Gatumba]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Anĵeliko]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristana Glosaro]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[SABRE-motoro]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vilao Krüger kun parko]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Eostaro (Viko)]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kurteno de la Jerusalema Templo]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Lunduono]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Patro, pardonu ilin; ĉar ili ne scias, kion ili faras]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Erfordia Latina]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[-as]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Nadim-Pur-Taza naftogasa regiono]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Muzeo pri agrikulturaj tekniko kaj laboro (Börry)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Kolijoj]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Fasola notacio]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Novmezurado]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Restreĉilo]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Walkin’Bag]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Femura indekso]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Bastrubandoj]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Könyvesház]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Ora Sekcio]] · [[Penas]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Sentenco]] · [[Sproso]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Blindŝakto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Karboferŝtono]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Luterana Teologia Akademio (Pozono)]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Rudigero]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Angula domo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La Gajulo]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Tirradiko]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Vuktila minejo]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Enciclopèdic]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Dihok]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Reversado]] · [[Ruffrè]] · [[Termoradiilo]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[Militrakonto]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Belarta rikolto]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Papilioj]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Kalungao]] · [[Calumnia]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Revo lucida]] · [[Revuo Signos]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[VAZ-2702]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[Monosimetria]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Izoflavonolo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[SvisRaporto]] · [[Tri satiroj]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Esperanto-fondaĵo "Fernando Soler"]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko brilas]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Valencia Esperanto-Grupo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Gardanteco]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Fi-]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Paŭlistanio]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[Gaba enerxía]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Listo de draste endanĝeritaj lingvoj]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ 63cjm2xs2a8fo93tcu15nn6na526juh 0 754363 9416428 8744869 2026-06-28T20:11:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Jolán Humenyánszky |dosiero = Humenyánszky Jolán és Szilágyi István.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Jolán Humenyánszky kaj István Szilágyi |naskonomo = }} '''Jolán Humenyánszky''' [humenjAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Humenyánszky Jolán''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]]. Ŝia [[edzo]] estis [[István Szilágyi]]. Jolán Humenyánszky<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM109699</ref> naskiĝis la {{daton|17|februaro|1942}} en [[Ózd]], ŝi mortis la {{daton|6|februaro|2021}}. [[Dosiero:Bácsalmás Lantos nő Humenyánszky.JPG|eta|{{centre|Virino kun liuto de Humenyánszky}}]] [[Dosiero:Statue of Gyula Juhász.JPG|eta|{{centre|Gyula Juhász de Humenyánszky}}]] == Biografio == Jolán Humenyánszky akiris skulptistan [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] en [[1966]]. Ŝiaj plej gravaj instruistoj aŭ majstroj estis [[Iván Szabó (skulptisto)]] kaj [[Sándor Mikus]]. Ŝi kreis skulptaĵojn kaj skulptaĵetojn. Ŝi ricevis solan [[premio]]n en 1971. Ŝi edziniĝis en 1970, baldaŭ ŝi naskis [[filo]]n, ŝi vidviniĝis en 2020. == Ŝiaj skulptaĵoj kaj similaj artaĵoj (elekto) == * [[Endre Ady]] ([[busto]], 1970, Ózd) * [[Ignác Semmelweis]] (busto, 1971, [[Kiskunhalas]]) * [[Gyula Juhász]] (busto, 1980, [[Makó]]), vidu la malsupran foton! * Virino kun [[liuto]] (1980, [[Bácsalmás]]), vidu la apudan foton! * [[Sándor Cserháti]] (busto bronza, 1989, Budapeŝto) * [[Alfonz Anker]] (busto bronza, 1984, [[Kaposvár]]) * pluraj memortabuloj == Ŝiaj solaj ekspozicioj == * Budapeŝto 1984, 1992 == Fontoj == * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/humenyanszky-jolan-4839/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220131142802/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/humenyanszky-jolan-4839/ |date=2022-01-31 }} * [https://budapestaukcio.hu/humenyanszky-jolan/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220131142754/https://budapestaukcio.hu/humenyanszky-jolan/festo |date=2022-01-31 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Humenyanszky Jolan}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dkswp9e73hso8tnieye3zz3sid380vc 0 755060 9416247 9140684 2026-06-28T14:42:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Johann Sachs von HARTENECK''' (naskiĝis ''Johannes Zabanius'' en [[1664]] en [[Prešov]], mortinta la {{daton|7|12|1703}} en [[Sibiu|Sibio]]), estis [[transilvanio|transilvania]] politikisto kaj gvidanda grafo de la [[transilvaniaj saksoj]] inter 1691 kaj 1703. Li ekzekutitis sur la [[Granda Placo (Sibiu)]].[[Dosiero:Trachten-Kabinett von Siebenbürgen - Johann Sachs von Harteneck sau Johann Zabanius.jpg|eta|Urbestro sibia, Johann Sachs von Harteneck]] == Vivo == Patro lia [[Izsák Czabán]], pro ke li estis de [[protestantismo|luterana konfesio]], forpelite venis Sibion en 1676 kun ĉiuj familianoj. Li estis teologo kaj aktivis pedagogie en Sibio. Johann frekventis gimnaziojn en Sibio kaj [[Alba Iulia]] antaŭ ol studenti ĉe la [[Universitato de Tübingen]]. Post doktoriĝo pri filozofio li mallongan tempon docentis universitate revenonte en 1689 Sibion kie li ekurbestris. Li estis grafo por la saksoj kaj reĝa [[hungario|hungarlanda]] administristo.<ref>[http://www.sibiu.ro/turism2/ro/detaliu_eveniment.php?ideveniment=3529 Informoj je speciala ekspozicio pri Zabanius]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dum urbestreco li sukcese realigitis gravajn [[topografio|topografiajn]] studojn pri Sibio; lia taglibro iĝis interesa kroniko. Imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] promociigis lin kavaliro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://arheologie.ulbsibiu.ro/publicatii/carti/sssmitsb/III.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090508145320/http://arheologie.ulbsibiu.ro/publicatii/carti/sssmitsb/III.htm |arkivdato=2009-05-08 }}</ref> kaj nobeligis lin. De tiam Zabanius rajtis nomiĝi ''Sachs von Harteneck'' aŭ pli detale ''Johannes des Heiligen Römischen Reiches und Königreich Ungarn Ritter Czabanius Sachs von Harteneck''. Von Harteneck postulis pli da justeco financa ĉar saksoj formantaj nur dekonon de la enloĝantaro devis pagi 60 procentojn de la impostoj enkasigitaj en [[Transilvanio]].<ref>http://bund-der-vertriebenen-hessen.de/pdf/Siebenbuerger_Sachsen.pdf</ref> Kiam li en la 1702-a jaro esprimis publike la volegon de la impostpagodevigo de la nobelaro la nombro de liaj malamikoj kreskegis. Verŝajne tio ebligis lian kondamniĝon je mortopuno.<ref>[http://www.tribuna.ro/stiri/eveniment/johann-von-harteneck-din-nou-la-primarie-37855.html "Johann von Harteneck, din nou la Primărie"]</ref> Jam kvar tagojn post kondamno li ekzekutitis en Sibio apud [[Rolando]]-statuo de sur la Granda Placo. Rehabilitiĝo posta surstrekis lian gravecon por identeco saksa kaj modernigo administracia. Ĝis la fino de la [[Dua mondmilito]] portis lian nomon la nuna sibia strato ''Strada Cetății''.<ref>[http://adevarul.ro/locale/sibiu/johann-sachs-von-harteneck-primarul-legenda-sibiului-sfarsit-decapitat-1_511ddc86344a78211840a37c/index.html "Johann Sachs von Harteneck, primarul de legendă al Sibiului care a sfârșit decapitat"]</ref> == Verkoj de li == * ''De Ideis'', disertaĵo, Tübingen 1688. * ''Die, denen schmerzlich leidtragenden Wittwen Cypressen …'' Sibio 1693. == Memoro kaj verkoj de li == * [[Daniel Roth]]: ''Johann Zabanius, Sachs von Harteneck'', romano politika, 1847 * [[Traugott Teutsch]]: ''Sachs von Harteneck. Ein Trauerspiel in 5 Aufzügen'' (dramo en kvin aktoj), 1874 * [[Michael Albert]]: ''Harteneck'', tragedio, 1886 En la 2009-a jaro, 345-a datreveno naskiĝtaga estis eldonita en Sibio kun municipa kaj distrikta apogoj mapo kun 62 tabuloj (bildoj, dokumentoj, kartoj) rilataj al la vivo de Zabanius.<ref>[http://katalog.ub.uni-heidelberg.de/cgi-bin/titel.cgi?katkey=67086614 Mapo de Johann Sachs von Harteneck]</ref> == Literaturo == * Karl Schuller, ''Zur Geschichte der Familie Zabanius Sachs von Harteneck'', Sibiu 1864 * Emil Sigerus, ''Chronik der Stadt Hermannstadt: 1100-1929'', Editura Honterus, Sibiu 1930, reeldono en 2000 * [[Ferdinand von Zieglauer]], ''Harteneck, Graf der sächsischen Nation, und die siebenbürgischen Parteikämpfe seiner Zeit, 1691–1703. Nach den Quellen des Archives der bestandenen–siebenbürgischen Hofkanzlei und des sächsischen National-Archives in Hermannstadt'', Sibiu 1869 ** ''Ergänzungsheft'' (aneksaĵo), Sibiu 1872 == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Art. "Sachs von Harteneck" fare de Ferdinand Zieglauer von Blumenthal, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 30 (1890), p. 134–142 ([https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Sachs_von_Harteneck,_Johann&oldid=- tie ĉi interrete]) * [http://www.agkff.de/wiki/(Sachs_De_Harteneck)_Johann_Zabanius (Sachs De Harteneck) Johann Zabanius]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ramona Găină: [http://adevarul.ro/locale/sibiu/johann-sachs-von-harteneck-primarul-legenda-sibiului-sfarsit-decapitat-1_511ddc86344a78211840a37c/index.html "Johann Sachs von Harteneck, primarul de legendă al Sibiului care a sfârșit decapitat."] Ĉe: ''[[Adevărul]]'', 15.2.2013 {{DEFAŬLTORDIGO:Sachs von Harteneck, Johann}} [[Kategorio:Rumanaj politikistoj]] [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj saksoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1664]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1703]] [[Kategorio:Prešov]] [[Kategorio:Sibiu]] kbx9cllgwgujq7cbg7rp8jqmt7rb67t 0 755869 9416755 9413652 2026-06-29T09:45:26Z Sj1mor 12103 9416755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Ramón CASAS Carbó''' ([[Barcelono]], 4a de Januaro 1866 - Samloke, 29a de Februaro 1932) estis hispana [[pentristo]] fama inter alia pro siaj portretoj de gravuloj de la socia, intelektula, ekonomia kaj politika elitoj de Barcelono, Madrido kaj Parizo. Li estis grafika desegnisto kaj liaj afiŝoj kaj poŝtkartoj kontribuis al konstruado de la koncepto de [[kataluna modernismo]]. == Kariero == [[Dosiero:(Barcelona) Autoretrat - Ramon Casas 1883 - MNAC.jpg|eta|maldekstre|200ra|''Memportreto vestita flamenke''.]] En 1881 li tre juna jam ekfaris restadojn en Parizo, kie li studis kun [[Carolus-Duran]] kaj [[Henri Gervex]], dum estis [[ĵurnalisto]] por ''L'Avenç''. En 1883 li ekspoziciis sian unuan gravan verkon, nome "Memportreto vestita flamenke" en la Salono de la Elizeaj Kampoj de Parizo. Li veturis tra Katalunio, Madrido kaj Granado. Fine de la 1880-aj jaroj li amikiĝis kun [[Santiago Rusiñol]], [[Eugène Carrière]] kaj [[Ignacio Zuloaga]]. Kun Rusiñol kunlaboris kaj loĝis en Parizo. Komence de la 1890-aj jaroj li ekspoziciis sukcese en Madrido, Berlino, Ĉikago, Sitges, Barcelono... kaj tie li finfine setliĝis. Tie li fondis en 1897 kun kolegoj la kafejon ''[[Els Quatre Gats]]'' (La kvar katoj), kiu estis ankaŭ babilrondejo, ekspoziciejo kaj centro de la etoso de artistoj kaj de [[modernismo]] ĝenerale. Tie ekspoziciis por la unua fojo [[Pablo Picasso]]. La lokalo estis ornamita per lia pentraĵo ''Ramón Casas kaj Pere Romeu en tandemo''. Tiuepoke li ekverkis por reklamado de komercaj firmaoj kiel por alkoholaj trinkaĵoj. [[Dosiero:Ramon Casas Charge.jpg|eta|maldekstre|280ra|''La carga''.]] En 1900 kaj 1902 respektive famiĝis du gravaj verkoj de Casas, nome unue "El garrote vil" (garoto -por ekzekuto-) kaj "La carga" nome atako de la policanoj (civilgvardianoj) al strikantaj [[laboristo]]j. Ĉefe en tiu lasta la pentristo montras lertecon por priskribi homamasojn, tiuokaze surprize per grand vakuo en la centro formita per la fuĝo de la strikantoj. En 1904 famiĝis en Madrido kiel portretisto de gravuloj, inter kiuj de la reĝo [[Alfonso la 13-a]], kies portreton aĉetis lia usona mecenato Charles Deering. En Barcelono li konis Julia Peraire, 22 jarojn pli juna ol li, kiu estis lia modelo por la unua fojo en 1906 kiam ŝi estis nur 18-jaraĝa. Tuj ŝi iĝis lia preferita modelo kaj amantino. En 1915, Casas pentris ŝin vestita je taŭrludado kaj kelkaj fakuloj rilatigas konektojn inter tiu verko kaj la Blua Periodo de Picasso, same kiel kun la verkaro de Zuloaga. Lia familio ne aprobis tiun amrilaton sed finfine ili geedziĝis en 1922.​ [[Dosiero:Casas tandem.jpg|eta|maldekstre|280ra|''Ramón Casas kaj Pere Romeu en tandemo''.]] La patrino de Casas aĉetis en 1907 la monaĥejon de Sankta Benedikto de Bages kaj dungis [[Josep Puig i Cadafalch]] por restaŭri ĝin. Casas pasigis tempon tien kaj kvin jarojn poste, post la morto de sia patrino, li heredis la monaĥejon. Ekde 1908 li veturis tra Katalunio, Kubo kaj Usono, kie li pentris konatulojn de Deering. Kaj poste li visitis [[Vieno]]n, [[Budapeŝto]]n, [[Munkeno]]n, [[Parizo]]n, [[Nederlando]]n, Madridon kaj Galegion. Li sukcese ekspoziciis en Hispanio kaj Francio. En 1916 Casas kaj Charles Deering veturis al Tamarit ([[Provinco Taragono]]), kies kastelon kaj domaron Deering aĉetis kaj metis Casas kiel direktoro de la projekto de restaŭrado. Kelkajn jarojn poste, en 1924, Casas revenis al Tamarit por pentri pejzaĝojn. Casas, Rusiñol, kaj la skulptisto Noel Clarassó plue faris kunajn ekspozicijo en la Salono Parés ĝis la morto de Rusiñol en 1931. Casas plue pentris portretojn, pejzaĝojn kaj kelkajn afiŝojn, sed jam dekadence. Li mortis en 1932. == Verkoj == [[Dosiero:Retrat de les senyoretes N.N..jpg|eta|''Portreto de la sinjorinoj N.N.'' (1890), privata kolekto.|alt=]] [[Dosiero:Flores deshojadas (Ramón Casas).jpg|eta|''Senpetaligitaj floroj'' (1894), privata kolekto.|alt=]] * ''Antaŭbane'', oleo surtola, 72,5 × 60 cm, Montserrat, Muzeo de Montserrat, 1894 * ''Au Moulin de la Galette'', oleo surtola, 117 × 90 cm, Montserrat, Muzeo de Montserrat, 1892 * ''Autorretrato vestido de flamenco'', oleo surtola, 115 x 96.5 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1883 * ''Corrida de toros'', oleo surtola, 53.7 x 72.4 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1884 * ''Autorretrato vestido de bandolero'', oleo surtola, 100 x 81 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1885 * ''Retrato de Montserrat Casas'', oleo surtola, 202 x 92 cm, Kolekto Banco Hispano Americano, 1888 * ''Retrato de Elisa Casas'', oleo surtola, 200 × 100 cm, privata kolekto 1889 * ''Retratándose'', oleo surtola, 59 x 73 cm, Sitges, Cau Ferrat, 1890 * ''La viuda'', oleo surtola, 186 x 115 cm, Vilanova i Geltrú, Biblioteca Museo Víctor Balaguer, 1890 * ''Club Náutico de Barcelona'', oleo surtola, 100 x 140 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1890-1891 * ''Doméstico domesticado'', oleo surtola, 42,2 x 32 cm, Barcelona, Muzeo de Montserrat, 1890 * ''Retrato de las señoritas N.N.'', oleo surtola, 220 × 160 cm, privata kolekto, 1890 * ''Montmartre'', oleo surtola, 64 × 45 cm, Vilanova i Geltrú, Biblioteca Museo Víctor Balaguer, 1890-91 * ''Plein Air'', oleo surtola, 115 x 82 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Interior'', oleo surtola, 102 x 82 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Sacré Cour'', oleo surtola, 67 x 55.5 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1891 * ''Interior al aire libr'', oleo surtola, 160,5 x 121 cm, Barcelona, Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, 1892 * ''Bal du Moulin de la Galette'', oleo surtola, Sitges, Cau Ferrat,1893 * ''El garrote vil'', oleo surtola, 127 x 166,2 cm, Madrid, [[Muzeo Reĝino Sofia]], 1894 * ''Flores deshojadas'', oleo surtola, 101 x 80 cm, privata kolekto, 1894 * ''Baile de tarde'', oleo surtola, 170 x 230 cm, Barcelona, Círculo del Liceo, 1896 * ''Procesión del Corpus de la Iglesia de Santa María'', oleo surtola, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1896-1898 * ''Ramon Casas kaj Pere Romeu en tandemo'', oleo surtola, 191 x 215 cm, Barcelona, [[Nacia Muzeo de Arto de Katalunio|MNAC]], 1897 * ''Dekadenca junulino'', oleo surtola, 46,5 × 56 cm, París, Muzeo de Montserrat, 1899 * ''La carga'', oleo surtola, 298 x 470.5 cm, [[Muzeo Reĝino Sofia]] stokita en [[Olot]], Museu de la Garrotxa, 1903 * ''Julia'', oleo surtola, 85 x 67 cm, Malago, Muzeo Carmen Thyssen (Malago), 1915 == Bibliografio == * Arnau, Carme; Guasch, Teresa (1982). «Biografía». Ramon Casas. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8200-5. * KK. AA. (1982). Ramon Casas. Retrats al carbó. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8199-8. * Fontbona, Francesc (1982). «Ramon Casas i Barcelona». Ramon Casas. Barcelona: Ayuntamiento de Barcelona. ISBN 84-500-8200-5. * Socías, Jaume (1982). «Pintura». Modernisme a Catalunya: tomo II. Barcelona: Nou Art Thor. ISBN 84-7327-052-5. * Garrut, Josep Maria (1982). «Decoració». Modernisme a Catalunya: tomo II. Barcelona: Nou Art Thor. ISBN 84-7327-052-5. * Diccionari d'art Oxford, Edicions 62, Barcelona, 1996, ISBN 84-297-4227-1 * Coll Mirabent, Isabel. Ramon Casas, una vida dedicada a l'art. Catàleg raonat de l'obra pictòrica. El Centaure Groc, Barcelona: 1999 * Fuentes Milà, Sergio. "Les exposicions de Pèl&Ploma a la Sala Parés". En L'Avenç (nº337: julio-agosto de 2008); Eld. L'Avenç; Barcelona (pg.46-51) == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Ramon Casas}} * [http://www.googleartproject.com/artist/ramon-casas/4130045/ Ramon Casas en Google Art Project] * [http://www.museusdesitges.cat Museus de Sitges] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Casas, Ramón}} [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] [[Kategorio:Katalunoj]] 9zjugwpuwcup5t8wg2ul9z7nrk72vh9 0 761914 9416468 9119690 2026-06-28T21:09:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jorge SANZ Miranda''' (Madrido, 26-a de Aŭgusto [[1969]]) estas [[Hispanoj|hispana]] [[aktoro]]. == Kariero == Li debutis estante ankoraŭ naŭjara en la filmo ''La miel'' (La mielo, 1979), de Pedro Masó kun [[Jane Birkin]]. En 1982, post partopreno en ''Conan the Barbarian'' (1982) en 1981​, ĉefrolulis en ''Crónica del alba. Valentina'' de Antonio Betancor kun [[Anthony Quinn]]. Ankoraŭ adoleskulo, li partoprenis en filmoj kiel ''Mambrú se fue a la guerra'', de [[Fernando Fernán Gómez]] kaj ''El año de las luces'', de [[Fernando Trueba]], kie li koincidis por la unua fojo kun [[Maribel Verdú]], kun kiu li poste ofte laboris. Kun [[Vicente Aranda]] li partoprenis en tre gravaj filmoj, jam de plenkreskaj [[rolulo]]j, inter kiuj ''Si te dicen que caí'', ''[[Amantes]]'' kaj ''[[Libertarias]]'', krom la televidserio ''Los jinetes del alba''. En ĉiuj el ili li kunludis kun [[Victoria Abril]]. Lia laboro en ''Belle Époque'' (1992) havigis al li internacian famon. Ekde tiam li aktoris por komedioj kiel ''Los peores años de nuestra vida'', de Emilio Martínez Lázaro, ''Cha-cha-chá'', de Antonio del Real, kaj ''Oviedo Express'', de Gonzalo Suárez. Kun Fernando Trueba kaj [[Penélope Cruz]] laboris en ''La niña de tus ojos'' (1998). Poste aperis en, inter aliaj, ''Tuno negro'', ''El Lobo'' kaj ''Bienvenido a casa''. Poste agadis en teatro kaj televidserioj. Laŭlonge de la [[21-a jarcento]] lia kariero ekdekadencis. Li ricevis premiojn ĉefe en la dua duono de la 1980-aj kaj en la [[1990-aj jaroj]]. == Filmoj == {{Div col|cols = 3}} * [[La miel]] (1979) * Los locos vecinos del segundo (1980) * El canto de la cigarra (1980) * Dos y dos cinco (1981) * Dos pillos y pico (1981) * [[Crónica del alba. Valentina]] (1982) * [[Conan the Barbarian (filmo)|Conan the Barbarian]] (1982) * La leyenda del tambor (1982) * La rebelión de los pájaros (1982) * Mar brava (1983) * Vivir mañana (1983) * Dos mejor que uno (1984) * Mambrú se fue a la guerra (1985) * [[El año de las luces]] (1986) * Gallego (1987) * Series Clásicas: La forja de un rebelde (1988) * El Lute II: mañana seré libre (1988) * Continental (1989) * Monte bajo (1989) * ''[[Si te dicen que caí (filmo)|Si te dicen que caí]]'' (1989) * [[Amantes]] (1991) * Tramontana (1991) * ¿Por qué lo llaman amor cuando quieren decir sexo? (1992) * ''[[Belle Époque (filmo)|Belle Époque]]'' (1992) * [[Orquesta Club Virginia]] (1992) * Tocando fondo (1993) * Los peores años de nuestra vida (1993) * Hotel y domicilio (1995) * [[Morirás en Chafarinas]] (1995) * [[Libertarias]] (1996) * Un gesto más (1996) * ¿De qué se ríen las mujeres? (1997) * [[Carreteras secundarias]] (1997) * [[La niña de tus ojos]] (1998) * [[Torrente, el brazo tonto de la ley]] (1998) * Cha-cha-chá (1998) * Manos de seda (1999) * [[París-Tombuctú]] (1999) * Pepe Guindo (1999) * En un claroscuro de la luna (1999) * Almejas y mejillones (2000) * [[Tuno negro]] (2000) * Cuba (2000) * Sin vergüenza (2001) * I Love You Baby (2001) * Clara y Elena (2001) * Cosa de brujas (2002) * [[El florido pensil (filmo)|El florido pensil]] (2002) * El oro de Moscú (2002) * [[El embrujo de Shanghai]] (2002) * Torapia (2003) * Tiempo de tormenta (2003) * El tránsfuga (2003) * El chocolate del loro (2004) * El Lobo (2004) * Sinfín (2005) * El sexo lo cambia todo (2005) * [[Bienvenido a casa]] (2006) * [[Oviedo Express]] (2007) * Rivales (2008) * Clara no es nombre de mujer (2010) * La Conspiración (2012) * [[Vivir es fácil con los ojos cerrados]] (2013) * La reina de España (2016), de [[Fernando Trueba]]. * El pregón (2016) * A todo tren. Destino Asturias, de Santiago Segura (2021) {{Div col end}} == Televidserioj == {{Div col|cols = 2}} * Segunda enseñanza (1986) epizodo 1 Los campeones * Pepe Carvalho (1986) epizodo 1 Young Serra, peso pluma * La forja de un rebelde (1990) * Los jinetes del alba (1991) * Curro Jiménez, el regreso de una leyenda (1994) kiel filo de Curro Jiménez * Colegio Mayor (1994-1996) * Pepa y Pepe (1995) * A las once en casa (1999) * Un paso adelante (2004) * El inquilino (2004) * Cazadores de hombres (2008) (Operación Nido) * Aída (2009) (epizodo No sin mi famoso, 6a sezono) kiel li mem. * ¿Qué fue de Jorge Sanz? (2010, 2016 kaj 2017) * Hospital Central (2012) * Olmos y Robles (2015) * Algo que celebrar (2015) * Amar es para siempre (2015-2016) * El hombre de tu vida (2016) * Águila Roja (2016) * Derecho a soñar (2019) * El vecino (2019) {{Div col end}} == Teatro == * Arsénico, por favor (2003). Reĝisorita de Gonzalo Suárez. * Pequeños crímenes conyugales (2005). De Eric-Emmanuel Schmitt. Reĝisorita de Tamzin Townsend. Kun Amparo Larrañaga. * Descalzos por el parque (2007). Adapto kaj reĝisorado de de Pep Antón. * Amigos hasta la muerte (2009). Reĝisorita de Javier Veiga. Kun Melanie Olivares y Javier Veiga. * Crimen perfecto (2011). Reĝisorita de Víctor Conde. * Orquesta Club Virginia (2012). Laŭ samnoma filmo. * Tiempo (2016). * El Funeral (2018). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.canalplus.es/que-fue-de-jorge-sanz oficiala retejo de ''¿Qué fue de Jorge Sanz?''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140331112327/http://canalplus.es/que-fue-de-jorge-sanz |date=2014-03-31 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sanz, Jorge}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] awfltggjyg9nx9e2mbcbqv967q91mn4 0 762065 9416274 9273949 2026-06-28T15:16:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Johannes EIGNER''' (naskiĝinta en 1960 en [[Bad St. Leonhard im Lavanttal]]) estas aŭstra diplomato . == Vivo == Eigner studis juron kaj studis interpretadon kaj tradukadon por la lingvoj franca kaj rusa en [[Graz]] kaj trapasis postbakalaŭrajn studojn en internacia juro kaj privata internacia juro ĉe la [[Universitato de Strasburgo]]. En 1985 li eniris la diplomatian servon. En 1987 li estis praktikanto ĉe la aŭstra ambasado en [[Kairo]] kaj estis dungita en la ambasado en Moskvo de 1987 ĝis 1995, unue kiel gazetara ataŝeo kaj de 1992 kiel vicĉefo de misio. En 1995 li iĝis vicestro de la [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]]-sekcio en la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj kaj la Konstanta Reprezentantaro de Aŭstrio al la OSKE en Vieno. En 1999 li translokiĝis al la Ambasado en Bratislavo kiel vic-ĉefo. En 2004 li iĝis estro de la departemento pri pligrandigo de EU, ENP (European Neighbourhood Policy), EU kaj ekonomiaj rilatoj kun la landoj de orienta kaj sudorienta Eŭropo en la ministerio pri eksterlandaj aferoj en Vieno, kaj en 2008 ankaŭ vicestro de la sekcio pri integriĝo kaj ekonomiaj politikaj aferoj. La 23-an de oktobro 2012 Eigner estis nomumita aŭstra ambasadoro al Serbio. En 2017 li sukcedis Emil Brix kiel aŭstra ambasadoro en Rusio.<ref>https://www.bmeia.gv.at/oeb-moskau/ueber-uns/der-botschafter/</ref> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.bundesheer.at/wissen-forschung/publikationen/person.php?id=979 Etbiografio sur la paĝaro de Bundesheer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210507122745/https://www.bundesheer.at/wissen-forschung/publikationen/person.php?id=979 |date=2021-05-07 }} == Tradukista agado == * [[Alisa Arkadjevna Ganijeva]]: ''Verletzte Gefühle''. Romano, eldonejo Wieser, Klagenfurt 2021. ISBN 978-3-99029-458-1 == Notoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Eigner, Johannes}} [[Kategorio:Aŭstraj diplomatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1960]] f3eeqcqakfxztyk4zir7e6a5dz0saxw 0 769512 9416760 7553503 2026-06-29T09:48:14Z Kani 670 9416760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Islington | ŝtato = {{Britio}} | titolo de administra unuo1 = [[Landoj de Britio|Lando]] | administra unuo1 = {{Anglio}} | titolo de administra unuo2 = Regiono | administra unuo2 = [[Granda Londono]] | titolo de administra unuo3 = Urbodistrikto | administra unuo3 = [[Islington]] | situo sur mapo2=Britio | tipo2 = reliefo | situo de=Situo de Islington en [[Londono]] | regiono-ISO = GB-ISL | tipo1 = reliefo | situo de2=Situo de Islington en [[Britio]] | zomo = 11 | bildo = <!-- kutime aŭtomate preniĝas el vikidatumoj --> }} '''Islington''' estas [[kvartalo]] de [[Londono]]. Ĝi apartenas al la samnoma [[urbodistrikto]] ([[Angla lingvo|anglalingve]] ''borough'') [[Islington]] de la [[Regionoj de Anglio|regiono]] [[Granda Londono]]. La loĝloko situas iom norde de la pleja urbokerno de [[Londono]] kaj ties plej malnova kvartalo, simple nomata ''[[City (Londono)|City]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}}, en la kvartalo vivis {{nombro|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². ==Servoj== * [[Urbo-Universitato de Londono]] <!-- == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> {{projektoj}} {{ĝermo|Londono}} [[Kategorio:Kvartaloj de Londono]] 6bppltzmrv2zupfn0g9hgk1vhu6aaj4 11 777463 9416785 9409341 2026-06-29T10:01:53Z Sj1mor 12103 /* Verkisto: Influintoj kaj Influitoj */ Respondo 9416785 wikitext text/x-wiki == Plia parametro == Saluton. Mi ĵus aldonis du pliajn parametrojn al la ŝablono, nome * plia nomo * nomoj La dua estas eĉ jam menciita en la dokumentado, ĉar ĝi ekzistis en la malnova {{ŝ|informkesto verkisto}}. Ial ĝi estis forgesita dum la kunigo. Mi aldonis ilin laŭ la ŝablono {{ŝ|informkesto urbo}}. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:12, 30 jun. 2022 (UTC) :Dankon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:18, 30 jun. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Krome <code>plia nomo</code> estas jam uzata en [[Qin Shihuangdi‎‎]]. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:21, 30 jun. 2022 (UTC) :::Ĉu eble la du novaj parametroj estu aldonataj al ĉiuj informkestoj, kiuj baziĝas sur {{ŝ|Informkesto reganto}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:37, 30 jun. 2022 (UTC) ::::{{farite}} aldono. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:57, 30 jun. 2022 (UTC) == Peto de pli facile divenebla parametro "tombo" == {{re|Tlustulimu}} Mi trovas iom malfacile diveni ke linion kiu videblos per vorto "tombo" necesas peti per parametro "loko de sepulto". La vortoj sinonimas, sed kiu divenus ke tiel devas esti vortumita la parametro... Tial mi petus eblecon uzi tutsimplan parametron "tombo" alternative al la parametro "loko de sepulto". Mi ĵus provis mem enigi ĝin, ankaŭ sukcesis pri tio, sed ekaperis ĝena teksteto antaŭ la artikola teksto. Tial mi malfaris ĉiun mian teston, kaj petus ke iu pli sperta faru la adapton, prefere vi. Ĉu vi povus? Antaŭdanke [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 2 dec. 2023 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Mi ŝanĝis la linion al "Loko de sepulto". Krom tio mi trovis du aldonajn problemojn: :* rompita paramentro '''sepultita=''' (mi proponas forigi ĝin) :* [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Ŝablono:Informkesto_reganto_-->>_Ŝablono:Informkesto_persono|malgxusta nomo]], devus esti [[Ŝablono:Informkesto persono]] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:30, 2 dec. 2023 (UTC) {{re|Taylor 49}} * pri la rompita parametro ''sepultita='': Ŝajnas ke vi pravas. Provu forigi ĝin. Se tio malbonigas ion (kion mi ne povus imagi), oni ĉiukaze povas restarigi ĝin. * Vi pravas ke [[Ŝablono:Informkesto persono]] estus pli saĝa nomo. Mi imagas ke Tlustulimu hezitis ĝeneraligi la nomon post kiam li ne uzis ĝin nur por regantoj, sed ankaŭ por verkistoj kaj eble aliaj grupoj (kvankam ŝajne ankoraŭ estas apartaj informkestoj ekzemple por papoj kaj katolikaj episkopoj, kiuj probable bezonas aliajn parametrojn ol normalaj homoj), ĉar li timis konfuzon kun la pli simpla {{ŝ|informkesto homo}}. Sed ke [[Astrid Lindgren]] aŭ [[Albert Uderzo]] uzas "informkeston reganto", kvankam oni ne tuj vidas tion en la artikolo, kie notiĝas "informkesto reganto", estas vere iom stranga. Eble oni povus eviti konfuzon inter nova nomo "informkesto persono" kaj la plej ĝenerala "informkesto homo", se oni notus la novan nomon "informkesto gravulo". Sed se oni faras kiel ĝis nun, ke "informkesto verkisto" (kaj estonte ankaŭ "informkesto reganto") notiĝas en la artikolo, sed ili pludirektiĝas al "informkesto gravulo", tiam la nomigo de la informesto ankaŭ ne tro gravas. * Sed pri mia peto de parametro "tombo" vi miskomprenis min: Mi ne volis buĉi la vorton "tombo" en la informkesto (la vorto "tombo" estas multe pli ofta vorto ol komplika "loko de sepulto"), sed mi volis peti, ke en la redakta modo oni povus ŝanĝi la norman enprenon de vikidatuma informo (ankaŭ) per meto de simpla parametro " | tombo = ", anstataŭ kiel ĝis nun " | loko de sepulto = ", ĉar oni antaŭsupozas parametron "tombo", se tekste ankaŭ aperos vorto "tombo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:53, 2 dec. 2023 (UTC) :: Mi bone komprenis vian peton ... tamen sxangxo de la linio estas multe pli facile atingebla, kaj eble iomete utila. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:04, 2 dec. 2023 (UTC) :::Tamen mia origina propono restas, ke bonas lasi la nomon "tombo" en videbla informkesto, kiel ĝi estis ĝis 2023-12-02, kaj utilos havi ankaŭ eblecon uzi parametron "tombo" anstataŭ la antaŭe proponita "loko de sepulto". Se necesas, oni povus komenci diskuton ke ĉiutaga vorto "tombo" multe pli oftas ol akademia termino "sepulto" kaj ke kvin-litera vorto tombo ankaŭ en informkesto pri utilas ol 15-litera kaj tri-vorta termino "loko de sepulto", sed eble tia diskuto tute ne necesas, por propno havi nur alternativan eblecon de parametronomo en vikipedia informkesto... {{re|Tlustulimu}} Ĉu vi vidis mian proponon de 2023-12-02, kaj kion vi opinias pri ĝi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:14, 7 dec. 2023 (UTC) {{Farite}}. Nun eblas parametro-nomo "tombo", kaj ankaŭ la vorto '''Tombo:''' estas restarigita en la aspekto. Estus bone se iu per roboto povus ŝanĝi ĉiujn aperojn de "loko de sepulto" al "tombo" kie la informkesto estas uzata, kaj poste ni tute forigos ka longnoman parametron. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:39, 8 dec. 2023 (UTC) : {{kom}} @[[User:ThomasPusch]]: Mi malpli konsentas kun parametronomo "tombo=" ... gxi estas tro mallonga kaj eble ambigua. Tamen mi sxangis cxiujn parametrojn ("loko de sepulto=", "loko de tombo=", "loko de ripozo=") al "tombo=". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:06, 12 dec. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Koran dankon. Mallonga parametronomo laŭ mi ne estas problemo, sed avantaĝo, kaj aparte bonas se parametro aspektas paĝe kiel "tombo", ke oni ne devas parkerigi ke por meti ion en la informkeston oni devas skribi ''" | loko de sepulto = "'' anstataŭ simple ''" | tombo = "'', kiel ĉiu divenus ne longe studinte la ŝablonan dokumentadon. Ke la vorto tombo estas ambigua, estas teoria demando. '''Tombo''' principe estas drasta vorto (loko kien oni metas kadavron, ĝis mikrobojn digestis ĝin komplete, kaj la loko ankaŭ nomiĝas stombo post tio), ne iu diplomatia ĉirkaŭaĵo kiel "loko de ripozo" (se mi hodiaŭ nokte dormos, mi ripozos en mia lito, sed tio espereble ne estos mia tombo). Kompreneble eblas intelekte konstrui iujn problemojn: se oni forbrulis iun homon kaj ĵetas la cindron en la venton sur ŝipo inter Stokholmo kaj Talino, ĉu tiam la balta maro estas la tombo aŭ entute ne estas tombo?? Oni povas ion ajn skribi en la informkeston, "meze inter Stokholmo kaj Talino meze de la balta maro" same bone eblas kiel "-". Sed loko de sepulto ne estas multe pli helpa en tiu stranga situacio, tie la noto probable devos esti "-". Mi ne volas imagi nun diversajn scenarojn de entombigoj, sed al mi gravas ke la informkesto estu laŭeble facila kaj simple uzebla por la ankoraŭ vivantoj. Tial koran dankon ankoraŭfoje!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:26, 12 dec. 2023 (UTC) ::: {{kom}} @[[User:ThomasPusch]]: Nun oni esploru kunpuŝon de "Ŝablono:Informkesto gravulo" kun "[[Ŝablono:Informkesto homo]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 12 dec. 2023 (UTC) :::: Ho ne, mi timas iujn problemojn, se ni nun volas iĝi tute radikalaj! Ne, sincere: ambaŭ informkestoj estas tiom amplekse uzataj, kaj ni lastatempe tre verve kunigis informkestojn, tiel ke informkesto organizaĵo nun temas pri ŝtataj ministerioj, volontula kafejo en Libano kaj loka futbala klubo, kaj informkesto urbo ankaŭ taŭgas por vilaĝo, grupiĝo de tri domoj en alpa valo aŭ kvartalo de urbeto ie en sur la terglobo, kaj informkesto muzeo ankaŭ kovras plej malsamajn lokojn, ke eblas ke ni iom bremsas nin. Ne necesas, ke fine estas nur kvar informkestoj, unu por homoj ĉiuspecaj, faraonoj el la 1-a egipta dinastio kaj infanaj aktoroj de 2023, keltaj dioj, fikciaj personoj el romanoj kaj katolikaj papoj plus martiroj, beatuloj kaj la tuta vatikana klubo, poste unu kesto por ĉiaj lokoj, muzeo, koncertejo, strato kaj privata domo, stadiono, vilaĝo, urbego, distrikto kaj lando, monto, lageto, rivero, arkeologia loko, fikcia loko kiel [[Hoghwarts]] aŭ [[Bervalo]], oceano kaj kontinento, plia por ĉiuj grupoj de homoj, ŝtatoj kaj internaciaj organizaĵoj, tablotenisaj kluboj, sinfoniaj orkestroj, luteranaj paroĥoj en Minesoto kaj laborgrupoj de lokaj Esperanto-kluboj, kaj eble kvara kesto por ĉio elpensita, pentraĵoj, libroj, filmoj, retejoj, gazetoj, statuoj, muziko kaj en tiu informkesto ankoraŭ eniru ĉio alia. Mi ne scias, eble informkesto gravulo kaj informkesto homo tute ne estas tiom diferencaj, sed mi ne vere entuziasmas elprovi tion, ĉar mi ĵus malkovras kiom de nia vikipedio mi neniam vidis kaj kiaj strangaĵoj kaŝiĝas ie tie. Tial mi malgraŭ mia nomo ne insistas puŝe ŝtopi ĉiujn aĵojn en unu aŭ kvar kestojn. Mi jam tre ĝojas se la nova informkesto gravulo vere montriĝas tre bone funkcii. Kvankam klare, la ideo kunigi informkeston gravulo kun homo, papo kaj esperantisto estas iu kiu facile venas en la kapon. Bone, se la informkesto interne jam tiom similiĝis ke simplas la kunmeto, sed se ekestas iuj teknikaj problemoj, mi ne volus puŝi kaj ne volus ke ni faros por ni iujn problemojn kiuj deprenas nian energion kiun ni bezonas aliloke... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 12 dec. 2023 (UTC) :::: {{kom}} @[[User:ThomasPusch]]: [[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu#Informkesto_homo]] [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021#Informkestoj]] Pluraj nomoj por sama parametro estas '''BONTENA HORORO NEPRE EVITENDA'''. Pluraj kopioj de sama sxablono estas '''BONTENA HORORO NEPRE EVITENDA'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:38, 12 dec. 2023 (UTC) == Loĝloko == {{re|Tlustulimu}} La multaj konkeroj de regionoj en orienta Eŭropo, forpeloj de la tutaj loĝantaroj kaj anstataŭigoj de alilandaj loĝantaroj signifas ke oni en ĉiu informkesto devas havi la eblecon noti nomon de urbo aŭ regiono en la formo kiu ĝustis kiam temis pri ĝi, ĉar se informkesto prenas la nomon el vikidatumoj, ĝi ĉiam prenas la nomon de 2023, ankaŭ se temas pri homo de tute pasinta jarcento. En la parametroj "loko de naskiĝo/de morto" tio funkcias bone, sed en la parametro "loĝloko" de "informkesto reganto" ŝajne funkcias ne kiel devus. Ekzemple la germanino [[Edith Stein]] laŭ la informkesto nun naskiĝis en 1891 en [[Breslaŭo]] kaj en sia vivo vivis en "loĝloko" Vroclavo kaj Münster, kvankam ŝi mortis en 1942 kaj la vorto Wrocław nur oficialiĝis en 1946, la vorto Vroclavo ankoraŭ poste. Tio estas same sence kiom aserti ke la rusa caro Petro la Granda vivis kaj regis en [[Leningrado]], [[RSFSR]], {{Sovetunio}}, aŭ ke la romia imperiestro Konstanteno estis turko el [[Istanbulo]]. Ĉu mi ion misfaris en mia meti de la parametro "loĝloko" en la paĝo [[Edith Stein]] aŭ kial ne funkcias tiel kiel devus, kaj kiel funkcias en "loko de naskiĝo/de morto"??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:14, 7 dec. 2023 (UTC) Kaj lastan demandon, kiun mi ankaŭ demandos en la paĝo pri nomŝangoj: ĉu vi ambaŭ, moldur kaj Tlustulimu, vidis kaj subtenas la internan renomigon de "informkesto reganto" al informkesto gravulo", kiel oni [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Ŝablono:Informkesto reganto -->> Ŝablono:Informkesto persono -->> Ŝablono:Informkesto gravulo|proponis je 2023 12 02]] ? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 7 dec. 2023 (UTC) :Loĝloko: {{Farite}}. En Informkesto reganto, tio jam bonorde funkciis. En Informkesto sanktulo, tiu parametro ankoraŭ ne funkciis, tiu Informkesto ne pludonis la parametron al la baza Informkesto reganto. Tion mi nun fiksis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:37, 8 dec. 2023 (UTC) ::{{re|Moldur}} Super. La beata Edith Stein benu vin eterne! Kaj via propra katolika sanktulo, [[Marteno de Tours]], ĉiukaze, ankaŭ se vi estas luterano. Koran dankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 12 dec. 2023 (UTC) :::☺☺☺ - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:59, 12 dec. 2023 (UTC) == Parametroj mankantaj == Por verkoj en kiuj la gravulo estas menciita konsideru uzi la liston de parametro P1441 (notu ke NE temas pri la notindaj verkoj fare de la gravulo). Ankaŭ por eblaj alinomoj konsideru uzi la liston de parametro P460 [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:00, 4 jan. 2024 (UTC) == class reference == Mi volas elĉerpi referencoj de vikidatumoj por aŭtomati meti ilin en artikolojn uzantaj la informkeston kaj montri ilin. Unue mi naive provis uzi la <nowiki><ref> </ref></nowiki> sed tiu ne funkciis. Poste mi provis uzi class="reference" (iom simila al class="infobox"), sed ankaŭ tiu ne funkciias (tiu estas la uzo ĉe ekzemple la norveglingva (bokmal) vikipedio). Mi ne estas certa ĉu tiu estas la problemo sed Ja ekzistas "Wikimedia infobox template" sed neniu simila pri reference. @Tlustulimu , Ĉu iu scipovas helpi? mi antaŭdankas [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:50, 17 feb. 2024 (UTC) == Pluraj valoroj de parametro == Notu ke, homo povas havis pli ol unu religio (sinsekvo dum la vivo aŭ eble samtempe), pli ol unu politika partio (politikistoj transiras partioj), kaj pli ol unu patro kaj unu patrino (ekz. kreskigita en GLAT familio). Ĉu endas aŭ indas ke tiu estu reflektata en la flanktitolo (aldono de pluralo j tiam kiam estas listo)? PS notu ke iom da flanktitoloj malsamas ol la nomo de la parametro (ekz sekvanto kaj sekvulo por P156) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:35, 20 mar. 2024 (UTC) == Datoj kaj aĝo == Saluton. Mi proponas aldoni la jenon al la dokumentado, ĉar ĉi tiu informkesto interne ja uzas {{ŝ|dato kaj loko}}: <pre> Se la informkesto kalkulu la aĝon, skribu laŭ la sekva skemo (jaro-monato-tago, ĉion per nombroj): &lt;pre&gt; | dato de naskiĝo = 1900-01-01 | dato de morto = 1980-03-01 &lt;/pre&gt; </pre> Mi intertempe jam foje redaktis artikolojn pri personoj kaj ekuzis tiun skemon. Ĝi ebligas, ke la informkesto kalkulas la aĝon. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:38, 10 maj. 2024 (UTC) : {{forte por}} YYYY-MM-DD [[ISO 8601]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:50, 10 maj. 2024 (UTC) :: {{farite}} [[Ŝablono:Informkesto homo/dokumentado]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:52, 10 maj. 2024 (UTC) :::ĉu? Mi ne trovis iun ŝanĝon. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:57, 10 maj. 2024 (UTC) ::::Mia propono rilatas al "informkesto gravulo/dokumentado". [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:58, 10 maj. 2024 (UTC) ::::: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_homo%2Fdokumentado&diff=8733161&oldid=8712647] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:07, 10 maj. 2024 (UTC) ::::::Vi diskutas subite pri parenca ŝablono. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:14, 10 maj. 2024 (UTC) ::::::: Estas du (kunigendaj?) sxablonoj por sama tasko. Cxe unu vi rekte efektivigis vian proponon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 11 maj. 2024 (UTC) ::::::::Hm. Por propono je kunigo ja ekzistas aparta paĝo, nome [[VP:KA]]. - Krome eventualan kunigon faru uzanto, kiu povas normale tajpi esperanton, do kun diakritaj literoj. La x-sistemo estis malaktivigita jam ekde jaroj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:47, 12 maj. 2024 (UTC) == Partio kaj P102 == Saluton. Mi ĵus ŝanĝis la kodon en la informkesto por la subteno de {{wikidata|P102}}, pli malpli laŭ mia propono el [[Diskuto:Jair Bolsonaro]]. Nun finfine aperas la jarindikoj ĉe la unuopaj partioj en [[Jair Bolsonaro]], same bone kiel en la kataluna Vikipedio, kie mi ja foje trovis la solvon. Bonŝance la necesan Lua-modulon jam alian fojon mi transprenis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:49, 2 jun. 2024 (UTC) :La saman kodon mi intertempe aldonis por {{wikidata|P26}}, {{wikidata|P39}} kaj {{wikidata|P106}}. Ĉio bone funkcias en [[Jair Bolsonaro]]. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:03, 2 jun. 2024 (UTC) ::Saluton. Iomete pli kompleksan kodon mi aldonis hodiaŭ por {{wikidata|P166}}. Sed nun en [[Alexander Stubb]] la datoj ĉe "Honoroj" aperas en maltaŭga ordo, nome "monato", "tago" kaj "jaro". Tion mi ankoraŭ korektos, sed ne nun nek tuj. Eble ja mankas vere iu helpa Lua-modulo. Sed nun estas iomete paŭzo. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:03, 4 jun. 2024 (UTC) == Patro kaj P22 == Saluton. Mi rimarkis post mia aktualigo de la subteno por {{wikidata|P22}}, ke en [[Aŭgusto Cezaro]] ĉe patro aperas du nomoj. Laŭ la rilata Vikidatuma paĝo unu el la du estas adoptopatro. Ĉu eble tio iel estu menciata en la informkesto? Se jes, kiel? Ial la kataluna ŝablono [[:ca:Plantilla:Infotaula person]] pri tio havas sufiĉe simplan kodon, same pri {{wikidata|P25}}. Do, kion fari? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:06, 7 jun. 2024 (UTC) :{{re|Tlustulimu}} Vi pravas. Laŭ la informkesto pri [[Aŭgusto Cezaro]] li nun havas du patrojn Gajo Oktavio kaj Julio Cezaro. Tio laŭ la biologio kaj laŭ la esperanta gramatiko ne eblas kaj la informkesta programado tial ne akcepteblas (kaj la du viroj eĉ ne estis gejaj amantoj de la 21-a jarcento kiuj oficiale registris samseksan ĉielarkan edzecon ke volus ke la infano ambaŭ virojn same voku "patro"). Nur la biologia generinto estas la patro, kaj la alia nur povas esti "adoptopatro" kiu same kiel "bopatro", "prapatro" aŭ "patrino" ne estas biologia patro. Ĉu vi ne povas programadi tiel ke patro estas "parametro p22 kondiĉe ke ne uzatas iu property:P1039, do parenca rilato". Alternative, iom malpli elegante ankoraŭ eblus ke patro estas "unua indiko en parametro p22, ĉiuj pluaj ignoriĝas". Sed kiel estas nun, vere aspektas stultege, kvankam eventuale povas daŭri semajnojn aŭ jarojn ĝis iu sufiĉe kritike legas por rimarki la stultecon, sed eĉ se plurajn monatojn neniu rimarkas estas stulte. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:53, 16 okt. 2024 (UTC) == parametro "lingvo" == {{re|Moldur|Tlustulimu}} Mi volas ke en la paĝo [[Karolo Martelo]] uziĝu la loka parametro "lingvo" aŭ "lingvoj", ne la informoj kiuj ĵus aktualas en vikidatumoj. Nun en tiu paĝo la loka parametro estus "la [[malnovaltgermana]] kaj [[germana]]" kaj laŭ la enpreno de vikidatumoj rezultus "[[latina]] • [[malnovaltgermana]] <sup>vd</sup>", do laŭ la nuna stato la enhavo estas sama. Sed la indiko pri [[malnovaltgermana]] en vikidatumoj ne havas plurajn referencojn el la usonangla scienca literaturo rete alirebla, kaj mi ne volus nun studi bibliotekistikon por eltrovi tiajn vikidatume por ĉiuj anglalingvanoj konvinkajn referencojn. Do mi timas ke sen tia usonangla referenco, povus alveni iuj francaj hobiaj naciistoj kiuj diros ke la ĝermanaj frankoj fakte estis francoj kiuj nur parolis vulgaran latinon respektive mezepokan francan, kun pruvo ke kiel ĉiu scias la ĝermana reĝo "Charles-Magne" havis francan nomon kaj vivis en la rezidejo "Aix-la-Chapelle", kiu restis franca ĝis la prusoj malhonore venkis la grandan imperiestron Napoléon Bonapart en 1815 kaj nur tiam laŭ la Viena Kongreso la urbo ŝteliĝis de la teŭtonoj kaj ricevis la nomon "Aachen". Ĉiu scias ke tiu argumentado estus kretena, sed mi ŝatus ne disputadi kun iuj francismaj pseŭdohistoriistoj anglalingve en vikidatumoj, sed prefere volus disputadi, se necese, kun samaj homoj esperantlingve en la diskutpaĝo de la teksto [[Karolo Martelo]]. SED, kvankam la dokumentado informas ke "lingvo" estas la ĝusta loka parametro, la "informkesto gravulo" ignoras tiun lokan parametron kaj nur enprenas tion kio estas en vikidatumoj. Kion mi faras malĝuste? Aŭ ĉu povas esti, ke la parametro "lingvo" estas malĝuste programita, ke ĝi ne prioritatas lokan parametron se estas iu ajn indiko en vikidatumoj?? Mi dankemos pri via opinio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:28, 16 okt. 2024 (UTC) == parametro "kampo" == Ankoraŭ plia strangaĵo koncernas la parametron en la ligita "informkesto politikisto". Mi ĵus volis en la paĝo [[Gebriele Fava]] ŝanĝi misetan vikidatuman enprenon per loka, kaj skribis ''|kampo= administrado, ŝtata funkciado, investado kaj socia sekureco'', sed mi faris ion malbone kaj la informkesto ignoras mian lokan parametron. "Administrado, ŝtata funkciulo kaj investado" el vikidatumoj estas malfeliĉa listigo, -ado- -ulo -ado, sed povas esti ke la parametro "kampo" funkcias nur en "informkesto sciencisto". Ĉu iu havas solvon pri tiu problemeto? Eble mi nur uzis malbonan parametron "kampo"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:37, 15 apr. 2025 (UTC) == Oskar-premiitoj == Pri la [[Oskar-premio|Oskar-premiito]]j (kiel arbitran ekzemplon vi vidu la paĝon pri [[Michael Crichton]] aŭ pri [[Clark Gable]]) el la multegaj uzantoj de {{ŝ|informkesto gravulo}} estas problemo. Tie nun supre de la informkesto paradas rompita ligilo al eksa bildeto [[:dosiero:Oscar-academy-award-free.png]], kiu evidente estis reforprenita de la komunejo. Sed tie ekde 7 jaroj stabile estas la bildeto [[:dosiero:Oscarestatuilla.png]], kiun tute eblus uzi kiel anstataŭaĵo, '''SE''' oni scius kie eblas ŝanĝi la nomon de la bildeto (aŭ eĉ tute simplan bildeton [[:dosiero:Premio Oscar.png]]). Ĉu iu scias kie eblas adapti la bildeton??? --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 30 maj. 2025 (UTC) :{{farite}} - mi ne scias kial antaŭ mi ne vidis la lokon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:35, 30 maj. 2025 (UTC) ::Tamen, la svelta statueto en amplekso de nur 10 rastrumoj estis tro malgranda en la informkesto por por rekoni tie pli ol miniaturan strieton. Mi tial alŝutis bustan variaĵon [[:dosiero:Oscar busto.png]] kaj permesis al ĝi amplekson de 20 rastrumoj (daŭre tre eta, sed almenaŭ duoble granda). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 30 maj. 2025 (UTC) == Verkisto: Influintoj kaj Influitoj == Mi ne scias de kie venas tiuj listoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi malĝustaj (konfuzitaj unu kun la alia, t.e. Influintoj montras la Influitojn kaj "Influitoj" la Influintojn). Ekz. ĉe [[Ernest Hemingway]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:44, 17 jan. 2026 (UTC) :Vi vidas tion tuj kiam vi elektas "Redakti fonton" de la artikolo. En iuj artikoloj, interalie ĝuste [[Ernest Hemingway]], la parametroj "influoj" kaj "influituloj" estas plenigitaj. En tiu kazo la ŝablonoj montras en la paĝo precize tion kio estas enigita tie. Mi ĵus kontrolis {{ŝ|informkesto gravulo}} kaj {{ŝ|informkestero verkisto}}. Ili fidele montras la parametron "influoj" sub '''Influintoj''' kaj "influituloj" sub '''Influitoj'''. Mi ne trovas iun eraron en tiuj ŝablonoj. La eraro estas ĉe [[Ernest Hemingway]] mem: [[Knut Hamsun]] ja aktivis ĉefe antaŭ Hemingway kaj [[Charles Bukowski]] post li, do supozeble la du parametroj estas simple erare plenigitaj: la enhavo de "influoj" estas tiu kiu estu en "influituloj", kaj inverse. Simpla eraro, facile korektebla. :Ĉu vi trovis pliajn okazojn de tia eraro? Kontrolu do per "Redakti fonton", kaj kuraĝe korektu erarojn. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:25, 17 jan. 2026 (UTC) ::Vikidatumoj ankaŭ enhavas eron P737 "influita de", sed laŭ mia scio niaj ŝablonoj ne uzas tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:30, 17 jan. 2026 (UTC) ::Jes ja, dankon. La nomoj de la du parametroj, influoj kaj influituloj ja estas iom konfuzigaj, Influintoj kaj Influitoj estu pli precize nomigo. Tiu kiu enmetis la listojn konfuziĝis pri tiuj parametroj. mi simple interŝanĝis ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:23, 17 jan. 2026 (UTC) :::Jes, ĝuste tiel. Tre bone. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:43, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi ĵus aldonis la kesteto-n "influita de" (surbaze de P737) al [[Ŝablono:Informkesto gravulo]]. Mi prenis la kodon de organizaĵo sed ĝi jam aperas por artisto. Kaze de verkistoj, ekzemple, tiu montriĝo estas nemalvalora. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) ::Tre bone, gratulon! Tio estas bona aldono. ::Jen aldona plibonig-rekomendo: La ŝablona parametro "influoj" kaj la vikidatuma ero P737 ja temas pri la sama informo. En la nuna stato, la ŝablono montras ambaŭ, kvazaŭ ili estus du apartaj, sendependaj informoj. Vidu ekz-e ĉe [[Ernest Hemingway]]. Tio ja ne estis la intenco. Pli bone nur unu estu montrata, prioritate la ŝablona parametro, kaj nur kiam tiu estas malplena, aperu la vikidatuma ero. Tio estas la normala (kaj rekomendinda) maniero in tiaj kazoj, komparu ekz-e "antaŭulo" kaj P155, aŭ "sekvanto" kaj P156. Tiumaniere la ŝablono-uzanto povas elekti ĉu simple akcepti la vikidatumaĵojn aŭ ĉu "forpuŝi/superskribi" (angle ''override'') ilin per propraj informoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:49, 20 jun. 2026 (UTC) :::Mi akceptas vian proponon. Jen mi faris. Dankon! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:53, 20 jun. 2026 (UTC) :::Sed nun la problemo estas ke por instancoj de ŝablono:informkesto artisto ĝi aperas dufoje!, vidu ekz. [[Robert Nanteuil]]. Mi vere ne komprenas kiel tiu informkesta ŝablono uzas P737, do mi bezonas teknikan helpon. Saluton @[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]], ĉu vi povas helpi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:24, 20 jun. 2026 (UTC) ::::Via unua redakto de hodiaŭ kaŭzis ke "influoj" ekaperis duoble. Ili jam antaŭe aperis unufoje pere de {{ŝ|informkestero verkisto}}, vi aldonis la duafojan aperon. Mi provis nun iom rearanĝi, espereble nun pli bonas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 20 jun. 2026 (UTC) :::::Sed P155 (antaŭulo) kaj P156 (sekvulo) tute ne samas al P733 (influita de), do nun ekzemple de [[Charles Lamb]] ĝi ne aperas! La problemo estis ke la kesteto aperis dufoje por instancoj de informkesto artisto, kiu verŝajne heredas de gravulo kaj iel mistere al mi funkciigas P733 (influita de). :::::Kial vi diras ke " Ili jam antaŭe aperis unufoje pere de {{ŝ|informkestero verkisto}}"? P733 tute ne aperis por tiaj instancoj de la informkesto! kaj certe la parametroj influoj kaj influituloj povas anstataŭi P733 sed ne samas al ĝi. :::::Plie, mi dubas ke P155 (antaŭulo) kaj P156 (sekvulo) taŭgas por anstataŭi la parametroj influoj kaj influituloj, ĉar influoj kaj sinsekvo ne samas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:44, 21 jun. 2026 (UTC) ::::::Ho, pardonu, mi faris stultan eraron. Mi korektos... [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:34, 21 jun. 2026 (UTC) ::::::Mi tre petas vian pardonon. Mi nun malfaris mian ŝanĝon de hieraŭ. Mi erare skribis P155 kie devus esti P737. Kaj mi erare skribis P156 kie devus esti la inverso de P737 - sed ŝajne tiu inverso ne ekzistas. Plie, la enplektita informkestero verkisto ŝajnas fari kelkajn pliajn trukojn, kiuj komplikigas la aferon. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:02, 21 jun. 2026 (UTC) ::::::Pri duobla apero: Mi rigardis la historion de la ŝablono, elektis la version kun via unua ŝanĝo hieraŭ (aldono de la peco kun P737), elektis "Redakti fonton" (tamen sen redakti ion ajn), kaj elektis "Antaŭvido de la paĝo..." kun "Robert Nanteuil". Jen mi vidas "Influita de: Philippe de Champaigne" dufoje. Supozeble la InformkestERo verkisto jam aldonas ĝin unufoje. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:19, 21 jun. 2026 (UTC) ::Aldone, oni devas konsideri la parametroj [[d:Property:P1066|studento de]] kaj [[d:Property:P802|studento(j)]]. Mi pensas ke por artistoj tiuj estas aparte gravaj, ĉu ne? Vidu la ekzemplon de [[Carolus-Duran]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:01, 29 jun. 2026 (UTC) 28tje1c0ysrjd3t6wl0zl3xbjpa321n 0 802220 9416821 9269899 2026-06-29T10:38:59Z Sj1mor 12103 9416821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} [[Dosiero:Salzburg in January 2019 13.jpg|eta|bildoj de ĉevaloj de Ebner]] '''Franz Anton EBNER''' (naskiĝinta ĉirkaŭ la jaro 1698-a en [[Salzburg|Salcburgo]], mortinta samloke la {{Daton|31|8|1756}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] [[baroko|barokepoka]] pentristo. Li disĉiplis ĉe [[Martino Altomonte]], [[Francesco Solimena]] kaj [[Sebastiano Conca]]. Ekde 1727 li estis eĉ [[princĉefepiskoplando Salcburgo|princĉefepiskopa]] kortega pentristo. En 1732 li elfaris la freskojn de la fama [[ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|ĉevaltrinkigejo]] apud Neutor-tunelo. Ilin oni renovigis en la 1916-a jaro. == Eksteraj ligiloj == * [https://austria-forum.org/af/AEIOU/Ebner,_Franz_Anton artikoleto ĉe AEIOU-enciklopedieto] {{DEFAŬLTORDIGO:Ebner, Franz Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Salcburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en Salcburgo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1756]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] fogtuehietinf4wovpzkl7xzmzow7g3 0 806808 9416432 8938290 2026-06-28T20:19:44Z ThomasPusch 1869 /* Bibliografio */ 9416432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Aŝleja Libro de Nodoj''' (aŭ »The Ashley Book of Knot« angle, ofte mallongigita kiel »ABoK«) estas [[libro]] grandega anglalingva, kiu enkompilas multegajn (kvazaŭ ĉiujn) [[nodo]]jn ekzistantajn. Ĝi estas fama pro numerigo de ĉiu nodo (ofte eĉ kun unu nodo havante plurajn numerojn en malsamaj partoj de la libro), malgraŭ la multegaj nomoj de ĉiu nodo (pro remalkovrigo kaj sendependa uzo de ili en sendependaj medioj), tial, oni oftege uzas ĝiajn numerojn por priskribi, mencii, klarigi aŭ ordigi nodojn (ekzemple ABoK#1428, kaj/aŭ ABoK#1439 por [[plata nodo]]). Ĝi estis farita en kunteksto de pliigo de marismo anglalingva, kaj ekde tiam estas multege uzata eĉ en aliaj kampoj kiel skutismo aŭ [[speleologio]]. Ĝi ankoraŭ estas limigita de [[kopirajto]] sed estas facile trovi per [[interreto]]. ==Bibliografio== {{commons category}} *Clifford W. Ashley. ''The Ashley Book of Knots''. [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1944. {{ISBN|0-385-04025-3}} * Represo: [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1963–1979, {{ISBN|0-571-09659-X}} * Represo kun amendoj de Geoffrey Budworth: ''The Ashley Book of Knots. With amendments of Geoffrey Budworth.'' [[Novjorko]]: eldonejo [[Doubleday]] 1993. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Nodoj]] 0b8bekj9ldc3c19n2ih8hv56xzfb41e 0 808985 9416625 9415676 2026-06-29T05:01:48Z ThomasPusch 1869 9416625 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |regiono-ISO=MA-MEK |tipo1=reliefo |zomo=10 }} '''Buĥluf''' - [[arabe]] بوخلوف, [[france]] ''Boukhlouf'' - estas vilaĝo en la regiono {{Ill|lingvo=d|trad=Q19950954|eo=Drâa-Tafilalet}} de [[Maroko]]. Ĝi havis 542 loĝantojn en 2004.<ref>[https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150501072416/http://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement |date=2015-05-01 }} fine de januaro 2023 ne atingebla</ref> Ĝi estis la hejmvilaĝo de la judmaroka familio Ḥamou.<ref>[https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-jews-in-the-islamic-world/rich-SIM_0018460]</ref> ==Notoj== {{referencoj}} <!-- [[dosiero:|eta|maldekstra|300ra|{{centre|eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo}}]] --> == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) ankaŭ ne estas iu konata, funkcianta retejo, aŭ iu konata arkivigo de iam funkciinta retejo ... temas nur pri vilaĝeto --> * [https://www.flickr.com/photos/34539902@N02/3263098812 fotoj de ĉirkaŭ Buĥluf] {{ĝermo|Maroko}} [[Kategorio:Urboj de Maroko]] <!-- "urbo" ĉi-tie plej vaste signifas loĝlokon --> gamxdfhkpa8bppan1w6i8o313hecs9n 0 809573 9416140 9414899 2026-06-28T12:32:29Z Crosstor 3176 /* S */ 9416140 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]! * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[István S. Nagy]], tekstopoeto * [[Margit S. Sárdi]], literaturhistoriisto * [[Gyula D. Schmidt]], [[arkitekto]] * [[Edit S. Vincze]], [[historiisto]] * [[Kinga Saárossy]], [[aktoro]] * [[Anikó Sáfár]], aktoro * [[Mónika Sáfár]], aktoro * [[Károly Safranek]], aktoro * [[József Sáfrány]], [[reĝisoro]] * [[Ágnes Ságvári]], historiisto * [[Endre Ságvári]], komunisto * [[Szabolcs Sajgó]], jezuito * [[András Sajó]], [[juristo]] * [[József Sákovics]], skermisto * [[Ferenc Salamin]], arkitekto * [[András Salamon (reĝisoro)]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Zoltán Sallay]], [[baletisto]] * [[István Salusinszky]], bankisto * [[Nóra Salvi]], hobojisto * [[Frigyes Sándor]], [[dirigento]] * [[György Sándor]], humuristo * [[Iván Sándor]], [[verkisto]] * [[György Sándor (pianisto)]] * [[István Sándor (etnografo)]] * [[János Sándor (reĝisoro)]] * [[Judit Sándor]], [[operkantisto]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Pál Sándor]], reĝisoro * [[Szabolcs Sándor]], dirigento * [[István Sándorfi]], [[pentristo]] * [[Kamill Sándorfy]], [[kemiisto]] * [[Krisztián Sánta]], paralimpiano * [[Ferenc Sapszon (1952)]], korusestro * [[Balázs Sára]], kameraisto * [[Bernadette Sára]], aktoro * [[Júlia Sára]], reĝisoro * [[Tibor Sárai]], [[komponisto]] * [[Aladár Sarbu]], altlerneja instruisto * [[Péter Sárfalvi]], moderna pentatlonisto * [[László Sári]], tibetologo * [[Aladár Sarkadi]], aktoro * [[Balázs Sarkadi]], biokemiisto * [[Miklós Sárkány]], akvopilkisto * [[György Sárközi]], [[poeto]] * [[Gyula Sárközi]], baletisto * [[Mátyás Sárközi]], verkisto * [[András Sárközy]], [[matematikisto]] * [[Gergely Sárközy]], komponisto * [[Tamás Sárközy]], juristo * [[István Sarlós]], ministro * [[Krisztián Sárneczky]], [[instruisto]] * [[Rezső Sárosdy]], aktoro * [[György Sárosi]], futbalisto * [[László Sárosi (akvopilkisto)]] * [[László Sárosi (futbalisto)]] * [[Andor Sárosy]], operkantisto * [[Mihály Sárossy]], esperantisto * [[Vilmos Sárvári]], gitaristo * [[Andor Sas]], historiisto * [[István Sas]], reklamisto * [[Tamás Sas]], reĝisoro * [[Peter Sasdy]], reĝisoro * [[Oszkár Sashegyi]], [[arkivisto]] * [[Sylvia Sass]], operkantisto * [[Sándor Sasvári]], muzikalkantisto * [[Erzsébet Schaár]], [[skulptisto]] * [[Zsuzsa Schaff]], [[kuracisto]] * [[Alfréd Schaffer]], futbalisto * [[Judit Schäffer]], kostumisto * [[Catherine Schell]], aktoro * [[Viktor Scheffer]], inĝeniero * [[Hugó Scheiber]], pentristo * [[Sándor Scheiber]], lingvisto * [[Gábor Schein]], verkisto * [[Gábor Scheiring]], ekonomo * [[András Schiff]], pianisto * [[András Schiffer]], advokato * [[Pál Schiffer]], reĝisoro * [[Emil Schimanek]], inĝeniero * [[György Schirilla (advokato)]] * [[György Schirilla (filo)]], kuristo * [[György Schirilla (patro)]], naĝisto * [[András Schlanger]], aktoro * [[Imre Schlosser]], futbalisto * [[Ádám Schmidt]], ekonomo * [[Egon Schmidt]], verkisto * [[Éva Schmidt]], lingvisto * [[Zoltán Schmied]], aktoro * [[Pál Schmitt]], skermisto * [[Csilla Krisztina Schneider]], pentristo * [[Hédy Schneider]], pianisto * [[Zoltán Schneider]], aktoro * [[Ádám Schnell]], aktoro * [[Ervin Schőmer]], arkitekto * [[György Schöpflin]], historiisto * [[Gyula Schöpflin]], tradukisto * [[István Schrodt]], inĝeniero * [[Éva Schubert]], aktoro * [[Gabriella Schubert]], lingvisto * [[Tibor Schulek]], luterana pastro * [[Ödön Schulhof]], kuracisto * [[Vilmos Schulhof]], kuracisto * [[Imre Schuller]], kameraisto * [[Emil Schultheisz (ministro)]] * [[Lóránt Schuster]], muzikisto * [[Ila Schütz]], aktorino * [[András Bertalan Schwarz]], juristo * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Rosika Schwimmer]], feministo * [[Tibor Scitovsky]], ekonomikisto * [[Béla Scitovszky]], ministro * [[Georges Sébastian]], dirigento * [[Thomas Albert Sebeok]], lingvisto * [[Gusztáv Sebes]], trejnisto * [[Katalin Sebestény]], baletisto * [[Benedek Sebestyén]], skulptisto * [[János Sebestyén]], orgenisto * [[Mihály Sebestyén (aktoro)]] * [[Vilmos Sebők]], futbalisto * [[György Segesdi]], skulptisto * [[Mátyás Seiber]], komponisto * [[György Selmeczi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Roland Selmeczi]], [[voĉoaktoro]] * [[Judit Selymes]], reĝisoro * [[Zsolt Semjén]], ministro * [[Vera Sennyei]], aktoro * [[Márta Serák]], operkantisto * [[László Seregi]], koreografo * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Ákos Seress]], matematikisto * [[Iván Seres]], matematikisto * [[Amrita Sérgil]], pentristo * [[Miklós Seszták]], ministro * [[Rezső Seress]], komponisto * [[Lajos Shvoy]], episkopo * [[Ferenc Sidló]], skulptisto * [[Ferenc Sidó]], tablotenisisto * [[Sándor Silló]], dramaturgo * [[Endre Sík]], ministro * [[Sándor Sík]], poeto * [[István Síklaki]], psikologo * [[Albert Siklós]], komponisto * [[Csaba Siklós]], ministro * [[Mihály Simai]], ekonomikisto * [[Imre Simay]], pentristo * [[Sándor Simó]], reĝisoro * [[Bea Simóka]], moderna pentatlonisto * [[András Simon]], grafikisto * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Jolán Simon]], deklamisto * [[Miklós Simonovits]], matematikisto * [[Erzsébet Simonyi]], bestkuracisto * [[András Simor]], bankisto * [[Erzsi Simor]], aktoro * [[Ottó Simor]], aktoro * [[Olivér Sin]], pentristo * [[Vilma Singhoffer]], operkantisto * [[György Sinkó]], operkantisto * [[László Sinkó]], aktoro * [[József Géza Sinkovics]], kuracisto * [[András Sinkovits-Vitay]], aktoro * [[Imre Sinkovits]], aktoro * [[Jenő Sipőcz]], urbestro * [[András Sipos (reĝisoro)]] * [[Csaba Sipos]], [[inspektoro]] * [[Ete Álmos Sipos]], kalvinana pastro * [[Ferenc Sipos (futbalisto)]] * [[József Sipos]], produktoro * [[András Sirák]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Zoltán Siroki]], botanikisto * [[György Skardelli]], arkitekto * [[Árpád Skrabski]], informadikisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Pál Sohár]], kemiisto * [[Anni Soltész]], aktoro * [[Iván Soltész]], biologo * [[Katalin Soltész]], lingvisto * [[Miklós Soltész]], [[subministro]] * [[Georg Solti]], dirigento * [[Gizella Solti]], gobelinisto * [[János Solti]], drumisto * [[László Solti]], bestkuracisto * [[Ottó Solymosi]], reĝisoro * [[Ottó Solymosi]], baletisto * [[Zoltán Solymosi]], baletisto * [[Janka Sólyom]], aktoro * [[Katalin Sólyom]], aktoro * [[Lajos Som]], gitaristo * [[Dávid Somfai Kara]], mongolisto * [[István Somkúti]], kameraisto * [[Ádám Somlai-Fischer]], arkitekto * [[Artúr Somlay]], aktoro * [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro * [[Mária Somló]], aktoro * [[Tamás Somló]], ŝlagromuzikisto * [[Tamás Somló (kameraisto)]] * [[Ervin Somogyi]] ([[lutieristo]]) * [[Győző Somogyi]], pentristo * [[László Somogyi (dirigento)]] * [[Nusi Somogyi]], operkantisto * [[Pál György Somogyi]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Rudolf Somogyvári]], aktoro * [[Enikő Somorjai]], kemiisto * [[Gábor Árpád Somorjai]], baletisto * [[Ferenc Soós]], tablotenisisto * [[Péter Soós]], reĝisoro * [[Andrea Söptei]], aktoro * [[Sándor Sörös]], aktoro * [[Ágnes Sós]], reĝisoro * [[Vera T. Sós]], matematikisto * [[Péter Sótonyi]], kuracisto * [[Antal Spányi]], episkopo * [[Miklós Spányi]], klavicenisto * [[Pater Sparrow]], reĝisoro * [[András Spät]], kuracisto * [[Beáta Sperlágh]], kuracisto * [[Klára Spilák]], aktoro * [[György Spiró]], dramisto * [[György Springer]], inĝeniero * [[Antal Stark]], ekonomikisto * [[Tibor Stark (trumpetisto)]] * [[János Starker]], violonĉelisto * [[Gábor Staudt]], politikisto * [[Imre Stefániai]], pianisto * [[Angéla Stefanovics]], aktoro * [[Péter Stefanovits]], grafikisto * [[Lilly Steinschneider]], piloto * [[Kristóf Steiner]], aktoro * [[Ádám Steinmetz]], akvopilkisto * [[Barnabás Steinmetz]], akvopilkisto * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Gábor Stépán]], inĝeniero * [[László Sterbinszky]], baletisto * [[Ágnes Stiller-Luzsicza]], pentristo * [[Gabriella Stimácz]], baletisto * [[András Stipsicz]], matematikisto * [[Kálmán Stoll]], epidemiologo * [[Botond Storcz]], kajakisto * [[Natasa Stork]], aktoro * [[Dezső Straub]], aktoro * [[Péter Straub]], aktoro * [[János Strausz]], juĝisto * [[Aurél Stromfeld]], generalo * [[Balázs Sudár]], turkologo * [[Mária Sudlik]], operkantisto * [[Attila Sudár]], akvopilkisto * [[Károly Sugár]], aktoro * [[Lajos Sugár]], aktoro * [[Miklós Sugár]], komponisto * [[Rezső Sugár]], komponisto * [[Jenő Sujánszky]], kemiisto * [[Mihály Sükösd]], verkisto * [[Béla Sulyok]], bankisto * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * [[Géza Supka]], arkeologo * [[Magdolna Supka]], arthistoriisto * [[Erzsébet Surány]], grafikisto * [[György Surányi]], bankestro * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Tivadar Surányi-Unger]], ekonomikisto * [[Enikő Sütő]], [[manekeno]] * [[József Sütő]], kemiisto * [[Lajos Sütő]], gitaristo * [[Gyula Sváb]], arkitekto * [[Sándor Svéd]], operokantisto * [[Vilmos Szabadi]], violonisto * [[Veronika Szabady]], skulptisto * [[György Szabados]], pianisto, komponisto * [[Miklós Szabados]], tablotenisisto * [[Ferenc Szablya-Frischauf]], pentristo * [[János Szablya]], inĝeniero * [[Ádám Szabó]], akordionisto * [[Ágnes Szabó (1995)]], kajakisto * [[András György Szabó]], filozofo * [[Árpád Szabó (filologo)]] * [[Attila Szabó]], kemiisto * [[Bence Szabó]], skermisto * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[Ferenc Szabó]], komponisto * [[Gábor Szabó (gitaristo)]] * [[Gabriella Szabó (kajakisto)]] * [[Gyula Szabó (pentristo)]] * [[Ildikó Szabó]], reĝisoro * [[Ilonka Szabó]], operkantisto * [[István Szabó (arkitekto)]] * [[István Szabó (filmreĝisoro)]] * [[István Szabó (kajakisto)]] * [[Iván Szabó (skulptisto)]] * [[János Szabó (arkitekto)]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (naĝisto)]] * [[Katalin Szabó (kegloludisto)]] * [[Kinga Szabó (ceramikisto)]] * [[László Szabó (reĝisoro)]] * [[Lujza Szabó]], operkantisto * [[Marianne Szabó]], tekstilartisto * [[Rebeka Szabó]], politikisto * [[Sándor Szabó (aktoro)]] * [[Szilvia Szabó]], kajakisto * [[Tamás Szabó (skulptisto)]] * [[Zoltán Szabó (botanikisto)]] * [[Zoltán Szabó (matematikisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Barnabás Szabó Sipos]], aktoro * [[Alajos Szabóky]], statistikisto * [[Ernő Szabolcs]], aktoro * [[Bence Szabolcsi]], muzikhistoriisto * [[Lajos Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[Miklós Szabolcsi]], literaturhistoriisto * [[László Szacsvay]], aktoro * [[Györgyi Szakács]], kostumisto * [[Hajnalka Szakács]], aktoro * [[Gábor Szakácsi]], gitaristo * [[Sándor Szakácsi]], aktoro * [[Ágnes Szakály]], zimbalonisto * [[Béla Szakcsi Lakatos]], pianisto * [[Károly Szakonyi]], dramisto * [[Ádám Szalai]], futbalisto * [[Júlia Szalai]], sociologo * [[Sándor Szalai]], sociologo * [[Tamás Szalai (kajakisto)]] * [[Zoltán Szalai]], germanisto * [[Karola Szalay]], baletisto * [[Krisztina Szalay]], aktoro * [[Marianna Szalay]], aktoro * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Kristóf Szalay-Bobrovniczky]], ministro * [[Ági Szalóki]], popolkantisto * [[Ferike Szalontay]], operetkantisto * [[Elza Szamosi]], operkantisto * [[Judit Szamosi (baletisto)]] * [[Judit Szamosi (koreografo)]] * [[Zsófia Szamosi]], aktoro * [[Anna Szandtner]], aktoro * [[Enid Szánthó]], operkantisto * [[Erika Szántó]], dramaturgo * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Iván Szántó]], iranologo * [[Rudolf Szántó]], ĵurnalisto * [[Tibor Szanyi]], politikisto * [[Pál Szapáry]], politikisto * [[György Száraz]], verkisto * [[Félix Szarvas]], obstetrikisto * [[Klári Szarvas]], harpisto * [[Anna Mária Szász]], instruisto * [[Domokos Szász (matematikisto)]] * [[Emese Szász]], skermisto * [[János Szász (reĝisoro)]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Péter Szász]], reĝisoro * [[István Szászy]], juristo * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Eörs Szathmáry]], biologo * [[László Szathmáry]], kemiisto * [[Attila Szatmári]], aktoro * [[István Szatmári]], aktoro * [[Jenő Szatmári]], ĵurnalisto * [[Marianna Szatmári]], internisto * [[Tibor Szatmári]], pianisto * [[József Szauder]], literaturhistoriisto * [[Nándor Száva]], kemiisto * [[János Szávai]], literaturisto * [[Lajos Szávay]], aktoro * [[Győző Szebehely]], astronomo * [[András Szebeni]], fotisto * [[Károly Széchy (arkitekto)]] * [[Ágnes Széchenyi]], literaturhistoriisto * [[Margit Szécsi]], poeto * [[Zoltán Szécsi]], akvopilkisto * [[Irén Szecsődi]], operkantisto * [[Miklós Szedő]], operkantisto * [[Tibor Szedő]], naĝisto * [[Anikó Szegedi]], pianisto * [[Erika Szegedi]], aktoro * [[Márió Szegedy]], matematikisto * [[Mihály Szegedy-Maszák]], literaturhistoriisto * [[Géza Szegedi Molnár (filo)]], parodiisto * [[Elemér Szeghalmi]], ĵurnalisto * [[Sándor Szeghő]], dirigento * [[György Szegő (arkitekto)]] * [[Miklós Szegő]], kemiisto * [[Katalin Szegvári]], redaktoro * [[András Székely]], geografo * [[Arnold Székely]], pianisto * [[Bulcsú Székely]], akvopilkisto * [[Edgár Székely]], pulmonologo * [[Éva Székely]], naĝisto * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[Hugó Székely]], arkitekto * [[István Székely (reĝisoro)]] * [[János Székely (scenaristo)]] * [[János Székely (episkopo)]] * [[Júlia Székely]], verkisto * [[László Székely (dekoraciisto)]] * [[Lujza Székely]], aktoro * [[Magda Székely]], poeto * [[Miklós Székely B.]], aktoro * [[Orsolya Székely (reĝisoro)]] * [[Tamás Székely]], ministro * [[Vladimír Székely]], inĝeniero * [[Endre Szekér]], instruisto * [[Eszter Szekeres]], matematikisto * [[György Szekeres]], matematikisto * [[Ilona Szekeres]], aktoro * [[Pál Szekeres]], skermisto * [[Tamás Szekeres]], gitaristo * [[Gyula Szekfű]], historiisto * [[József Székhelyi]], aktoro * [[Attila Széki]], futbalisto * [[Attila Szekrényessy (historiisto)]] * [[Mária Szekula]], [[speleologo]] * [[Antal Széky]], bestokuracisto * [[Ágoston Szél]], kuracisto * [[Tamás Széles]], aktoro * [[György Széll]], dirigento * [[Zita Szeleczky]], aktoro * [[Ferenc Szelényi]], agronomo * [[Iván Szelényi]], sociologo * [[Jenő Széll]], politikisto * [[Alice Szellay]], aktoro * [[György Szemadám]], pentristo * [[Vera Szemere]], aktoro * [[Endre Szemerédi]], matematikisto * [[Marianne Szemes]], reĝisoro * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Imre Szemethy]], grafikisto * [[Tibor Szemző]], komponisto * [[Tamás Szén Molnár]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Géza Szénási]], prokuroro * [[Béla Szende (inĝeniero)]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Ilona Szendrey]], aktoro * [[Károly Szendy]], inĝeniero * [[László Szendrey-Karper]], gitaristo * [[József Szendrő]], aktoro * [[Andor Szenes]], libretisto * [[Andrea Szenes]], prezentisto * [[Árpád Szenes]], pentristo * [[Béla Szenes]], verkisto * [[Hanna Szenes]], poeto * [[István Szenes]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Iván Szenes]], komponisto * [[Zsuzsa Szenes]], grafikisto * [[Lajos Szeniczei]], inĝeniero * [[Jenő Szenkár]], dirigento * [[András József Szennay]], ĉefabato * [[György Szennik]], pentristo * [[János Szentágothai]], kuracisto * [[István Szentandrássy]], pentristo * [[András Szente]], kajakisto * [[Lajos Szente]], entreprenisto * [[András Szent-Györgyi]], biokemiisto * [[Kornél Szentgyörgyi]], pentristo * [[Miklós Szenthelyi]], violonisto * [[Zoltán Szentirmai]], skulptisto * [[Zsolt Szentirmai]], aktoro * [[Béla Szentiványi]], aktoro * [[Gyula Szentiványi]], arthistoriisto * [[József Szent-Ivány]], entomologo * [[Miklós Szentkuthy]], verkisto * [[Aladár Szentmártony]], inĝeniero * [[Tibor Szentmártony]], matematikisto * [[Gábor Szentmihályi]], drumisto * [[Péter Szentmiklósi]], farmaciisto * [[Olga Szentpál]], instruisto * [[Mária Szepes]], verkisto * [[György Szepesi]], raportisto * [[Nikolett Szepesi]], naĝisto * [[Antal Szerb]], verkisto * [[János Szerb]], tibetologo * [[Béla Szerednyey]], aktoro * [[Éva Szerencsi]], aktoro * [[Gyula Szersén]], aktoro * [[Péter Szervánszky]], violonisto * [[Valéria Szervánszky]], pianisto * [[Péter Sziámi Müller]], ŝlagrokantisto * [[János Szidarovszky]], lingvisto * [[Gábor Szigethy]], historiisto * [[Ferenc Szigeti]], komponisto * [[György Szigeti (budhisto)]] * [[József Szigeti (violonisto)]] * [[Zoltán Szigeti]], kajaisto * [[József Szijj]], ornitologo * [[Szeréna Sziklai]], operkantisto * [[János Szikora]], reĝisoro * [[József Szikra]], aktoro * [[János Sziládi]], verkisto * [[Zoltán Szilády]], entomologo * [[Ákos Szilágyi]], poeto * [[András Szilágyi (vitroartisto)]] * [[Áron Szilágyi]], skermisto * [[Géza Szilágyi]], poeto * [[László Szilágyi]], scenaristo * [[Liliána Szilágyi]], naĝisto * [[Tibor Szilágyi]], aktoro * [[Zoltán Szilágyi (naĝisto)]] * [[Zsófia Szilágyi]], reĝisoro * [[Jenő Szilárd]], geografo * '''[[Leó Szilárd]],''' fizikisto * [[Béla Szilárdi]], grafikisto * [[József Szili]], esteto * [[Géza Szilvay]], violonisto * [[Kornél Szilvay]], inĝeniero * [[György Szilvásy]], ministro * [[Margit Szilvitzky]], tekstilartisto * [[Kálmán Szily (inĝeniero)]] * [[Pál Szily]], kuracisto * [[Oszkár Szimán]], kemiisto * [[Jenő Szimon]], pentristo * [[Miklós Szinetár]], reĝisoro * [[Gyula Szini]], verkisto * [[Ferenc Szinnyei]], literaturhistoriisto * [[Jenő Szinyei Merse]], ministro * [[József Szinnyei (kuracisto)]] * [[Gábor Szinte (pentristo)]] * [[Pál Szinvai]], skulptisto * [[Tamás Szirányi]], elektroinĝeniero * [[Albert Szirmai]], komponisto * [[Imre Szirmai]], aktoro * [[László Szirmay-Kalos]], informadikisto * [[Ági Szirtes]], aktoro * [[George Szirtes]], poeto * [[János Szirtes]], pentristo * [[Tamás Szirtes]], reĝisoro * [[András Szitányi]], reĝisoro * [[Károly Szittya]], akvopilkisto * [[Balázs Sziva]], gitaristo * [[István Szívós]], kuracisto, sportisto * [[Endre Szkárosi]], poeto * [[Alexa Szlávics]], pentristo * [[László Szlávics (pli juna)]], skulptisto * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Thomas Alexander Szlezák]], klasika filologo * [[Boldizsár Szmrecsányi]], skulptisto * [[István Szőcs (inventisto)]] * [[Miklós Szőcs TUI]], skulptisto * [[Lajos Szodoray]], haŭtkuracisto * [[Chaim Szófér]], rabeno * [[László Szögi]], bibliotekisto * [[Kató Szőke]], naĝisto * [[Olivér Szőke]], gitaristo * [[Balázs Szokolay]], pianisto * [[Olly Szokolay]], operkantisto * [[Ágnes Szokolszky]], psikologo * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Imre Szöllősi]], [[kajakisto]] * [[Rita Szöllősi]], juvelisto * [[Enikő Szöllőssy]], skulptisto * [[Irén Szöllősy]], pupteatristo * [[Tibor Szolnoki]], aktoro * [[Tamás Szombathelyi]], pentatlonisto * [[György Szomjas]], reĝisoro * [[Éva Szonda]], operkantisto * [[Péter Szondi]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[Erzsébet Szőnyi]], komponisto * [[Kató Szőnyi]], pupisto * [[Nóra Szőnyi]], baletisto * [[Olga Szőnyi]], operkantisto * [[Zsuzsa Szőnyi]], radioparolisto * [[Éva Szörényi]], aktorino * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Szabolcs Szörényi]], gitaristo * [[Ágnes Sztankay]], restaŭristo * [[István Sztankay]], aktoro * [[Viktor Sztankovics]], anoncisto * [[Gábor Sztehlo]], luterana pastro * [[Pál Sztrókay]], inĝeniero * [[Adolf Szücs]], matematikisto * [[András Szűcs]], ministro * [[Antal Gábor Szűcs]], gitaristo * [[Erika Szűcs]], matematikisto * [[Judith Szűcs]], ŝlagrokantisto * [[Lajos Szűcs (defendisto)]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (operkantisto)]] * [[Loránt Szűcs]], pianisto * [[Norbert Szűcs]], komponisto * [[Sándor Szűcs]], aktoro * [[Kálmán Szügyi]], operkantisto * [[Balázs Szuhay]], komikisto * [[Andrea Szulák]], ŝlagrokantisto * [[Géza Szüllő]], politikisto * [[Angéla Szuly]], pentristo * [[József Szurcsik]], grafikisto * [[Miklós Szurdi]], reĝisoro * [[Szabolcs Szuromi]], pastro * [[Ferenc Szusza]], futbalisto * [[Gyula Szutrély]], kuracisto * [[Wanda Szyksznian]], grafikisto {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[Ágnes T. Czene]], pentristo * [[László Tabi]], verkisto * [[Márta Taby]], aktoro * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[László Tahi Tóth]], aktoro * [[Anna Mária Tahy]], aktoro * [[József Takács (futbalisto)]] * [[Károly Takács]], pafisto * [[Katalin Takács]], aktoro * [[László Kristóf Takács]], imunologo * [[Marianna Takács]], arthistoriisto * [[Marika Takács]], televidparolisto * [[Margit Takács]], aktoro * [[Paula Takács]], operkantisto * [[Gábor Takács-Nagy]], violonisto * [[Mihály Takaró]], poeto * [[Előd Takáts]], bankisto * [[Tamás Takáts]], gitaristo * [[Gyula Tálos]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Nikolett Tamási]], voĉaktoro * [[Éva Tamássy]], operkantisto * [[Frigyes Tanay]], aktoro * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Gábor Tánczos (oficiro)]] * [[Dezső Tandori]], poeto * [[Harald Tangl]], kuracisto * [[Ilona Tanner]], poeto * [[Gergely Tapolczai]], politikisto * [[Gyula Tapolczai]], aktoro * [[Béla Tardos]], komponisto * [[Éva Tardos]], matematikisto * [[Gábor Tardos]], matematikisto * [[Márton Tardos]], ekonomikisto * [[János Tardy]], geografo * [[Gábor Tari (pentristo)]] * [[Sándor Tarics]], arkitekto * [[Tibor Tarits]], pafisto * [[Ferenc Tarján]], instruisto * [[György Tarján]], obstetrikisto * [[Györgyi Tarján]], aktoro * [[Róbert Tarján]], kuracisto * [[Tamás Tarján]], kritikisto * [[Vilmos Tarján]], ĵurnalisto * [[Ida Tarjáni Tóth]], zimbalonisto * [[Bálint Tárkány-Kovács]], zimbalonisto * [[Balázs Taróczy]], tenisisto * [[György Tarr]], restaŭristo * [[Zoltán Tarr]], kalvinana pastro * [[András Tasnádi Kubacska]], geologo * [[András Tasnádi Nagy]], ministro * [[Csaba Tasnádi]], reĝisoro * [[Edit Tasnádi]], turkologo * [[Ilona Tasnádi]], aktoro * [[Tibor Tátrai]], gitaristo * [[Emeric Tauss Torday]], pentristo * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Bálint Telegdi]], fizikisto * [[Károly Telegdi-Róth]], geologo * [[Géza Teleki (geografo)]] * [[Mihály Teleki (ministro)]] * [[Mária Telkes]], kemiisto * [[Edward Teller]] (1908), armilsciencisto * [[Hédi Temessy]], aktoro * [[Andrea Temesvári]], tenisisto * [[Béla Ternovszky]], [[animaciisto]] * [[Pál Tétényi]], kemiisto * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Jenő Tettamanti]], inĝeniero * [[Ede Theiss]], statistikisto * [[Tivadar Thienemann]], literaturhistoriisto * [[Viola Thirring]], aktoro * [[Lajos Thury]], ĵurnalisto * [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] * [[Zsuzsa Thury]], verkisto * [[Zdenka Ticharich]], komponisto * [[Lajos Tichy]], futbalisto * [[Lajos Tihanyi]] pentristo en [[1885]] * [[László Tihanyi]], komponisto * [[Miklós Tihanyi (pli juna)]], aktoro * [[Endre Tilli]], skermisto * [[István Tímár]], kajakisto * [[József Tímár]], aktoro * [[József Tímár (patologo)]] * [[Péter Tímár]], reĝisoro * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Barnabás Timon]], voĉaktoro * [[László Tisza]], fizikisto * [[Zoltán Toborffy]], kemiisto * [[Can Togay]], reĝisoro * [[Ferenc Tőkei]], filozofo * [[László Tokody]], mineralogo * [[László Tolcsvay]], komponisto * [[Gábor Tolcsvai Nagy]], lingvisto * [[Béla Tolcsvay]], gitaristo * [[Géza Toldi]], futbalisto * [[Mária Toldy]], ŝlagrokantisto * [[Zoltán Tölg-Molnár]], pentristo * [[Gyula Tolmár]], astronomo * [[Miklós Tolnai]], aktoro * [[Klári Tolnay]], aktorino * [[Lajos Tolnay (arkitekto)]] * [[Lajos Tolnay (meteologiisto)]] * [[Attila Tomaji]], poeto * [[Jenő Tomasz]], kemiisto * [[Pál Tomcsányi]], inĝeniero * [[Rusi Tomcsányi]], aktoro * [[Vilmos Pál Tomcsányi]], ministro * [[Iván Tomits]], fizikisto * [[Béla Tompa]], aktoro * [[Ferenc Tompa]], arkeologo * [[Géza Tompai]], urbanizisto * [[Kátya Tompos]], aktoro * [[Rudolf Tomsits]], trumpetisto * [[Tibor Toncz]], karikaturisto * [[László Tora]], biokemiisto * [[Bence Tordai]], politikisto * [[Ildikó Tordasi]], skermisto * [[Ottó Torday]], aktoro * [[Géza Tordy]], aktoro * [[Zsuzsa Töreky]], aktoro * [[Sándor Torghelle]], futbalisto * [[Csaba Tőri]], dirigento * [[Július Torma]], boksisto * [[András Törőcsik]], futbalisto * [[Franciska Törőcsik]], aktoro * [[Ádám Török (ekonomikisto)]] * [[Ádám Török (muzikisto)]] * [[Ákos Török]], geologo * [[Béla Török]], kuracisto * [[Ferenc Török (arkitekto)]] * [[Ferenc Török (reĝisoro)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[László Török (historiisto)]] * [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] * [[Gyula Toronyi (pli juna)]], operkantisto * [[György Tory]], naĝisto * [[Jenő Törzs]], aktoro * [[András Tóth (genetikisto)]] * [[Andrien Tóth]], modelo * [[Attila Tóth]], aktoro * [[Béla Lajos Tóth]], bestokuracisto * [[Dávid Tóth]], skulptisto * [[Dezső Tóth]], literaturhistoriisto * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Imre Tóth (akvopilkisto)]] * [[Judit Tóth]], aktoro * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Péter Tóth]], skermisto * [[Tamás Tóth (naĝisto)]] * [[Zoltán Tóth]], historiisto * [[István Tóth Potya]], futbalisto * [[Máté Tóth-Tahi]], aktoro * [[Béla Töttössy]], ginekologo * [[Csaba Töttössy]], filologo * [[Sándor Trauner]], dekoraciisto * [[Rezső Trautmann]], ministro * [[György Tréfás]], operokantisto * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Mátyás Triznya]], pentristo * [[László Trócsányi]], ministro * [[Árpád Trummer]], hidrologo * [[Tamás Sándor Tuboly]], virusologo * [[László Turán]], pianisto * [[Pál Turán]], matematikisto * [[Csongor Turáni]], violonisto * [[Árpád Turcsányi]], skulptisto * [[Tamás Turgyán]], bestokuracisto * [[Attila Turi]], arkitekto * [[Endre Turi]], kajakisto * [[Judit Turóczy]], naĝisto * [[Erzsébet Tusa]], pianisto * [[Anna Tüskés]], literaturhistoriisto * [[Attila Tyll]], aktoro * [[Bence Tuzson]], ministro {{Div col end}} == U == {{Div col|cols = 2}} * [[Tibor Udvardy]], operkantisto * [[Béla Udvaros]], reĝisoro * [[Dorottya Udvaros]], aktoro * [[Teodóra Uhrik]], baletisto * [[Dénes Ujlaki]], aktoro * [[Gábor Ujváry]], historiisto * [[Andrea Ulbrich]], pentristo * [[Mónika Ullmann]], aktoro * [[Géza Ulrich]], pentristo * [[Anikó Ungár]], iluziisto * [[Imre Ungár]], pianisto * [[Judit Ungárné Komoly]], instruisto * [[Júlia Ungár]], dramaturgo * [[Klára Ungár]], politikisto * [[Péter Ungár]], politikisto * [[Emil Unger]], zoologo * [[Pálma Unger]], aktoro * [[Tamás Ungvári]], literaturisto * [[Krisztián Ungváry]], historiisto * [[László Ungváry]], aktoro * [[Rudolf Ungváry]], informatikisto * [[Tibor Upor]], dekoraciisto * [[László Urai]], angiologo * [[Géza Uray]], orientalisto * [[Andrea Urbán]], aktoro * [[József Urbán]], monaĥo * [[Lajos Urbán]], ministro * [[Diána Ürge-Vorsatz]], fizikisto * [[Imre Ürmössy]], operkantisto * [[Endre Ütő]], operkantisto {{Div col end}} == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter Vácz]], reĝisoro * [[Ninetta Vad]], kajakisto * [[György Vadász]], arkitekto * [[Miklós Vadász]], grafikisto * [[Bence Vági]], koreografo * [[Artúr Vágó]], inĝeniero * [[Nelly Vágó]], operkantisto * [[Pierre Vago]], arkitekto * [[Pál Vágó (inĝeniero)]] * [[Károly Vagyóczky]], grafikisto * [[Szabolcs Vajay]], heraldikisto * [[Gergely Vajda]], dirigento * [[György Vajda]], inĝeniero * [[György Vajda (arabisto)]] * [[Imre Vajda]], ekonomikisto * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (aktoro)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[László Vajda (filo)]], reĝisoro * [[Mihály Vajda]], filozofo * [[Károly Vajda]], aktoro * [[Milán Vajda]], aktoro * [[Pál Vajda]], verkisto * [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo * [[Andrew George Vajna]], negocisto * [[László Vajta]], kemiisto * [[Dezső Váli]], pentristo * [[Gábor Váli]], meteologo * [[László Valiszka]], aktoro * [[István Pál Valkó]], inĝeniero * [[Péter Vallai]], aktoro * [[Dezső Valló]], ginekologo * [[Péter Valló]], reĝisoro * [[Ferenc Valter]], operkantisto * [[Rusztem Vámbéry]], juristo * [[Ágnes Vámos]], operkantisto * [[Endre Vámos]], kemiisto * [[György Vámos]], koreografo * [[László Vámos]], reĝisoro * [[Márton Vámos]], akvopilkisto * [[Tamás Vámos]], reĝisoro * [[Tibor Vámos]], inĝeniero * [[Gyula Vancsó]], kemiisto * [[Margit Vanek]], triatlonisto * [[Éva Vándor]], aktoro * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[József Vándor (aktoro)]] * [[Gusztáv Vándory]], aktoro * [[Gyula Vangel]], futbalisto * [[Aranka Váradi]], aktoro * [[Katalin Váradi]], dirigento * [[Szabolcs Várady]], poeto * [[Aurél Varannai]], ĵurnalisto * [[István Varannai]], advokato * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]] * [[Benedek Varga]], muzeestro * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Dániel Varga]], akvopilkisto * [[Dénes Varga]], akvopilkisto * [[József Varga (ministro)]] * [[Károly Varga (aktoro)]] * [[Károly Varga (sportpafisto)]] * [[Kata Varga]], aktoro * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[Krisztina Varga]], aktoro * [[Lajos Varga (episkopo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Lili Varga]], aktoro * [[Mátyás Varga]], grafikisto * [[Miklós Varga (kantisto)]] * [[Tamás Varga (aktoro)]] * [[Tamás Varga (skulptisto)]] * [[Zsolt Varga (1972)]], akvopilkisto * [[András Vargha]], statistikisto * [[Balázs Vargha (grafikisto)]] * [[Gábor Vargyas]], etnografo * [[Péter Vargyas]], [[asirologo]] * [[Lajos Vargyas]], muzikologo * [[Éva Várhegyi]], ekonomikisto * [[Teréz Várhegyi]], aktoro * [[Éva Várhelyi]], operkantisto * [[Attila Vári (akvopilkisto)]] * [[Zsófia Vári]], pentristo * [[Dénes Várjon]], pianisto * [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]] * [[László Várkonyi]], tablotenisisto * [[Mátyás Várkonyi]], komponisto * [[Péter Várkonyi]], ministro * [[Zoltán Várkonyi]], aktoro, reĝisoro * [[Ildikó Várnagy]], skulptisto * [[György Várnai]], karikaturisto * [[Xavér Varnus]], orgenisto * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Károly Várszegi]], kameraisto * [[Imre Vas]], advokato * [[István Vas]], poeto * [[Judit Vas]], reĝisoro * [[Zoltán Vas]], politikisto * [[Péter Vas-Zoltán]], ekonomikisto * [[Henrik Vasbányai]], kanuisto * [[Ernő Vashegyi]], baletisto * [[György Vashegyi]], dirigento * [[Éva Vass]], aktoro * [[Károly Vass (kameraisto)]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Éva Vastagh]], skulptisto * [[László Vastagh]], skulptisto * [[Bence Vaszkó]], aktoro * [[Pál Vasvári (gitaristo)]] * [[Péter Vasvári]], grafikisto * [[Gábor Vaszary]], verkisto * [[János Vaszary (reĝisoro)]] * [[Piri Vaszary]], aktorino * [[Viktor Vaszy]], komponisto * [[Géza Vasy]], literaturhistoriisto * [[Béla Vavrinecz]], komponisto * [[Ilus Vay]], aktorino * [[Lajos Vayer]], arthistoriisto * [[Ádám Vázsonyi]], hidrologo * [[Endre Vázsonyi]], matematikisto * [[János Vázsonyi]], advokato * [[Miklós Vecsei H.]], aktoro * [[Elvira Vécsey]], baletisto * [[Ferenc Vecsey]], violonisto * [[György Vedres]], arkitekto * [[Rezső Végvári]], koreografo * [[Tamás Végvári]], aktoro * [[Imre Vejkey]], advokato * [[Tamás Vekerdy]], psikologo * [[István Velenczey]], aktoro * [[Vera Venczel]], aktorino * [[Pál Venetianer]], biokemiisto * [[Ilona Vera]], baletisto * [[Iván Verebély]], aktoro * [[László Verebélÿ]], inĝeniero * [[Tibor Verebélÿ]], kuracisto * [[István Verebes]], aktoro * [[Ákos Vereckei]], kajakisto * [[Miklós Veress (ceramikisto)]] * [[Margit Verő]], aktoro * [[Dávid Verrasztó]], naĝisto * [[Evelyn Verrasztó]], naĝisto * [[Zoltán Verrasztó]], naĝisto * [[András Vértes]], ekonomikisto * [[András O. Vértes]], lingvisto * [[György Vértes]], karikaturisto * [[Lajos Vértes]], aktoro * [[Jenő Vértesy]], bibliotekisto * [[Frigyes Verzár]], kuracisto * [[Gábor Véssey]], pentristo * [[András Veszelinov]], drumisto * [[Endre Vészi]], poeto * [[Miklós Vető]], historiisto * [[Szilvia Vetter]], [[proparolanto]] * [[Erzsébet Vezér]], literaturhistoriisto * [[Tamás Vicsek]], fizikisto * [[János Victor]], pastro * [[Máté Victor]], komponisto * [[Ágnes Vida]], psikologo * [[Gábor Vida (biologo)]] * [[Emil Vidéky]], inĝeniero * [[Charles Vidor]], reĝisoro * [[Ferike Vidor]], aktoro * [[Mihály Víg]], gitaristo * [[Tommy Vig]], drumisto * [[Andrea Vigh]], harpisto * [[Judit Vihar]], poeto * [[András Vikár]], arkitekto * [[Gyula Vikidál]], ŝlagrokantisto * [[Tibor Vilt]], skulptisto * [[Balázs Vincze]], baletisto * [[Imre Vincze (fizikisto)]] * [[Jenő Virágh]], komikisto * [[Péter Virágvölgyi]], tipografo * [[Beatrix Visy]], kritikisto * [[Dávid Vitézy]], subministro * [[László Vitézy]], reĝisoro * [[Tamás Vitray]], ĵurnalisto * [[László Viz]], publikigisto * [[E. Szilveszter Vizi]], kuracisto * [[György Vízvári]], akvopilkisto * [[Mariska Vízváry]], aktoro * [[Márton Vizy]], komponisto * [[Edit Vlahovics]], aktoro * [[Ági Voith]], aktoro * [[Erzsébet Vojnich]], pentristo * [[Katalin Volf]], baletisto * [[Ferenc Völgyesi]], neŭrologo * [[Lajos Völgyesi]], geofizikisto * [[Attila Vörös]], geologo * [[Imre Vörös (juristo)]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Mihály Vuk]], kemiisto * [[György Vukán]], pianisto {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[János Wagner (pentristo)]] * [[János Wagner (zoologo)]] * [[Lilla Wagner]], psikologo * [[András Wahorn]], pentristo * [[Eszter Waldapfel]], bibliotekisto * [[József Waldapfel]], literaturhistoriisto * [[Imre Waldbauer]], violonisto * [[Lajos Walko]], ministro * [[Katalin Walter]], entreprenisto * [[Rózsi Walter]], operkantistino * [[Lili Walters]], aktoro * [[Lívia Warga]], operkantistino * [[Kata Wéber]], aktoro * [[Róbert Wegenast]], dekoraciisto * [[Leó Weiner]], komponisto * [[Tibor Weiner]], arkitekto * [[Emília Weiss]], juristo * [[Béla Weissmahr]], jezuito * [[Richárd Weisz]], luktisto * [[Sándor Wekerle (1878)]], ministro * [[Andor Wellisch]], arkitekto * [[Imre Wellmann]], historiisto * [[Attila Wendler]], operkantisto * [[Lajos Werkner]], skermisto * [[Vilmos Wessetzky]], historiisto * [[Tamás Wichmann]], kanuisto * [[Eugene Paul Wigner]], fizikisto * [[István Winkler]], psikologo * [[Péter Wintermantel]], diplomato * [[Zsolt Wintermantel]], urbestro * [[Aurél Wintner]], matematikisto * [[Teréz Virág]], psikologo * [[Gyula Wojtilla]], hindologo * [[Emil Wolf]], kemiisto * [[Ervin Wolfram]], kemiisto * [[Sándor Wolsky]], biologo * [[István Vörös (gitaristo)]] * [[Sándor Wrabel]], pentristo * [[Arisztid Würtzler]], harpisto {{Div col end}} == X == * [[Barbara Xantus]], aktoro * [[János Xantus (reĝisoro)]] * [[Géza Xeravits]], teologo == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[György Z. Gács]], vitralisto * [[Gábor Záborszky]], pentristo * [[János Záborszky]], inĝeniero * [[Kálmán Záborszky]], dirigento * [[László Záborszky]], biologo * [[Alfréd Zách]], meteologo * [[János Zách]], aktoro * [[Imre Zachár]], naĝisto * [[Pál Zacher]], patologo * [[Gyöngyi Zádor]], aktoro * [[Mária Zakariás]], kajakisto * [[György Zala (kanuisto)]] * [[Antal Zalai]], violonisto * [[Ernő Zalai]], ekonomikisto * [[Sarolta Zalatnay]], kantisto * [[Lajos Zalaváry]], arkitekto * [[Gergely Attila Zaránd]], fizikisto * [[Sarolta Zárda]], komputikisto * [[Imre Zárday]], kuracisto * [[Kálmán Zátony]], aktoro * [[Péter Závada]], poeto * [[Alfréd Zawadowski (fizikisto)]] * [[Edit Zeke]], kostumisto * [[Mária Zempléni]], operkantisto * [[Szabolcs Zempléni]], kornisto * [[Anna Zentai]], aktorino * [[Ferenc Zigány]], matematikisto * [[Irén Zilahy]], aktoro * [[Magdolna Zimányi]], komputikisto * [[Ferenc Zipernovszky]], [[inĝeniero]] * [[Mária Zipernovszky]], violonisto * [[János Zlinszky]], advokato * [[István Znamenák]], aktoro * [[Gábor Zoboki]], arkitekto * [[László Zolnay]], arkeologo * [[Pál Zolnay]], reĝisoro * [[Vilmos Zolnay]], vortaristo * [[Zsuzsa Zolnay]], aktoro * [[Imre Zoltán]], ginekologo * [[László Zoltán]], kuracisto * [[András Zólyomi]], akvopilkisto * [[Zoltán Zubornyák]], aktoro * [[Károly Zsák]], futbalisto * [[Sándor Zsarnay]], juristo * [[Zoltán Zsebők]], kuracisto * [[Imre Zsellér]], vitralisto * [[Ildikó Zsemlye]], skulptisto * [[Ágnes Zsinka]], agronomo * [[Viktor Zsitva]], glacihokeisto * [[Gyula Zsivótzky]], martelĵetisto * [[Andor Zsoldos]], scenaristo * [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] * [[Attila Zsoldos]], historiisto * [[Imre Zsoldos]], trumpetisto * [[Márton Zsoldos]], ilustristo * [[Hédi Zsolnai]], aktorino * [[János Zsombolyai]], kameraisto * [[Sándor Zsótér]], aktoro * [[Éva Zsurzs]], reĝisoro * [[Kati Zsurzs]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] 7fkv37qov13cuzyyi7ph8riqap7zmlt 1 809709 9416598 9415674 2026-06-29T03:12:57Z Arbarulo 135469 9416598 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nur peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) se35ztzj1rvhphimoq9jgbo6ajylnpp 9416600 9416598 2026-06-29T03:14:05Z Arbarulo 135469 9416600 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nur peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) 0tntsqvbuqiorcivs3yk4uqoijat66u 9416626 9416600 2026-06-29T05:04:57Z ThomasPusch 1869 9416626 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nun peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) 78tmf4ud4s8hm3oidrscr3p28z6gb6n 9416637 9416626 2026-06-29T05:57:58Z ThomasPusch 1869 9416637 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nun peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj en mia komputilo. La mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, post kiam mi aldonis la koordinatojn en vikipedio, antaŭ kompreneble nenio aŭtomate funkciis. Kaj la ekzemplo de 6 2025 pri mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]], sube sub ŝapitra titolo "Infrastrukturo", ĉe mi same bone montriĝas kiel la similtema mapo en [[:en:Tourism in Greece]], nur ke la angla mapo montras sep lokojn per 7 buloj, kaj la esperanta nur montras 4. Ha, nun mi komprenas: en la redaktomodo esperanta ankaŭ postuliĝas 7 lokoj, sed videblas ŝajne nur kvar. Al via ekzemplo de 11 2025 mi ankoraŭ ne rigardis, sed mi jam povas paŭŝale diri ke mi ne komprenas la ege kompleksan sintakson de {{ŝ|Geokesto2}} kaj malfidas al ĝi. Ĝi estas komplezo de Tlustulimu, por provi fari kompreneblan kaj uzeblan alternativon al {{ŝ|Geokesto}}, dekomenca ŝatokupo de Petr Tomasovsky, kun kiu komuniki entute ofte malfacilas... Mi provas komplete maluzi ŝablonon {{ŝ|Geokesto}} kaj ankaŭ uzas ŝablonon {{ŝ|Geokesto2}} laŭeble malmulte. Simple la ideo paki ĉiujn informkestojn pri iuspecaj geografiaj temoj en unu keston estas teorie bela revo, sed praktike en ambaŭ projektoj rezultigis tro komplikan sintakson, kiun mi kiel ne-fakulo, ne-komputilisto ne komprenas, kaj mi ankaŭ havas la impreson ke ege malmultaj aliaj uzantoj komprenas la funkciojn, krom eble la "patroj" Petr Tomasovsky pri {{ŝ|Geokesto}} kaj Tlustulimu pri {{ŝ|Geokesto2}}. Do, ne volante nun enplonĝi tro detale en ekzemplon kiu enplektus interagon kun {{ŝ|Geokesto2}}, mi dirus ke la mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, kaj sola demando estas kial la mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]] devus montri 7 bulojn kaj nur montras 4. Vi en 2025 11 1 ankoraŭ raportis ke la "mapo de [[Turismo en Grekujo]]" en provo "aperas troege malgrande, tiel ke la punktoj kunamasiĝas sur ĝi kaj ĝi neniel utilas" (per uzo de Chrome kaj Edge.) Mi nun nur havas instalitan retumilon Fajrovulpo, kaj ĉe mi aspektas ĉio kontentigi, krom ke aperas 3 buloj maltro: [[Dosiero:Lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo.png|350ra|eta|centra|{{centre|lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo}}]] Mi teorie povus peni elŝuti kaj funkciigi al mi programojn Edge kaj Chrome, sed dubas ĉu tio eĉ indus la laboinveston - mi ĉiukaze estas neniel faka pri komputiko, simple bone regas Esperanton, malbone iujn naciajn lingvojn, kaj en la pasintaj jaroj hobie lernis iujn trukojn kiel eblas vidigi iujn paĝojn de la retejo Vikipedio. Ĉu, se mi "povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj", tio estas granda paŝo al ekscio, estas la demando. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:57, 29 jun. 2026 (UTC) tuzyotuzfsqamrow4gahoh6eftcyxuh 9416639 9416637 2026-06-29T05:59:42Z ThomasPusch 1869 9416639 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nun peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj en mia komputilo. La mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, post kiam mi aldonis la koordinatojn en vikipedio, antaŭ kompreneble nenio aŭtomate funkciis. Kaj la ekzemplo de 6 2025 pri mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]], sube sub ŝapitra titolo "Infrastrukturo", ĉe mi same bone montriĝas kiel la similtema mapo en [[:en:Tourism in Greece]], nur ke la angla mapo montras sep lokojn per 7 buloj, kaj la esperanta nur montras 4. Ha, nun mi komprenas: en la redaktomodo esperanta ankaŭ postuliĝas 7 lokoj, sed videblas ŝajne nur kvar. Al via ekzemplo de 11 2025 mi ankoraŭ ne rigardis, sed mi jam povas paŭŝale diri ke mi ne komprenas la ege kompleksan sintakson de {{ŝ|Geokesto2}} kaj malfidas al ĝi. Ĝi estas komplezo de Tlustulimu, por provi fari kompreneblan kaj uzeblan alternativon al {{ŝ|Geokesto}}, dekomenca ŝatokupo de Petr Tomasovsky, kun kiu komuniki entute ofte malfacilas... Mi provas komplete maluzi ŝablonon {{ŝ|Geokesto}} kaj ankaŭ uzas ŝablonon {{ŝ|Geokesto2}} laŭeble malmulte. Simple la ideo paki ĉiujn informkestojn pri iuspecaj geografiaj temoj en unu keston estas teorie bela revo, sed praktike en ambaŭ projektoj rezultigis tro komplikan sintakson, kiun mi kiel ne-fakulo, ne-komputilisto ne komprenas, kaj mi ankaŭ havas la impreson ke ege malmultaj aliaj uzantoj komprenas la funkciojn, krom eble la "patroj" Petr Tomasovsky pri {{ŝ|Geokesto}} kaj Tlustulimu pri {{ŝ|Geokesto2}}. Do, ne volante nun enplonĝi tro detale en ekzemplon kiu enplektus interagon kun {{ŝ|Geokesto2}}, mi dirus ke la mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, kaj sola demando estas kial la mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]] devus montri 7 bulojn kaj nur montras 4. Vi en 2025 11 1 ankoraŭ raportis ke la "mapo de [[Turismo en Grekujo]]" en provo "aperas troege malgrande, tiel ke la punktoj kunamasiĝas sur ĝi kaj ĝi neniel utilas" (per uzo de Chrome kaj Edge.) Mi nun nur havas instalitan retumilon Fajrovulpo, kaj ĉe mi aspektas ĉio kontentigi, krom ke aperas 3 buloj maltro: [[Dosiero:Lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo.png|350ra|eta|centra|{{centre|lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo}}]] Mi teorie povus peni elŝuti kaj funkciigi al mi programojn Edge kaj Chrome, sed dubas ĉu tio eĉ indus la laboinveston - mi ĉiukaze estas neniel faka pri komputiko, simple bone regas Esperanton, malbone iujn naciajn lingvojn, kaj en la pasintaj jaroj hobie lernis iujn trukojn kiel eblas vidigi iujn paĝojn de la retejo Vikipedio. Ĉu, se mi "povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj", tio estas granda paŝo al ekscio, estas la demando. Do, laŭ mi la esenca problemo nun estas: kial en la ekzempla mapo de Grekio nur montriĝas 4 buloj kvankam devus esti 7. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:57, 29 jun. 2026 (UTC) pjsf6n6ydx4twusdc0wsvda0i94t2pg 9416640 9416639 2026-06-29T06:00:30Z ThomasPusch 1869 9416640 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nun peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj en mia komputilo. La mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, post kiam mi aldonis la koordinatojn en vikipedio, antaŭe kompreneble nenio aŭtomate funkciis. Kaj la ekzemplo de 6 2025 pri mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]], sube sub ŝapitra titolo "Infrastrukturo", ĉe mi same bone montriĝas kiel la similtema mapo en [[:en:Tourism in Greece]], nur ke la angla mapo montras sep lokojn per 7 buloj, kaj la esperanta nur montras 4. Ha, nun mi komprenas: en la redaktomodo esperanta ankaŭ postuliĝas 7 lokoj, sed videblas ŝajne nur kvar. Al via ekzemplo de 11 2025 mi ankoraŭ ne rigardis, sed mi jam povas paŭŝale diri ke mi ne komprenas la ege kompleksan sintakson de {{ŝ|Geokesto2}} kaj malfidas al ĝi. Ĝi estas komplezo de Tlustulimu, por provi fari kompreneblan kaj uzeblan alternativon al {{ŝ|Geokesto}}, dekomenca ŝatokupo de Petr Tomasovsky, kun kiu komuniki entute ofte malfacilas... Mi provas komplete maluzi ŝablonon {{ŝ|Geokesto}} kaj ankaŭ uzas ŝablonon {{ŝ|Geokesto2}} laŭeble malmulte. Simple la ideo paki ĉiujn informkestojn pri iuspecaj geografiaj temoj en unu keston estas teorie bela revo, sed praktike en ambaŭ projektoj rezultigis tro komplikan sintakson, kiun mi kiel ne-fakulo, ne-komputilisto ne komprenas, kaj mi ankaŭ havas la impreson ke ege malmultaj aliaj uzantoj komprenas la funkciojn, krom eble la "patroj" Petr Tomasovsky pri {{ŝ|Geokesto}} kaj Tlustulimu pri {{ŝ|Geokesto2}}. Do, ne volante nun enplonĝi tro detale en ekzemplon kiu enplektus interagon kun {{ŝ|Geokesto2}}, mi dirus ke la mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, kaj sola demando estas kial la mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]] devus montri 7 bulojn kaj nur montras 4. Vi en 2025 11 1 ankoraŭ raportis ke la "mapo de [[Turismo en Grekujo]]" en provo "aperas troege malgrande, tiel ke la punktoj kunamasiĝas sur ĝi kaj ĝi neniel utilas" (per uzo de Chrome kaj Edge.) Mi nun nur havas instalitan retumilon Fajrovulpo, kaj ĉe mi aspektas ĉio kontentigi, krom ke aperas 3 buloj maltro: [[Dosiero:Lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo.png|350ra|eta|centra|{{centre|lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo}}]] Mi teorie povus peni elŝuti kaj funkciigi al mi programojn Edge kaj Chrome, sed dubas ĉu tio eĉ indus la laboinveston - mi ĉiukaze estas neniel faka pri komputiko, simple bone regas Esperanton, malbone iujn naciajn lingvojn, kaj en la pasintaj jaroj hobie lernis iujn trukojn kiel eblas vidigi iujn paĝojn de la retejo Vikipedio. Ĉu, se mi "povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj", tio estas granda paŝo al ekscio, estas la demando. Do, laŭ mi la esenca problemo nun estas: kial en la ekzempla mapo de Grekio nur montriĝas 4 buloj kvankam devus esti 7. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:57, 29 jun. 2026 (UTC) kz032fl4ge6i4a27rr462z64v3fx7mb 9416683 9416640 2026-06-29T08:34:22Z ThomasPusch 1869 9416683 wikitext text/x-wiki Saluton {{re|Arbarulo}} Mi ĵus aldonis araban kaj francan nomigojn, tamen daŭre draste mankas koordinatoj, kaj tiel ĉi la paĝeto apenaŭ utilas al io. Ĉu vi havus la koordinatojn, kaj se jes, ĉu vi kapablus ilin mem aldoni al vikidatumoj? Krome: de kie estas via informo, ke la loko situu en regiono nomata [[Draa-Tafilalet]], per ruĝa ligilo? En la paĝo pri [[Maroko]], kiun vi samtempe redaktis, aperas 16 regionoj, multaj same per ruĝaj ligiloj, sed neniu regiono Draa-Tafilalet. Evidente la listigo en la paĝo pri [[Maroko]] plene malaktualas (ekzemple nomante ke la urbo [[Meknes]] = Meknès situus en regiono [[Meknes-Tafilalet]] same ruĝa, kvankam ĉiuj latinliteraj vikipedioj asertas ke ĝi situas en regiono ''Fès-Meknès''.) Eble, antaŭ ol krei pliajn artikolojn pri malgrandaj oazaj vilaĝetoj, vi volus okupiĝi pri kreoj de paĝoj pri la regionoj de Maroko?? Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 29 jan. 2023 (UTC) :Mi ĵus jam mem serĉis en Guglo mapoj pri koordinatoj, kaj ne trovis la lokon tie, nek per franca nek per araba nomo. Sola trovaĵo en Maroko estas loko "Beni Boukhlouf, بني بوخلوف", sed tio sendube estas io alia... Se nenie oni povas trovi lokon sur mapo, estus malfacile kredi ke la loko vere ekzistus. Tial mi petas ankoraŭ vin rigardi - eble vi havas alian ideon kie oni ankoraŭ povus serĉi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:44, 29 jan. 2023 (UTC) ::La ligilo pri la nombro de loĝantoj [https://www.lavieeco.com/documents_officiels/Recensement%20population.pdf] (de 2004) nun jam ne funkcias. Ĉu ĝi vere ankoraŭ funkciis kiam vi metis la paĝon antaŭ semajno??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 29 jan. 2023 (UTC) :::Kiam mi komencis ĉi tiun artikolon mi esperetis trovi pli da informo. Nun kiam ĝi ekzistas mi preferas ne forigi ĝin, sed konsentas ke ĝi ne grande utilas. (Estas terure kiom malmulte haveblas rete pri afrika geografio, des pli kiam oni komparas kun ekz. Italujo, kie ŝajne pri ĉiu vilaĝeto estas artikola kvanto da eĉ anglalingva informo.) Ĉiuokaze mi ne planas krei tiajn aferojn amase. :::La loko estas menciita kiel parto de municipo Sidi Ajad en dokumentoj pri iaj infrastrukturaj projektoj [https://www.j360.info/en/tenders/11729383-programme-de-d%C3%A9veloppement-du-pommier-sidi-ayad-r%C3%A9habilitation-seguia-abdou] [http://www.one.org.ma/FR/pages/sol_lvil.asp?esp=2&id1=6&id2=129&t1=1&t2=1&filt=19&comm=t&action=prov]. Sidi Ajad siavice estas, laŭ anglalingva kaj germanlingva Vikipedioj, en provinco Midelt de regiono Draa-Tafilalet. Tion mi sciis serĉi pro maŝintraduko de la arablingva artikolo pri Buĥluf. Ankaŭ de la araba artikolo mi havas la ligilon pri la loĝantonombro (domaĝe ke nefunkciantan.) Koordinatojn mi ne havas. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 29 jan. 2023 (UTC) ::::En la mondo de 2026, "centra maroka loĝloko" pri kiu eĉ ne estas iu ajn foto el la vilaĝo en la komunejo, ankaŭ ne estas retejo, kaj daŭre ĝi eĉ ne troveblas en guglo mapoj... Mi ne miras ke ĉiuj grandaj vikipediaj branĉoj eĉ ne konsideras kreadon de propraj vikipediaj tekstoj. Tiu ĉi paĝo estas kvazaŭ malbona vikipedia ŝerco! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:33, 27 jun. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nu, mi nun pene en guglo-mapoj trovis koordinatojn pri elementa lernejo de Buĥluf je 32.26967361392615, -4.530442990964757, kaj hospitalo de Buĥluf je 32.26897010087127, -4.530473968068297. Mi dirus ke tiuj du punktoj jam sufiĉas por lokigi la lokon. Pli simplige eblus diri ke la loko povas esti je dekumaj koordinatoj 32.2689 kaj -4.5303, en normalaj koordinatoj 32°16'08" N 4°31'49" W - tiam ĝi estas ie inter la hopitaleto kaj la elementa lernejo, ie antaŭ la hospitaleto, kaj la koordinatoj estas je plenaj "sekundoj", ne tro komplikaj. Mi tiujn koordinatojn nun peras al vikidatumoj, ĉar tera loko sen koordinatoj estas ekstreme tro neserioza... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 27 jun. 2026 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Dum ni parolas pri koordinatoj, ĉu vi povus atenti la teknikan problemon de mapŝablonoj, aŭ helpi varbi iun alian? Mi dufoje atentigis pri tio en la Diskutejo kaj ambaŭ fojojn la peto sendiĝis en la arkivon sen solvo. Temas praktike pri senutiligo de granda parto de la mapoj de la Esperanta Vikipedio por aparatoj, kiuj spertas la problemon. Ankaŭ la mapo "Situo de Buĥluf" farita de la ŝablono en ĉi tiu artikolo estas trafata. Priskriboj de la problemo: [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/6#Ŝablono situo sur mapo]], [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/11#Ŝablono:Situo sur mapo kaj Ŝablono:Geokesto2 misfunkcias]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]], [[Diskuto:Turismo en Grekujo#Tradukaj rimarkoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:12, 29 jun. 2026 (UTC) ::Mi ne povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj en mia komputilo. La mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, post kiam mi aldonis la koordinatojn en vikipedio, antaŭe kompreneble nenio aŭtomate funkciis. Kaj la ekzemplo de 6 2025 pri mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]], sube sub ŝapitra titolo "Infrastrukturo", ĉe mi same bone montriĝas kiel la similtema mapo en [[:en:Tourism in Greece]], nur ke la angla mapo montras sep lokojn per 7 buloj, kaj la esperanta nur montras 4. Ha, nun mi komprenas: en la redaktomodo esperanta ankaŭ postuliĝas 7 lokoj, sed videblas ŝajne nur kvar. Al via ekzemplo de 11 2025 mi ankoraŭ ne rigardis, sed mi jam povas paŭŝale diri ke mi ne komprenas la ege kompleksan sintakson de {{ŝ|Geokesto2}} kaj malfidas al ĝi. Ĝi estas komplezo de Tlustulimu, por provi fari kompreneblan kaj uzeblan alternativon al {{ŝ|Geokesto}}, dekomenca ŝatokupo de Petr Tomasovsky, kun kiu komuniki entute ofte malfacilas... Mi provas komplete maluzi ŝablonon {{ŝ|Geokesto}} kaj ankaŭ uzas ŝablonon {{ŝ|Geokesto2}} laŭeble malmulte. Simple la ideo paki ĉiujn informkestojn pri iuspecaj geografiaj temoj en unu keston estas teorie bela revo, sed praktike en ambaŭ projektoj rezultigis tro komplikan sintakson, kiun mi kiel ne-fakulo, ne-komputilisto ne komprenas, kaj mi ankaŭ havas la impreson ke ege malmultaj aliaj uzantoj komprenas la funkciojn, krom eble la "patroj" Petr Tomasovsky pri {{ŝ|Geokesto}} kaj Tlustulimu pri {{ŝ|Geokesto2}}. Do, ne volante nun enplonĝi tro detale en ekzemplon kiu enplektus interagon kun {{ŝ|Geokesto2}}, mi dirus ke la mapo "Situo de Buĥluf" en tiu ĉi paĝo bone funkcias ĉe mi, kaj sola demando estas kial la mapo en la teksto [[Turismo en Grekujo]] devus montri 7 bulojn kaj nur montras 4. Vi en 2025 11 1 ankoraŭ raportis ke la "mapo de [[Turismo en Grekujo]]" en provo "aperas troege malgrande, tiel ke la punktoj kunamasiĝas sur ĝi kaj ĝi neniel utilas" (per uzo de Chrome kaj Edge.) Mi nun nur havas instalitan retumilon Fajrovulpo, kaj ĉe mi aspektas ĉio kontentigi, krom ke aperas 3 buloj maltro: [[Dosiero:Lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo.png|350ra|eta|centra|{{centre|lokoj en Grekio mape per Fajrovulpo}}]] Mi teorie povus peni elŝuti kaj funkciigi al mi programojn Edge kaj Chrome, sed dubas ĉu tio eĉ indus la laborinveston - mi ĉiukaze estas neniel faka pri komputiko, simple bone regas Esperanton, malbone iujn naciajn lingvojn, kaj en la pasintaj jaroj hobie lernis iujn trukojn kiel eblas vidigi iujn paĝojn de la retejo Vikipedio. Ĉu, se mi "povas reprodukti la fuŝadon de la mapoj", tio estas granda paŝo al ekscio, estas la demando. Do, laŭ mi la esenca problemo nun estas: kial en la ekzempla mapo de Grekio nur montriĝas 4 buloj kvankam devus esti 7. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:57, 29 jun. 2026 (UTC) 0w4nxqpkhc72048fbgljb1pas9muauo 0 812510 9416438 8513951 2026-06-28T20:27:13Z ThomasPusch 1869 /* Verkaro */ 9416438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anthony Edward Tudor BROWNE''' (la 11-an de septembro 1946) estas internacie konata verkisto kaj ilustristo de infanlibroj, kiu publikigis preskaŭ kvardek titolojn. Li estis nomita Home Children's Laureate por la periodo 2009-2011, en rekono de lia escepta laboro en la kampo de infanlibroj. Browne kreas fortan rakonton kun siaj [[Akvarelo|akvareloj]], miksante [[Realismo (arto)|realismon]] kun superrealaj kaj fantastaj tuŝoj kaj humuraj vidaj efikoj. Lia lerta uzo de koloro, padronoj, kaj fonoj subtile antaŭenigas [[Empatio|empation]] kun liaj protagonistoj. [[Gorilo|Goriloj]] aperas en multaj el la libroj de Browne, kiu asertas esti ''fascinita per ili kaj la kontrasto kiun ili reprezentas - en sia granda forto kaj mildeco. Oni opinias ilin tre ferocaj estaĵoj, sed ili ne estas tiel''. == Verkaro == === Kiel verkisto kaj ilustristo === * ''Through the Magic Mirror'' (Hamish Hamilton, 1976) * ''A Walk in the Park'' (Hamilton, 1977) * ''Bear Hunt'' (Hamilton, 1979) * ''Look What I've Got!'' (Julia MacRae Books, 1980) * ''Bear Goes To Town'' (Hamilton, 1982) * ''Gorilla'' (MacRae, 1983) —winner of the [[Kate Greenaway Medal]] for illustration and the Emil * ''Willy the Wimp'' (MacRae, 1984) * ''Willy the Champ'' (MacRae, 1985) * ''Piggybook'' (MacRae, 1986) * ''I Like Books'' (MacRae, 1988) * ''The Little Bear Book'' (Hamilton, 1988) * ''A Bear-y Tale'' (Hamilton, 1989) * ''Things I Like'' (MacRae, 1989) * ''The Tunnel'' (MacRae, 1989) * ''Changes'' (MacRae, 1990) * ''Willy and Hugh'' (MacRae, 1991) * ''Zoo'' (MacRae, 1992) —winner of the Greenaway Medal * ''The Big Baby: a little joke'' (MacRae, 1993) * ''Willy the Wizard'' (MacRae, 1995) * ''Willy the Dreamer'' (Walker, 1997)<!--KGM shortlist--> * ''Voices in the Park'' ([[Doubleday]], 1998) —winner of the Emil<!--KGM shortlist--> * ''My Dad'' ([[Doubleday]], 2000) * ''Willy's Pictures'' (Walker, 2000) —highly commended for the Greenaway * ''Anthony Browne Presents the Animal Fair: a spectacular pop-up'' (Walker,2002) * ''The Shape Game'' (MacRae, 2003)<!-- KGM shortlist--> * ''Into the Forest'' (MacRae, 2004) * ''My Mum'' ([[Doubleday]], 2005) * ''Silly Billy'' (Walker, 2006)<!--KGM shortlist--> * ''My Brother'' ([[Doubleday]], 2007) * ''Little Beauty'' (Walker, 2008) * ''Me and You'' ([[Doubleday]], 2011) <!--KGM shortlist--> —a retelling of ''[[The Story of the Three Bears]]'' in a contemporary setting * ''Play the Shape Game'' (Walker, 2011) * ''How Do You Feel?'' (Walker, 2011, {{ISBN|9781406330175}})<!-- picture book, sequel to I Like Books 1988 and Things I Like 1989 --> * ''One Gorilla, A Counting Book'' (Walker, 2012) * ''What If...?'' ([[Doubleday]], 2013) * ''Willy's Stories'' (Walker, 2014) * ''Frida and Bear'' (Walker, 2015) * ''Willy and the Cloud'' (Walker, 2016) * ''Hide and Seek'' ([[Doubleday]], 2017, {{ISBN|9780857534910}}) === Kiel ilustristo === * ''Hansel and Gretel'' by [[Brothers Grimm]] (MacRae, 1981) * ''The Visitors Who Came to Stay'' by Annalena McAfee (Hamilton, 1984) – winner of the 1985 German youth literature prize for picture books in its [[German-language]] translation retaining Browne's illustrations<!-- source is our DJP article --> * ''Knock, knock! Who's there?'' by Sally Grindley (Hamilton, 1985), picture book * ''Kirsty Knows Best'' by Annalena McAfee (MacRae, 1987), picture book * ''Alice's Adventures in Wonderland'' by [[Lewis Carroll]] (MacRae, 1988) – an edition of the [[Alice's Adventures in Wonderland|1865 classic]], highly commended for the Greenaway and winner of the Emil * ''Trail of Stones'' by Gwen Strauss (MacRae, 1990), picture book * ''The Night Shimmy'' by Gwen Strauss (MacRae, 1991), picture book * ''The Topiary Garden'' by [[Janni Howker]] (Hamilton, 1993), short stories published 1991 * ''Anthony Browne's King Kong'' (MacRae, 1994) – from the [[King Kong#Print media|1932 novelised story of King Kong]] * ''The Daydreamer'' by [[Ian McEwan]] (New York: [[HarperCollins]], 1994), novella * ''Anthony Browne, Playing the Shape Game'' by Joe Browne (Doubleday, 2011), biography == Fontoj == * D. Martin, "Anthony Browne", in Douglas Martin, ''The Telling Line: Essays On Fifteen Contemporary Book Illustrators'' (Julia MacRae Books, 1989), pp.&nbsp;279–90. * Jane Doonan, "The object lesson: picture books of Anthony Browne", ''Word & Image'' '''2:2''' (1986 April–June), pp.&nbsp;159–72. * [[Tony Bradman]], "Through the magic mirror: the work of Anthony Browne", ''British Book News'', 1984 Autumn [Children's Books], pp.&nbsp;2–5. * Ellen Handler Spitz, ''Inside Picture Books'', Yale University Press, 1999, pp.&nbsp;192–94. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.anthonybrownebooks.com Anthony Browne] persona retejo * Browne Works by or about Anthony Browne in libraries (WorldCat catalog) * Anthony Browne at British Council: Literature * [https://www.theguardian.com/books/anthony-browne Anthony Browne] indekso ĉe ''La Gardanto'' —inkluzivas unu Galerion (14 bildoj) * [https://web.archive.org/web/20110308022245/http://www.childrensbookillustration.com/view_artist.php?id=5 Anthony Browne] ĉe la Libra Ilustraĵo de Infanoj —kun vasta Galerio {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Browne, Anthony}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Britaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 5io1wmef7swq6nk44go9wuudvcvk7re 9416443 9416438 2026-06-28T20:41:56Z ThomasPusch 1869 /* Fontoj */ 9416443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anthony Edward Tudor BROWNE''' (la 11-an de septembro 1946) estas internacie konata verkisto kaj ilustristo de infanlibroj, kiu publikigis preskaŭ kvardek titolojn. Li estis nomita Home Children's Laureate por la periodo 2009-2011, en rekono de lia escepta laboro en la kampo de infanlibroj. Browne kreas fortan rakonton kun siaj [[Akvarelo|akvareloj]], miksante [[Realismo (arto)|realismon]] kun superrealaj kaj fantastaj tuŝoj kaj humuraj vidaj efikoj. Lia lerta uzo de koloro, padronoj, kaj fonoj subtile antaŭenigas [[Empatio|empation]] kun liaj protagonistoj. [[Gorilo|Goriloj]] aperas en multaj el la libroj de Browne, kiu asertas esti ''fascinita per ili kaj la kontrasto kiun ili reprezentas - en sia granda forto kaj mildeco. Oni opinias ilin tre ferocaj estaĵoj, sed ili ne estas tiel''. == Verkaro == === Kiel verkisto kaj ilustristo === * ''Through the Magic Mirror'' (Hamish Hamilton, 1976) * ''A Walk in the Park'' (Hamilton, 1977) * ''Bear Hunt'' (Hamilton, 1979) * ''Look What I've Got!'' (Julia MacRae Books, 1980) * ''Bear Goes To Town'' (Hamilton, 1982) * ''Gorilla'' (MacRae, 1983) —winner of the [[Kate Greenaway Medal]] for illustration and the Emil * ''Willy the Wimp'' (MacRae, 1984) * ''Willy the Champ'' (MacRae, 1985) * ''Piggybook'' (MacRae, 1986) * ''I Like Books'' (MacRae, 1988) * ''The Little Bear Book'' (Hamilton, 1988) * ''A Bear-y Tale'' (Hamilton, 1989) * ''Things I Like'' (MacRae, 1989) * ''The Tunnel'' (MacRae, 1989) * ''Changes'' (MacRae, 1990) * ''Willy and Hugh'' (MacRae, 1991) * ''Zoo'' (MacRae, 1992) —winner of the Greenaway Medal * ''The Big Baby: a little joke'' (MacRae, 1993) * ''Willy the Wizard'' (MacRae, 1995) * ''Willy the Dreamer'' (Walker, 1997)<!--KGM shortlist--> * ''Voices in the Park'' ([[Doubleday]], 1998) —winner of the Emil<!--KGM shortlist--> * ''My Dad'' ([[Doubleday]], 2000) * ''Willy's Pictures'' (Walker, 2000) —highly commended for the Greenaway * ''Anthony Browne Presents the Animal Fair: a spectacular pop-up'' (Walker,2002) * ''The Shape Game'' (MacRae, 2003)<!-- KGM shortlist--> * ''Into the Forest'' (MacRae, 2004) * ''My Mum'' ([[Doubleday]], 2005) * ''Silly Billy'' (Walker, 2006)<!--KGM shortlist--> * ''My Brother'' ([[Doubleday]], 2007) * ''Little Beauty'' (Walker, 2008) * ''Me and You'' ([[Doubleday]], 2011) <!--KGM shortlist--> —a retelling of ''[[The Story of the Three Bears]]'' in a contemporary setting * ''Play the Shape Game'' (Walker, 2011) * ''How Do You Feel?'' (Walker, 2011, {{ISBN|9781406330175}})<!-- picture book, sequel to I Like Books 1988 and Things I Like 1989 --> * ''One Gorilla, A Counting Book'' (Walker, 2012) * ''What If...?'' ([[Doubleday]], 2013) * ''Willy's Stories'' (Walker, 2014) * ''Frida and Bear'' (Walker, 2015) * ''Willy and the Cloud'' (Walker, 2016) * ''Hide and Seek'' ([[Doubleday]], 2017, {{ISBN|9780857534910}}) === Kiel ilustristo === * ''Hansel and Gretel'' by [[Brothers Grimm]] (MacRae, 1981) * ''The Visitors Who Came to Stay'' by Annalena McAfee (Hamilton, 1984) – winner of the 1985 German youth literature prize for picture books in its [[German-language]] translation retaining Browne's illustrations<!-- source is our DJP article --> * ''Knock, knock! Who's there?'' by Sally Grindley (Hamilton, 1985), picture book * ''Kirsty Knows Best'' by Annalena McAfee (MacRae, 1987), picture book * ''Alice's Adventures in Wonderland'' by [[Lewis Carroll]] (MacRae, 1988) – an edition of the [[Alice's Adventures in Wonderland|1865 classic]], highly commended for the Greenaway and winner of the Emil * ''Trail of Stones'' by Gwen Strauss (MacRae, 1990), picture book * ''The Night Shimmy'' by Gwen Strauss (MacRae, 1991), picture book * ''The Topiary Garden'' by [[Janni Howker]] (Hamilton, 1993), short stories published 1991 * ''Anthony Browne's King Kong'' (MacRae, 1994) – from the [[King Kong#Print media|1932 novelised story of King Kong]] * ''The Daydreamer'' by [[Ian McEwan]] (New York: [[HarperCollins]], 1994), novella * ''Anthony Browne, Playing the Shape Game'' by Joe Browne (Doubleday, 2011), biography == Fontoj == * D. Martin, "Anthony Browne", in Douglas Martin, ''The Telling Line: Essays On Fifteen Contemporary Book Illustrators'' (Julia MacRae Books, 1989), pp.&nbsp;279–90. * Jane Doonan, "The object lesson: picture books of Anthony Browne", ''Word & Image'' '''2:2''' (1986 April–June), pp.&nbsp;159–72. * Tony Bradman, "Through the magic mirror: the work of Anthony Browne", ''British Book News'', 1984 Autumn [Children's Books], pp.&nbsp;2–5. * Ellen Handler Spitz, ''Inside Picture Books'', Yale University Press, 1999, pp.&nbsp;192–94. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.anthonybrownebooks.com Anthony Browne] persona retejo * Browne Works by or about Anthony Browne in libraries (WorldCat catalog) * Anthony Browne at British Council: Literature * [https://www.theguardian.com/books/anthony-browne Anthony Browne] indekso ĉe ''La Gardanto'' —inkluzivas unu Galerion (14 bildoj) * [https://web.archive.org/web/20110308022245/http://www.childrensbookillustration.com/view_artist.php?id=5 Anthony Browne] ĉe la Libra Ilustraĵo de Infanoj —kun vasta Galerio {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Browne, Anthony}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Britaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] oy3jd2j9hpj2l7cq4qxolnuf8nbszzh 9416650 9416443 2026-06-29T06:33:09Z Sj1mor 12103 9416650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anthony Edward Tudor BROWNE''' (la 11-an de septembro 1946) estas internacie konata verkisto kaj ilustristo de infanlibroj, kiu publikigis preskaŭ kvardek titolojn. Li estis nomita Home Children's Laureate por la periodo 2009-2011, en rekono de lia escepta laboro en la kampo de infanlibroj. Browne kreas fortan rakonton kun siaj [[Akvarelo|akvareloj]], miksante [[Realismo (arto)|realismon]] kun superrealaj kaj fantastaj tuŝoj kaj humuraj vidaj efikoj. Lia lerta uzo de koloro, padronoj, kaj fonoj subtile antaŭenigas [[Empatio|empation]] kun liaj protagonistoj. [[Gorilo|Goriloj]] aperas en multaj el la libroj de Browne, kiu asertas esti ''fascinita per ili kaj la kontrasto kiun ili reprezentas - en sia granda forto kaj mildeco. Oni opinias ilin tre ferocaj estaĵoj, sed ili ne estas tiel''. == Verkaro == === Kiel verkisto kaj ilustristo === * ''Through the Magic Mirror'' (Hamish Hamilton, 1976) * ''A Walk in the Park'' (Hamilton, 1977) * ''Bear Hunt'' (Hamilton, 1979) * ''Look What I've Got!'' (Julia MacRae Books, 1980) * ''Bear Goes To Town'' (Hamilton, 1982) * ''Gorilla'' (MacRae, 1983) —gajninto de la Kate Greenaway Medalo por ilustraĵo kaj la Emil * ''Willy the Wimp'' (MacRae, 1984) * ''Willy the Champ'' (MacRae, 1985) * ''Piggybook'' (MacRae, 1986) * ''I Like Books'' (MacRae, 1988) * ''The Little Bear Book'' (Hamilton, 1988) * ''A Bear-y Tale'' (Hamilton, 1989) * ''Things I Like'' (MacRae, 1989) * ''The Tunnel'' (MacRae, 1989) * ''Changes'' (MacRae, 1990) * ''Willy and Hugh'' (MacRae, 1991) * ''Zoo'' (MacRae, 1992) —gajninto de la Greenaway Medalo * ''The Big Baby: a little joke'' (MacRae, 1993) * ''Willy the Wizard'' (MacRae, 1995) * ''Willy the Dreamer'' (Walker, 1997)<!--KGM shortlist--> * ''Voices in the Park'' ([[Doubleday]], 1998) —gajninto de la Greenaway Medalo<!--KGM shortlist--> * ''My Dad'' ([[Doubleday]], 2000) * ''Willy's Pictures'' (Walker, 2000) —tre laŭdata pro la Greenaway * ''Anthony Browne Presents the Animal Fair: a spectacular pop-up'' (Walker,2002) * ''The Shape Game'' (MacRae, 2003)<!-- KGM shortlist--> * ''Into the Forest'' (MacRae, 2004) * ''My Mum'' ([[Doubleday]], 2005) * ''Silly Billy'' (Walker, 2006)<!--KGM shortlist--> * ''My Brother'' ([[Doubleday]], 2007) * ''Little Beauty'' (Walker, 2008) * ''Me and You'' ([[Doubleday]], 2011) <!--KGM shortlist--> —rerakontado de La Rakonto de [[La tri ursoj]] en nuntempa konteksto * ''Play the Shape Game'' (Walker, 2011) * ''How Do You Feel?'' (Walker, 2011, {{ISBN|9781406330175}})<!-- picture book, sequel to I Like Books 1988 and Things I Like 1989 --> * ''One Gorilla, A Counting Book'' (Walker, 2012) * ''What If...?'' ([[Doubleday]], 2013) * ''Willy's Stories'' (Walker, 2014) * ''Frida and Bear'' (Walker, 2015) * ''Willy and the Cloud'' (Walker, 2016) * ''Hide and Seek'' ([[Doubleday]], 2017, {{ISBN|9780857534910}}) === Kiel ilustristo === * ''Hansel and Gretel'' de [[Fratoj Grimm]] (MacRae, 1981) * ''The Visitors Who Came to Stay'' de Annalena McAfee (Hamilton, 1984) – gajninto de la germana junulara literaturpremio por bildlibroj en 1985 en ĝia germanlingva traduko retenanta la ilustraĵojn de Browne<!-- source is our DJP article --> * ''Knock, knock! Who's there?'' de Sally Grindley (Hamilton, 1985), bildlibro * ''Kirsty Knows Best'' de Annalena McAfee (MacRae, 1987), bildlibro * ''Alice's Adventures in Wonderland'' de [[Lewis Carroll]] (MacRae, 1988) – eldono de la [[La aventuroj de Alico en Mirlando|klasikaĵo]] de 1865, tre laŭdata pro la Greenaway kaj gajninto de la Emil-premio * ''Trail of Stones'' de Gwen Strauss (MacRae, 1990), bildlibro * ''The Night Shimmy'' de Gwen Strauss (MacRae, 1991), bildlibro * ''The Topiary Garden'' de [[Janni Howker]] (Hamilton, 1993), noveloj publikigitaj en 1991 * ''Anthony Browne's King Kong'' (MacRae, 1994) – el la [[King Kong#Print media|noveligita rakonto de Kingkongo el 1932]] * ''The Daydreamer'' de [[Ian McEwan]] (New York: [[HarperCollins]], 1994), novelo * ''Anthony Browne, Playing the Shape Game'' de Joe Browne (Doubleday, 2011), biografio == Fontoj == * D. Martin, "Anthony Browne", in Douglas Martin, ''The Telling Line: Essays On Fifteen Contemporary Book Illustrators'' (Julia MacRae Books, 1989), pp.&nbsp;279–90. * Jane Doonan, "The object lesson: picture books of Anthony Browne", ''Word & Image'' '''2:2''' (1986 April–June), pp.&nbsp;159–72. * Tony Bradman, "Through the magic mirror: the work of Anthony Browne", ''British Book News'', 1984 Autumn [Children's Books], pp.&nbsp;2–5. * Ellen Handler Spitz, ''Inside Picture Books'', Yale University Press, 1999, pp.&nbsp;192–94. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.anthonybrownebooks.com Anthony Browne] persona retejo * [https://www.theguardian.com/books/anthony-browne Anthony Browne] indekso ĉe ''La Gardanto'' —inkluzivas unu Galerion (14 bildoj) * [https://web.archive.org/web/20110308022245/http://www.childrensbookillustration.com/view_artist.php?id=5 Anthony Browne] ĉe la Libra Ilustrado de Infanoj —kun vasta Galerio {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Browne, Anthony}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Britaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] b7i0kdx4qx7cuw6dp8i94dx12nxd3b6 0 812513 9416450 9383426 2026-06-28T20:53:52Z ThomasPusch 1869 9416450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Clapham]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita verkistino en sia propra rajto kiu iĝis unu el la plej grandaj verkistoj de Britio. Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * The [[Noughts & Crosses (novel series)|''Noughts & Crosses'' series]], in reading order: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Also published as ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' ([[novella]]), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (novella),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (novella), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''[[Boys Don't Cry (novel)|Boys Don't Cry]]'', Doubleday Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" in the multi-author collection ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Short story in the multi-author collection ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''[[Whizziwig]]'' (illustrated by Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''[[Pig-Heart Boy]]'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (illustrated by Bill Greenhead and Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (illustrated by Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Also published as ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (illustrated by Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (illustrated by Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''[[Cloud Busting]]'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; illustrated by Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (illustrated by Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''[[Seventh Doctor|Doctor Who]]: The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (chosen by Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, illustrated by Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (illustrated by Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (illustrated by Peter Richardson and David Hine), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (illustrated by Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (illustrated by Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (illustrated by Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (illustrated by Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (illustrated by Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (illustrated by Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Also published as ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (illustrated by Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (illustrated by Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (illustrated by David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (illustrated by Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (illustrated by Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (illustrated by Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (illustrated by Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (illustrated by Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Also published as ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (illustrated by Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (illustrated by Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (illustrated by Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (illustrated by Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (illustrated by Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Malorie Blackman at British Council: Literature * Malorie Blackman at the Internet Speculative Fiction Database * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] c4x8y86e53mzxfuvujv92t80yxlzn9l 9416472 9416450 2026-06-28T21:15:32Z ThomasPusch 1869 9416472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita verkistino en sia propra rajto kiu iĝis unu el la plej grandaj verkistoj de Britio. Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * The [[Noughts & Crosses (novel series)|''Noughts & Crosses'' series]], in reading order: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Also published as ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' ([[novella]]), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (novella),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (novella), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''[[Boys Don't Cry (novel)|Boys Don't Cry]]'', Doubleday Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" in the multi-author collection ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Short story in the multi-author collection ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''[[Whizziwig]]'' (illustrated by Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''[[Pig-Heart Boy]]'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (illustrated by Bill Greenhead and Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (illustrated by Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Also published as ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (illustrated by Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (illustrated by Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''[[Cloud Busting]]'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; illustrated by Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (illustrated by Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''[[Seventh Doctor|Doctor Who]]: The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (chosen by Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, illustrated by Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (illustrated by Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (illustrated by Peter Richardson and David Hine), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (illustrated by Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (illustrated by Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (illustrated by Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (illustrated by Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (illustrated by Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (illustrated by Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Also published as ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (illustrated by Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (illustrated by Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (illustrated by David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (illustrated by Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (illustrated by Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (illustrated by Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (illustrated by Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (illustrated by Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Also published as ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (illustrated by Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (illustrated by Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (illustrated by Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (illustrated by Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (illustrated by Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Malorie Blackman at British Council: Literature * Malorie Blackman at the Internet Speculative Fiction Database * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] qjapcqtf7atf1qe1boyvgyq2dykpkim 9416476 9416472 2026-06-28T21:22:01Z ThomasPusch 1869 /* Publikigitaj verkaĵoj */ 9416476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita verkistino en sia propra rajto kiu iĝis unu el la plej grandaj verkistoj de Britio. Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * The ''Noughts & Crosses'' series, in reading order: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Also published as ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' ([[novella]]), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (novella),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (novella), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" in the multi-author collection ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Short story in the multi-author collection ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''[[Whizziwig]]'' (illustrated by Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''[[Pig-Heart Boy]]'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (illustrated by Bill Greenhead and Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (illustrated by Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Also published as ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (illustrated by Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (illustrated by Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''[[Cloud Busting]]'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; illustrated by Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (illustrated by Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''[[Seventh Doctor|Doctor Who]]: The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (chosen by Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, illustrated by Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (illustrated by Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (illustrated by Peter Richardson and David Hine), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (illustrated by Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (illustrated by Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (illustrated by Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (illustrated by Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (illustrated by Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (illustrated by Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Also published as ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (illustrated by Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (illustrated by Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (illustrated by David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (illustrated by Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (illustrated by Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (illustrated by Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (illustrated by Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (illustrated by Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Also published as ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (illustrated by Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (illustrated by Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (illustrated by Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (illustrated by Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (illustrated by Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Malorie Blackman at British Council: Literature * Malorie Blackman at the Internet Speculative Fiction Database * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] kz10fw12pjnaz5dbhci2nf0qr0hn9vi 9416477 9416476 2026-06-28T21:22:37Z ThomasPusch 1869 /* Romanoj por infanoj */ 9416477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita verkistino en sia propra rajto kiu iĝis unu el la plej grandaj verkistoj de Britio. Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * The ''Noughts & Crosses'' series, in reading order: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Also published as ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' ([[novella]]), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (novella),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (novella), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" in the multi-author collection ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Short story in the multi-author collection ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''Whizziwig'' (illustrated by Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''Pig-Heart Boy'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (illustrated by Bill Greenhead and Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (illustrated by Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Also published as ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (illustrated by Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (illustrated by Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''[[Cloud Busting]]'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; illustrated by Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (illustrated by Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''[[Seventh Doctor|Doctor Who]]: The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (chosen by Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, illustrated by Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (illustrated by Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (illustrated by Peter Richardson and David Hine), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (illustrated by Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (illustrated by Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (illustrated by Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (illustrated by Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (illustrated by Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (illustrated by Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Also published as ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (illustrated by Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (illustrated by Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (illustrated by David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (illustrated by Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (illustrated by Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (illustrated by Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (illustrated by Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (illustrated by Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Also published as ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (illustrated by Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (illustrated by Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (illustrated by Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (illustrated by Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (illustrated by Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Malorie Blackman at British Council: Literature * Malorie Blackman at the Internet Speculative Fiction Database * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] o7xuta5i9ud8bv0ndvs1mghtuatj5hy 9416479 9416477 2026-06-28T21:23:19Z ThomasPusch 1869 /* Romanoj por infanoj */ 9416479 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita verkistino en sia propra rajto kiu iĝis unu el la plej grandaj verkistoj de Britio. Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * The ''Noughts & Crosses'' series, in reading order: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Also published as ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' ([[novella]]), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (novella),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (novella), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" in the multi-author collection ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Short story in the multi-author collection ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''Whizziwig'' (illustrated by Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''Pig-Heart Boy'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (illustrated by Bill Greenhead and Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (illustrated by Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Also published as ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (illustrated by Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (illustrated by Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''Cloud Busting'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; illustrated by Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (illustrated by Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''Seventh Doctor (Doctor Who): The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (chosen by Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, illustrated by Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (illustrated by Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (illustrated by Peter Richardson and David Hine), [[Heinemann (publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (illustrated by Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (illustrated by Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (illustrated by Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (illustrated by Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (illustrated by Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (illustrated by Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (illustrated by Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (illustrated by Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Also published as ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (illustrated by Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (illustrated by Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (illustrated by David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (illustrated by Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (illustrated by Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (illustrated by Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (illustrated by Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (illustrated by Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Also published as ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (illustrated by Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (illustrated by Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (illustrated by Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (illustrated by Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (illustrated by Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * Malorie Blackman at British Council: Literature * Malorie Blackman at the Internet Speculative Fiction Database * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] ivcs002ydijl2zn5hl1krtpcmjvgly6 9416657 9416479 2026-06-29T06:55:56Z Sj1mor 12103 9416657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita infanverkistino, konata pro la kvinvoluma distopia serio ''Noughts & Crosses'' (2001–08) kaj pro ŝia rolo kiel Infanpremiito de 2013 ĝis 2015.<ref>[http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/ Malorie Blackman] {{Wayback|url=http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/|date=20140119201020}} en childrenslaureate.org.uk</ref> Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * La ''Noughts & Crosses'' series, laŭ legadordo: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' (romano), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (romano),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (romano), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" en la pluraŭtora kolekto ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Novelo en la pluraŭtora kolekto ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''Whizziwig'' (ilustrita de Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''Pig-Heart Boy'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (ilustrita de Bill Greenhead kaj Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (ilustrita de Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (ilustrita de Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (ilustrita de Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''Cloud Busting'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; ilustrita de Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (ilustrita de Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''Seventh Doctor (Doctor Who): The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (elektita de Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, ilustrita de Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (ilustrita de Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (ilustrita de Peter Richardson kaj David Hine), [[:en:Heinemann_(publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (ilustrita de Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (ilustrita de Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (ilustrita de Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (ilustrita de Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (ilustrita de Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (ilustrita de Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (ilustrita de Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (ilustrita de Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (ilustrita de David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (ilustrita de Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (ilustrita de Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (ilustrita de Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (ilustrita de Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (ilustrita de Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (ilustrita de Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (ilustrita de Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (ilustrita de Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (ilustrita de Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (ilustrita de Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] dyi2bedcr24fm3jc2jnafmynuflg6zi 9416658 9416657 2026-06-29T06:56:17Z Sj1mor 12103 9416658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita infanverkistino, konata pro la kvinvoluma distopia serio ''Noughts & Crosses'' (2001–08) kaj pro ŝia rolo kiel Infanpremiito de 2013 ĝis 2015.<ref>[http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/ Malorie Blackman] {{Wayback|url=http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/|date=20140119201020}} en childrenslaureate.org.uk</ref> Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * La ''Noughts & Crosses'' series, laŭ legadordo: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' (romano), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (romano),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (romano), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" en la pluraŭtora kolekto ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Novelo en la pluraŭtora kolekto ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''Whizziwig'' (ilustrita de Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''Pig-Heart Boy'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (ilustrita de Bill Greenhead kaj Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (ilustrita de Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, and as a "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (ilustrita de Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (ilustrita de Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''Cloud Busting'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; ilustrita de Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (ilustrita de Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''Seventh Doctor (Doctor Who): The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (elektita de Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, ilustrita de Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (ilustrita de Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (ilustrita de Peter Richardson kaj David Hine), [[:en:Heinemann_(publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (ilustrita de Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (ilustrita de Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (ilustrita de Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (ilustrita de Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (ilustrita de Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (ilustrita de Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (ilustrita de Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (ilustrita de Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (ilustrita de David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (ilustrita de Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (ilustrita de Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (ilustrita de Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (ilustrita de Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (ilustrita de Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (ilustrita de Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (ilustrita de Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (ilustrita de Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (ilustrita de Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (ilustrita de Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] hrjby6fd6yisrdlv1lhzsf115nkwy80 9416661 9416658 2026-06-29T06:59:47Z Sj1mor 12103 9416661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] }} '''Malorie BLACKMAN''' (naskita la 8-an de februaro 1962 en [[Merton]], [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]) estas brita infanverkistino, konata pro la kvinvoluma distopia serio ''Noughts & Crosses'' (2001–08) kaj pro ŝia rolo kiel Infanpremiito de 2013 ĝis 2015.<ref>[http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/ Malorie Blackman] {{Wayback|url=http://www.childrenslaureate.org.uk/malorie-blackman/|date=20140119201020}} en childrenslaureate.org.uk</ref> Ekde kiam ŝi publikigis sian unuan libron en 1990, ''Not So Stupid!'', ŝiaj verkaĵoj ne ĉesis fascini infanojn kaj plenkreskulojn. ''Pig-Heart Boy'' kaj la Sagao ''Noughts & Crosses''. Ili estas iuj el tiuj, kiuj donis al ŝi la plej grandan famon. Krome, ŝi estis premiita pli ol dek kvin fojojn kaj ŝiaj verkoj estis tradukitaj en proksimume dek kvin lingvojn, inkluzive de la hispana, kimra, germana, japana, ĉina kaj franca. == Kariero == La literatura kariero de Malorie Blackman inkluzivas pli ol kvindek infanlibrojn, televidmanuskriptojn, kaj teatraĵon, ''The Amazing Birthday'', kiu estis prezentita en 2002. ''I want a hug!'' (2001) kaj ''Jessica Strange'' (2002) estas ŝiaj bildlibroj, direktitaj al knaboj kaj knabinoj de ĉiuj aĝoj. Ŝiaj romanoj inkluzivas ''Hacker'' (1992), ''Thief!'' (1995) kaj la plurfoje premiita ''Pig-Heart Boy'' (1997). La plej popularaj rakontoj de la verkinto estas tiuj kiuj estas parto de la trilogio Noughts & Crosses: ''Black and White'' (2001), ''Knife Edge'' (2004) kaj ''Checkmate'' (2005). Rimarkindas ankaŭ ŝia verko ''Cloud Busting'', per kiu ŝi gajnis Premion por Infana Literaturo Nestlé (arĝenta premio) en 2004. En la lastaj jaroj ŝi kompilis rakontojn kaj poemojn por la libro ''Unheard Voices'', festante la ducentjariĝon de la forigo de la sklavkomerco, kaj pliigis sian produktadon kun la titoloj ''The Stuff of Nightmares'' (2007) kaj ''Double Cross'' (2008). Ankaŭ partoprenis ''Senpage?'' (2009), volumeno kun rakontoj en favoro de Homaj Rajtoj. == Verkaro == === Publikigitaj verkaĵoj === ==== Romanoj por junaj plenkreskuloj kaj infanoj ==== * ''Not So Stupid!: Incredible Short Stories'', [[The Women's Press]], 1990, {{ISBN|0-7043-4924-8}} * ''Trust Me'', Livewire, 1992, {{ISBN|0-7043-4931-0}}. Corgi Children's, 2013, {{ISBN|0-552-56847-3}} * ''Words Last Forever'', Mammoth, 1998, {{ISBN|0-7497-2983-X}} * La ''Noughts & Crosses'' series, laŭ legadordo: ** ''Noughts & Crosses'',<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Black & White'', Simon Pulse, 2007, {{ISBN|1-4169-0017-9}}</ref> Doubleday, 2001, {{ISBN|0-385-60008-9}} ** ''Callum'' (romano), RHCP Digital 2012, ** ''An Eye for an Eye'', (romano),<ref>Also published in ''Noughts & Crosses'', Corgi Children's, 2006, {{ISBN|0-552-55570-3}}</ref> Corgi Children's, 2003, {{ISBN|0-552-54925-8}} ** ''Knife Edge'', [[Doubleday]], 2004, {{ISBN|0-385-60527-7}} ** ''Checkmate'', [[Doubleday]], 2005, {{ISBN|0-385-60773-3}} ** ''Double Cross'', Doubleday, 6 November 2008 ** ''Nought Forever'' (romano), [[Penguin]], 2019 ** ''Crossfire'', [[Penguin]], 8 August 2019 ** ''Endgame'', [[Penguin]], 16 September 2021 * ''The Stuff of Nightmares'', [[Doubleday]], 2007, {{ISBN|0-385-61043-2}} * ''Boys Don't Cry'', [[Doubleday]] Children's, 2010. Corgi Children's, 2011, {{ISBN|0-552-54862-6}} * ''Unheard Voices: An Anthology of Stories and Poems to Commemorate the Bicentenary Anniversary of the Abolition of the Slave Trade'', ed. Malorie Blackman, Corgi Children's, 2007, {{ISBN|0-552-55600-9}} * ''Noble Conflict'', Doubleday Children's, 2013, {{ISBN|0-385-61042-4}} ==== Mallongaj rakontoj por junaj plenkreskuloj ==== * "Humming Through My Fingers" en la pluraŭtora kolekto ''Shining On: A Collection of Stories in Aid of the Teen Cancer Trust'', Picadilly Press, 2006, {{ISBN|1-85340-893-X}} * Novelo en la pluraŭtora kolekto ''The Crew and Other Teen Fiction'', Heinemann Library, {{ISBN|0-431-01875-8}} ==== Romanoj por infanoj ==== * ''Hacker'', [[Doubleday]], 1992, {{ISBN|0-385-40278-3}} * ''Operation Gadgetman!'', [[Doubleday]], 1993, {{ISBN|0-385-40337-2}} * ''Jack Sweettooth the 73rd'', Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85539-1}} * ''The Space Stowaway'', Ginn, 1995, {{ISBN|0-602-26393-X}} * ''Whizziwig'' (ilustrita de Stephen Lee), Viking Children's Books, 1995, {{ISBN|0-670-85705-X}} * ''Thief!'', Doubleday, 1995, {{ISBN|0-552-52808-0}} * ''A.N.T.I.D.O.T.E'', Doubleday, 1996, {{ISBN|0-552-52839-0}} * ''Pig-Heart Boy'', Doubleday, 1997, {{ISBN|0-385-40681-9}} * ''Animal Avengers'' (ilustrita de Bill Greenhead kaj Stik), Mammoth, 1999, {{ISBN|0-7497-3557-0}} * ''Dangerous Reality'', Doubleday, 1999, {{ISBN|0-385-40680-0}} * ''Don't Be Afraid''<ref>Originally published 1997.</ref> (ilustrita de Bob Harvey), Ginn, 1999, {{ISBN|0-602-27549-0}} * ''Forbidden Game'', Puffin Books, 1999, {{ISBN|0-14-130321-2}} * ''Hostage''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''4u2read.ok Hostage'', Barrington Stoke, 2002, {{ISBN|1-84299-056-X}}, kaj kiel "Close Look, Quick Look" photocopiable version for teachers, Barrington Stoke, 2004, {{ISBN|1-84299-236-8}}</ref> (ilustrita de Derek Brazell), Barrington Stoke, 1999, {{ISBN|1-902260-12-0}} * ''Tell Me No Lies'', Macmillan Children's Books, 1999, {{ISBN|0-333-72645-6}} * ''Whizziwig Returns'' (ilustrita de Stephen Lee), Puffin, 1999, {{ISBN|0-14-130458-8}} * ''Dead Gorgeous'', Doubleday, 2002, {{ISBN|0-385-60009-7}} * ''Cloud Busting'', Doubleday, 2004, {{ISBN|0-385-60796-2}} * ''The Deadly Dare Mysteries'' (contents: ''Deadly Dare'', 1995, ''Computer Ghost'', 1997, ''Lie Detectives'', 1998; ilustrita de Neil Chapman), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-552-55353-0}} * ''Whizziwig and Whizziwig Returns''<ref>Originally published separately as ''Whizziwig'', 1995, and ''Whizzywhig Returns'', 1999</ref> (ilustrita de Stephen Lee), Corgi Children's, 2005, {{ISBN|0-440-86657-X}} * ''Seventh Doctor (Doctor Who): The Ripple Effect'', Puffin, 2013<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|titolo=Malorie Blackman pens Seventh Doctor and Daleks story &#124; Articles &#124; Doctor Who|alirdato=2013-08-22|dato=2013-07-02|eldoninto=Doctorwho.tv|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130902162502/http://www.doctorwho.tv/whats-new/article/malorie-blackman-pens-seventh-doctor-and-daleks-story|arkivdato=2013-09-02}}</ref> ==== Mallongaj rakontoj por infanoj ==== * "Contact" in the multi-author collection ''Out of This World: Stories of Virtual Reality'' (elektita de Wendy Cooling), Dolphin, 1997, {{ISBN|1-85881-602-5}} * ''Aesop's Fables'' (retold by Malorie Blackman, ilustrita de Patrice Aggs), Scholastic, 1998, {{ISBN|0-590-54382-2}} * "Dare to be Different" (ilustrita de Jane Ray) in the multi-author collection ''Dare to be Different'', [[Bloomsbury Publishing]], 1999, {{ISBN|0-7475-4021-7}} * "Peacemaker" in the multi-author collection ''Peacemaker and Other Stories'' (ilustrita de Peter Richardson kaj David Hine), [[:en:Heinemann_(publisher)|Heinemann Educational]], 1999, {{ISBN|0-435-11600-2}} ==== Libroj por novaj legantoj ==== * The Betsey Biggalow stories: ** ''Betsey Biggalow the Detective'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-163-3}} ** ''Betsey Biggalow is Here!'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1992, {{ISBN|1-85340-172-2}} ** ''Hurricane Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1993, {{ISBN|1-85340-199-4}} ** ''Magic Betsey'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1994, {{ISBN|1-85340-237-0}} ** ''Betsey's Birthday Surprise'' (ilustrita de Lis Toft), Piccadilly Press, 1996, {{ISBN|0-590-55864-1}} * The Girl Wonder series: ** ''Girl Wonder and the Terrific Twins'' (ilustrita de Pat Ludlow), Orion Children's Books, 1991, {{ISBN|0-575-05048-9}} ** ''Girl Wonder's Winter Adventures'' (ilustrita de Lis Toft), Orion Children's Books, 1992, {{ISBN|0-575-05383-6}} ** ''Girl Wonder to the Rescue'' (ilustrita de Lis Toft), Gollancz, 1994, {{ISBN|0-575-05774-2}} ** ''The Amazing Adventures of Girl Wonder'' (ilustrita de Lis Toft), Barn Owl Books, 2003, {{ISBN|1-903015-27-8}} * The Puzzle Planet adventures: ** ''Peril on Planet Pellia'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-935-8}} ** ''The Mellion Moon Mystery'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-936-6}} ** ''The Secret of the Terrible Hand'' (ilustrita de Patrice Aggs), Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-86039-370-5}} ** ''Quasar Quartz Quest'' (ilustrita de Patrice Aggs) Orchard Books, 1996, {{ISBN|1-85213-938-2}} * The Longman Book Project (with translations to Welsh): ** ''Rachel versus Bonecrusher the Mighty'', Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12151-5}} ** ''Rachel and the Difference Thief'' (ilustrita de Kim Harley), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12152-3}} ** ''Crazy Crocs'' (kun [[Alexander McCall Smith]] kaj Sally-Ann Lever), Longman, 1994, {{ISBN|0-582-12208-2}} * ''Elaine You're a Brat!''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''Ellie, and the Cat!'', Orchard Books, 2005, {{ISBN|1-84362-391-9}}</ref> (ilustrita de Doffy Weir), Orchard Books, 1991, {{ISBN|1-85213-365-1}} * ''My Friend's a Gris-Quok'' (ilustrita de Philip Hopman), Scholastic, 1994, {{ISBN|0-590-55864-1}} * ''Grandma Gertie's Haunted Handbag'' (ilustrita de David Price), Heinemann, 1996, {{ISBN|0-434-97225-8}} * ''Space Race'' (ilustrita de Colin Mier), Corgi Children's, 1997, {{ISBN|0-552-54542-2}} * ''Fangs'' (ilustrita de Tony Blundell), Orchard Books, 1998, {{ISBN|1-86039-734-4}} * ''Snow Dog'' (ilustrita de Sabrina Good), Corgi Children's, 2001, {{ISBN|0-552-54703-4}} * ''The Monster Crisp-Guzzler'' (ilustrita de Sami Sweeten), Corgi Children's, 2002, {{ISBN|0-552-54783-2}} * ''Sinclair, Wonder Bear'' (ilustrita de Deborah Allwright), Egmont Books, 2003, {{ISBN|1-4052-0589-X}} ==== Bildlibroj ==== * ''That New Dress''<ref>Ankaŭ publikigita kiel ''A New Dress for Maya'', Gary Stevens Publishing, 1992, {{ISBN|0-8368-0713-8}}</ref> (ilustrita de Rhian Nest James), Hodder Wayland, 1991, {{ISBN|0-7500-0442-8}} * ''Mrs Spoon's Family'' (ilustrita de Jan McCafferty), Andersen Press, 1995, {{ISBN|0-86264-582-4}} * ''Dizzy's Walk'' (ilustrita de Pamela Venus), [[Tamarind Books]], 1999, {{ISBN|1-870516-41-9}} * ''Marty Monster'' (ilustrita de Kim Harley), Tamarind Books, 1999, {{ISBN|1-870516-42-7}} * ''I Want a Cuddle!'' (ilustrita de Joanne Partis), Orchard Books, 2001, {{ISBN|1-84121-823-5}} * ''Jessica Strange'' (with Alison Bartlett), Hodder Children's Books, 2002, {{ISBN|0-340-77963-2}} * Contributed to ''A Christmas Tree of Stories'', Scholastic Press, 1999, {{ISBN|0-439-01192-2}} === Televidaj scenaroj === {| class="wikitable" ! style="width:33px;" |Jaro !Titolo !Notoj !Elsendo |- |1996 |''Operation Gadgetman!'' |TV movie, directed by [[Jim Goddard]] and starring [[Marina Sirtis]]. |Hallmark Entertainment |- |1998 |''[[Whizziwig]]'' |Episodes |CITV |- |1999 |''[[Pig Heart Boy]]'' |6 Episodes |CBBC |- |2004 |''[[Byker Grove]]'' |Episodes: #16.20 & #16.19 |CBBC |- |2007 |''[[Jackanory|Jackanory Junior]]'' |''Ellie and the Cat'' |CBeebies |- |2018 |''[[Doctor Who]]'' |Episode: ''[[Rosa (Doctor Who)|Rosa]]'', co-written with [[Chris Chibnall]] |BBC One |} === Teatraĵoj === * ''The Amazing Rob The Mechanic'' * ''Noughts and Crosses'' === Radio scenaroj === * ''Noughts and Crosses'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en Mallonga Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307050235/http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2008/malorie-blackman-en?set_language=en |date=2017-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blackman, Malorie}} [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] c9ss8fj1fovyskm33z2z5hqy19krlpx 0 812808 9416784 8601033 2026-06-29T10:00:44Z Kani 670 9416784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Glynis Margaret Payne JOHNS''' ([[5-a de oktobro]] [[1923]] - [[4-a de januaro]] [[2024]])<ref>[https://archive.org/stream/variety185-1952-02/variety185-1952-02_djvu.txt "Variety, February 1952".] Internet Archive. 6a de Februaro 1952. Alirita la 17an de Oktobro 2022. "Glynis Margaret Payne Forwood to David Foster, [[Nov-Jorko]], Feb. 2." </ref> estis [[Britoj|brita]] [[aktorino]], [[dancistino]], [[muzikistino]] kaj [[kantistino]]. Agnoskita kiel [[ikono]] de [[kino]] kaj de [[Broadvejo]], Johns havis karieron de ok jardekoj, en kiu ŝi aperis en pli ol 60 filmoj kaj 30 teatraĵoj. Ŝi estis ricevantino de premioj kaj nomumoj al variaj premioj, kiel la ''National Board of Review of Motion Pictures'', la [[Oskar-premio]]j, la [[Premio Ora Globo|Oraj Globoj]], la Laurel, la [[Premio Tony|Tony]], la ''Drama Desk'', kaj la Laurence Olivier, el kiuj ŝi atingis du trionojn el siaj preminomumoj. Kiel unu el la lastaj survivantaj ĉefaj [[kinostelulo|kinostelulinoj]] de la Ora Epoko de [[Holivudo]] kaj de la klasikaj jaroj de Brita kinarto, ŝi havas kelkajn longdaŭrajn rekordojn en sia nomo. Naskiĝinta en [[Pretorio]], [[Sudafriko]], dum ŝiaj gepatroj estis turnee, Johns faris kelkajn aperojn en teatro jam dum la komenco de la 1930-aj jaroj. Ŝia familio revenis al [[Britio]], kie ŝi edukiĝis en [[Londono]] kaj [[Bristolo]]. Ŝi estis laŭdita pro siaj dancolertecoj kaj kategoriita kiel teatra dancistino el frua adolesko, kaj faris sian kindebuton en 1938 per la filmadaptaĵo de la postmorta novelo de Winifred Holtby ''South Riding''. Ŝi famiĝis en la 1940-aj jaroj post sia rolo kiel Anna en la militdrama filmo ''49th Parallel'' (1941), pro kiu ŝi ricevis la premion ''National Board of Review'' al la Plej Bonkvalita Aktorado, kaj post stelulaj roloj en ''Miranda'' (1948), ''Third Time Lucky'' (1949) kaj ''[[State Secret (filmo, 1950)|State Secret]]'' (1950). La [[Nigrablanka arto|nigrablanka]] aviada [[drama filmo]] de 1951 ''No Highway in the Sky'', kuna brit-usona produktaĵo, estis la unua rolo de Johns en la [[kinarto]] de [[Holivudo]]. Ŝi daŭrigis sian karieron laŭlonge de la venontaj jardekoj per stelulaj roloj en Britio kaj eksterlande, kiel ĉe ''The Weak and the Wicked'' (1954), ''Mad About Men'' (1954), ''The Court Jester'' (1955), ''The Sundowners'' (1960), ''The Cabinet of Caligari'' (1962), ''The Chapman Report'' (1962), kaj ''Under Milk Wood'' (1972). Fama pro sia raŭka voĉo,<ref> "Glynis Johns". TCM.com. Alirita la 3an de Novembro 2017. </ref> Johns kantis kantojn verkitajn specife por si kaj en kino kaj en teatro, kiel "Send In the Clowns", komponita de [[Stephen Sondheim]] por la produktaĵo de Broadvejo ''A Little Night Music'', en kiu ŝi kreis la rolon de Desiree Armfeldt kaj pro kiu ŝi ricevis premion Tony al la Plej Bonkvalita Aktorino en Muzikalo kaj premion ''Drama Desk'' al Plej Elstara Aktorino en Muzikalo, kaj "Sister Suffragette", verkita de la fratoj Sherman por la muzikalo [[Mary Poppins (1964)|Mary Poppins]] de [[Walt Disney]], en kiu ŝi ludis la rolon de Winifred Banks kaj pro kiu ŝi ricevis premion Laurel al la Plej Bonkvalita Helpaktorino. En 2016, je la morto de [[Zsa Zsa Gabor]], Johns iĝis la plej aĝa vivanta ano de la serio [[Batman (televidserio)|Batman]]. Je la morto de [[Olivia de Havilland]] en 2020, ŝi iĝis la plej aĝa vivanta nomumito al [[Oskar-premio]] en ajna aktorkategorio. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb name|0424318}} * {{IBDB nomo}} * [http://www.tcm.com/tcmdb/person/95527%7C62597/Glynis-Johns/ Glynis Johns] ĉe Turner Classic Movies * [https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp63894/glynis-johns Glynis Johns] ĉe [[Nacia Portretgalerio (Britio)]] * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p009mt9m Glynis Johns intervjuo] en BBC Radio 4 ''Desert Island Discs'', 24a de Aprilo 1976 {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Johns, Glynis}} [[Kategorio:Britaj aktoroj]] [[Kategorio:Britaj kantistoj]] [[Kategorio:Britaj dancistoj]] 6cxpfhwz1ybr69qsmkni0a6pwewo4ul 0 816674 9416883 9257515 2026-06-29T11:34:55Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9416883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GR |situo sur mapo=Centra Ateno |zomo=13 }}La '''Nacia Spionservo de Grekio''' ({{lang-el|Εθνική Περισσός Πονοχαριών}}, (ΕΥΠ), transliterumo: Ethniki Ypiresia Pliroforion, (EYP)) estas la registara spionagentejo de [[Grekio]] establita la [[9-a de majo|9-an de majo]], [[1953]] sub la nomo de la Centra Inteligenteco. La [[27-a de aŭgusto|27-an de aŭgusto]] [[1986]], la Centra Spionservo iĝis la Greka Nacia Spionservo, laŭ ministeria ordo de la sama jaro. La servo estas subigita al la Ministerio de [[Civila defendo]] de Grekio. Oni ne scias, kiom precize estas la nombro de la agentoj de la organizo, sed foje la grekaj amaskomunikiloj deklaras, la nombro estas proksimume 3 000 homoj. == Historio == La Greka Nacia Inteligenteco estis establita la [[7-a de majo|7-an de majo]] [[1953]] kiel '''la Centra Spionservo de Grekio''' ({{lang-el|Κεντρική Σεπιστεία Ονοματριών}} '''ΚΥΠ'''). La [[27-a de aŭgusto|27-an de aŭgusto]] [[1986]], ĝi iĝis la Nacia Spionservo. La Centra Spionservo de Grekio estis establita fare de agentoj de [[CIA]] de greka origino, la plej fama el kiuj estas Thomas Karamsins, la vicdirektoro de operacioj de la CIA, kiu estis profunde implikita en spionoperacioj kontraŭ la [[Socialismo|socialisma]] prezidanto de [[Ĉilio]], [[Salvador Allende]], en la [[1950-aj|1960-aj jaroj]] kaj [[1960-aj jaroj]]. Ĝis la [[1980-aj jaroj]], la Centra Spionservo estis la ĉefa spionagentejo en la lando kaj estis subordigita al la [[Militfortoj|armeo]], en [[1986]] - kun la establado de la Nacia Spionservo - ĝi iĝis civila spionagentejo. Ekde la fino de la [[1990-aj jaroj]] - kiel la plej multaj eŭropaj sekretaj servoj - la organizo okupiĝas pri [[Terorismo|kontraŭterorismo]] kaj batalo kontraŭ dormantaj teroristaj ĉeloj. Lia laboro temigas ĉefe la batalon kontraŭ turkaj spionoj kaj separistoj de la [[Turka Respubliko Norda Kipro]]. === La turka invado de Kipro === En [[2021]], iama [[spionoficiro]] kiu estis respondeca de la Kyrenia filio de la Nacia Spionservo koncedis ke Grekio kaj la ĥunto de [[Dimitrios Ioannidis]] sciis pri la turka invado de [[Kipro]] jam en aprilo [[1974]]. Li asertis ke la estraro de la lando povus damaĝi la turkojn kaj ke ĉiuj pruvoj por tio estis transdonita al la greka parlamento. Sed la enketo estis silentigita. === La afero de subaŭskultadoj === Fine de julio [[2022]], oni sciis, ke la greka registaro, pere de la Nacia Spionservo, hakis en la poŝtelefonon de opozicia gvidanto Nikos Androlakis kaj [[enketa ĵurnalismo|enketema ĵurnalisto]] Thanasis Koukakis, kiuj antaŭe esploris la komercajn rilatojn de la [[Ĉefministro de Grekio|greka ĉefministro]] [[Kiriakos Mitsotakis]]. La afero kaŭzis grandan politikan tumulton en la lando, malgraŭ ke antaŭe kiam la lando estis sub armea ĥunta reĝimo kie telefonaŭskultado la praktiko estis ordinara. Post la afero, la estro de la servo, [[Panagiotis Kontoleon]], eksiĝis kune kun la sekretario de la greka registaro. == Vidu ankaŭ == * [[Ministerio de nacia defendo (Grekio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nis.gr/ Oficiala Retejo de la Nacia Spionara Agentejo] (en la angla kaj la greka) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sekretaj servoj]] [[Kategorio:Armitaj fortoj de Grekio]] 2wn465byl0557iba8hf9wsj0mxs205n 0 820350 9416200 8530367 2026-06-28T13:43:25Z Thierry Saladin 1459 /* Privata vivo */ korekto de detalo 9416200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tucker Swanson McNear CARLSON''' naskita la [[16-a de majo|16-an de majo]] [[1969]]) estas konservativa politika [[raportisto]], [[verkisto]] kaj prezentisto de ĉiutaga [[Informa televido|aktuala]] programo en la kanalo [[Fox News]]. Ekde la 14-an de novembro 2016 li gastigas la televidan parolprogramon ''Tucker Carlson Tonight''. En la unua duono de 2020, la novaĵprogramo de Carlson averaĝis 4.33 milionojn da spektantoj, pli ol iu ajn alia novaĵprogramo en la historio de Usono. En 2006, li estis la unua elmetita en la tria sezono de la usona realspektaklo, Dancing with the Stars. Li estas kunfondinto kaj iama ĉefredaktisto de la novaĵo kaj komentaĵretejo The Daily Caller, kiu estis establita en 2010. La spektaklo de Carlson pri [[Fox News]] estas tre populara, kaj la rangigoj de la spektaklo estas preskaŭ duoblaj la rangigoj ricevitaj fare de [[Megan Kelly]], kiu prezentis spektaklon en tiu fendeto ĝis ŝi forlasis la Fox News kanalon <ref>[http://thehill.com/homenews/media/315888-foxs-tucker-carlson-nearly-doubling-megyn-kellys-primetime-ratings]</ref>. Tucker estas unu el la prezentistoj de amaskomunikiloj kiuj rilatis al la [[konspira teorio pri genocido de blankuloj]], kaj specife de farmistoj en [[Sud-Afriko]] <ref>[https://www.theguardian.com/world/2018/aug/23/white-farmers-trump-south-africa-tucker-carlson-far-right-influence]</ref>. Laŭ [[The New York Times]], Carlson estis unu el la malmultaj konsilistoj de prezidanto [[Donald Trump|Trump]], kiuj konsilis al li ne armee puni Iranon pro la faligo de usona [[Senpilota aviadilo]] en junio 2019 en la [[Hormuza Markolo]]. En tiu okazaĵo, Trump preferis tiun de konsiloj de Carlson super la konsilo de [[John R. Bolton]], [[Mike Pompeo]], [[Lindsey Graham]] kaj aliaj <ref>[https://www.nytimes.com/2019/06/21/us/politics/trump-iran-strike.html "Urged to Launch an Attack, Trump Listened to the Skeptics Who Said It Would Be a Costly Mistake"], The New York Times, la 21an de junio 2019</ref>. Carlson verkis tri librojn: * ''Politicians, Partisans and Parasites: My Adventures in Cable News'' ‏ 2003), * ''Ship of Fools: How a Selfish Ruling Class is Bringing America to the Brink of Revolution'' ‏ (2018)kaj * ''The Long Slide: Thirty Years in American Ĵurnalismo (2021)''. == Privata vivo == Tucker geedziĝis kun Susan Carlson (naskiĝinta Andrews) en 1991. Ambaŭ renkontiĝis kiam ili estis 15-jaraĝaj ĉe St. George High School kaj [[internulejo]] en [[Rod-Insulo]]. Carlson estis sendita por studi ĉe St. George kaj Andrews estis la filino de la lernejestro. La paro havas tri filinojn kaj filon <ref>Samantha Maffucci, "[https://www.yahoo.com/lifestyle/tucker-carlson-apos-wife-details-200340528.html Who Is Tucker Carlson's Wife? New Details About Susan Andrews] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230424083147/https://www.yahoo.com/lifestyle/tucker-carlson-apos-wife-details-200340528.html |date=2023-04-24 }}", Yahoo Life, December 22 2019</ref>. Carlson tute ne trinkas alkoholaĵojn ekde 2002. Antaŭ kelkaj jaroj li ĉesis fumi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.tuckercarlson.com}} * [https://www.foxnews.com/person/c/tucker-carlson Tucker Carlson] sur Fox News Kanalo * {{IMDb nomo|1227121}} * [https://www.c-span.org/person/?41986 Aperoj] ĉe C-SPAN {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carlson, Tucker}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj anglikanoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de feminismo]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] a86vg69vwjoodpjt7qsg8sy671pnlg1 0 822714 9416568 9407072 2026-06-28T23:37:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''José Luis BORAU Moradell''' ([[Zaragozo]], [[8-an de aŭgusto]] [[1929]] - [[Madrido]], [[23-an de novembro]] [[2012]]) estis hispana [[reĝisoro]], [[produktoro]], scenaristo, porokaza aktoro, eldonisto kaj kritikisto de [[kino]], membro de la ''[[Real Academia Española]]'' ekde 2008 ĝis sia morto, en 2012.<ref>[https://elpais.com/cultura/2012/11/23/actualidad/1353684682_964758.html «Algo más que un director de cine»,] [[El País]], 23a de novembro 2012. </ref><ref>[https://www.abc.es/play/cine/abci-jose-luis-borau-201211230000_noticia.html «Fallece José Luis Borau a los 83 años»,] ABC, 23a de novembro 2012. </ref> == Biografio == Li ekkarieris en la [[1960-aj jaroj]] per [[Itala vakera filmo|vakeraj filmoj]], kiuj ne sukcesis, kaj per diversaj taskoj rilataj al kino. Lia unua grava filmo estis la politika [[trilero]] ''Hay que matar a B.'' (1974), kiu montris lian detaleman stilon en la reĝisorado, konstruado de la historio kaj muntado. Tiu filmo disponis de internacia geaktoraro kun usonaj steluloj [[Burgess Meredith]] kaj [[Patricia Neal]]. Ĉefa komerca sukceso okazis en 1975 per la drama ''[[Furtivos]]'', kiu aktuale estas konsiderata unu de la ĉefaj ekzemploj de la kino de la fino de la frankisma epoko. Ĉefe impresas la enkondsuko de la intrigo en la media scenejaro de arbaroj. La filmo ege sukcesis kaj ricevis la Oran Konkon al la plej bona filmo en la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]], inter multaj aliaj premioj kaj honoroj. En 1979 li premieris ''La Sabina'', historio de pasio kaj superstiĉo okazanta en [[Andaluzio]]. [[Internacia kunprodukto|Kunproduktorado]] kun Svedio ebligis denove internacian geaktoraron. En 1984, li reĝisoris hispan-usona kunproduktoraĵo ''Río abajo'' (en Usono: ''On the Line'') kun [[David Carradine]] kaj [[Victoria Abril]], kiu ne atingis esperitan sukceson. Borau rekuperiĝis el tiu relativa malsukceso per sekva sukceso de publiko kaj kritiko en 1986 per ''Tata mía'' (kun Imperio Argentina kaj [[Carmen Maura]]), kiu inter alia atingis nomumon por [[Goja-premio]] al plej bona scenaro. Li ricevis la Ormedalon de la [[Kinakademio de Hispanio]] en 2000. == Filmoj == * (D) Reĝisoro * (G) Scenaristo * (P) Produktoro * (A) Aktoro === Kino === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''Jaro''' || '''Filmo''' || '''Reĝisoro''' |- | 2001 || ''El verano de Anna'' (P) || Jeanine Meerapfel |- | 2000 || ''Leo'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1997 || ''Niño nadie'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1996 || ''Ilona llega con la lluvia'' (A) || Sergio Cabrera |- | 1993 || ''Todos a la cárcel'' (A) || [[Luis García Berlanga]] |- | 1988 || ''Malaventura'' (A) || [[Manuel Gutiérrez Aragón]] |- | 1986 || ''Tata mía'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1984 || ''Río abajo (On the Line)'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1981 || ''Cuentos para una escapada'' (A) || |- | 1979 || ''La Sabina'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1978 || ''Sonámbulos'' (A) || Manuel Gutiérrez Aragón |- | 1977 || ''In memoriam'' (P) || Enrique Brasó |- | 1977 || ''El monosabio'' (GP) || Ray Rivas |- | 1976 || ''Camada negra'' (GP) || Manuel Gutiérrez Aragón |- | 1975 || ''La adúltera'' (A) || Roberto Bodegas |- | 1975 || ''[[Furtivos]]'' (DGPA) || José Luis Borau |- | 1973 || ''Hay que matar a B.'' (DGP) || José Luis Borau |- | 1972 || ''Mi querida señorita'' (GPA) || Jaime de Armiñán |- | 1970 || ''Un, dos, tres, al escondite inglés'' (PA) || Iván Zulueta |- | 1965 || ''Crimen de doble filo'' (D) || José Luis Borau |- | 1964 || ''Brandy'' (DG) || José Luis Borau |- |} === Televido === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''Jaro''' || '''Serio''' || '''Reĝisoro''' |- | 1992 || ''Celia'' (DGP) || José Luis Borau |- |} == Literaturaj verkoj == * ''Camisa de once varas'', Premio ''Tigre Juan de Narrativa''. * ''Navidad, horrible navidad'' * ''El amigo de invierno'' * ''Cuentos de Culver City'' * ''Palabra de cine''. === Kinkritiko === * ''Diccionario de cine español'' * ''La pintura en el cine, el cine en la pintura'' * ''Cine, arte y artilugios en el cine español''. === Publikigitaj scenaroj === * ''Leo''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * «[http://www.heraldo.es/noticias/cultura/el_cineasta_jose_luis_borau_premio_las_letras_aragonesas_2009.html El cineasta José Luis Borau, Premio de las Letras Aragonesas 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160401150234/http://www.heraldo.es/noticias/cultura/el_cineasta_jose_luis_borau_premio_las_letras_aragonesas_2009.html |date=2016-04-01 }}», ''Heraldo de Aragón'', 18a de decembro 2009. * «[http://www.gaceta.es/17-11-2008+jose_luis_borau_nuevo_academico_lengua,noticia_1img,10,12,38399 José Luis Borau, nuevo académico de la lengua] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210414234700/https://www.gaceta.es/17-11-2008+jose_luis_borau_nuevo_academico_lengua,noticia_1img,10,12,38399 |date=2021-04-14 }}», ''Gaceta de los Negocios''. {{Wayback|url=http://www.gaceta.es/17-11-2008+jose_luis_borau_nuevo_academico_lengua,noticia_1img,10,12,38399|date=20210414234700}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=José Luis Borau|revizio=148532068}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borau, Jose Luis}} [[Kategorio:Hispanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hispanaj kinproduktoroj]] kd252lhl6w8za6luh3cyko6b0hb00bo 0 824572 9416199 9377208 2026-06-28T13:43:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Gottfried OLEARIUS''' (naskiĝinta la {{Daton|28|0|1635}} en [[Halle (Saale)|Halle]], mortinta la {{Daton|21|5|1711}} en [[Arnstadt]]) estis [[protestantismo|protestantisma]] teologo kaj poeto de ekleziaj kantoj. == Vivo kaj agadoj == Estante la plej aĝa filo de teologo li frekventis la gimnazion de Halle kaj ekstudis en 1652/53 ĉe la [[Universitato de Lepsiko]] kie li bakalaŭriĝis en 1654 kaj magistriĝis en januaro 1656 pri filozofio. Poste li entreprenis studan vojaĝon al [[Strasburgo]], [[Hajdelbergo]], [[Marburg]] kaj (en 1658) al [[Jena]]. Reveninte al Halle li fariĝis adjunkto ĉe [[Marktkirche Unser Lieben Frauen|Preĝejo Nia kara sinjorino]], en 1662 samloke diakono kaj en 1685 pastoro kaj paralele inspektisto pri [[distrikto Saalkreis]]. En Halle li apogis la junan [[Johannes Riemer]]. En 1688 li sekvis vokiĝon je supera paroĥestreco kaj [[superintendanto|superintendanteco]] en Arnstadt. En Arnstadt li estis ankaŭ asesoro de la konsistorio kaj kontrolisto gimnazia (kie li ankaŭ mem instruistis). En 1689 li nomumiĝis konsistoria konsilisto. En la rolo de teologo li publikigis antaŭ ĉio pamfletojn pri aktualaj (teologiaj) kvereloj kaj verkis edifajn literaturaĵojn. Krome li furoris kiel eldonisto de kantolibroj kaj de kroniko de la urbo Halle.<ref>Gottfried Olearius: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert... Zu Ende ist als nützlicher Anhang beygefüget ERNESTI BROTUFFII, Des berühmten alten Historiographi Im Jahr 1554 verfaßte und zuvor niemals gedruckte Chronica von den SaltzBornen und Erbauung der Stadt Hall.'' Hall in Sachsen 1679 ([http://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 uni-halle.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606192353/https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 |date=2023-06-06 }}).</ref>. Ne forgesota estu ke li eĉ estis [[botaniko|botanikisto]]. Olearius estis edzo kvar fojojn. == Verkoj == * ''Lutherus Germaniae modernae periclitantis Helias.'' Leipzig 1663. * ''Ehren-Rettung contra D. Johann Schefflern.'' 1664. * ''Primitiae poeticae, Poetische Erstlinge, an Geistlichen Deutschen Liedern.'' Halle 1664 (posta titolo: Kirchliche Singe-Lust). * ''Hyacinth-Betrachtung.'' Leipzig 1665. * ''Augustinische Andachts-Flamme.'' 1666. * ''Offenbahrer Beweis, dass M. Luther zu des Pabstthums Reformation rechtmässig beruffen.'' 1666. * ''Trost, wider die Hiobs-Posten.'' 1668. * ''Geistliches Seelen-Paradiss und Lust-Garten.'' 1669. * ''Scrinium Antiquarium.'' 1671. * ''Abacus patrologicus sive primitivae usque ad reformationis a theandro Luthero peractae periodum, Ecclesiae christinae patrum atque doctorum alphabetica enumeratio atque in Patrologiae Joh. Gerhardi supplementum succincte instituta labore ac studio.'' Jena 1673. Kiel dua pligrandigita eldono: ''Bibliotheca scriptorum ecclesiasticorum.'' Eldonis la filo Johann Gottlieb Olearius, Jena 1711. * ''Coemiterium saxo-hallense, das ist, des wohlerbauten Gottes-Ackers der löblichen Stadt Hall in Saxen Beschreibung, darinnen die fürnembsten Grabmale und dero meistlich-denckwürdige Schrifften mit Fleis zusammen gebracht und sampt einem Anhang, der denckwürdigsten Grabmale, so in unterschiedlichen Kirchen in- und ausserhalb der Stadt Halle zu sehen.'' Wittenberg, 1674. * ''Vorblick des erfreulichen W.iedersehens im Ewigen leben.'' 1677. * ''Eröffnete Himmelspforte.'' Leipzig 1679. * ''Brotuff, Chronica von den Saltz-Bornen und Erbauung der Stadt Halle.'' In: ''Halygraphia aucta et continuata, Orts- und Zeit-Beschreibung der Stadt Hall in Sachsen, Vermehret und biß an das itzt lauffende 1679 Jahr erweitert.'' (eld.) Halle 1679 ([http://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 uni-halle.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230606192353/https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd17/content/titleinfo/469788 |date=2023-06-06 }}). * ''Tägliches Bet-Lied.'' ohne Ort 1686. * ''Kirchliche Singe-Lust.'' Arnstadt, dua eldono, 1697 (70 kantoj). * ''Die geistliche Psalm-Lust.'' 1698. == Literaturo == * Veronika Albrecht-Birkner: ''Pfarrerbuch der Kirchenprovinz Sachsen.'' Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2007, ISBN 978-3-374-02138-3, p. 379 * Art. „Olearius, Johann Gottfried“ ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie'', Band 24 (1887), p. 280 ([https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Olearius,_Johann_Gottfried&oldid=- tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/104156198 ligiloj ĉe DDB] * [http://gaebler.info/phpgedview/individual.php?pid=I1257&ged=cg.ged genealogio laŭ Gäbler]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191022114555/http://gaebler.info/phpgedview/individual.php?pid=I1257&ged=cg.ged |date=2019-10-22 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Olearius, Johann Gottfried}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Superintendantoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Ekleziaj kantoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1635]] [[Kategorio:Mortintoj en 1711]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] hpghh3bo2azrj1kn6itf759ixwtk8kf 0 826775 9416550 9090149 2026-06-28T22:58:44Z ThomasPusch 1869 9416550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = Scientia imperii decus et tutamen<br />"Scienca scio estas la kronanta gloro kaj sekurigilo de la imperio" |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = GB-LBH |zomo = 14 |retejo = }} La '''Imperia Kolegio Londona''' ({{lang-en|Imperial College London}}) aŭ sub ĝia oficiala plennomo '''Imperia Kolegio de scienco, teknologio kaj medicinp''' ({{lang|en|Imperial College of Science, Technology and Medicine}}) estas [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Universitato|universitata]] institucio en [[Londono]] kaj laŭ sendependaj rangotabeloj regule konsideriĝas unu de la plej bonaj akademiaj institucioj en la mondo. La kampoj de studo kaj esplorado ĉe Imperia Kolegio temigas la kampojn de scienco, [[Inĝenierarto|inĝenieristiko]] kaj [[medicino]], kaj la institucio eĉ establis [[entrepren-ekonomiko|komercan administran]] lernejon kaj [[Homa scienco|homsciencosekcion]]. La ĉefa kampuso de la universitato situas ĉe la limo [[Kensington kaj Chelsea|de la Reĝa kvartalo de Kensington kaj Chelsea]] kaj la [[City of Westminster]] en [[centra Londono]] kaj la ĉefpordego estas sur Exhibition Road. La universitato estis fondita laŭ reĝa dekreto de la [[8-a de julio]] [[1907]], sed estis administre subigita al la [[Universitato de Londono]] kaj ĝiaj studentoj ricevis siajn diplomojn ĝis 2003 de la Universitato de Londono. Ĝi fariĝis memstara institucio nur la 7-an de julio 2007 kiam ĝi fariĝis 100-jara. La universitato estas membro de pluraj internaciaj organizoj, interalie ĝi membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Krome, ĝi estas membro de neoficiala "triangula" grupo de la universitatoj de Kembriĝo, Londono kaj Oksfordo. <!-- pluaj tekstoj ankoraŭ ne estas, kaj malprobablas ke ruĝaj ligiloj estos helpaj : ... en la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj|Association of British Commonwealth Universities]] (ACU), AMBA, en EUA, en [[Monda la Alianco de Teknologiaj Universitatoj|Tutmonda Alianco de Teknologiaj Universitatoj]] (GlobalTech Alliance), en la [[Monda Forumo de Gvidantoj de Universitato|Global University Leaders Forum]] (GULF) kaj estis membro de la [[IDEA ligo]] ĝis decembro 2012. Krome, la universitato estas membro de pluraj organizoj en Britio: membro de la grupo G5, en MedCity (Londono), en la [[Konsorcio]] [[SES (universitatoj)|SES]] kaj en la [[Russell Group]]. --> == Historio == [[Dosiero:ImperialCollegeLondon.jpg|maldekstre|eta|Imperia Kolegio Londona]] La Imperia Kolegio estis fondita en 1907 kun la unio de tri instruejoj fonditaj en la grandurbo en la 19-a jarcento: la Urbo kaj Guilds College, la Royal School of Mines (Reĝa Lernejo de Minoj) kaj la Royal College of Sciences (Reĝa Kolegio de Sciencoj). La tri institucioj, kvankam ili ne perdis siajn nomojn, komencis funkcii sub la Imperia Kolegio, kiu estis fondita per reĝa dekreto de [[Eduardo la 7-a|Edward VII]] kaj iĝis parto de la administra sistemo de la [[Universitato de Londono]]. Ĉe la fino de la [[20-a jarcento]], tri medicinaj instruejoj estis aldonitaj al la medicina fakultato de la Instituto: la [[Hospitalo de Sankta Maria|St. Mary's Hospitalo]]-Lernejo de Medicino ([[1988]]), la Nacia Koro kaj Pulmo-Instituto (1995) kaj la Charing Cross Westminster Lernejo de Medicino (1997). La Lernejo de Medicino ĉe Imperial College kreskis eĉ pli en 1997 kiam la Reĝa Postdiploma Medicina Fakultato kaj la Instituto de [[Obstetriko]] kaj [[Ginekologio]] estis aldonitaj al ĝi. En 2000 ĝi estis kunfandita en la Kanada Instituto por [[Reŭmatologio]]. En [[2000]], fuzio ankaŭ estis okazigita inter Wye College - la agrikultura lernejo de la Universitato de Londono, funkciigante en la distrikto de [[Kent]] - kaj Imperial College. Tiutempe, estis postulite ke la motivoj de Imperial College por la fuzio devis akiri kontrolon de tero posedata fare de la Lernejo de Agrikulturo, kiu estis en monmalfacilaĵoj tiutempe. En decembro 2005, Imperial College sciigis la establadon de sciencparko sur la Wye-kampuso <ref>[http://www.imperial.ac.uk/P7130.htm New GBP1 billion world-class scientific research centre and facilities planned for Kent]</ref>. Tiu plano estis prirezignita post proksimume jaro en lumo de la opozicio de lokaj loĝantoj al la mediaj efikoj de konstruado de la esplorcentro. En septembro 2007, Wye College komencis esti administrita fare de la Universitato de Kent en kunlaboro kun Imperial College kaj ĝiaj diplomiĝintoj ricevos siajn gradojn de tiu universitato <ref>[http://www.kent.ac.uk/studying/where/wye/ Wye campus]</ref>. En [[1995]], sendependa akademia eldonejo estis inaŭgurita ĉe Imperial College: ''Imperial College Press''. En [[2002]], la administra strukturo de Imperial College estis ŝanĝita kun la forigo de la altlernejoj-[[kolegio]]j kiuj konsistigas la institucion. En [[2003]], Imperial College ricevis de la reĝkonsilio la aŭtoritaton aljuĝi kaj disdoni akademiajn gradojn. Tiu aŭtoritato estis en konflikto kun la administra subigo de la institucio al la Universitato de Londono kaj la 9-an de decembro 2005, Imperial College sciigis ke ĝi malfermis intertraktadojn kun la Universitato de Londono por apartigi la du instituciojn <ref>[http://www.imperial.ac.uk/P7134.htm Imperial College London to begin negotiations to withdraw from the University of London]. Imperial College London, December 9, 2005.</ref>. La institucio oficiale akiris sian sendependecon en julio 2007. Studentoj kiuj jam estis en la kurso de siaj studoj en la momento de la apartigo de la institucioj ricevis la elekton ricevi siajn gradojn de unu el la du universitatoj. == Kampuso == [[Dosiero:Imperial_College_London_down_Exhibition_Road.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Konstruaĵo de Imperial College Business School]] La ĉefa stud- kaj esploraktiveco ĉe Imperial College okazas sur la ĉefkampuso en [[South Kensington]] en Londono, areo kun alta koncentriĝo de kulturaj kaj instruaj institucioj: la [[Muzeo pri Natura Historio de Londono|Muzeo pri Natura Historio]], la [[Scienca Muzeo de Londono|Scienca Muzeo]], la [[Muzeo Viktoria kaj Alberto]], [[Reĝa Kolegio de Muziko]], [[Postgimnazio de Muziko]], la [[Reĝa Kolegio de Arto]], [[Royal Albert Hall]]. Ĉio ĉi estas mallonga distanco de kampuso. Imperial College havas du aliajn kampusojn, unu en Silwood Park en [[Berkshire]] Distrikto kaj la aliaj en Wye en [[Kent]] County. Imperial College faras instruajn agadojn en granda nombro da hospitaloj en la Londona metropolitena areo. En la [[1960-aj jaroj]], la centra kampuso estis vastigita por inkluzivi la lokon de la Imperia Instituto (Imperial Institute), de kiu nur la 87-metro-alta konstruaĵo de Queen's Tower nuntempe restas. Komence de la 21-a jarcento, la kampuso estas en konstruprospero kaj renovigo de konstruaĵoj, inter aliaj aĵoj, la komerca lernejo, sportcentro kaj studentaj dormejoj estis konstruitaj. == Politiko de akcepto por studado == Imperial College havas selekteman politikon akcepti studentojn por gradstudoj. Laŭ la datenoj de la institucio inter 1999-2007 la ĝenerala akceptoprocento por studoj en la gradprogramoj en la institucio estis sub 20% <ref>[http://www3.imperial.ac.uk/planning/statistics/collegestatistics College Statistics]</ref>. En 2007, la proporcio inter la nombro da petskriboj por akcepto al [[Bakalaŭro|bakalaŭraj]] studoj kaj la studentoj fakte akceptitaj estis 1:6.5 <ref>[http://www3.imperial.ac.uk/pls/portallive/docs/1/48959700.PDF Imperial College London, Statistics Pocket Guide 2007-08],</ref>. La akceptoprocento por studprogramoj por [[postlicencia edukado|progresintaj gradoj]] en 2007 estis 20%. == Akademia strukturo == Imperial College ofertas al siaj studentoj bakalaŭrajn kaj bakalaŭrajn programojn. Instruaj kaj esploraktivecoj estas organizitaj en tri fakultatoj: [[Inĝenierarto]], medicino kaj [[naturscienco]]. Aldone al la tri fakultatoj, ekzistas lernejo de negoco kaj komerco same kiel fako pri [[Homa scienco|homscienco]]. Tamen, la ĉefa celo de la homscienco-fako estas instruado de elektkursoj kaj kursoj en fremdaj lingvoj por la studentoj de la fakultatoj. La universitato instigas sciencstudantojn studi elektkursojn en la kampo de homscienco, en vasta gamo de temoj: [[filozofio]], etiko en scienco kaj teknologio, [[historio]], [[Modernisma literaturo]] kaj teatro, 20-a-jarcenta arto, filmstudoj, kaj pli. Estas eĉ kursoj por lerni diversajn fremdajn lingvojn, inkluzive de: [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], [[itala]], [[japana]], [[rusa]], [[hispana]], [[araba]], [[nederlanda]], [[mandarena ĉina]] kaj [[urdua]]. La Fako de Homaroj eĉ administras gradprogramon pri scienca tradukado. En la akademia jaro 2007-2008, 12,319 studentoj studis ĉe Imperial College, de kiuj 8,419 estis bakalaŭraj studentoj kaj la resto estis postbakalaŭraj studentoj. Pli ol triono de studentoj de la Imperial College ne estas britaj, multaj el ili eĉ ne estas el [[Eŭropa Unio|EU-]]landoj. En la akademia jaro 2007-2008, 29% de ĉiuj studentoj de la institucio venis de landoj kiuj ne estas membroj de la Eŭropa Unio. La dek landoj el kiuj venas la plej granda nombro da {{J|eksterlanda studento}}, ekde la lerneja jaro 2007-2008, estas: Ĉinio, Singapuro, Niĝerio, Malajzio, Italio, Barato, Grekio, Germanio, Francio kaj Kipro. Studentoj konsistigis nur 36.5% de la totala studentaro en la 2007-2008 akademia jaro kaj en kelkaj inĝenieristikstudprogramoj la nombro da studentinoj estas tre malgranda. === Akademia takso === La universitato estas konsiderita unu el la plej bonaj en la mondo, kaj estas konstante vicigita inter la ĉefaj institucioj en la UK kaj la mondo. Rangotabeloj por 2021: * Britaj rangotabeloj: 4-a loko laŭ la gazeto ''[[The Times]] / [[The Sunday Times]]'', 5-a loko laŭ The Complete University Guide, 7-a loko laŭ la brita gazeto ''[[The Guardian]]''. * Tutmondaj rangotabeloj: 8-a loko laŭ {{Q|Q1790510}}, 17-a loko laŭ CWTS Leiden, 11-a loko laŭ [[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education]], 25-a loko laŭ "{{Q|Q478743}}". == Esplorado == La enspezo de Imperial College de esplorsubvencioj kaj esplorkontraktoj estas inter la plej altaj en la UK, en la akademia jaro 2006-2007 la institucio alportis pli ol 230 milionoj [[Brita pundo|£]] en stipendioj kaj esplorkontraktoj. Imperial College posedas firmaon por komercaj aplikoj de teknologiaj evoluoj nomitaj Imperial Innovations. Imperia Kolegio instigas esplorfakultatojn por komercigi la fruktojn de ilia esplorado. == Notindaj eks-studentoj kaj fakultato == <gallery class="center"> Dosiero:Cyril_Norman_Hinshelwood_Nobel.jpg|Siro [[Cyril Norman Hinshelwood]] Dosiero:Rajiv_Gandhi_(1987).jpg|[[Rajiv Gandhi]] Dosiero:Professor_Abdus_Salam.gif|[[Abdus Salam]] Dosiero:Alexander_Fleming_3.jpg|Siro [[Alexander Fleming]] Dosiero:Blackett.jpg|[[Patrick Blackett, Baron Blackett]] Dosiero:Sir_William_Crookes_1906.jpg|Siro [[William Crookes]] Dosiero:Thomas_Henry_Huxley_-_Project_Gutenberg_eText_16935.jpg|[[Thomas Huxley]] Dosiero:John_Pendry_2014b.jpg|Siro [[John Pendry]] Dosiero:Portrait_of_H._G._Wells.jpg|[[H.G. Wells]] Dosiero:Geoffrey_Wilkinson_(ca._1976).jpg|[[Geoffrey Wilkinson]] Dosiero:Dame_Sally_Davies_FMedSci_DBE_FRS.jpg|Damם [[Sally Davies (doctor)|Sally Davies]] Dosiero:Brian-May_with_red_special.jpg|Siro [[Brian May]] CBE Dosiero:Nobel_Prize_24_2013.jpg|[[Peter Higgs]] Dosiero:Lord_Winston_2011_(Portrait).jpg|[[Robert Winston|Robert Winston, Barono Winston]] Dosiero:Professor_Martin_Hairer_FRS.jpg|Siro [[Martin Hairer]] </gallery>[[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)|Nobel-premiitoj]] : (medicino) [[Alexander Fleming|Siro Alexander Fleming]], [[Ernst Boris Chain|Siro Ernst Boris Chain]], [[Frederick Gowland Hopkins|Siro Frederick Gowland Hopkins]], [[Andrew Huxley|Siro Andrew Fielding Huxley]], [[Rodney Robert Porter]], (fiziko) [[Abdus Salam]], [[George Paget Thomson|Siro George Paget Thomson]], [[Patrick Blackett, Baron Blackett]], [[Dennis Gabor]], [[Peter Higgs]], (kemio) [[Norman Haworth|Siro Norman Haworth]], [[Cyril Norman Hinshelwood|Siro Cyril Norman Hinshelwood]], [[Derek Barton|Siro Derek Barton]], [[Geoffrey Wilkinson|Siro Geoffrey Wilkinson]], [[George Porter|Siro George Porter]].<ref name="Imperial.ac.uk">{{Cite web|url=http://www.imperial.ac.uk/about/introducing-imperial/our-people/award-winners/|title=Award winners &#124; Imperial College London|publisher=Imperial.ac.uk|access-date=10 March 2015}}</ref> [[Fields-Medalo|Fields-premiitoj]]: [[Klaus Roth|Klaus Friedrich Roth]], [[Simon Donaldson|Siro Simon Donaldson]], [[Martin Hairer]].<ref>{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/about/introducing-imperial/our-people/award-winners/fields-medallists/|title=Fields medallists|website=Imperial College London|language=en-GB|access-date=13 July 2018}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * Works by or about Imperial College London at Internet Archive {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Russell Group]] [[Kategorio:Universitatoj en Britio]] m8dlvbqya7corcnjq6suo9ejhxek5dk 0 826783 9416537 8787229 2026-06-28T22:48:30Z ThomasPusch 1869 9416537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = KR |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:KAIST_fountains_view.jpg|eta|Vido de la ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:KAIST's_sport_complex_at_night.jpg|eta|La sporta komplekso de KAIST ĉe nokto]]La '''Koreia Altlernejo de Scienco kaj Teknologio''' ([[Korea lingvo|koree]] : '''한국과학기지원''', aŭ mallongigite: '''KAIST''') estas [[nacia universitato|nacia]] [[Esplora universitato|esploruniversitato]] situanta en [[Deĝon]], [[Sud-Koreio]]. La instituto estis establita fare de la korea registaro en 1971 kiel la unua publika esplorinstitucio de la lando traktanta sciencon kaj inĝenieristikon <ref name="kaistherald2">{{Cite web|last=Park|first=Geunhong|date=21 April 2011|title=The Advance of a Korean Institute: A Brief History of KAIST|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=158|access-date=11 July 2013|website=herald.kaist.ac.kr|publisher=KAIST Herald}}</ref>. KAIST estas konsiderata unu el la plej prestiĝaj akademiaj institucioj en la lando <ref>{{Cite web|title=Top 10 Universities in South Korea 2019 {{!}} Top Universities|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/asian-university-rankings/top-10-universities-south-korea-2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)|url=https://roundranking.com/universities/korea-advanced-institute-of-science-and-technology-kaist.html?sort=O&year=2021&subject=SO|access-date=2021-06-29|website=roundranking.com}}</ref>. Nuntempe, proksimume 10,504 studentoj studas en la instituto kaj 1,342 fakultatanoj laboras tie. En 2013, la buĝeto de la instituto estis ĉirkaŭ 765 milionoj USD, de kiuj 459 milionoj USD estis por esplorado. La instituto kunlaboris kun multaj institucioj, inkluzive de la [[Teknika Universitato de Danio]] <ref>{{Cite web|title=Technical University of Denmark and KAIST To Launch Dual Degree Program|url=http://www.dtu.dk/english/Education/msc/Joint-International-Programmes-1-/KAIST|access-date=29 May 2016|publisher=Technical University of Denmark}}</ref>, [[Universitato Carnegie Mellon|Carnegie Mellon University]] <ref>{{Cite web|date=4 October 2007|title=Carnegie Mellon and KAIST To Launch Dual Degree Program in Civil and Environmental Engineering|url=http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|access-date=27 June 2013|website=cmu.edu|publisher=Carnegie Mellon University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084758/http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|archivedate=2016-03-04}}</ref>, la [[Georgia Instituto de Teknologio]] <ref>{{Cite web|date=23 May 2012|title=GT-ECE/KAIST-EE Dual BS and MS Program|url=http://www.gt-kaist-dd.gatech.edu/|access-date=27 June 2013|website=gatech.edu|publisher=Georgia Institute of Technology}}</ref>, la [[Teknologia Universitato Berlino]] <ref>{{Cite web|title=Agreement on Dual Degree Master Program Between KAIST Department of Computer Science and Technische Universitat Berlin Fakultat fur Elektrotechnik und Informatik (Fakultat IV)|url=http://www.eecs.tu-berlin.de/fileadmin/f4/fkIVdokumente/doppelabkommen/dd-tu-kaist.pdf|access-date=27 June 2013|website=eecs.tu-berlin.de}}</ref>, kaj la [[Teknologia Universitato de Munkeno]] <ref>{{Cite web|title=KAIST Goals and Strategies|url=http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|archive-date=28 May 2010|access-date=27 June 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php |date=2010-05-28 }}</ref>. La instituto estas membro de la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj|Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj]] kaj la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo|Pacifika Oceana Universitatoj Asocio]]. == Historio == La instituto estis fondita en 1971 kiel la Korea Instituto de Altnivela Scienco (KAIS) per prunto de ses milionoj da dolaroj (38 milionoj USD en 2019 <ref>{{Cite web|date=11 July 2013|title=The Inflation Calculator|url=http://www.westegg.com/inflation/infl.cgi|access-date=11 July 2013|website=Westegg.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326173743/https://westegg.com/inflation/infl.cgi|archivedate=2018-03-26}}</ref>) de la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo]] kaj kun la subteno de prezidanto [[Bak Ĝeong-Hui|Park Chung-hee]] <ref name="kaistherald2" />. La akademia programo de la instituto estis deizajnita plejparte fare de la vicprezidanto de [[Universitato Stanford]], Frederick A. Terman kaj Chung Geum-Mo, profesoro ĉe la Politeknika Instituto de Broklino <ref>{{Cite web|title=KAIST's history and vision|url=http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|archive-date=12 October 2013|access-date=11 July 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do |date=2013-10-12 }}</ref>. La du ĉefaj funkcioj de la instituto estis la trejnado de sciencistoj kaj inĝenieroj kaj la evoluo de alteduko en la lando. La esplorado komenciĝis en 1973. En 1981, la registaro kunfandis la Koreian Altlernejon de Scienco kaj la Koreian Instituton de Scienco kaj Teknologio (KIST) por formi la Koreian Altnivelan Instituton de Scienco kaj Teknologio. La institutoj estis dividitaj en 1989 pro administraddisputoj. En la sama jaro, KAIST kaj la Korea Institute of Technology (KIT) estis kunfanditaj kaj translokiĝis de [[Seulo]] al sia nuna loko. La nuna nomo de la loko estis adoptita en 2008. == Akademio == Akcepto al la instituto baziĝas ĉefe sur notoj en matematikaj kaj sciencaj kursoj, rekomendleteroj de instruistoj de antaŭaj institucioj kaj ne sur normigita universitata testo. En 2014, la postgimnazia akceptoprocento estis 14.9% de ĉiuj koreaj studentoj, kaj 13.2% de studentoj de ekster Koreio <ref>{{Cite web|title=International Acceptance Rate Falls|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=1000|access-date=2017-05-30|website=herald.kaist.ac.kr|language=ko}}</ref>. Doktoraj studentoj, kiuj deĵoris en korea militservo, ricevas avantaĝojn de la militistaro. Ĝis 80% de la kursoj instruitaj en la instituto estas faritaj en la angla. Studentoj povas aliĝi al la lernejo tra "malferma grava sistemo" kiu permesas al studentoj preni klasojn por tri esprimoj kaj tiam elekti disciplinon kiu konvenas sian talenton, kaj studentoj rajtas ŝanĝi sian majoron iam ajn. KAIST ankaŭ produktis multajn doktorajn gradojn tra la kombinita majstra kaj doktora programo kaj frua kompletigosistemo. Studentoj devas publikigi artikolojn en internacie famaj akademiaj revuoj por diplomiĝo <ref>{{Cite web|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Undergraduate|url=http://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|access-date=August 17, 2016|website=kaist.ac.kr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708040224/https://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|archivedate=2019-07-08}}</ref>. == Studentoj == En la jaroj 1975-2021, proksimume 69,388 studentiĝis ĉe la instituto. El tiuj, 19,457 havas bakalaŭron, 35,513 havas magistron kaj 14,418 havas doktorecon. En la printempo de 2021, proksimume 10,793 studentoj studis ĉe KAIST (el kiuj 817 studentoj el 81 landoj - igante ĝin unu el la plej diversaj institucioj en la lando). Pli ol 70 procentoj de KAIST-diplomiĝintoj antaŭe ekzamenis specialecajn sciencmezlernejojn <ref>{{Cite web|date=2019-04-25|title=KAIST Acceptance Rate|url=https://www.acceptance-rates.com/kaist-acceptance-rate/|access-date=2021-01-29|website=Acceptance Rates|language=en-US}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Organizo == La instituto funkciigas tra ses altlernejoj, du lernejoj kaj 33 sekcioj kaj sekcioj. * La Kolegio de Natursciencoj ** Fako de Fiziko ** Sekcio de Matematikaj Sciencoj ** Sekcio de Kemio ** Diplomiĝinta Lernejo de Nanoscienco kaj Teknologio * Kolegio de Vivsciencoj kaj Bioinĝenierado ** Sekcio de Biologiaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Medicinaj Sciencoj kaj Inĝenieristiko * Kolegio de Inĝenieristiko ** Lernejo de Mekanika kaj Spaca Inĝenierado *** Sekcio de Mekanika Inĝenierado *** Sekcio de Aeronaŭtiko kaj Spaca Inĝenierado ** Lernejo de Elektrotekniko ** Lernejo de Komputado ** Sekcio de Civila kaj Media Inĝenierado ** Sekcio de Biologia kaj Cerba Inĝenierado ** Sekcio de Industria Dezajno ** Sekcio de Industria kaj Sisteminĝenieristiko *** Diplomiĝinta Lernejo de Scio-Servo-Inĝenieristiko ** Sekcio de Kemia kaj Biomolekula Inĝenieristiko ** Sekcio de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko ** Sekcio de Nuklea kaj Kvantuma Inĝenierado ** Sekcio de Informo kaj Komunikado-Inĝenierado ** La Lernejo de Verda Transportado ** EEWS (Energio, Medio, Akvo kaj Daŭripovo) Diplomiĝinta Lernejo ** Diplomiĝinta Lernejo de Artefarita Inteligenteco * Kolegio de Arto kaj Socio ** Lernejo de Homaroj kaj Sociaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Kultura Teknologio ** La Lernejo de Strategio ** Diplomiĝinta Lernejo de Scienco kaj Teknologia Politiko * La Kolegio de Komerco ** La sekcio por magistro kaj doktoreco ** La Lernejo de Komercadministracio kaj Teknologio ** Lernejo de Administrado-Inĝenieristiko ** Diplomiĝinta Lernejo de Financo ** Diplomiĝinta Lernejo de Informado kaj Media Administrado ** Lernejo pri Verda Kresko ** La Lernejo de Transdisciplinaj Studoj La instituto ankaŭ havas tri esplorinstitutojn <ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=About KAIST|url=http://www.kaist.edu/html/en/kaist/kaist_010201.html|access-date=20 June 2014|website=www.kaist.edu}}</ref> == Akademiaj rangigoj == [[QS-rangotabelo de universitatoj en la mondo|QS-rangotabelo]]: * Unua loko en la lando * Naŭa loko en [[Azio]] * 39-a loko en la mondo {{Q|Q478743}}: * Tria loko en Sud-Koreio * 201-300 loko en la mondo Times Higher Education World University Rankings * 13-a loko en Azio * 96-a loko en la mondo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/en/}} ({{en}}}) * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/kr/}} ({{ko}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] g2nbkf2w3uuowsdvxvpovmmkwdww4st 9416558 9416537 2026-06-28T23:06:00Z ThomasPusch 1869 /* Akademiaj rangigoj */ 9416558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = KR |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:KAIST_fountains_view.jpg|eta|Vido de la ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:KAIST's_sport_complex_at_night.jpg|eta|La sporta komplekso de KAIST ĉe nokto]]La '''Koreia Altlernejo de Scienco kaj Teknologio''' ([[Korea lingvo|koree]] : '''한국과학기지원''', aŭ mallongigite: '''KAIST''') estas [[nacia universitato|nacia]] [[Esplora universitato|esploruniversitato]] situanta en [[Deĝon]], [[Sud-Koreio]]. La instituto estis establita fare de la korea registaro en 1971 kiel la unua publika esplorinstitucio de la lando traktanta sciencon kaj inĝenieristikon <ref name="kaistherald2">{{Cite web|last=Park|first=Geunhong|date=21 April 2011|title=The Advance of a Korean Institute: A Brief History of KAIST|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=158|access-date=11 July 2013|website=herald.kaist.ac.kr|publisher=KAIST Herald}}</ref>. KAIST estas konsiderata unu el la plej prestiĝaj akademiaj institucioj en la lando <ref>{{Cite web|title=Top 10 Universities in South Korea 2019 {{!}} Top Universities|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/asian-university-rankings/top-10-universities-south-korea-2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)|url=https://roundranking.com/universities/korea-advanced-institute-of-science-and-technology-kaist.html?sort=O&year=2021&subject=SO|access-date=2021-06-29|website=roundranking.com}}</ref>. Nuntempe, proksimume 10,504 studentoj studas en la instituto kaj 1,342 fakultatanoj laboras tie. En 2013, la buĝeto de la instituto estis ĉirkaŭ 765 milionoj USD, de kiuj 459 milionoj USD estis por esplorado. La instituto kunlaboris kun multaj institucioj, inkluzive de la [[Teknika Universitato de Danio]] <ref>{{Cite web|title=Technical University of Denmark and KAIST To Launch Dual Degree Program|url=http://www.dtu.dk/english/Education/msc/Joint-International-Programmes-1-/KAIST|access-date=29 May 2016|publisher=Technical University of Denmark}}</ref>, [[Universitato Carnegie Mellon|Carnegie Mellon University]] <ref>{{Cite web|date=4 October 2007|title=Carnegie Mellon and KAIST To Launch Dual Degree Program in Civil and Environmental Engineering|url=http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|access-date=27 June 2013|website=cmu.edu|publisher=Carnegie Mellon University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084758/http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|archivedate=2016-03-04}}</ref>, la [[Georgia Instituto de Teknologio]] <ref>{{Cite web|date=23 May 2012|title=GT-ECE/KAIST-EE Dual BS and MS Program|url=http://www.gt-kaist-dd.gatech.edu/|access-date=27 June 2013|website=gatech.edu|publisher=Georgia Institute of Technology}}</ref>, la [[Teknologia Universitato Berlino]] <ref>{{Cite web|title=Agreement on Dual Degree Master Program Between KAIST Department of Computer Science and Technische Universitat Berlin Fakultat fur Elektrotechnik und Informatik (Fakultat IV)|url=http://www.eecs.tu-berlin.de/fileadmin/f4/fkIVdokumente/doppelabkommen/dd-tu-kaist.pdf|access-date=27 June 2013|website=eecs.tu-berlin.de}}</ref>, kaj la [[Teknologia Universitato de Munkeno]] <ref>{{Cite web|title=KAIST Goals and Strategies|url=http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|archive-date=28 May 2010|access-date=27 June 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php |date=2010-05-28 }}</ref>. La instituto estas membro de la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj|Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj]] kaj la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo|Pacifika Oceana Universitatoj Asocio]]. == Historio == La instituto estis fondita en 1971 kiel la Korea Instituto de Altnivela Scienco (KAIS) per prunto de ses milionoj da dolaroj (38 milionoj USD en 2019 <ref>{{Cite web|date=11 July 2013|title=The Inflation Calculator|url=http://www.westegg.com/inflation/infl.cgi|access-date=11 July 2013|website=Westegg.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326173743/https://westegg.com/inflation/infl.cgi|archivedate=2018-03-26}}</ref>) de la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo]] kaj kun la subteno de prezidanto [[Bak Ĝeong-Hui|Park Chung-hee]] <ref name="kaistherald2" />. La akademia programo de la instituto estis deizajnita plejparte fare de la vicprezidanto de [[Universitato Stanford]], Frederick A. Terman kaj Chung Geum-Mo, profesoro ĉe la Politeknika Instituto de Broklino <ref>{{Cite web|title=KAIST's history and vision|url=http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|archive-date=12 October 2013|access-date=11 July 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do |date=2013-10-12 }}</ref>. La du ĉefaj funkcioj de la instituto estis la trejnado de sciencistoj kaj inĝenieroj kaj la evoluo de alteduko en la lando. La esplorado komenciĝis en 1973. En 1981, la registaro kunfandis la Koreian Altlernejon de Scienco kaj la Koreian Instituton de Scienco kaj Teknologio (KIST) por formi la Koreian Altnivelan Instituton de Scienco kaj Teknologio. La institutoj estis dividitaj en 1989 pro administraddisputoj. En la sama jaro, KAIST kaj la Korea Institute of Technology (KIT) estis kunfanditaj kaj translokiĝis de [[Seulo]] al sia nuna loko. La nuna nomo de la loko estis adoptita en 2008. == Akademio == Akcepto al la instituto baziĝas ĉefe sur notoj en matematikaj kaj sciencaj kursoj, rekomendleteroj de instruistoj de antaŭaj institucioj kaj ne sur normigita universitata testo. En 2014, la postgimnazia akceptoprocento estis 14.9% de ĉiuj koreaj studentoj, kaj 13.2% de studentoj de ekster Koreio <ref>{{Cite web|title=International Acceptance Rate Falls|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=1000|access-date=2017-05-30|website=herald.kaist.ac.kr|language=ko}}</ref>. Doktoraj studentoj, kiuj deĵoris en korea militservo, ricevas avantaĝojn de la militistaro. Ĝis 80% de la kursoj instruitaj en la instituto estas faritaj en la angla. Studentoj povas aliĝi al la lernejo tra "malferma grava sistemo" kiu permesas al studentoj preni klasojn por tri esprimoj kaj tiam elekti disciplinon kiu konvenas sian talenton, kaj studentoj rajtas ŝanĝi sian majoron iam ajn. KAIST ankaŭ produktis multajn doktorajn gradojn tra la kombinita majstra kaj doktora programo kaj frua kompletigosistemo. Studentoj devas publikigi artikolojn en internacie famaj akademiaj revuoj por diplomiĝo <ref>{{Cite web|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Undergraduate|url=http://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|access-date=August 17, 2016|website=kaist.ac.kr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708040224/https://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|archivedate=2019-07-08}}</ref>. == Studentoj == En la jaroj 1975-2021, proksimume 69,388 studentiĝis ĉe la instituto. El tiuj, 19,457 havas bakalaŭron, 35,513 havas magistron kaj 14,418 havas doktorecon. En la printempo de 2021, proksimume 10,793 studentoj studis ĉe KAIST (el kiuj 817 studentoj el 81 landoj - igante ĝin unu el la plej diversaj institucioj en la lando). Pli ol 70 procentoj de KAIST-diplomiĝintoj antaŭe ekzamenis specialecajn sciencmezlernejojn <ref>{{Cite web|date=2019-04-25|title=KAIST Acceptance Rate|url=https://www.acceptance-rates.com/kaist-acceptance-rate/|access-date=2021-01-29|website=Acceptance Rates|language=en-US}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Organizo == La instituto funkciigas tra ses altlernejoj, du lernejoj kaj 33 sekcioj kaj sekcioj. * La Kolegio de Natursciencoj ** Fako de Fiziko ** Sekcio de Matematikaj Sciencoj ** Sekcio de Kemio ** Diplomiĝinta Lernejo de Nanoscienco kaj Teknologio * Kolegio de Vivsciencoj kaj Bioinĝenierado ** Sekcio de Biologiaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Medicinaj Sciencoj kaj Inĝenieristiko * Kolegio de Inĝenieristiko ** Lernejo de Mekanika kaj Spaca Inĝenierado *** Sekcio de Mekanika Inĝenierado *** Sekcio de Aeronaŭtiko kaj Spaca Inĝenierado ** Lernejo de Elektrotekniko ** Lernejo de Komputado ** Sekcio de Civila kaj Media Inĝenierado ** Sekcio de Biologia kaj Cerba Inĝenierado ** Sekcio de Industria Dezajno ** Sekcio de Industria kaj Sisteminĝenieristiko *** Diplomiĝinta Lernejo de Scio-Servo-Inĝenieristiko ** Sekcio de Kemia kaj Biomolekula Inĝenieristiko ** Sekcio de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko ** Sekcio de Nuklea kaj Kvantuma Inĝenierado ** Sekcio de Informo kaj Komunikado-Inĝenierado ** La Lernejo de Verda Transportado ** EEWS (Energio, Medio, Akvo kaj Daŭripovo) Diplomiĝinta Lernejo ** Diplomiĝinta Lernejo de Artefarita Inteligenteco * Kolegio de Arto kaj Socio ** Lernejo de Homaroj kaj Sociaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Kultura Teknologio ** La Lernejo de Strategio ** Diplomiĝinta Lernejo de Scienco kaj Teknologia Politiko * La Kolegio de Komerco ** La sekcio por magistro kaj doktoreco ** La Lernejo de Komercadministracio kaj Teknologio ** Lernejo de Administrado-Inĝenieristiko ** Diplomiĝinta Lernejo de Financo ** Diplomiĝinta Lernejo de Informado kaj Media Administrado ** Lernejo pri Verda Kresko ** La Lernejo de Transdisciplinaj Studoj La instituto ankaŭ havas tri esplorinstitutojn <ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=About KAIST|url=http://www.kaist.edu/html/en/kaist/kaist_010201.html|access-date=20 June 2014|website=www.kaist.edu}}</ref> == Akademiaj rangigoj == {{Q|Q1790510}} * Unua loko en la lando * Naŭa loko en [[Azio]] * 39-a loko en la mondo {{Q|Q478743}}: * Tria loko en Sud-Koreio * 201-300 loko en la mondo Times Higher Education World University Rankings * 13-a loko en Azio * 96-a loko en la mondo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/en/}} ({{en}}}) * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/kr/}} ({{ko}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] f80m7isj2g06g60cvp7ly1fxhxqn11j 9416560 9416558 2026-06-28T23:07:45Z ThomasPusch 1869 morta ligilo, arkivigo ne troveblis 9416560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = KR |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:KAIST_fountains_view.jpg|eta|Vido de la ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:KAIST's_sport_complex_at_night.jpg|eta|La sporta komplekso de KAIST ĉe nokto]]La '''Koreia Altlernejo de Scienco kaj Teknologio''' ([[Korea lingvo|koree]] : '''한국과학기지원''', aŭ mallongigite: '''KAIST''') estas [[nacia universitato|nacia]] [[Esplora universitato|esploruniversitato]] situanta en [[Deĝon]], [[Sud-Koreio]]. La instituto estis establita fare de la korea registaro en 1971 kiel la unua publika esplorinstitucio de la lando traktanta sciencon kaj inĝenieristikon <ref name="kaistherald2">{{Cite web|last=Park|first=Geunhong|date=21 April 2011|title=The Advance of a Korean Institute: A Brief History of KAIST|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=158|access-date=11 July 2013|website=herald.kaist.ac.kr|publisher=KAIST Herald}}</ref>. KAIST estas konsiderata unu el la plej prestiĝaj akademiaj institucioj en la lando <ref>{{Cite web|title=Top 10 Universities in South Korea 2019 {{!}} Top Universities|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/asian-university-rankings/top-10-universities-south-korea-2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)|url=https://roundranking.com/universities/korea-advanced-institute-of-science-and-technology-kaist.html?sort=O&year=2021&subject=SO|access-date=2021-06-29|website=roundranking.com}}</ref>. Nuntempe, proksimume 10,504 studentoj studas en la instituto kaj 1,342 fakultatanoj laboras tie. En 2013, la buĝeto de la instituto estis ĉirkaŭ 765 milionoj USD, de kiuj 459 milionoj USD estis por esplorado. La instituto kunlaboris kun multaj institucioj, inkluzive de la [[Teknika Universitato de Danio]] <ref>{{Cite web|title=Technical University of Denmark and KAIST To Launch Dual Degree Program|url=http://www.dtu.dk/english/Education/msc/Joint-International-Programmes-1-/KAIST|access-date=29 May 2016|publisher=Technical University of Denmark}}</ref>, [[Universitato Carnegie Mellon|Carnegie Mellon University]] <ref>{{Cite web|date=4 October 2007|title=Carnegie Mellon and KAIST To Launch Dual Degree Program in Civil and Environmental Engineering|url=http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|access-date=27 June 2013|website=cmu.edu|publisher=Carnegie Mellon University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084758/http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|archivedate=2016-03-04}}</ref>, la [[Georgia Instituto de Teknologio]] <ref>{{Cite web|date=23 May 2012|title=GT-ECE/KAIST-EE Dual BS and MS Program|url=http://www.gt-kaist-dd.gatech.edu/|access-date=27 June 2013|website=gatech.edu|publisher=Georgia Institute of Technology}}</ref>, la [[Teknologia Universitato Berlino]] <ref>{{Cite web|title=Agreement on Dual Degree Master Program Between KAIST Department of Computer Science and Technische Universitat Berlin Fakultat fur Elektrotechnik und Informatik (Fakultat IV)|url=http://www.eecs.tu-berlin.de/fileadmin/f4/fkIVdokumente/doppelabkommen/dd-tu-kaist.pdf|access-date=27 June 2013|website=eecs.tu-berlin.de}}</ref>, kaj la [[Teknologia Universitato de Munkeno]] <ref>{{Cite web|title=KAIST Goals and Strategies|url=http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|archive-date=28 May 2010|access-date=27 June 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php |date=2010-05-28 }}</ref>. La instituto estas membro de la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj|Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj]] kaj la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo|Pacifika Oceana Universitatoj Asocio]]. == Historio == La instituto estis fondita en 1971 kiel la Korea Instituto de Altnivela Scienco (KAIS) per prunto de ses milionoj da dolaroj (38 milionoj USD en 2019 <ref>{{Cite web|date=11 July 2013|title=The Inflation Calculator|url=http://www.westegg.com/inflation/infl.cgi|access-date=11 July 2013|website=Westegg.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326173743/https://westegg.com/inflation/infl.cgi|archivedate=2018-03-26}}</ref>) de la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo]] kaj kun la subteno de prezidanto [[Bak Ĝeong-Hui|Park Chung-hee]] <ref name="kaistherald2" />. La akademia programo de la instituto estis deizajnita plejparte fare de la vicprezidanto de [[Universitato Stanford]], Frederick A. Terman kaj Chung Geum-Mo, profesoro ĉe la Politeknika Instituto de Broklino <ref>{{Cite web|title=KAIST's history and vision|url=http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|archive-date=12 October 2013|access-date=11 July 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do |date=2013-10-12 }}</ref>. La du ĉefaj funkcioj de la instituto estis la trejnado de sciencistoj kaj inĝenieroj kaj la evoluo de alteduko en la lando. La esplorado komenciĝis en 1973. En 1981, la registaro kunfandis la Koreian Altlernejon de Scienco kaj la Koreian Instituton de Scienco kaj Teknologio (KIST) por formi la Koreian Altnivelan Instituton de Scienco kaj Teknologio. La institutoj estis dividitaj en 1989 pro administraddisputoj. En la sama jaro, KAIST kaj la Korea Institute of Technology (KIT) estis kunfanditaj kaj translokiĝis de [[Seulo]] al sia nuna loko. La nuna nomo de la loko estis adoptita en 2008. == Akademio == Akcepto al la instituto baziĝas ĉefe sur notoj en matematikaj kaj sciencaj kursoj, rekomendleteroj de instruistoj de antaŭaj institucioj kaj ne sur normigita universitata testo. En 2014, la postgimnazia akceptoprocento estis 14.9% de ĉiuj koreaj studentoj, kaj 13.2% de studentoj de ekster Koreio <ref>{{Cite web|title=International Acceptance Rate Falls|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=1000|access-date=2017-05-30|website=herald.kaist.ac.kr|language=ko}}</ref>. Doktoraj studentoj, kiuj deĵoris en korea militservo, ricevas avantaĝojn de la militistaro. Ĝis 80% de la kursoj instruitaj en la instituto estas faritaj en la angla. Studentoj povas aliĝi al la lernejo tra "malferma grava sistemo" kiu permesas al studentoj preni klasojn por tri esprimoj kaj tiam elekti disciplinon kiu konvenas sian talenton, kaj studentoj rajtas ŝanĝi sian majoron iam ajn. KAIST ankaŭ produktis multajn doktorajn gradojn tra la kombinita majstra kaj doktora programo kaj frua kompletigosistemo. Studentoj devas publikigi artikolojn en internacie famaj akademiaj revuoj por diplomiĝo <ref>{{Cite web|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Undergraduate|url=http://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|access-date=August 17, 2016|website=kaist.ac.kr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708040224/https://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|archivedate=2019-07-08}}</ref>. == Studentoj == En la jaroj 1975-2021, proksimume 69,388 studentiĝis ĉe la instituto. El tiuj, 19,457 havas bakalaŭron, 35,513 havas magistron kaj 14,418 havas doktorecon. En la printempo de 2021, proksimume 10,793 studentoj studis ĉe KAIST (el kiuj 817 studentoj el 81 landoj - igante ĝin unu el la plej diversaj institucioj en la lando). Pli ol 70 procentoj de KAIST-diplomiĝintoj antaŭe ekzamenis specialecajn sciencmezlernejojn. == Organizo == La instituto funkciigas tra ses altlernejoj, du lernejoj kaj 33 sekcioj kaj sekcioj. * La Kolegio de Natursciencoj ** Fako de Fiziko ** Sekcio de Matematikaj Sciencoj ** Sekcio de Kemio ** Diplomiĝinta Lernejo de Nanoscienco kaj Teknologio * Kolegio de Vivsciencoj kaj Bioinĝenierado ** Sekcio de Biologiaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Medicinaj Sciencoj kaj Inĝenieristiko * Kolegio de Inĝenieristiko ** Lernejo de Mekanika kaj Spaca Inĝenierado *** Sekcio de Mekanika Inĝenierado *** Sekcio de Aeronaŭtiko kaj Spaca Inĝenierado ** Lernejo de Elektrotekniko ** Lernejo de Komputado ** Sekcio de Civila kaj Media Inĝenierado ** Sekcio de Biologia kaj Cerba Inĝenierado ** Sekcio de Industria Dezajno ** Sekcio de Industria kaj Sisteminĝenieristiko *** Diplomiĝinta Lernejo de Scio-Servo-Inĝenieristiko ** Sekcio de Kemia kaj Biomolekula Inĝenieristiko ** Sekcio de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko ** Sekcio de Nuklea kaj Kvantuma Inĝenierado ** Sekcio de Informo kaj Komunikado-Inĝenierado ** La Lernejo de Verda Transportado ** EEWS (Energio, Medio, Akvo kaj Daŭripovo) Diplomiĝinta Lernejo ** Diplomiĝinta Lernejo de Artefarita Inteligenteco * Kolegio de Arto kaj Socio ** Lernejo de Homaroj kaj Sociaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Kultura Teknologio ** La Lernejo de Strategio ** Diplomiĝinta Lernejo de Scienco kaj Teknologia Politiko * La Kolegio de Komerco ** La sekcio por magistro kaj doktoreco ** La Lernejo de Komercadministracio kaj Teknologio ** Lernejo de Administrado-Inĝenieristiko ** Diplomiĝinta Lernejo de Financo ** Diplomiĝinta Lernejo de Informado kaj Media Administrado ** Lernejo pri Verda Kresko ** La Lernejo de Transdisciplinaj Studoj La instituto ankaŭ havas tri esplorinstitutojn <ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=About KAIST|url=http://www.kaist.edu/html/en/kaist/kaist_010201.html|access-date=20 June 2014|website=www.kaist.edu}}</ref> == Akademiaj rangigoj == {{Q|Q1790510}} * Unua loko en la lando * Naŭa loko en [[Azio]] * 39-a loko en la mondo {{Q|Q478743}}: * Tria loko en Sud-Koreio * 201-300 loko en la mondo Times Higher Education World University Rankings * 13-a loko en Azio * 96-a loko en la mondo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/en/}} ({{en}}}) * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/kr/}} ({{ko}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] t6vneux0fu0yo7je6i2h4d9rauwt2qp 9416561 9416560 2026-06-28T23:08:28Z ThomasPusch 1869 9416561 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = KR |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:KAIST_fountains_view.jpg|eta|Vido de la ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:KAIST's_sport_complex_at_night.jpg|eta|La sporta komplekso de KAIST ĉe nokto]]La '''Koreia Altlernejo de Scienco kaj Teknologio''' ([[Korea lingvo|koree]] : '''한국과학기지원''', aŭ mallongigite: '''KAIST''') estas nacia [[Esplora universitato|esploruniversitato]] situanta en [[Deĝon]], [[Sud-Koreio]]. La instituto estis establita fare de la korea registaro en 1971 kiel la unua publika esplorinstitucio de la lando traktanta sciencon kaj inĝenieristikon <ref name="kaistherald2">{{Cite web|last=Park|first=Geunhong|date=21 April 2011|title=The Advance of a Korean Institute: A Brief History of KAIST|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=158|access-date=11 July 2013|website=herald.kaist.ac.kr|publisher=KAIST Herald}}</ref>. KAIST estas konsiderata unu el la plej prestiĝaj akademiaj institucioj en la lando <ref>{{Cite web|title=Top 10 Universities in South Korea 2019 {{!}} Top Universities|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/asian-university-rankings/top-10-universities-south-korea-2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)|url=https://roundranking.com/universities/korea-advanced-institute-of-science-and-technology-kaist.html?sort=O&year=2021&subject=SO|access-date=2021-06-29|website=roundranking.com}}</ref>. Nuntempe, proksimume 10,504 studentoj studas en la instituto kaj 1,342 fakultatanoj laboras tie. En 2013, la buĝeto de la instituto estis ĉirkaŭ 765 milionoj USD, de kiuj 459 milionoj USD estis por esplorado. La instituto kunlaboris kun multaj institucioj, inkluzive de la [[Teknika Universitato de Danio]] <ref>{{Cite web|title=Technical University of Denmark and KAIST To Launch Dual Degree Program|url=http://www.dtu.dk/english/Education/msc/Joint-International-Programmes-1-/KAIST|access-date=29 May 2016|publisher=Technical University of Denmark}}</ref>, [[Universitato Carnegie Mellon|Carnegie Mellon University]] <ref>{{Cite web|date=4 October 2007|title=Carnegie Mellon and KAIST To Launch Dual Degree Program in Civil and Environmental Engineering|url=http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|access-date=27 June 2013|website=cmu.edu|publisher=Carnegie Mellon University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084758/http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|archivedate=2016-03-04}}</ref>, la [[Georgia Instituto de Teknologio]] <ref>{{Cite web|date=23 May 2012|title=GT-ECE/KAIST-EE Dual BS and MS Program|url=http://www.gt-kaist-dd.gatech.edu/|access-date=27 June 2013|website=gatech.edu|publisher=Georgia Institute of Technology}}</ref>, la [[Teknologia Universitato Berlino]] <ref>{{Cite web|title=Agreement on Dual Degree Master Program Between KAIST Department of Computer Science and Technische Universitat Berlin Fakultat fur Elektrotechnik und Informatik (Fakultat IV)|url=http://www.eecs.tu-berlin.de/fileadmin/f4/fkIVdokumente/doppelabkommen/dd-tu-kaist.pdf|access-date=27 June 2013|website=eecs.tu-berlin.de}}</ref>, kaj la [[Teknologia Universitato de Munkeno]] <ref>{{Cite web|title=KAIST Goals and Strategies|url=http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|archive-date=28 May 2010|access-date=27 June 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php |date=2010-05-28 }}</ref>. La instituto estas membro de la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj|Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj]] kaj la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo|Pacifika Oceana Universitatoj Asocio]]. == Historio == La instituto estis fondita en 1971 kiel la Korea Instituto de Altnivela Scienco (KAIS) per prunto de ses milionoj da dolaroj (38 milionoj USD en 2019 <ref>{{Cite web|date=11 July 2013|title=The Inflation Calculator|url=http://www.westegg.com/inflation/infl.cgi|access-date=11 July 2013|website=Westegg.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326173743/https://westegg.com/inflation/infl.cgi|archivedate=2018-03-26}}</ref>) de la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo]] kaj kun la subteno de prezidanto [[Bak Ĝeong-Hui|Park Chung-hee]] <ref name="kaistherald2" />. La akademia programo de la instituto estis deizajnita plejparte fare de la vicprezidanto de [[Universitato Stanford]], Frederick A. Terman kaj Chung Geum-Mo, profesoro ĉe la Politeknika Instituto de Broklino <ref>{{Cite web|title=KAIST's history and vision|url=http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|archive-date=12 October 2013|access-date=11 July 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do |date=2013-10-12 }}</ref>. La du ĉefaj funkcioj de la instituto estis la trejnado de sciencistoj kaj inĝenieroj kaj la evoluo de alteduko en la lando. La esplorado komenciĝis en 1973. En 1981, la registaro kunfandis la Koreian Altlernejon de Scienco kaj la Koreian Instituton de Scienco kaj Teknologio (KIST) por formi la Koreian Altnivelan Instituton de Scienco kaj Teknologio. La institutoj estis dividitaj en 1989 pro administraddisputoj. En la sama jaro, KAIST kaj la Korea Institute of Technology (KIT) estis kunfanditaj kaj translokiĝis de [[Seulo]] al sia nuna loko. La nuna nomo de la loko estis adoptita en 2008. == Akademio == Akcepto al la instituto baziĝas ĉefe sur notoj en matematikaj kaj sciencaj kursoj, rekomendleteroj de instruistoj de antaŭaj institucioj kaj ne sur normigita universitata testo. En 2014, la postgimnazia akceptoprocento estis 14.9% de ĉiuj koreaj studentoj, kaj 13.2% de studentoj de ekster Koreio <ref>{{Cite web|title=International Acceptance Rate Falls|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=1000|access-date=2017-05-30|website=herald.kaist.ac.kr|language=ko}}</ref>. Doktoraj studentoj, kiuj deĵoris en korea militservo, ricevas avantaĝojn de la militistaro. Ĝis 80% de la kursoj instruitaj en la instituto estas faritaj en la angla. Studentoj povas aliĝi al la lernejo tra "malferma grava sistemo" kiu permesas al studentoj preni klasojn por tri esprimoj kaj tiam elekti disciplinon kiu konvenas sian talenton, kaj studentoj rajtas ŝanĝi sian majoron iam ajn. KAIST ankaŭ produktis multajn doktorajn gradojn tra la kombinita majstra kaj doktora programo kaj frua kompletigosistemo. Studentoj devas publikigi artikolojn en internacie famaj akademiaj revuoj por diplomiĝo <ref>{{Cite web|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Undergraduate|url=http://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|access-date=August 17, 2016|website=kaist.ac.kr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708040224/https://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|archivedate=2019-07-08}}</ref>. == Studentoj == En la jaroj 1975-2021, proksimume 69,388 studentiĝis ĉe la instituto. El tiuj, 19,457 havas bakalaŭron, 35,513 havas magistron kaj 14,418 havas doktorecon. En la printempo de 2021, proksimume 10,793 studentoj studis ĉe KAIST (el kiuj 817 studentoj el 81 landoj - igante ĝin unu el la plej diversaj institucioj en la lando). Pli ol 70 procentoj de KAIST-diplomiĝintoj antaŭe ekzamenis specialecajn sciencmezlernejojn. == Organizo == La instituto funkciigas tra ses altlernejoj, du lernejoj kaj 33 sekcioj kaj sekcioj. * La Kolegio de Natursciencoj ** Fako de Fiziko ** Sekcio de Matematikaj Sciencoj ** Sekcio de Kemio ** Diplomiĝinta Lernejo de Nanoscienco kaj Teknologio * Kolegio de Vivsciencoj kaj Bioinĝenierado ** Sekcio de Biologiaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Medicinaj Sciencoj kaj Inĝenieristiko * Kolegio de Inĝenieristiko ** Lernejo de Mekanika kaj Spaca Inĝenierado *** Sekcio de Mekanika Inĝenierado *** Sekcio de Aeronaŭtiko kaj Spaca Inĝenierado ** Lernejo de Elektrotekniko ** Lernejo de Komputado ** Sekcio de Civila kaj Media Inĝenierado ** Sekcio de Biologia kaj Cerba Inĝenierado ** Sekcio de Industria Dezajno ** Sekcio de Industria kaj Sisteminĝenieristiko *** Diplomiĝinta Lernejo de Scio-Servo-Inĝenieristiko ** Sekcio de Kemia kaj Biomolekula Inĝenieristiko ** Sekcio de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko ** Sekcio de Nuklea kaj Kvantuma Inĝenierado ** Sekcio de Informo kaj Komunikado-Inĝenierado ** La Lernejo de Verda Transportado ** EEWS (Energio, Medio, Akvo kaj Daŭripovo) Diplomiĝinta Lernejo ** Diplomiĝinta Lernejo de Artefarita Inteligenteco * Kolegio de Arto kaj Socio ** Lernejo de Homaroj kaj Sociaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Kultura Teknologio ** La Lernejo de Strategio ** Diplomiĝinta Lernejo de Scienco kaj Teknologia Politiko * La Kolegio de Komerco ** La sekcio por magistro kaj doktoreco ** La Lernejo de Komercadministracio kaj Teknologio ** Lernejo de Administrado-Inĝenieristiko ** Diplomiĝinta Lernejo de Financo ** Diplomiĝinta Lernejo de Informado kaj Media Administrado ** Lernejo pri Verda Kresko ** La Lernejo de Transdisciplinaj Studoj La instituto ankaŭ havas tri esplorinstitutojn <ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=About KAIST|url=http://www.kaist.edu/html/en/kaist/kaist_010201.html|access-date=20 June 2014|website=www.kaist.edu}}</ref> == Akademiaj rangigoj == {{Q|Q1790510}} * Unua loko en la lando * Naŭa loko en [[Azio]] * 39-a loko en la mondo {{Q|Q478743}}: * Tria loko en Sud-Koreio * 201-300 loko en la mondo Times Higher Education World University Rankings * 13-a loko en Azio * 96-a loko en la mondo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/en/}} ({{en}}}) * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/kr/}} ({{ko}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] 7qpjetattyj34375fzent9j8t2ln4ns 9416742 9416561 2026-06-29T09:38:32Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9416742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = |speco = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = KR |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:KAIST_fountains_view.jpg|eta|Vido de la ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:KAIST's_sport_complex_at_night.jpg|eta|La sporta komplekso de KAIST ĉe nokto]]La '''Koreia Altlernejo de Scienco kaj Teknologio''' ([[Korea lingvo|koree]] : '''한국과학기지원''', aŭ mallongigite: '''KAIST''') estas nacia [[Esplora universitato|esploruniversitato]] situanta en [[Deĝon]], [[Sud-Koreio]]. La instituto estis establita fare de la korea registaro en 1971 kiel la unua publika esplorinstitucio de la lando traktanta sciencon kaj inĝenieristikon <ref name="kaistherald2">{{Cite web|last=Park|first=Geunhong|date=21 April 2011|title=The Advance of a Korean Institute: A Brief History of KAIST|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=158|access-date=11 July 2013|website=herald.kaist.ac.kr|publisher=KAIST Herald}}</ref>. KAIST estas konsiderata unu el la plej prestiĝaj akademiaj institucioj en la lando <ref>{{Cite web|title=Top 10 Universities in South Korea 2019 {{!}} Top Universities|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/asian-university-rankings/top-10-universities-south-korea-2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)|url=https://roundranking.com/universities/korea-advanced-institute-of-science-and-technology-kaist.html?sort=O&year=2021&subject=SO|access-date=2021-06-29|website=roundranking.com}}</ref>. Nuntempe, proksimume 10,504 studentoj studas en la instituto kaj 1,342 fakultatanoj laboras tie. En 2013, la buĝeto de la instituto estis ĉirkaŭ 765 milionoj USD, de kiuj 459 milionoj USD estis por esplorado. La instituto kunlaboris kun multaj institucioj, inkluzive de la [[Teknika Universitato de Danio]] <ref>{{Cite web|title=Technical University of Denmark and KAIST To Launch Dual Degree Program|url=http://www.dtu.dk/english/Education/msc/Joint-International-Programmes-1-/KAIST|access-date=29 May 2016|publisher=Technical University of Denmark}}</ref>, [[Universitato Carnegie Mellon|Carnegie Mellon University]] <ref>{{Cite web|date=4 October 2007|title=Carnegie Mellon and KAIST To Launch Dual Degree Program in Civil and Environmental Engineering|url=http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|access-date=27 June 2013|website=cmu.edu|publisher=Carnegie Mellon University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084758/http://www.cmu.edu/news/archive/2007/October/oct4_kaist.shtml|archivedate=2016-03-04}}</ref>, la [[Georgia Instituto de Teknologio]] <ref>{{Cite web|date=23 May 2012|title=GT-ECE/KAIST-EE Dual BS and MS Program|url=http://www.gt-kaist-dd.gatech.edu/|access-date=27 June 2013|website=gatech.edu|publisher=Georgia Institute of Technology}}</ref>, la [[Teknologia Universitato Berlino]] <ref>{{Cite web|title=Agreement on Dual Degree Master Program Between KAIST Department of Computer Science and Technische Universitat Berlin Fakultat fur Elektrotechnik und Informatik (Fakultat IV)|url=http://www.eecs.tu-berlin.de/fileadmin/f4/fkIVdokumente/doppelabkommen/dd-tu-kaist.pdf|access-date=27 June 2013|website=eecs.tu-berlin.de}}</ref>, kaj la [[Teknologia Universitato de Munkeno]] <ref>{{Cite web|title=KAIST Goals and Strategies|url=http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php|archive-date=28 May 2010|access-date=27 June 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528005546/http://www.kaist.edu/english/01_about/02_glance_03.php |date=2010-05-28 }}</ref>. La instituto estas membro de la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj|Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj]] kaj la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo|Pacifika Oceana Universitatoj Asocio]]. == Historio == La instituto estis fondita en 1971 kiel la Korea Instituto de Altnivela Scienco (KAIS) per prunto de ses milionoj da dolaroj (38 milionoj USD en 2019 <ref>{{Cite web|date=11 July 2013|title=The Inflation Calculator|url=http://www.westegg.com/inflation/infl.cgi|access-date=11 July 2013|website=Westegg.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326173743/https://westegg.com/inflation/infl.cgi|archivedate=2018-03-26}}</ref>) de la [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo]] kaj kun la subteno de prezidanto [[Bak Ĝeong-Hui|Park Chung-hee]] <ref name="kaistherald2" />. La akademia programo de la instituto estis deizajnita plejparte fare de la vicprezidanto de [[Universitato Stanford]], Frederick A. Terman kaj Chung Geum-Mo, profesoro ĉe la Politeknika Instituto de Broklino <ref>{{Cite web|title=KAIST's history and vision|url=http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do|archive-date=12 October 2013|access-date=11 July 2013|website=KAIST.edu|publisher=KAIST}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012215618/http://40th.kaist.edu/history/kaist_history.do |date=2013-10-12 }}</ref>. La du ĉefaj funkcioj de la instituto estis la trejnado de sciencistoj kaj inĝenieroj kaj la evoluo de alteduko en la lando. La esplorado komenciĝis en 1973. En 1981, la registaro kunfandis la Koreian Altlernejon de Scienco kaj la Koreian Instituton de Scienco kaj Teknologio (KIST) por formi la Koreian Altnivelan Instituton de Scienco kaj Teknologio. La institutoj estis dividitaj en 1989 pro administraddisputoj. En la sama jaro, KAIST kaj la Korea Institute of Technology (KIT) estis kunfanditaj kaj translokiĝis de [[Seulo]] al sia nuna loko. La nuna nomo de la loko estis adoptita en 2008. == Akademio == Akcepto al la instituto baziĝas ĉefe sur notoj en matematikaj kaj sciencaj kursoj, rekomendleteroj de instruistoj de antaŭaj institucioj kaj ne sur normigita universitata testo. En 2014, la postgimnazia akceptoprocento estis 14.9% de ĉiuj koreaj studentoj, kaj 13.2% de studentoj de ekster Koreio <ref>{{Cite web|title=International Acceptance Rate Falls|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=1000|access-date=2017-05-30|website=herald.kaist.ac.kr|language=ko}}</ref>. Doktoraj studentoj, kiuj deĵoris en korea militservo, ricevas avantaĝojn de la militistaro. Ĝis 80% de la kursoj instruitaj en la instituto estas faritaj en la angla. Studentoj povas aliĝi al la lernejo tra "malferma grava sistemo" kiu permesas al studentoj preni klasojn por tri esprimoj kaj tiam elekti disciplinon kiu konvenas sian talenton, kaj studentoj rajtas ŝanĝi sian majoron iam ajn. KAIST ankaŭ produktis multajn doktorajn gradojn tra la kombinita majstra kaj doktora programo kaj frua kompletigosistemo. Studentoj devas publikigi artikolojn en internacie famaj akademiaj revuoj por diplomiĝo <ref>{{Cite web|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Undergraduate|url=http://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|access-date=August 17, 2016|website=kaist.ac.kr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708040224/https://www.kaist.ac.kr/html/en/kaist/kaist_01020601.html|archivedate=2019-07-08}}</ref>. == Studentoj == En la jaroj 1975-2021, proksimume 69,388 studentiĝis ĉe la instituto. El tiuj, 19,457 havas bakalaŭron, 35,513 havas magistron kaj 14,418 havas doktorecon. En la printempo de 2021, proksimume 10,793 studentoj studis ĉe KAIST (el kiuj 817 studentoj el 81 landoj - igante ĝin unu el la plej diversaj institucioj en la lando). Pli ol 70 procentoj de KAIST-diplomiĝintoj antaŭe ekzamenis specialecajn sciencmezlernejojn. == Organizo == La instituto funkciigas tra ses altlernejoj, du lernejoj kaj 33 sekcioj kaj sekcioj. * La Kolegio de Natursciencoj ** Fako de Fiziko ** Sekcio de Matematikaj Sciencoj ** Sekcio de Kemio ** Diplomiĝinta Lernejo de Nanoscienco kaj Teknologio * Kolegio de Vivsciencoj kaj Bioinĝenierado ** Sekcio de Biologiaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Medicinaj Sciencoj kaj Inĝenieristiko * Kolegio de Inĝenieristiko ** Lernejo de Mekanika kaj Spaca Inĝenierado *** Sekcio de Mekanika Inĝenierado *** Sekcio de Aeronaŭtiko kaj Spaca Inĝenierado ** Lernejo de Elektrotekniko ** Lernejo de Komputado ** Sekcio de Civila kaj Media Inĝenierado ** Sekcio de Biologia kaj Cerba Inĝenierado ** Sekcio de Industria Dezajno ** Sekcio de Industria kaj Sisteminĝenieristiko *** Diplomiĝinta Lernejo de Scio-Servo-Inĝenieristiko ** Sekcio de Kemia kaj Biomolekula Inĝenieristiko ** Sekcio de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko ** Sekcio de Nuklea kaj Kvantuma Inĝenierado ** Sekcio de Informo kaj Komunikado-Inĝenierado ** La Lernejo de Verda Transportado ** EEWS (Energio, Medio, Akvo kaj Daŭripovo) Diplomiĝinta Lernejo ** Diplomiĝinta Lernejo de Artefarita Inteligenteco * Kolegio de Arto kaj Socio ** Lernejo de Homaroj kaj Sociaj Sciencoj ** Diplomiĝinta Lernejo de Kultura Teknologio ** La Lernejo de Strategio ** Diplomiĝinta Lernejo de Scienco kaj Teknologia Politiko * La Kolegio de Komerco ** La sekcio por magistro kaj doktoreco ** La Lernejo de Komercadministracio kaj Teknologio ** Lernejo de Administrado-Inĝenieristiko ** Diplomiĝinta Lernejo de Financo ** Diplomiĝinta Lernejo de Informado kaj Media Administrado ** Lernejo pri Verda Kresko ** La Lernejo de Transdisciplinaj Studoj La instituto ankaŭ havas tri esplorinstitutojn <ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=About KAIST|url=http://www.kaist.edu/html/en/kaist/kaist_010201.html|access-date=20 June 2014|website=www.kaist.edu}}</ref> == Akademiaj rangigoj == {{Q|Q1790510}} * Unua loko en la lando * Naŭa loko en [[Azio]] * 39-a loko en la mondo {{Q|Q478743}}: * Tria loko en Sud-Koreio * 201-300 loko en la mondo Times Higher Education World University Rankings * 13-a loko en Azio * 96-a loko en la mondo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/en/}} ({{en}}) * {{Oficiala retejo|https://www.kaist.ac.kr/kr/}} ({{ko}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Azio]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] rq5uxpgyb5b5kp4iu15hsk57zx5y56d 0 826825 9416536 9345635 2026-06-28T22:47:46Z ThomasPusch 1869 9416536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Cuncti adsint meritaeque<br> expectent praemia palmae''<br> Venu ĉiuj, kiuj laŭ merito<br> meritas la plej grandan rekompencon |urbo = [[Londono]] |speco = Publika esplora universitato |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = GB-LBH |situo sur mapo=Centra Londono |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato-Kolegio de Londono''' ({{lang-en|University College London}}, [[Akronimo|mallongigite]] : '''UCL''' ) estas [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Universitato|universitata]] institucio aligita al la [[Universitato de Londono]]. La universitato situas en la kvartalo [[Bloomsbury]] en la distrikto Camden de [[Londono]]. La universitato estas membro de pluraj internaciaj organizoj: membro de la Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj (''Association of British Commonwealth Universities'', ACU), la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]] (''League of European Research Universities'', LERU, ''Ligue européenne des universités de recherche''), la Asocioj de Esploraj Universitatoj (''Association of Research Universities'', URA), la Eŭropa Reto por Trejnado en Ekonomia Esplorado (ENTER) kaj la Asocio de Eŭropaj Universitatoj (EUA).<!-- pluaj ruĝaj ligiloj provizore malvidigitaj laŭ noto en la diskutpaĝo: Krome, la universitato estas membro de pluraj organizoj en Britio: membro de la [[Universitato de Londono]], la [[Russell Group]], la [[G5 (Universitatoj)|G5]]-Grupo, la [[SES (universitatoj)|SES]]-[[Konsorcio]], la [[Universitatoj de Britio]] (UUK), la [[Thomas Young Centre]] (TYC), [[UCLPartners]], la [[NOS University Hospitals Trust Fund College London]] (UCLH), ĉe la [[Francis Crick Institute]], fondmembro de la [[Alan Turing Institute]] en Londono.--> Krome, ĝi estas membro de neoficiala "triangula" grupo de la universitatoj de Kembriĝo, Londono kaj Oksfordo.<ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf|title=Making an Impact: the UCL style guide|date=2005|publisher=UCL|page=44|quote=UCL should always be referred to as 'UCL'. "University College London" can only be used as part of the postal address.|access-date=28 October 2018|archive-date=6 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf |date=2015-04-06 }}</ref><ref>{{cite news|work=[[The Guardian]]|first=John|last=Sutherland|author-link=John Sutherland (author)|date=29 July 2005|title=What's in a name?|url=https://www.theguardian.com/education/2005/jul/29/highereducation.news1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|title=Working with our brand|publisher=UCL|access-date=30 March 2019|quote=UCL is the university's official name|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211223610/https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|archivedate=2019-12-11}}</ref> == Historio == La universitato estis fondita en [[1826]] sub la nomo de la '''Universitato de Londono''', kaj estis la unua universitata institucio fondita en Londono. Ĝi ankaŭ estis la unua universitata institucio kiu akceptis studentojn sendepende de [[Religio|ilia religio]], kaj akceptis [[virino]]jn kiel plenrajtaj studentojn sub la samaj akceptkondiĉoj kiel [[viro]]j. La universitato estis fondita kun la celo disponigi alternativon al la religiaj universitatoj de [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] kaj [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]. Ĉi tiu universitato kaj [[King's College (Londono)|King's College London]] estis en [[1836]] la fondinstitucioj de la [[Universitato de Londono]]. Kiel rezulto, ĝi estis renomita Universitato-Kolegio Londono. La principoj sur kiuj la institucio estis fondita estis [[liberalismo]] kaj malfermiteco. La universitato instigas novigadon kaj diversecon. En [[1907]], la Universitato de Londono ricevis novan [[Reĝa ĉarto|reĝan ĉarton]], sekvante kiu ĉiuj institucioj inkluzivitaj en la Universitato de Londono prirezignis sian apartan ekziston. Kiel rezulto, la gradoj kiujn la universitato donas al siaj diplomiĝintoj ricevis sub la nomo de la Universitato de Londono. Tiu ĉi situacio daŭris ĝis [[1977]]. En ĉi tiu jaro University College ricevis novan reĝan ĉarton kiu renovigis sian sendependecon kaj en [[2005]] ĝi ankaŭ ricevis la rajton aljuĝi gradojn. La universitato funkciigas plurajn [[muzeo]]jn kaj [[kolekto]]jn, en larĝa gamo de [[scienco]] ĝis [[Metiartoj|arto]] : * [[Petrie Muzeo de Egipta Arkeologio]] * Grant Muzeo de Zoologio kaj Kompara Anatomio * artkolekto * La Instituto de [[Arkeologio]] * [[Etnografio|Etnografia]] kolekto * La Galton Collection, kiu inkluzivas kolekton de scienca ekipaĵo kaj artikoloj apartenantaj al [[profesoro]] [[Siro]] [[Francis Galton]] * Scienca kolekto, ĉefe kolekto de la kolegia ekipaĵo kiu ankaŭ inkluzivas la operaciejon sur kiu la unua operacio estis farita sub anestezo. == Organiza Strukturo == Esplorado kaj instruado ĉe ''University College London'' estas organizitaj en 11 fakultatoj kaj akademiaj sekcioj: * University College London Faculty of Arts and Humanities * The Bartlett * UCL Faculty of Engineering Sciences * UCL Faculty of Laws * UCL Faculty of Life Sciences * UCL Faculty of Mathematical and Physical Sciences * UCL Faculty of Social and Historical Sciences * UCL Institute of Education * UCL Brain Sciences * UCL Medical Sciences * UCL Population Health Sciences == Akademia rangigo == La universitato estas konsiderata unu el la plej bonaj en la mondo, kaj estas konstante vicigita inter la ĉefaj institucioj en la UK kaj la mondo. Nacia kaj internacia akademia rangotabelo por 2022: * Universitatoj tra la mondo: 8-a loko laŭ [[QS-rangotabelo de universitatoj en la mondo|QS]], 16-a loko laŭ "{{Q|Q478743}}", 16-a loko laŭ [[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education]]. * Universitatoj en Britio: 7-a loko laŭ [[The Times]] / [[The Sunday Times|Sunday Times]], 8-a loko laŭ The Complete University Guide, 9-a loko laŭ la brita gazeto ''[[The Guardian]]''. == Notindaj Universitatanoj == Entute 30 UCLaj [[docento]]j estis [[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)|Nobel-Premiitoj]] (inkluzivanta vizitanta docentojn) kaj eks-studentojn (16 en [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Fiziologio aŭ Medikamento]], sep en [[Nobel-premio pri kemio|Kemio]], kvin en [[Nobel-premio pri fiziko|Fiziko]] kaj po unu en [[Nobel-premio pri literaturo|Literaturo]] kaj [[Nobel-premio pri ekonomiko|Ekonomiaj Sciencoj]]), kaj tri gajnis la [[Medalo Fields|Medalon Fields]] en Matematiko <ref name="Nobel2">{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/about/who/history|title=History|date=11 January 2018|publisher=UCL|access-date=3 November 2022}}</ref>. <gallery align="center" mode="packed"> Dosiero:Francis_Crick_crop.jpg|[[Francis Crick]] Dosiero:Picture_of_jevons.jpg|[[William Stanley Jevons]] Dosiero:Lister_Joseph.jpg|[[Joseph Lister]] Dosiero:Otto_Hahn_(Nobel).jpg|[[Otto Hahn]] Dosiero:Nobel_Prize_24_2013.jpg|[[Peter Higgs]] Dosiero:Charles_K._Kao_cropped_2.jpg|[[Charles K. Kao]] Dosiero:Jomo_Kenyatta.jpg|[[Jomo Kenyatta]] </gallery> == Por plia legado == * {{cite book|last1=Bellot|first1=H. Hale|title=University College, London 1826–1926|date=1929|publisher=University of London Press|location=London}} * Furlong, Gillian (2015). ''[https://www.uclpress.co.uk/products/82991 Treasures from UCL]''. London: UCL Press. {{ISBN|978-1-910634-36-3}}. * {{cite book|last1=Harte|first1=Negley|last2=North|first2=John|last3=Brewis|first3=Georgina|title=The World of UCL|url=https://www.ucl.ac.uk/ucl-press/browse-books/the-world-of-ucl|publisher=UCL Press|location=London|edition=4th|year=2018|isbn=978-1-78735-294-0}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://uclpimedia.com/ Pi Media] – studento ĵurnalo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Londono]] [[Kategorio:Russell Group]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] pavmanx30zsnhcytxwi8biff7a1zbdh 9416555 9416536 2026-06-28T23:04:46Z ThomasPusch 1869 /* Akademia rangigo */ 9416555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Cuncti adsint meritaeque<br> expectent praemia palmae''<br> Venu ĉiuj, kiuj laŭ merito<br> meritas la plej grandan rekompencon |urbo = [[Londono]] |speco = Publika esplora universitato |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = GB-LBH |situo sur mapo=Centra Londono |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato-Kolegio de Londono''' ({{lang-en|University College London}}, [[Akronimo|mallongigite]] : '''UCL''' ) estas [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Universitato|universitata]] institucio aligita al la [[Universitato de Londono]]. La universitato situas en la kvartalo [[Bloomsbury]] en la distrikto Camden de [[Londono]]. La universitato estas membro de pluraj internaciaj organizoj: membro de la Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj (''Association of British Commonwealth Universities'', ACU), la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]] (''League of European Research Universities'', LERU, ''Ligue européenne des universités de recherche''), la Asocioj de Esploraj Universitatoj (''Association of Research Universities'', URA), la Eŭropa Reto por Trejnado en Ekonomia Esplorado (ENTER) kaj la Asocio de Eŭropaj Universitatoj (EUA).<!-- pluaj ruĝaj ligiloj provizore malvidigitaj laŭ noto en la diskutpaĝo: Krome, la universitato estas membro de pluraj organizoj en Britio: membro de la [[Universitato de Londono]], la [[Russell Group]], la [[G5 (Universitatoj)|G5]]-Grupo, la [[SES (universitatoj)|SES]]-[[Konsorcio]], la [[Universitatoj de Britio]] (UUK), la [[Thomas Young Centre]] (TYC), [[UCLPartners]], la [[NOS University Hospitals Trust Fund College London]] (UCLH), ĉe la [[Francis Crick Institute]], fondmembro de la [[Alan Turing Institute]] en Londono.--> Krome, ĝi estas membro de neoficiala "triangula" grupo de la universitatoj de Kembriĝo, Londono kaj Oksfordo.<ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf|title=Making an Impact: the UCL style guide|date=2005|publisher=UCL|page=44|quote=UCL should always be referred to as 'UCL'. "University College London" can only be used as part of the postal address.|access-date=28 October 2018|archive-date=6 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf |date=2015-04-06 }}</ref><ref>{{cite news|work=[[The Guardian]]|first=John|last=Sutherland|author-link=John Sutherland (author)|date=29 July 2005|title=What's in a name?|url=https://www.theguardian.com/education/2005/jul/29/highereducation.news1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|title=Working with our brand|publisher=UCL|access-date=30 March 2019|quote=UCL is the university's official name|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211223610/https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|archivedate=2019-12-11}}</ref> == Historio == La universitato estis fondita en [[1826]] sub la nomo de la '''Universitato de Londono''', kaj estis la unua universitata institucio fondita en Londono. Ĝi ankaŭ estis la unua universitata institucio kiu akceptis studentojn sendepende de [[Religio|ilia religio]], kaj akceptis [[virino]]jn kiel plenrajtaj studentojn sub la samaj akceptkondiĉoj kiel [[viro]]j. La universitato estis fondita kun la celo disponigi alternativon al la religiaj universitatoj de [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] kaj [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]. Ĉi tiu universitato kaj [[King's College (Londono)|King's College London]] estis en [[1836]] la fondinstitucioj de la [[Universitato de Londono]]. Kiel rezulto, ĝi estis renomita Universitato-Kolegio Londono. La principoj sur kiuj la institucio estis fondita estis [[liberalismo]] kaj malfermiteco. La universitato instigas novigadon kaj diversecon. En [[1907]], la Universitato de Londono ricevis novan [[Reĝa ĉarto|reĝan ĉarton]], sekvante kiu ĉiuj institucioj inkluzivitaj en la Universitato de Londono prirezignis sian apartan ekziston. Kiel rezulto, la gradoj kiujn la universitato donas al siaj diplomiĝintoj ricevis sub la nomo de la Universitato de Londono. Tiu ĉi situacio daŭris ĝis [[1977]]. En ĉi tiu jaro University College ricevis novan reĝan ĉarton kiu renovigis sian sendependecon kaj en [[2005]] ĝi ankaŭ ricevis la rajton aljuĝi gradojn. La universitato funkciigas plurajn [[muzeo]]jn kaj [[kolekto]]jn, en larĝa gamo de [[scienco]] ĝis [[Metiartoj|arto]] : * [[Petrie Muzeo de Egipta Arkeologio]] * Grant Muzeo de Zoologio kaj Kompara Anatomio * artkolekto * La Instituto de [[Arkeologio]] * [[Etnografio|Etnografia]] kolekto * La Galton Collection, kiu inkluzivas kolekton de scienca ekipaĵo kaj artikoloj apartenantaj al [[profesoro]] [[Siro]] [[Francis Galton]] * Scienca kolekto, ĉefe kolekto de la kolegia ekipaĵo kiu ankaŭ inkluzivas la operaciejon sur kiu la unua operacio estis farita sub anestezo. == Organiza Strukturo == Esplorado kaj instruado ĉe ''University College London'' estas organizitaj en 11 fakultatoj kaj akademiaj sekcioj: * University College London Faculty of Arts and Humanities * The Bartlett * UCL Faculty of Engineering Sciences * UCL Faculty of Laws * UCL Faculty of Life Sciences * UCL Faculty of Mathematical and Physical Sciences * UCL Faculty of Social and Historical Sciences * UCL Institute of Education * UCL Brain Sciences * UCL Medical Sciences * UCL Population Health Sciences == Akademia rangigo == La universitato estas konsiderata unu el la plej bonaj en la mondo, kaj estas konstante vicigita inter la ĉefaj institucioj en la UK kaj la mondo. Nacia kaj internacia akademia rangotabelo por 2022: * Universitatoj tra la mondo: 8-a loko laŭ {{Q|Q1790510}}, 16-a loko laŭ "{{Q|Q478743}}", 16-a loko laŭ [[The Times]] Pli alta edukado. * Universitatoj en Britio: 7-a loko laŭ [[The Times]] / [[The Sunday Times|Sunday Times]], 8-a loko laŭ The Complete University Guide, 9-a loko laŭ la brita gazeto ''[[The Guardian]]''. == Notindaj Universitatanoj == Entute 30 UCLaj [[docento]]j estis [[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)|Nobel-Premiitoj]] (inkluzivanta vizitanta docentojn) kaj eks-studentojn (16 en [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Fiziologio aŭ Medikamento]], sep en [[Nobel-premio pri kemio|Kemio]], kvin en [[Nobel-premio pri fiziko|Fiziko]] kaj po unu en [[Nobel-premio pri literaturo|Literaturo]] kaj [[Nobel-premio pri ekonomiko|Ekonomiaj Sciencoj]]), kaj tri gajnis la [[Medalo Fields|Medalon Fields]] en Matematiko <ref name="Nobel2">{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/about/who/history|title=History|date=11 January 2018|publisher=UCL|access-date=3 November 2022}}</ref>. <gallery align="center" mode="packed"> Dosiero:Francis_Crick_crop.jpg|[[Francis Crick]] Dosiero:Picture_of_jevons.jpg|[[William Stanley Jevons]] Dosiero:Lister_Joseph.jpg|[[Joseph Lister]] Dosiero:Otto_Hahn_(Nobel).jpg|[[Otto Hahn]] Dosiero:Nobel_Prize_24_2013.jpg|[[Peter Higgs]] Dosiero:Charles_K._Kao_cropped_2.jpg|[[Charles K. Kao]] Dosiero:Jomo_Kenyatta.jpg|[[Jomo Kenyatta]] </gallery> == Por plia legado == * {{cite book|last1=Bellot|first1=H. Hale|title=University College, London 1826–1926|date=1929|publisher=University of London Press|location=London}} * Furlong, Gillian (2015). ''[https://www.uclpress.co.uk/products/82991 Treasures from UCL]''. London: UCL Press. {{ISBN|978-1-910634-36-3}}. * {{cite book|last1=Harte|first1=Negley|last2=North|first2=John|last3=Brewis|first3=Georgina|title=The World of UCL|url=https://www.ucl.ac.uk/ucl-press/browse-books/the-world-of-ucl|publisher=UCL Press|location=London|edition=4th|year=2018|isbn=978-1-78735-294-0}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://uclpimedia.com/ Pi Media] – studento ĵurnalo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Londono]] [[Kategorio:Russell Group]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] f6hy2snnaemjlnj69g46jyr9pxh807j 9416557 9416555 2026-06-28T23:05:32Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9416557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Cuncti adsint meritaeque<br> expectent praemia palmae''<br> Venu ĉiuj, kiuj laŭ merito<br> meritas la plej grandan rekompencon |urbo = [[Londono]] |speco = Publika esplora universitato |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = GB-LBH |situo sur mapo=Centra Londono |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato-Kolegio de Londono''' ({{lang-en|University College London}}, [[Akronimo|mallongigite]] : '''UCL''' ) estas [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[Universitato|universitata]] institucio aligita al la [[Universitato de Londono]]. La universitato situas en la kvartalo [[Bloomsbury]] en la distrikto Camden de [[Londono]]. La universitato estas membro de pluraj internaciaj organizoj: membro de la Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj (''Association of British Commonwealth Universities'', ACU), la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]] (''League of European Research Universities'', LERU, ''Ligue européenne des universités de recherche''), la Asocioj de Esploraj Universitatoj (''Association of Research Universities'', URA), la Eŭropa Reto por Trejnado en Ekonomia Esplorado (ENTER) kaj la Asocio de Eŭropaj Universitatoj (EUA).<!-- pluaj ruĝaj ligiloj provizore malvidigitaj laŭ noto en la diskutpaĝo: Krome, la universitato estas membro de pluraj organizoj en Britio: membro de la [[Universitato de Londono]], la [[Russell Group]], la [[G5 (Universitatoj)|G5]]-Grupo, la [[SES (universitatoj)|SES]]-[[Konsorcio]], la [[Universitatoj de Britio]] (UUK), la [[Thomas Young Centre]] (TYC), [[UCLPartners]], la [[NOS University Hospitals Trust Fund College London]] (UCLH), ĉe la [[Francis Crick Institute]], fondmembro de la [[Alan Turing Institute]] en Londono.--> Krome, ĝi estas membro de neoficiala "triangula" grupo de la universitatoj de Kembriĝo, Londono kaj Oksfordo.<ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf|title=Making an Impact: the UCL style guide|date=2005|publisher=UCL|page=44|quote=UCL should always be referred to as 'UCL'. "University College London" can only be used as part of the postal address.|access-date=28 October 2018|archive-date=6 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150406213312/http://www.ucl.ac.uk/news/submit-events/events/StyleguideFINAL.pdf |date=2015-04-06 }}</ref><ref>{{cite news|work=[[The Guardian]]|first=John|last=Sutherland|author-link=John Sutherland (author)|date=29 July 2005|title=What's in a name?|url=https://www.theguardian.com/education/2005/jul/29/highereducation.news1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|title=Working with our brand|publisher=UCL|access-date=30 March 2019|quote=UCL is the university's official name|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191211223610/https://www.ucl.ac.uk/cam/sites/cam/files/migrated-files/ucl-visual-identity-poster.pdf|archivedate=2019-12-11}}</ref> == Historio == La universitato estis fondita en [[1826]] sub la nomo de la '''Universitato de Londono''', kaj estis la unua universitata institucio fondita en Londono. Ĝi ankaŭ estis la unua universitata institucio kiu akceptis studentojn sendepende de [[Religio|ilia religio]], kaj akceptis [[virino]]jn kiel plenrajtaj studentojn sub la samaj akceptkondiĉoj kiel [[viro]]j. La universitato estis fondita kun la celo disponigi alternativon al la religiaj universitatoj de [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] kaj [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]. Ĉi tiu universitato kaj [[King's College (Londono)|King's College London]] estis en [[1836]] la fondinstitucioj de la [[Universitato de Londono]]. Kiel rezulto, ĝi estis renomita Universitato-Kolegio Londono. La principoj sur kiuj la institucio estis fondita estis [[liberalismo]] kaj malfermiteco. La universitato instigas novigadon kaj diversecon. En [[1907]], la Universitato de Londono ricevis novan [[Reĝa ĉarto|reĝan ĉarton]], sekvante kiu ĉiuj institucioj inkluzivitaj en la Universitato de Londono prirezignis sian apartan ekziston. Kiel rezulto, la gradoj kiujn la universitato donas al siaj diplomiĝintoj ricevis sub la nomo de la Universitato de Londono. Tiu ĉi situacio daŭris ĝis [[1977]]. En ĉi tiu jaro University College ricevis novan reĝan ĉarton kiu renovigis sian sendependecon kaj en [[2005]] ĝi ankaŭ ricevis la rajton aljuĝi gradojn. La universitato funkciigas plurajn [[muzeo]]jn kaj [[kolekto]]jn, en larĝa gamo de [[scienco]] ĝis [[Metiartoj|arto]] : * [[Petrie Muzeo de Egipta Arkeologio]] * Grant Muzeo de Zoologio kaj Kompara Anatomio * artkolekto * La Instituto de [[Arkeologio]] * [[Etnografio|Etnografia]] kolekto * La Galton Collection, kiu inkluzivas kolekton de scienca ekipaĵo kaj artikoloj apartenantaj al [[profesoro]] [[Siro]] [[Francis Galton]] * Scienca kolekto, ĉefe kolekto de la kolegia ekipaĵo kiu ankaŭ inkluzivas la operaciejon sur kiu la unua operacio estis farita sub anestezo. == Organiza Strukturo == Esplorado kaj instruado ĉe ''University College London'' estas organizitaj en 11 fakultatoj kaj akademiaj sekcioj: * University College London Faculty of Arts and Humanities * The Bartlett * UCL Faculty of Engineering Sciences * UCL Faculty of Laws * UCL Faculty of Life Sciences * UCL Faculty of Mathematical and Physical Sciences * UCL Faculty of Social and Historical Sciences * UCL Institute of Education * UCL Brain Sciences * UCL Medical Sciences * UCL Population Health Sciences == Akademia rangigo == La universitato estas konsiderata unu el la plej bonaj en la mondo, kaj estas konstante vicigita inter la ĉefaj institucioj en la UK kaj la mondo. Nacia kaj internacia akademia rangotabelo por 2022: * Universitatoj tra la mondo: 8-a loko laŭ {{Q|Q1790510}}, 16-a loko laŭ "{{Q|Q478743}}", 16-a loko laŭ [[The Times]] Pli alta edukado. * Universitatoj en Britio: 7-a loko laŭ [[The Times]] / [[The Sunday Times|Sunday Times]], 8-a loko laŭ The Complete University Guide, 9-a loko laŭ la brita gazeto ''[[The Guardian]]''. == Notindaj Universitatanoj == Entute 30 UCLaj [[docento]]j estis [[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)|Nobel-Premiitoj]] (inkluzivanta vizitanta docentojn) kaj eks-studentojn (16 en [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Fiziologio aŭ Medikamento]], sep en [[Nobel-premio pri kemio|Kemio]], kvin en [[Nobel-premio pri fiziko|Fiziko]] kaj po unu en [[Nobel-premio pri literaturo|Literaturo]] kaj [[Nobel-premio pri ekonomiko|Ekonomiaj Sciencoj]]), kaj tri gajnis la [[Medalo Fields|Medalon Fields]] en Matematiko <ref name="Nobel2">{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/about/who/history|title=History|date=11 January 2018|publisher=UCL|access-date=3 November 2022}}</ref>. <gallery align="center" mode="packed"> Dosiero:Francis_Crick_crop.jpg|[[Francis Crick]] Dosiero:Picture_of_jevons.jpg|[[William Stanley Jevons]] Dosiero:Lister_Joseph.jpg|[[Joseph Lister]] Dosiero:Otto_Hahn_(Nobel).jpg|[[Otto Hahn]] Dosiero:Nobel_Prize_24_2013.jpg|[[Peter Higgs]] Dosiero:Charles_K._Kao_cropped_2.jpg|[[Charles K. Kao]] Dosiero:Jomo_Kenyatta.jpg|[[Jomo Kenyatta]] </gallery> == Por plia legado == * {{cite book|last1=Bellot|first1=H. Hale|title=University College, London 1826–1926|date=1929|publisher=University of London Press|location=London}} * Furlong, Gillian (2015). ''[https://www.uclpress.co.uk/products/82991 Treasures from UCL]''. London: UCL Press. {{ISBN|978-1-910634-36-3}}. * {{cite book|last1=Harte|first1=Negley|last2=North|first2=John|last3=Brewis|first3=Georgina|title=The World of UCL|url=https://www.ucl.ac.uk/ucl-press/browse-books/the-world-of-ucl|publisher=UCL Press|location=London|edition=4th|year=2018|isbn=978-1-78735-294-0}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [https://uclpimedia.com/ Pi Media] – studenta ĵurnalo (same {{en}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Londono]] [[Kategorio:Russell Group]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] b6yqw12we7gk81lvu6qr1xv7cvoebej 0 826885 9416540 9135023 2026-06-28T22:55:14Z ThomasPusch 1869 9416540 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Universitato de York]] en [[Ontario]], [[Kanado]]}} {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = In limine sapientiae<br /> (Sur la sojlo de saĝeco) |urbo = [[Jorko]] |speco = publika urba |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = GB |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato de Jorko''' ([[Angla lingvo|angle]]: '''The University of York''') estas [[universitato]] fondita en [[1963]] proksime de la grandurbo de [[Jorko]] en [[Anglio]]. Malgraŭ sia juna aĝo, ĝi estas inter la plej bonaj universitatoj en la mondo, kaj ankaŭ en [[Britio]], en la kampoj de instruado kaj esplorado, precipe elstara en la kampo de esplorado kaj publikaĵoj en la fakoj de [[Informadiko|komputiko]], [[Anglalingva literaturo|angla literaturo]], [[arkitekturo]], [[filozofio]], [[psikologio]], [[politiko]], [[ekonomiko]], [[muziko]] kaj [[Kulturaj sciencoj|kulturaj studoj]]. La universitato estas rangita 151-a inter la plej bonaj esploraj universitatoj en la mondo en la {{Q|Q1790510}} por 2023 <ref>{{cite news|title=Four universities join elite Russell Group|work=BBC News|date=12 March 2012|url=https://www.bbc.co.uk/news/education-17341478|access-date=19 January 2015|archive-date=8 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208142928/https://www.bbc.co.uk/news/education-17341478|url-status=live}}</ref>. [[Dosiero:University_of_York_coat_of_arms.svg|maldekstre|eta|Blazono]] Kiel la universitatoj de [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] kaj de [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]], la universitato konsistas el sendependaj [[kolegio]]j (dek, aktuale en [[2021]]) kaj havas proksimume 30 sekciojn kaj [[fakultato]]jn. Universitata [[kampuso]] (nomita Heslington Campus) situas sudoriente de la grandurbo kaj estas konstruita ĉirkaŭ granda artefarita [[lago]] kie preskaŭ ĉiuj sekcioj de la universitato situas, krom la sekcio de [[arkeologio]] kiu situas en la "King's Manor", kiu estas proksimume 3&nbsp;km de ĝi. En [[2007]] komenciĝis la vastiĝo de la kampuso al nova areo nomita Haslington East, en [[2010]] pluraj sekcioj proponitaj al la nova kampuso. La universitato estas membro de la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]], membro de la [[Tutmonda reto de universitatoj|Monda Universitato-Reto]] kaj membro de la [[Russell Group]] <ref name="foundations">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/about/history/foundations/|title=Our History: Foundations|publisher=University of York|access-date=21 January 2015|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026131227/https://www.york.ac.uk/about/history/foundations/|url-status=live}}</ref>. == Kolegioj == {| class="wikitable sortable" !Nomo !Fundjaro ! class="unsortable" |Nomita laŭ |- |'''[[Derwent College, York|Derwent College]]''' |1965 |Rivero Derwent<ref>{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/derwent/about/history/|title=History of the College|publisher=[[Derwent College, York|Derwent College]]|access-date=21 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122002619/http://www.york.ac.uk/colleges/derwent/about/history/|archive-date=22 January 2015}}</ref> |- |'''[[Langwith College, York|Langwith College]]''' |1965 |Langwith Common<ref name="langwith college">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/langwith/about/history/|title=History and Mission|publisher=[[Langwith College, York|Langwith College]]|access-date=21 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122003603/http://www.york.ac.uk/colleges/langwith/about/history/|archive-date=22 January 2015}}</ref> |- |'''[[Alcuin College, York|Alcuin College]]''' |1967 |[[Alcuin|Alcuin de Jorko]],<ref name="alcuin history">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/alcuin/about/history/|title=History of Alcuin|publisher=[[Alcuin College, York|Alcuin College]]|access-date=20 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122001326/http://www.york.ac.uk/colleges/alcuin/about/history/|archive-date=22 January 2015}}</ref> |- |'''[[Vanbrugh College, York|Vanbrugh College]]''' |1967 |[[John Vanbrugh|Sir John Vanbrugh]], dezajnisto de [[Castle Howard]]<ref>{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/vanbrugh/about/history/sirjohn/|title=Sir John Vanbrugh|publisher=[[Vanbrugh College, York|Vanburgh College]]|access-date=21 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122003111/http://www.york.ac.uk/colleges/vanbrugh/about/history/sirjohn/|archive-date=22 January 2015|url-status=dead}}</ref> |- |'''[[Goodricke College, York|Goodricke College]]''' |1968 |[[John Goodricke]], astronomo<ref name="goodricke college">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/goodricke/about/history/|title=College History|publisher=[[Goodricke College, York|Goodricke College]]|access-date=21 January 2015}}</ref> |- |'''[[Wentworth College, York|Wentworth College]]''' |1972 |[[Thomas Wentworth, 1st Earl of Strafford]]<ref name="wentworth history">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/wentworth/about/historyofthecollege/|title=College history|publisher=[[Wentworth College, York|Wentworth College]]|access-date=21 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122000726/http://www.york.ac.uk/colleges/wentworth/about/historyofthecollege/|archive-date=22 January 2015}}</ref> |- |'''[[James College, York|James College]]''' |1990 |[[Eric James, Baron James of Rusholme|Lord James of Rusholme]]<ref name="james history">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/james/about/history/|title=History of the College|publisher=[[James College, York|James College]]|access-date=21 January 2015}}</ref> |- |'''[[Halifax College, York|Halifax College]]''' |2002 |[[E. F. L. Wood, 1st Earl of Halifax]]<ref name="halifax history">{{Cite web|url=http://www.york.ac.uk/colleges/halifax/about/history/|title=History of Halifax College|publisher=[[Halifax College, York|Halifax College]]|access-date=21 January 2015}}</ref> |- |'''[[Constantine College, York|Constantine College]]''' |2014 |[[Konstanteno la Granda]]<ref name="constantine">{{cite news|url=http://www.nouse.co.uk/2013/08/22/new-college-will-be-called-constantine/|title=New college will be called 'Constantine'|publisher=[[Nouse]]|date=22 August 2013|access-date=23 August 2013|author=Parker, Fiona}}</ref> |- |'''[[Anne Lister College, York|Anne Lister College]]''' |2021 |[[Anne Lister]], Jorka landposedanto kaj taglibristo<ref name="Anne Lister College Announcement">{{cite news|url=https://www.york.ac.uk/news-and-events/news/2021/campus/lister-college-naming/|title=New University of York college to be named after Yorkshire diarist Anne Lister|date=24 January 2021|access-date=28 January 2021}}</ref> |- |'''[[David Kato College, York|David Kato College]]''' |2022 |[[David Kato]], homrajta aktivulo de Ugando<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.yorkvision.co.uk/news/new-college-named-after-human-rights-defender-david-kato/16/06/2021|title=New College Named After Human Rights Defender David Kato|date=16 June 2021|access-date=16 June 2021}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.york.ac.uk/news-and-events/news/2021/campus/college-david-kato-human-rights/?fbclid=IwAR2IFXSdZxDr9TPc8C9siOFe1d77Xd73ARPDwehsa-KC--zmx4YPDN3Q1F4|title=New University of York college named after human rights defender, David Kato}}</ref> |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Russell Group]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1963]] awn64f6p9njuo6p3qlyu8cpj2hyy3io 0 827773 9416541 8990453 2026-06-28T22:55:32Z ThomasPusch 1869 9416541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = {{lang-af|Diens Deur Kennis}}<br />Servo Per Scio |lando = Sud-Afriko |situo = [[Johanesburgo]] |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = ZA |situo sur mapo2=Granda Johanesburgo |zomo = 12 | retejo = }} La '''Universitato de Johanesburgo''' ({{Lang-en|University of Johannesburg}}) estas [[publika universitato]], situanta en [[Johanesburgo]], [[Sud-Afriko]], kaj pli ol 51,000 studentoj studas tie. La Universitato de Johanesburgo estis establita en [[2005]] kiel fuzio de pluraj ekzistantaj akademiaj institucioj. El la 51,000 studentoj, proksimume 3,000 venas de 80 landoj ekster Sudafriko. La institucio havas entute ok fakultatojn: Humanecoj, [[Sanscienco|Medicinaj Sciencoj]], Dezajno kaj Arkitekturo, Scienco, Media Inĝenieristiko, Ekonomiko kaj Komerco, Eduko kaj Juro. La universitato estas membro de [[Universitas 21]] kaj la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]]. == Historio == Dum la [[Orimpetego|orfebro]] en Johanesburgo, pluraj trejnejoj estis establitaj por la ondo de enmigrintoj kiuj alvenis en la areo. Komence, teknika instituto estis establita en [[1903]]. En la [[1960-aj jaroj]], studoj komenciĝis ankaŭ en la [[afrikansa]], kaj post la falo de la [[Apartismo|rasapartisma]] reĝimo en [[1994]], pli da nigrulaj studentoj komencis studi en la institucio (kiuj povus oficiale akceptiĝi jam en [[1982]]). == Internaciaj rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 401–500 ( [[2019]] ) * {{Q|Q1790510}} - 601–650 (2020) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.uj.ac.za/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Johanesburgo]] [[Kategorio:Edukado en Sud-Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Sud-Afriko]] n2uhc08l5ppt4tqmdtk9xjg77fvv8no 9416552 9416541 2026-06-28T23:01:51Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9416552 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = {{lang-af|Diens Deur Kennis}}<br />Servo Per Scio |lando = Sud-Afriko |situo = [[Johanesburgo]] |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = ZA |situo sur mapo2=Granda Johanesburgo |zomo = 12 | retejo = }} La '''Universitato de Johanesburgo''' ({{Lang-en|University of Johannesburg}}) estas [[publika universitato]], situanta en [[Johanesburgo]], [[Sud-Afriko]], kaj pli ol 51,000 studentoj studas tie. La Universitato de Johanesburgo estis establita en [[2005]] kiel fuzio de pluraj ekzistantaj akademiaj institucioj. El la 51,000 studentoj, proksimume 3,000 venas de 80 landoj ekster Sudafriko. La institucio havas entute ok fakultatojn: Humanecoj, [[Sanscienco|Medicinaj Sciencoj]], Dezajno kaj Arkitekturo, Scienco, Media Inĝenieristiko, Ekonomiko kaj Komerco, Eduko kaj Juro. La universitato estas membro de [[Universitas 21]] kaj la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]]. == Historio == Dum la [[Orimpetego|orfebro]] en Johanesburgo, pluraj trejnejoj estis establitaj por la ondo de enmigrintoj kiuj alvenis en la areo. Komence, teknika instituto estis establita en [[1903]]. En la [[1960-aj jaroj]], studoj komenciĝis ankaŭ en la [[afrikansa]], kaj post la falo de la [[Apartismo|rasapartisma]] reĝimo en [[1994]], pli da nigrulaj studentoj komencis studi en la institucio (kiuj povus oficiale akceptiĝi jam en [[1982]]). == Internaciaj rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 401–500 ( [[2019]] ) * {{Q|Q1790510}} - 601–650 (2020) <!-- Nur sencos kiam ESTOS referencoj == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.uj.ac.za/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Johanesburgo]] [[Kategorio:Edukado en Sud-Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Sud-Afriko]] 4q1ejep2tsmi3jk0lkm4w2tvh4w7db9 9416553 9416552 2026-06-28T23:02:13Z ThomasPusch 1869 9416553 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = {{lang-af|Diens Deur Kennis}}<br />Servo Per Scio |lando = Sud-Afriko |situo = [[Johanesburgo]] |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = ZA |situo sur mapo2=Granda Johanesburgo |zomo = 12 | retejo = }} La '''Universitato de Johanesburgo''' ({{Lang-en|University of Johannesburg}}) estas [[publika universitato]], situanta en [[Johanesburgo]], [[Sud-Afriko]], kaj pli ol 51,000 studentoj studas tie. La Universitato de Johanesburgo estis establita en [[2005]] kiel fuzio de pluraj ekzistantaj akademiaj institucioj. El la 51,000 studentoj, proksimume 3,000 venas de 80 landoj ekster Sudafriko. La institucio havas entute ok fakultatojn: Humanecoj, [[Sanscienco|Medicinaj Sciencoj]], Dezajno kaj Arkitekturo, Scienco, Media Inĝenieristiko, Ekonomiko kaj Komerco, Eduko kaj Juro. La universitato estas membro de [[Universitas 21]] kaj la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]]. == Historio == Dum la [[Orimpetego|orfebro]] en Johanesburgo, pluraj trejnejoj estis establitaj por la ondo de enmigrintoj kiuj alvenis en la areo. Komence, teknika instituto estis establita en [[1903]]. En la [[1960-aj jaroj]], studoj komenciĝis ankaŭ en la [[afrikansa]], kaj post la falo de la [[Apartismo|rasapartisma]] reĝimo en [[1994]], pli da nigrulaj studentoj komencis studi en la institucio (kiuj povus oficiale akceptiĝi jam en [[1982]]). == Internaciaj rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 401–500 ( [[2019]] ) * {{Q|Q1790510}} - 601–650 (2020) <!-- Nur sencos kiam ESTOS referencoj == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.uj.ac.za/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Johanesburgo]] [[Kategorio:Edukado en Sud-Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Sud-Afriko]] ei8gl8pxuhii17cxki0abuc1x4ki3ns 0 828058 9416529 8787547 2026-06-28T22:40:33Z ThomasPusch 1869 9416529 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Sol iustitiae<br /> et occidentem illustra''<br /> "Suno de justeco,<br /> brilu ankaŭ sur la Okcidenton." |speco = Privata (1766-1945)<br />Publika terkoncesa esploruniversitato |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Rutgers''' ({{Lang-en|Rutgers, The State University of New Jersey}} ; [[Akronimo|mallongigita]] : '''RU''') estas [[publika universitato]] kaj la plej granda institucio de alteduko en la ŝtato [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. La kolegio estis fondita fare de devene nederlanda akademiano <!--[[familio Frelinghuysen|-->Johannes Frelinghuysen, origine nomita '''Queen's College''' kaj ricevis rekonon en [[1766]]. Ĝi estas la oka plej maljuna [[kolegio]] en Usono kaj unu el la naŭ koloniaj kolegioj kiuj estis establita antaŭ la [[Usona Milito de Sendependeco|Milito de Sendependeco de Usono]] <ref>{{Cite web|title=Our Revolutionary Roots|url=https://www.rutgers.edu/about/our-revolutionary-roots-history|access-date=2022-09-16|website=www.rutgers.edu|language=en}}</ref>. Origine estis [[privata universitato]], kiu akceptis nur virojn, sed kun la paso de la tempo ĝi ŝanĝis tion kaj ekde tiam permesas al ambaŭ [[Reprodukta sistemo|seksoj]] studi tie <ref>Institutional Research and Planning, Factbook, [http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html Almanac of Historical Facts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020000000/https://web.archive.org/web/20131020200546/http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html |date=2013-10-20 }}, Accessed September 7, 2013</ref>. Ĝi estas unu el nur du altlernejoj de tiu epoko por iĝi publika, kaj estis deklarita la Universitato de Nov-Ĵerzejo en 1945 <ref name="RutgersLaw1956">State of New Jersey.</ref>. Rutgers havas tri [[kampuso]]jn, la ĉefa kaj plej granda kampuso situas en la urbo de [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]] kaj la aliaj du kampusoj situas en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]] kaj [[Camden]]. Antaŭe, la kampuso situanta en Newark konsistigis "Newark University", sed en 1946 ĝi kunfandiĝis kun la Rutgers-sistemo, kaj simila afero okazis kun la Camden-kampuso. Rutgers estas la plej granda ŝtata universitato en Nov-Ĵerzejo. Ĝi ofertas pli ol 100 malsamajn specojn de [[bakalaŭro]], 80 malsamaj specoj de [[magistro]], 80 malsamaj specoj de [[Doktoro|doktoreco]] kaj profesiaj gradoj en ĉirkaŭ 175 [[Akademio|akademiaj]] fakoj <ref name="Facts&Figures">Rutgers, The State University of New Jersey.</ref>. La universitato estas membro de la [[Association of American Universities|Asocio de Amerikaj Universitatoj]], membro de la [[Universities Research Association|Asocio de Esploraj Universitatoj]] kaj membro de la akademia alianco BIG10 <ref>Universities Research Association, Inc.</ref>. En 2019, Universitato Rutgers en Nov-Brunsviko estis klasifikita kiel unu el la 150 plej bonaj universitatoj en la mondo laŭ la [[Akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo|Ŝanhaja Rangigo]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|Nov-Brunsviko]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Senegalo}} [[senegala nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Kampusoj, kolegioj kaj lernejoj == * Universitato Rutgers - Nov-Brunsviko ** kolegio - Nov-Brunsviko ** Edward Bluestein lernejo de Planado kaj Publika Politiko ** lernejo por Diplomiĝintoj en Aplikata kaj Profesia Psikologio ** Mason Gross lernejo de Arto ** lernejo de Komercadministracio - Newark kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Komunikado kaj Informadiko ** lernejo de Inĝenierio ** lernejo de Mediaj kaj Biologiaj Sciencoj ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Administrado kaj Laboraj Rilatoj ** lernejo de Socia Laboro * Universitato Rutgers - Newark ** kolegio - Newark ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Newark kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Kriminala Justeco ** lernejo de Publikaj Aferoj kaj Administracio * Universitato Rutgers - Camden ** Camden Kolegio de Arto kaj Sciencoj ** kolegio - Camden ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Camden ** lernejo de Flego - Camden ** Universitata Kolegio - Camden * Rutgers Biomedicino kaj Sano ** Ernest Mario lernejo de kemio ** Nov-Ĵerzeja Medicina Fakultato ** Robert Wood Johnson lernejo de Medicino ** lernejo de Dentokuracado ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Sanaj Profesioj ** lernejo de Flego ** lernejo de Publika Sano == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * H.M. Berman, J. Westbrook, Z. Feng, G. Gilliland, T.N. Bhat, H. Weissig, I.N. Shindyalov, P.E. Bourne: The Protein Data Bank. Nucleic Acids Research, '''28''', pp.&nbsp;235–242 (2000). * Demarest, William Henry Steele. ''History of Rutgers College: 1776–1924.'' (New Brunswick, New Jersey: Rutgers College, 1924). * ''History of Rutgers College: or an account of the union of Rutgers College, and the Theological Seminary of the General Synod of the Reformed Dutch Church. Prepared and published at the request of several trustees of the College, by a trustee.'' (New York: Anderson & Smith, 1833). * Lukac, George J. (ed.), ''Aloud to Alma Mater.'' (New Brunswick, New Jersey: [[Rutgers University Press]], 1966), 70–73. * McCormick, Richard P. ''Rutgers: a Bicentennial History''. (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1966). {{ISBN|0-8135-0521-6}}. * Schmidt, George P. ''Princeton and Rutgers: The Two Colonial Colleges of New Jersey''. (Princeton, New Jersey: Van Nostrand, 1964). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://scarletknights.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Kavaliroj] * [http://www.rutgersnewarkathletics.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raidistoj] * [http://athletics.camden.rutgers.edu/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raptors] * {{citation|title=Journal of the Rutgers University Libraries|journal=The Journal of the Rutgers University Library|issn=0036-0473|url=http://jrul.libraries.rutgers.edu/index.php/jrul/index}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato Rutgers| ]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Nov-Ĵerzejo]] no9gx4qg93n7begrnkpe1zjj2gtjko8 9416532 9416529 2026-06-28T22:42:49Z ThomasPusch 1869 /* Kampusoj, kolegioj kaj lernejoj */ 9416532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Sol iustitiae<br /> et occidentem illustra''<br /> "Suno de justeco,<br /> brilu ankaŭ sur la Okcidenton." |speco = Privata (1766-1945)<br />Publika terkoncesa esploruniversitato |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Rutgers''' ({{Lang-en|Rutgers, The State University of New Jersey}} ; [[Akronimo|mallongigita]] : '''RU''') estas [[publika universitato]] kaj la plej granda institucio de alteduko en la ŝtato [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. La kolegio estis fondita fare de devene nederlanda akademiano <!--[[familio Frelinghuysen|-->Johannes Frelinghuysen, origine nomita '''Queen's College''' kaj ricevis rekonon en [[1766]]. Ĝi estas la oka plej maljuna [[kolegio]] en Usono kaj unu el la naŭ koloniaj kolegioj kiuj estis establita antaŭ la [[Usona Milito de Sendependeco|Milito de Sendependeco de Usono]] <ref>{{Cite web|title=Our Revolutionary Roots|url=https://www.rutgers.edu/about/our-revolutionary-roots-history|access-date=2022-09-16|website=www.rutgers.edu|language=en}}</ref>. Origine estis [[privata universitato]], kiu akceptis nur virojn, sed kun la paso de la tempo ĝi ŝanĝis tion kaj ekde tiam permesas al ambaŭ [[Reprodukta sistemo|seksoj]] studi tie <ref>Institutional Research and Planning, Factbook, [http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html Almanac of Historical Facts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020000000/https://web.archive.org/web/20131020200546/http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html |date=2013-10-20 }}, Accessed September 7, 2013</ref>. Ĝi estas unu el nur du altlernejoj de tiu epoko por iĝi publika, kaj estis deklarita la Universitato de Nov-Ĵerzejo en 1945 <ref name="RutgersLaw1956">State of New Jersey.</ref>. Rutgers havas tri [[kampuso]]jn, la ĉefa kaj plej granda kampuso situas en la urbo de [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]] kaj la aliaj du kampusoj situas en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]] kaj [[Camden]]. Antaŭe, la kampuso situanta en Newark konsistigis "Newark University", sed en 1946 ĝi kunfandiĝis kun la Rutgers-sistemo, kaj simila afero okazis kun la Camden-kampuso. Rutgers estas la plej granda ŝtata universitato en Nov-Ĵerzejo. Ĝi ofertas pli ol 100 malsamajn specojn de [[bakalaŭro]], 80 malsamaj specoj de [[magistro]], 80 malsamaj specoj de [[Doktoro|doktoreco]] kaj profesiaj gradoj en ĉirkaŭ 175 [[Akademio|akademiaj]] fakoj <ref name="Facts&Figures">Rutgers, The State University of New Jersey.</ref>. La universitato estas membro de la [[Association of American Universities|Asocio de Amerikaj Universitatoj]], membro de la [[Universities Research Association|Asocio de Esploraj Universitatoj]] kaj membro de la akademia alianco BIG10 <ref>Universities Research Association, Inc.</ref>. En 2019, Universitato Rutgers en Nov-Brunsviko estis klasifikita kiel unu el la 150 plej bonaj universitatoj en la mondo laŭ la [[Akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo|Ŝanhaja Rangigo]]. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|Nov-Brunsviko]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Senegalo}} [[senegala nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Kampusoj, kolegioj kaj lernejoj == * Universitato Rutgers - Nov-Brunsviko ** kolegio - Nov-Brunsviko ** Edward Bluestein lernejo de Planado kaj Publika Politiko ** lernejo por Diplomiĝintoj en Aplikata kaj Profesia Psikologio ** Mason Gross lernejo de Arto ** lernejo de Komercadministracio - [[Newark]] kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Komunikado kaj Informadiko ** lernejo de Inĝenierio ** lernejo de Mediaj kaj Biologiaj Sciencoj ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Administrado kaj Laboraj Rilatoj ** lernejo de Socia Laboro * Universitato Rutgers - [[Newark]] ** kolegio - [[Newark]] ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Newark kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Kriminala Justeco ** lernejo de Publikaj Aferoj kaj Administracio * Universitato Rutgers - [[Camden]] ** Camden Kolegio de Arto kaj Sciencoj ** kolegio - [[Camden]] ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Camden ** lernejo de Flego - Camden ** Universitata Kolegio - Camden * Rutgers Biomedicino kaj Sano ** Ernest Mario lernejo de kemio ** Nov-Ĵerzeja Medicina Fakultato ** Robert Wood Johnson lernejo de Medicino ** lernejo de Dentokuracado ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Sanaj Profesioj ** lernejo de Flego ** lernejo de Publika Sano == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * H.M. Berman, J. Westbrook, Z. Feng, G. Gilliland, T.N. Bhat, H. Weissig, I.N. Shindyalov, P.E. Bourne: The Protein Data Bank. Nucleic Acids Research, '''28''', pp.&nbsp;235–242 (2000). * Demarest, William Henry Steele. ''History of Rutgers College: 1776–1924.'' (New Brunswick, New Jersey: Rutgers College, 1924). * ''History of Rutgers College: or an account of the union of Rutgers College, and the Theological Seminary of the General Synod of the Reformed Dutch Church. Prepared and published at the request of several trustees of the College, by a trustee.'' (New York: Anderson & Smith, 1833). * Lukac, George J. (ed.), ''Aloud to Alma Mater.'' (New Brunswick, New Jersey: [[Rutgers University Press]], 1966), 70–73. * McCormick, Richard P. ''Rutgers: a Bicentennial History''. (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1966). {{ISBN|0-8135-0521-6}}. * Schmidt, George P. ''Princeton and Rutgers: The Two Colonial Colleges of New Jersey''. (Princeton, New Jersey: Van Nostrand, 1964). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://scarletknights.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Kavaliroj] * [http://www.rutgersnewarkathletics.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raidistoj] * [http://athletics.camden.rutgers.edu/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raptors] * {{citation|title=Journal of the Rutgers University Libraries|journal=The Journal of the Rutgers University Library|issn=0036-0473|url=http://jrul.libraries.rutgers.edu/index.php/jrul/index}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato Rutgers| ]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Nov-Ĵerzejo]] ig1yh9lgrem8ld9xli2uh0rks6g1bph 9416533 9416532 2026-06-28T22:45:30Z ThomasPusch 1869 9416533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Sol iustitiae<br /> et occidentem illustra''<br /> "Suno de justeco,<br /> brilu ankaŭ sur la Okcidenton." |speco = Privata (1766-1945)<br />Publika terkoncesa esploruniversitato |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = US-NJ |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Rutgers''' ({{Lang-en|Rutgers, The State University of New Jersey}} ; [[Akronimo|mallongigita]] : '''RU''') estas [[publika universitato]] kaj la plej granda institucio de alteduko en la ŝtato [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. La kolegio estis fondita fare de devene nederlanda akademiano <!--[[familio Frelinghuysen|-->Johannes Frelinghuysen, origine nomita '''Queen's College''' kaj ricevis rekonon en [[1766]]. Ĝi estas la oka plej maljuna [[kolegio]] en Usono kaj unu el la naŭ koloniaj kolegioj kiuj estis establita antaŭ la [[Usona Milito de Sendependeco|Milito de Sendependeco de Usono]] <ref>{{Cite web|title=Our Revolutionary Roots|url=https://www.rutgers.edu/about/our-revolutionary-roots-history|access-date=2022-09-16|website=www.rutgers.edu|language=en}}</ref>. Origine estis [[privata universitato]], kiu akceptis nur virojn, sed kun la paso de la tempo ĝi ŝanĝis tion kaj ekde tiam permesas al ambaŭ [[Reprodukta sistemo|seksoj]] studi tie <ref>Institutional Research and Planning, Factbook, [http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html Almanac of Historical Facts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020000000/https://web.archive.org/web/20131020200546/http://www.rci.rutgers.edu/~oirap/OIRAP/fact9798/facthtml/almanac.html |date=2013-10-20 }}, Accessed September 7, 2013</ref>. Ĝi estas unu el nur du altlernejoj de tiu epoko por iĝi publika, kaj estis deklarita la Universitato de Nov-Ĵerzejo en 1945 <ref name="RutgersLaw1956">State of New Jersey.</ref>. Rutgers havas tri [[kampuso]]jn, la ĉefa kaj plej granda kampuso situas en la urbo de [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]] kaj la aliaj du kampusoj situas en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)|Newark]] kaj [[Camden]]. Antaŭe, la kampuso situanta en Newark konsistigis "Newark University", sed en 1946 ĝi kunfandiĝis kun la Rutgers-sistemo, kaj simila afero okazis kun la Camden-kampuso. Rutgers estas la plej granda ŝtata universitato en Nov-Ĵerzejo. Ĝi ofertas pli ol 100 malsamajn specojn de [[bakalaŭro]], 80 malsamaj specoj de [[magistro]], 80 malsamaj specoj de [[Doktoro|doktoreco]] kaj profesiaj gradoj en ĉirkaŭ 175 [[Akademio|akademiaj]] fakoj <ref name="Facts&Figures">Rutgers, The State University of New Jersey.</ref>. La universitato estas membro de la [[Association of American Universities|Asocio de Amerikaj Universitatoj]], membro de la [[Universities Research Association|Asocio de Esploraj Universitatoj]] kaj membro de la akademia alianco BIG10 <ref>Universities Research Association, Inc.</ref>. En 2019, Universitato Rutgers en Nov-Brunsviko estis klasifikita kiel unu el la 150 plej bonaj universitatoj en la mondo laŭ la {{Q|Q478743}}. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|Nov-Brunsviko]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Senegalo}} [[senegala nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Kampusoj, kolegioj kaj lernejoj == * Universitato Rutgers - Nov-Brunsviko ** kolegio - Nov-Brunsviko ** Edward Bluestein lernejo de Planado kaj Publika Politiko ** lernejo por Diplomiĝintoj en Aplikata kaj Profesia Psikologio ** Mason Gross lernejo de Arto ** lernejo de Komercadministracio - [[Newark]] kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Komunikado kaj Informadiko ** lernejo de Inĝenierio ** lernejo de Mediaj kaj Biologiaj Sciencoj ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Administrado kaj Laboraj Rilatoj ** lernejo de Socia Laboro * Universitato Rutgers - [[Newark]] ** kolegio - [[Newark]] ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Newark kaj Nov-Brunsviko ** lernejo de Artoj kaj Sciencoj ** lernejo de Kriminala Justeco ** lernejo de Publikaj Aferoj kaj Administracio * Universitato Rutgers - [[Camden]] ** Camden Kolegio de Arto kaj Sciencoj ** kolegio - [[Camden]] ** lernejo de juro ** lernejo de Komercadministracio - Camden ** lernejo de Flego - Camden ** Universitata Kolegio - Camden * Rutgers Biomedicino kaj Sano ** Ernest Mario lernejo de kemio ** Nov-Ĵerzeja Medicina Fakultato ** Robert Wood Johnson lernejo de Medicino ** lernejo de Dentokuracado ** lernejo de Diplomiĝintaj Studoj ** lernejo de Sanaj Profesioj ** lernejo de Flego ** lernejo de Publika Sano == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * H.M. Berman, J. Westbrook, Z. Feng, G. Gilliland, T.N. Bhat, H. Weissig, I.N. Shindyalov, P.E. Bourne: The Protein Data Bank. Nucleic Acids Research, '''28''', pp.&nbsp;235–242 (2000). * Demarest, William Henry Steele. ''History of Rutgers College: 1776–1924.'' (New Brunswick, New Jersey: Rutgers College, 1924). * ''History of Rutgers College: or an account of the union of Rutgers College, and the Theological Seminary of the General Synod of the Reformed Dutch Church. Prepared and published at the request of several trustees of the College, by a trustee.'' (New York: Anderson & Smith, 1833). * Lukac, George J. (ed.), ''Aloud to Alma Mater.'' (New Brunswick, New Jersey: [[Rutgers University Press]], 1966), 70–73. * McCormick, Richard P. ''Rutgers: a Bicentennial History''. (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1966). {{ISBN|0-8135-0521-6}}. * Schmidt, George P. ''Princeton and Rutgers: The Two Colonial Colleges of New Jersey''. (Princeton, New Jersey: Van Nostrand, 1964). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://scarletknights.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Kavaliroj] * [http://www.rutgersnewarkathletics.com/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raidistoj] * [http://athletics.camden.rutgers.edu/ Oficiala Hejmo de la Skarlataj Raptors] * {{citation|title=Journal of the Rutgers University Libraries|journal=The Journal of the Rutgers University Library|issn=0036-0473|url=http://jrul.libraries.rutgers.edu/index.php/jrul/index}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato Rutgers| ]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Nov-Ĵerzejo]] 2fbdm0od6bqs132jncxomiudneg6gm8 0 828139 9416547 9175820 2026-06-28T22:57:44Z ThomasPusch 1869 9416547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = 博学而笃志，切问而近思<br /> Riĉa je scio kaj tenaca je celoj,<br /> demandante kun seriozeco<br /> kaj pripensante kun mempraktiko |lando = Ĉinio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = CN |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Fudan''' (en [[Ĉina normlingvo|mandarene]] :'''复旦大学''') estas [[Publika universitato|publika esploruniversitato]], situanta en [[Ŝanhajo]] en [[Ĉinio]], kiu estis establita en [[1905]]. Ĉi tiu universitato estas konsiderata kiel unu el la plej prestiĝaj en la lando (kun emfazo de [[Medicino|medicinaj]] kaj [[Homa scienco]]) kun striktaj akceptokondiĉoj. Universitato Fudan havis profundan efikon al ĉina socio tra la jaroj kun multaj diplomiĝintoj integriĝantaj en la centrojn de potenco kaj kulturo en la lando. Kelkaj el la konataj diplomiĝintoj de la institucio inkluzivas [[Guo Guangchang]] kaj [[Hong Ying]]. Universitato Fudan estas membro de multaj akademiaj organizoj inkluzive de la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo]], la C9-ligo ("Ligo de Naŭ Universitatoj"), Universitatas 21 <ref name=":3">{{Cite web|title=Fudan University {{!}} Universitas 21|url=https://universitas21.com/u21-members/our-members/fudan-university|access-date=2022-04-23|website=universitas21.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520131227/https://universitas21.com/u21-members/our-members/fudan-university|archivedate=2022-05-20}}</ref> kaj la Asocio de Esploraj Universitatoj en Orienta Azio <ref>{{Cite web|title=AEARU: The Association of East Asian Research Universities|url=https://www.aearu.com/|access-date=2022-04-23|language=en-US}}</ref>. Organize, Universitato Fudan konsistas el 17 lernejoj konsistantaj el 69 sekcioj kaj 77 esplorinstitutoj. La medicinaj studoj inkluzivas kunlaboron kun ĉirkaŭ 17 hospitaloj. La loka biblioteko estis establita en [[1922]] kaj ĝia suma areo estas proksimume 29,000 kvadrataj metroj. Ĝis la fino de [[2004]], la kolekto de la biblioteko konsistis el pli ol 4.45 milionoj da eroj inkluzive de artikoloj, libroj, periodaĵoj, gazetoj kaj registradoj. La universitato havas multajn akademiajn kunlaborojn, kiuj inkluzivas [[Programo de studenta interŝanĝo|studentajn interŝanĝojn]] kun ĉirkaŭ 200 institucioj en ĉirkaŭ 30 landoj. Inter la institucioj kiuj kunlaboras kun Universitato Fudan estas [[universitato Yale]], [[Vaŝingtona Universitato en Sankta Luiso]], [[universitato Kolumbio]], [[universitato de Kalifornio]]: [[universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso]], [[universitato de Kalifornio en Berkeley]], [[universitato Bocconi]], [[universitato de Roĉestro]], [[universitato de Kalifornio en Irvine]], [[universitato de Kalifornio ĉe San-Diego]], [[universitato de Sidnejo]], [[universitato de Toronto]], [[universitato de Tokio]], [[universitato George Washington]], kolegio ''Beloit'' de la [[universitato de Adelajdo]], [[Nacia Universitato de Singapuro]], [[London School of Economics]], [[universitato Georgetown]], [[King's College (Londono)|King's College Londono]], [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]], [[Instituto de Empresa]] aŭ angle IE Business School en [[Madrido]], [[universitato Harvard]] kaj [[universitato de Manĉestro]]. == Rangigo == * {{Q|Q478743}} : 101-150 ([[2017]]) * [[Times Higher Education World University Rankings|Times Supera Eduko]] : 109 lokoj ([[2019]]) * {{Q|Q1790510}}por universitatoj: 34 ([[2020]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.fudan.edu.cn/}} * [https://web.archive.org/web/20080723183528/http://fudan.6dxy.com/ 3D mapo] * [http://www.edu.cn/html/e/ChinaUniversity/indexSchool.html Internacia Metropolo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Ĉinio]] hn6hwt098pdj5wik6e5czbu64g6iull 9416554 9416547 2026-06-28T23:03:23Z ThomasPusch 1869 /* Rangigo */ 9416554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = 博学而笃志，切问而近思<br /> Riĉa je scio kaj tenaca je celoj,<br /> demandante kun seriozeco<br /> kaj pripensante kun mempraktiko |lando = Ĉinio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = CN |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato Fudan''' (en [[Ĉina normlingvo|mandarene]] :'''复旦大学''') estas [[Publika universitato|publika esploruniversitato]], situanta en [[Ŝanhajo]] en [[Ĉinio]], kiu estis establita en [[1905]]. Ĉi tiu universitato estas konsiderata kiel unu el la plej prestiĝaj en la lando (kun emfazo de [[Medicino|medicinaj]] kaj [[Homa scienco]]) kun striktaj akceptokondiĉoj. Universitato Fudan havis profundan efikon al ĉina socio tra la jaroj kun multaj diplomiĝintoj integriĝantaj en la centrojn de potenco kaj kulturo en la lando. Kelkaj el la konataj diplomiĝintoj de la institucio inkluzivas [[Guo Guangchang]] kaj [[Hong Ying]]. Universitato Fudan estas membro de multaj akademiaj organizoj inkluzive de la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo]], la C9-ligo ("Ligo de Naŭ Universitatoj"), Universitatas 21 <ref name=":3">{{Cite web|title=Fudan University {{!}} Universitas 21|url=https://universitas21.com/u21-members/our-members/fudan-university|access-date=2022-04-23|website=universitas21.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520131227/https://universitas21.com/u21-members/our-members/fudan-university|archivedate=2022-05-20}}</ref> kaj la Asocio de Esploraj Universitatoj en Orienta Azio <ref>{{Cite web|title=AEARU: The Association of East Asian Research Universities|url=https://www.aearu.com/|access-date=2022-04-23|language=en-US}}</ref>. Organize, Universitato Fudan konsistas el 17 lernejoj konsistantaj el 69 sekcioj kaj 77 esplorinstitutoj. La medicinaj studoj inkluzivas kunlaboron kun ĉirkaŭ 17 hospitaloj. La loka biblioteko estis establita en [[1922]] kaj ĝia suma areo estas proksimume 29,000 kvadrataj metroj. Ĝis la fino de [[2004]], la kolekto de la biblioteko konsistis el pli ol 4.45 milionoj da eroj inkluzive de artikoloj, libroj, periodaĵoj, gazetoj kaj registradoj. La universitato havas multajn akademiajn kunlaborojn, kiuj inkluzivas [[Programo de studenta interŝanĝo|studentajn interŝanĝojn]] kun ĉirkaŭ 200 institucioj en ĉirkaŭ 30 landoj. Inter la institucioj kiuj kunlaboras kun Universitato Fudan estas [[universitato Yale]], [[Vaŝingtona Universitato en Sankta Luiso]], [[universitato Kolumbio]], [[universitato de Kalifornio]]: [[universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso]], [[universitato de Kalifornio en Berkeley]], [[universitato Bocconi]], [[universitato de Roĉestro]], [[universitato de Kalifornio en Irvine]], [[universitato de Kalifornio ĉe San-Diego]], [[universitato de Sidnejo]], [[universitato de Toronto]], [[universitato de Tokio]], [[universitato George Washington]], kolegio ''Beloit'' de la [[universitato de Adelajdo]], [[Nacia Universitato de Singapuro]], [[London School of Economics]], [[universitato Georgetown]], [[King's College (Londono)|King's College Londono]], [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]], [[Instituto de Empresa]] aŭ angle IE Business School en [[Madrido]], [[universitato Harvard]] kaj [[universitato de Manĉestro]]. == Rangigo == * {{Q|Q478743}} : 101-150 ([[2017]]) * [[The Times]] Supera Eduko: 109 lokoj ([[2019]]) * {{Q|Q1790510}}: 34 ([[2020]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.fudan.edu.cn/}} * [https://web.archive.org/web/20080723183528/http://fudan.6dxy.com/ 3D mapo] * [http://www.edu.cn/html/e/ChinaUniversity/indexSchool.html Internacia Metropolo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Ĉinio]] 6gdc6wq4r0g85hmu7qwupuc7zuh2ags 0 828535 9416542 9174460 2026-06-28T22:55:48Z ThomasPusch 1869 9416542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= Ĉefa enirejo de la kampuso Gulou |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = 诚朴雄伟励学敦行<br /> Sincereco kun Aspiro,<br /> Persistemo kaj Integreco |lando = Ĉinio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CN |situo sur mapo2=Nankino |zomo = 12 |retejo = }} '''Nankina Universitato''' ([[Ĉina normlingvo|mandarene]] :'''南京大学'''; {{Lang-en|Nanjing University}}) estas [[publika universitato]], situanta en [[Nankino]] en [[Ĉinio]], kiu estis establita en [[1902]]. Aktuale en [[2020]], ĉirkaŭ 26,000 studentoj studas en la universitato. La universitato estas membro de multaj akademiaj organizoj, inkluzive de la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo]], la [[Asocio de Orientaziaj Esploruniversitatoj]], la [[Tutmonda reto de universitatoj]] kaj la [[C9-ligo]]. == Internaciaj rangigoj == * {{Q|Q478743}} - 101-150 ([[2018]]) <ref name="rankingworld">{{Cite web|title=Shanghai Jiaotong University Academic Ranking of World Universities 2011 Results|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2011.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824224446/http://www.arwu.org/ARWU2010.jsp|archive-date=2011-08-24|access-date=2011-12-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120605012226/http://www.shanghairanking.com/ARWU2011.html |date=2012-06-05 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Chinese university ranking (Chinese Academy of Management Science)|url=http://edu.sina.com.cn/focus/utop.html}}</ref> * [[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education]] - 111 lokoj (2021) * {{Q|Q1790510}} - 124 (2018) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nju.edu.cn/ Nanjing Universitato] (en la ĉina) * [http://www.nju.org.cn/ Ĝenerala eks-studenta Asocio de Nanjing Universitato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190731051144/http://www.nju.org.cn/ |date=2019-07-31 }} (en la ĉina) * [http://www.nuaa-us.org/ Nanjing Universitata eks-studenta Asocio - US] * [https://www.nju.edu.cn/EN/ Oficiala anglalingva retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230719222350/https://www.nju.edu.cn/en/ |date=2023-07-19 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Nankino]] [[Kategorio:Edukado en Ĉinio]] [[Kategorio:Universitatoj en Ĉinio]] 3fjtuj8zgnzd02d1jy4xac386ihroqb 0 829094 9416543 8809811 2026-06-28T22:56:08Z ThomasPusch 1869 9416543 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Ingeniis Patuit Campus''<br />La Kampo estas Malferma al Talento |lando = Aŭstralio |situo = |establita = |speco = Publika esplora universitato |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = AU-TAS |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Tasmanio''' ({{Lang-en|University of Tasmania}}) estas aŭstralia [[publika universitato|publika]] [[esploruniversitato]], situanta sur tri kampusoj ([[Hobarto]], [[Launceston]] kaj Burnie) en la ŝtato [[Tasmanio]], kaj fondita en [[1846]] <ref>{{Cite web|url=https://www.christcollegehobart.com/about-us|title=History|access-date=4 May 2021|archive-date=2 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502200209/https://www.christcollegehobart.com/about-us|url-status=live}}</ref>. Aktuale en [[2020]], ĉirkaŭ 34,000 studentoj studas en la universitato. La Universitato de Tasmanio estas implikita en la [[Asocio de Britaj Ŝtatkomunumaj Universitatoj]] kaj Astronomy Australia <ref>{{Cite web|url=http://www.acu.ac.uk/institutions/view?id=36|title=University of Tasmania at ACU|website=acu.ac.uk|access-date=24 May 2012|archive-date=24 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224204542/http://www.acu.ac.uk/institutions/view?id=36|url-status=live}}</ref>. La universitato laboras kunlabore kun la Reĝa Hospitalo ĉe Hobarto. La Universitato de Tasmanio estis fondita kiel katolika kolegio en [[1846]] kaj iĝis universitato en januaro [[1890]] <ref>"An Act to establish a University in Tasmania", Victoriae Reginae No 41, Tasmanian Parliament, 5 December 1889.</ref>. La unuaj gradoj estis aljuĝitaj en junio de tiu jaro. En [[1949]] triaj gradoj estis aljuĝitaj por la unua fojo <ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article36676197|title=D.Ph. Degree To Former P.G.C. Girl.|work=The Advertiser (Adelaide)|location=Adelaide|date=15 July 1949|access-date=14 March 2015|page=2|via=National Library of Australia|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822060904/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/36676197|url-status=live}}</ref>. == Rangigo == * [[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education monda universitata rangotabelo]] (jaro [[2020]]): pozicio 251–300 * {{Q|Q1790510}} (jaro 2020): pozicio 287 * {{Q|Q478743}} (jaro [[2019]]): pozicio 201-300 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tasmanio]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 9tf0uvp7zio739i117t471ys1s5nkl5 0 832354 9416887 8424299 2026-06-29T11:39:05Z ThomasPusch 1869 9416887 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Registaro de Grekio''' ({{Lang-el|Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας}}; oficiale: La '''Registaro de la Helena Respubliko''' <ref>[http://www.ifrc.org/docs/idrl/I204EN.pdf ifrc.org]</ref> kaj ankaŭ La '''helena registaro''' ) <ref name="mfa">[http://www.mfa.gr/missionsabroad/en/about-greece/government-and-politics/the-hellenic-government.html La Helena Registaro] mfa.gr</ref> estas la [[registaro]] de [[Grekio]], establita en sia nuna formo en [[1974]]. La registaro funkcias en la ĉefurbo [[Ateno]]. La gvida figuro en la registaro estas la [[ĉefministro]] de [[Grekio]]. Li aŭ ŝi rekomendas al la [[Prezidanto de Grekio|Prezidanto]] la nomumon de ministroj kaj vicministroj. La ĉefministro, la ministroj kaj iliaj deputitoj estas membroj de la Konsilio de Ministroj, kiu estas la supera decida komitato. Kutime la ministroj kaj iliaj deputitoj estas membroj kaj laboras en la [[Grekia parlamento|parlamento]]. La vicministroj ne estas membroj de la registaro. Krom la Konsilio de Ministroj, la Institucioj-Komisiono kaj la Registaro-Konsilio por Eksterlandaj Aferoj kaj Sekureco ankaŭ funkcias en la registaro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://government.gov.gr}} ({{el}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Plenuma povo]] [[Kategorio:Registaro de Grekio]] [[Kategorio:Politiko de Grekio]] 6i50iy30vd4l9jmrxxavmxqg3d7cded 0 840678 9416589 9382196 2026-06-29T01:11:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Juan Peiró Belis'''<ref name=lv271236/><ref name=hambre/><ref name=foil1>[http://fal.cnt.es/?q=node/33286 Peiró, José:''Juan Peiró. Teórico y militante del anarcosindicalimo español'']. Foil. Barcelona, 1978</ref> ([[Barcelono]], 18-a de februaro 1887 - [[Paterna]], 24-a de julio 1942) estis hispana [[Confederación Nacional del Trabajo|anarkiisto]].<ref name=ep1>[http://www.elpais.com/articulo/espana/Supremo/rechaza/revisar/condena/muerte/ministro/Peiro/elpepiesp/20061205elpepinac_6/Tes El País], 05/12/2006</ref> Li estis ankaŭ Ministro de Industrio de la [[Dua Hispana Respubliko|Dua Respubliko]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]].<ref name=lv271236>[http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1936/12/27/pagina-7/33133941/pdf.html La Vanguardia], 27a de decembro 1936</ref><ref name="hambre"> [http://www.solidaridad.net/_articulo4996_enesp.htm Juan Peiró. Un ministro que pasó hambre] alirita la 18an de aŭgusto 2011, arkivita la 21an de decembro 2010 en [https://web.archive.org/web/20101221024431/http://solidaridad.net/_articulo4996_enesp.htm] </ref> == Biografio == Nur ok-jaraĝa li jam eklaboris en fabriko de [[vitro]] en [[Barcelono]] kaj lernis legi kaj skribi nur estante 22-jaraĝa. Li plue laboris en la sektoro de vitro, kaj kun aliaj kolegoj li fondis la [[kooperativo]]n ''Sociedad Cooperativa Cristalerías de Mataró'', en kiu li ĉiam restis. En 1907 li edziĝis al Mercedes Olives Bonastre, laboristino de la tekstila industrio. === Sindikata aktiveco === Laŭ liaj propraj konfesoj, li ekaktivulis sindikate en 1906, kaj li postenis jam inter 1915 kaj 1920, kiel ĝenerala sekretario de la vitrolaborista ''Federación Española de Vidrieros y Cristaleros'' (1916-1920) kaj direktoro de la publikaĵoj ''La Colmena Obrera'' (La nigra abelujo, organo de la sindikatoj de [[Badalona (Barcelona)|Badalona]]) kaj ''El Vidrio'' (La Vitro, organo de la federaciitaj vitristoj). Tiu trejnado kondukis lin poste al la posteno de direktoro de la ĵurnaloj ''Solidaridad Obrera'' (Laborista Solidareco, 1930) kaj ''Cataluña'' (1937), de la [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]]. Tre influita per la franca [[revolucia sindikatismo]], li okupis gravajn postenojn en la CNT post la nomita ''Kongreso de Sants'' (1918) de la kataluna regiono de la CNT en kiu pro lia altaj kapabloj li plenumis la plej altajn postenojn. En la Kongreso de ''La Comedia'' (1919) li defendis la starigon de industrifederacioj (laŭ sektoroj, kaj ne laŭ laboroj), kio tiam estis malakceptita. === La malfacilaj 1920-aj jaroj === Dum la malfacilaj [[1920-aj jaroj]] li suferis la teruran subpremadon fare de la ŝtato kaj la dungistaro kontraŭ la [[laborista movado]]. Nur en 1920 pro sia sindikata agado li suferis du atencojn kaj estis arestita kaj enkarcerigita en [[Soria]] kaj [[Vitoria]]. En 1922 li estis elektita ĝenerala sekretario de la CNT, kaj dum lia estreco okazis la Konferenco de Zaragozo, en kiu oni aprobis la foriron el la organizaĵo de la Ruĝa Sindikata [[Internacio]] kaj la aliĝon al la ĵus rekonstituita [[Unua Internacio|AIT]]. En tiu sama konferenco Peiró defendis kun [[Salvador Seguí]], [[Ángel Pestaña]] kaj Viadiu la nomitan «politikan mocion», tre kritikita de la plej ortodoksaj sektoroj de la organizaĵo. Li setliĝis en [[Mataró (Barcelona)|Mataró]] en 1922 kaj en 1925 li estris la konstituadon de la ''Sociedad Cooperativa Cristalerías de Mataró'', kiun li jam klopodis por antaŭa organizado. Je la [[Diktaturo de Primo de Rivera]] la CNT estis eksterleĝigita, ĝiaj lokaloj estis fermitaj kaj ĝiaj publikaĵoj malpermesitaj. Multaj aktivuloj estis arestitaj (kiel Peiró kiu, forpardonita en 1923, estis denove enkarcerigita en 1925, 1927 kaj 1928). En 1928 li estis denove elektita ĝenerala sekretario de la CNT. Tiuepoke li ege kritikis la [[UGT]] kiu kunlaboris kun la diktaturo defendante la kunlaboradon de dungantoj kun dungitoj; kaj ankaŭ Ángel Pestaña, kun kiu li tamen koincidis en kelkaj aspektoj. Li kritikis ankaŭ la plej anarkiistan sektoron de la sindikato; kvankam li fakte aliĝis al la [[Iberia Anarkiisma Federacio|FAI]] li neniam aktivulis en ĝi, defendante male organizaĵon de homamasoj kaj pli sindikatistan, kontraŭ la agadgrupoj kaj la minoritatojn de aktivulaj sindikatestroj. === Respubliko kaj Enlanda Milito === En 1930 li subskribis manifeston «Respublika Inteligenteco» pro kio li ricevis nombrajn internajn kritikojn kiuj kondukis lin al retirigo de lia subskribo. Li plue defendis la starigon de industrifederacioj en la sindikato ĝis finfine en la Kongreso de la CNT de 1931 en Madrido li ricevis amasan apogon kontraŭ la tezoj [[Federación Anarquista Ibérica|faiistaj]]. En tiu sama kongreso li apogis la propopon pri la defendo fare de la CNT ke la proklamo de la Respubliko povus rezulti en antaŭeniro por la laborista klaso. Tiu propono estis aprobita kun kelkaj modifoj spite al la opozicio de la faiistaj sektoroj, kiu vidis en ĝi apogon al la burĝa politika maŝinaro. Ankaŭ en 1931 li subskribis kun aliaj 29 elstaraj conotanoj, inter kiuj [[Ángel Pestaña]], la nomita «Manifiesto Treintista» (Manifesto de 30), en kiu oni analizis la ekonomian kaj socian situacion de Hispanio kaj oni kritikis kaj la respublikan registaron kaj la plej radikalajn sektorojn de la CNT. La reago de tiuj lastaj okazigis la demision de Pestaña for de sia posteno en la nacia komitato de la organizaĵo kaj la foriro de la sindikatoj de [[Sabadell]] al kiuj poste aliĝis aliaj kiuj finfine konstituis blokon nomitan «sindikatoj de opozicio». Kvankam Peiró partoprenis en tiu disiĝo, li mem ne plenumis respondecajn postenojn kaj klopodis por eviti la definitivan disrompon. La reunuigo okazis en 1936. Je la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|insurekcio de la puĉistaj militistoj en 1936]], Peiró agadis kiel vicprezidanto de la kontraŭfaŝisma komitato de Mataró, kaj poste iris kun siaj filoj al la militfronto. Defendis la eniradon de la CNT kaj en la regiona registaro de Katalunio kaj en la Registaro de la Respubliko kaj proponis Socialan Federacian Respublikon kiel formo de ŝtato je la supozata militfino. Kun [[Juan García Oliver]], [[Federica Montseny]] kaj [[Juan López Sánchez]], li estis unu de la kvar anarkiistaj ministroj en la registaro de [[Largo Caballero]], zorge de la Ministerio de Industrio.<ref name=lv271236/> El tiu posteno li prilaboris la dekreton de konfiskado kaj interveno en la industrio kaj projektis la kreadon de banko de industria kredito, sed multe de tiu projektoj estis modifitaj, bremsitaj aŭ senesencigitaj fare de la posta registaro de socialisto komunisteca [[Juan Negrín|Negrín]]. Je la falo de la registaro de Largo Caballero, li revenis al [[Mataró]] kaj al la kooperativo ''Cristalleries de Mataró'', kaj li prelegis pri sia paso por la registaro kaj publikigis tre kritikajn artikolojn kontraŭ la [[PCE]] ĉefe pro ĝia fiagado kontraŭ la komunista partio [[POUM]]. En 1938 li eniris denove en la registaro, tiam prezidita de Negrín, sed ne kiel ministro, sed kiel alta funkciulo pri elektra energio, defendis kontraŭmalvenkan sintenon, kaj ioman revizion de la [[anarkisindikatismo]] konsiderante la disvolvigon de la revolucio kaj de la milito. === Ekzilo, kapto kaj morto === La 5an de februaro 1939 (nur du monatojn antaŭ la militfino) li trairis la francan landlimon, kaj estis por mallonge retenita en [[Perpinjano]], el kiu li iris al [[Narbono]] por kuniĝi al sia familio. Poste li iris al [[Parizo]] por helpi la CNT kaj la ekzilitajn respublikanojn en la ''Junta de Auxilio a los Republicanos Españoles'' (JARE),<ref>Donato Barba Prieto kaj Milagrosa Romero Samper: ''La oposición durante el franquismo''. Encuentro, 2005, p. 129</ref> cele al la elpreno de CNT-anaj rifuĝintoj for de la francaj koncentrejoj por faciligi ties translokigon al [[Meksiko]]. Post la invado fare de la [[Nazia Germanio]], li klopodis por fuĝi, sed estis arestita kiam li iris al [[Narbono]] kaj resendita al Parizo, kie la francaj aŭtoritatoj ordonis lian forpelon el la lando eble kun la intenco eviti la agadon de la [[Gestapo]] kaj li povu iri al la zono neokupaciita kaj de tie al [[Meksiko]]. Sed li estis arestita denove fare de la naziistoj kaj portita al [[Treviro]] ([[Germanio]]). En januaro 1941 la Ministerio de Eksteraj Aferoj petis lian ekstradicion, kiu okazis en [[Iruno]] la 19an de februaro. Oni portis lin al la centra arestejo en Madrido, kie li estis pridemandita kaj torturita. Finfine oni portis lin al [[Valencio]] (du jarojn poste) en aprilo 1941. Oni proponis al li altan postenon en la tiam organizitaj [[Frankismaj Vertikalaj Sindikatoj]],{{Sfn|Preston|2013|p=647}} sed lia ripetita malakcepto rezultis en mortopuna kondamno. En decembro startis la proceso kaj en majo 1942 la akuzisto faris la akuzojn. Peiró ricevis favorajn apogojn fare de institucioj kaj personoj de la nova reĝimo, kiel de Luys Santa Marina — fondinto de Falange en Barcelono —, Francisco Ruiz Jarabo — alta funkciulo de la Ministerio de Laboro —, monaĥaj kongregacioj kaj veteranaj oficiroj de la armeo.{{Sfn|Preston|2013|p=647}} Venis proponoj de Juan Gil Senís kaj Luys Santa Marina por kunlaborado kun la nova Hispana Sindikata Organizaĵo kaj savi sian vivon, sed Peiró ĉion malakceptis.{{Sfn|García de Cortázar|2006|pp=455-456}} Li estis deklarita kulpa la 21an de julio 1942, kaj estis ekzekutita tri tagojn poste kun aliaj ses CNT-anoj en mortopafejo de [[Paterna]].{{Sfn|Preston|2013|p=647}} Oni diras, ke pri sia mortokondamo li diris al sia advokato: "Per mia morto, mi gajnas min mem". == Verkoj == * ''Trayectoria de la Confederación Nacional del Trabajo'' (1925) * ''Ideas sobre Sindicalismo y Anarquismo'' (1930) * ''[https://web.archive.org/web/20110905013753/http://sovmadrid.cnt.es/textos/peiro.pdf Problemas del Sindicalismo y del Anarquismo]'' (1930) * ''Peligro en la retaguardia'' (1936) * ''De la fábrica de vidrio de Mataró al Ministerio de Industria'' (conferencia, 1937) * ''Problemas y cintarazos'' (1938) == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''El anarquista vencido'' (2006). Fernando García de Cortázar, Planeta, (ĉapitro de la libro ''Los perdedores en la historia de España''. * Preston, Paul (2013) [2011]. ''El Holocausto Español. Odio y Exterminio en la Guerra Civil y después''. Barcelona: Debolsillo. * ''La vida ejemplar y la muerte heroica de Juan Peiró Belis'' (2000, neeldonita). Josep Peiró. * ''Las enseñanzas prácticas del compañero Juan Peiró Belis''. Costa Font, José. ''Anthropos'' 114 (1990):77-80. ISSN 0211-5611 * ''[http://www.cedall.org/Documentacio/Moviment%20obrer%20a%20Badalona/Joan%20Peiro/JOAN_PEIRO_A_BADALONA.pdf Inicis d´un sindicalista llibertari: Joan Peiro a Badalona (1905-1920])'' (Edicions Fet a Ma, 2005) Joan Zambrana y Jordi Albadalejo. * ''Joan Peiró, Afusellat'' (2009). Josep Benet.Edicions 62, en kataluna * ''Memoria de Joan Peiró i Belis '' (2008). Varios autores, Galerada sccl Suria, en kataluna == Eksteraj ligiloj == * [http://hispanianova.rediris.es/general/articulo/014/art014.htm ''El consejo de guerra contra el dirigente cenetista catalán Joan Peiró en 1942. Un caso representativo y a la vez singular''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126053333/http://hispanianova.rediris.es/general/articulo/014/art014.htm |date=2021-01-26 }}, en ''Hispania Nova'', Revista de Historia Contemporánea. * [https://web.archive.org/web/20070502031146/http://www.cgt.es/descargas/SalaLectura/peiro-sindicalismo-anarquismo.pdf] Problemas del Sindicalismo y el Anarquismo, Joan Peiró, 1945 * [https://www.youtube.com/watch?v=sFH4JmSr2Iw] Documental, "Joan Peiró i la justícia de Franco" (Xavier Muntanyà, 2004) kastiliaj subtekstoj. Personaj atestoj * [https://www.elsaltodiario.com/contigo-empezo-todo/la-muerte-con-la-que-joan-peiro-se-gano-a-si-mismo en ''El Salto''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peiró, Juan}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Hispanaj sindikatistoj]] 5lr6gbi9neaai3lfffk8vk8m3574dsn 0 840966 9416587 8964698 2026-06-29T00:55:22Z Pettend 214084 Aldonis informkeston, rezultojn 9416587 wikitext text/x-wiki {{Informkesto baloto | kestofono = | kapumo = | lando = la-Eŭropa-Unio | versio = | titolfono = | balotnomo = La Eŭropaj Balotoj<br />de 2024 | balotdato = la 6-a ĝis {{dato|09|junio|2024}} | postenoj = [[Membro de la Eŭropa Parlamento]] | postenoj2 = [[Membroj de la Eŭropa Parlamento, 10-a periodo|720 Membroj de EP]] | antaŭa baloto = Eŭropaj balotoj 2019 | dato de antaŭa baloto = 2019 | posta baloto = Eŭropaj balotoj 2029 | dato de posta baloto = 2029 | tipo = [[Eŭropaj balotoj]] | loĝantoj = | registritoj = 355147948 | voĉdonantoj = 179537042 | voĉdonantoj2 = | partoprena procento = 50.74 | partoprena referenco = | antaŭa partopreno = 50.66 | partoprena procento2 = | partoprena referenco2 = | validaj = 175130656 | validaj2 = | blankaj = 4406386 | blankaj2 = | nulaj = | nulaj2 = | kampanja periodo = | debataj datoj = | bildo1 = Official Portrait of Ursula von der Leyen (cropped).jpg | emblemo1 = | koloro1 = #3399FF | kandidato1 = [[Ursula von der Leyen]] | kunkandidato1 = | sekso1 = virino | partio1 = [[Eŭropa Popola Partio|EPP]] | koalicio1 = | partio1 de koalicio1 = | partio2 de koalicio1 = | partio3 de koalicio1 = | partio4 de koalicio1 = | partio5 de koalicio1 = | voĉoj1 = 34408182 | antaŭaj voĉoj1 = 41211023 | voĉoj1 en 2-a vico = | procento1 = 19.65 | procentoreferenco1 = | procento1 en 2-a vico = | procentoreferenco1 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio1 = 188 | antaŭaj seĝoj de koalicio1 = 187 | titoloj de seĝoj = Mandatoj | seĝoj1 de koalicio1 = | antaŭaj seĝoj1 de koalicio1 = | titoloj de seĝoj1 = | bildo2= Nicolas Schmit, 2023 (cropped).jpg | emblemo2= | koloro2= #F0001C | kandidato2= [[Nicolas Schmit]] | sekso2= viro | partio2 = [[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj|SEP]] | koalicio2= | partio1 de koalicio2 = | partio2 de koalicio2 = | partio3 de koalicio2 = | partio4 de koalicio2 = | voĉoj2 = 27368235 | antaŭaj voĉoj2 = 35421084 | voĉoj2 en 2-a vico= | procento2 = 15.63 | procento2 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio2 = 136 | antaŭaj seĝoj de koalicio2 = 148 | seĝoj1 de koalicio2 = | bildo3= | emblemo3= | koloro3= #253082 | kandidato3= Neniu | sekso3= viro | partio3 = [[Patriotoj por Eŭropo|Patriotoj]] | koalicio3 = | partio1 de koalicio3 = | partio2 de koalicio3 = | partio3 de koalicio3 = | voĉoj3 = 18462468 | antaŭaj voĉoj3 = | voĉoj3 en 2-a vico = | procento3 = 10.54 | procento3 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio3= 84 | antaŭaj seĝoj de koalicio3 = 76 | seĝoj1 de koalicio3 = | bildo4= | emblemo4= | koloro4= #0054A5 | kandidato4= Neniu | sekso4 = viro | partio4 = [[Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj|EKR]] | koalicio4 = | partio1 de koalicio4 = | partio2 de koalicio4 = | partio3 de koalicio4 = | voĉoj4 = 15640969 | antaŭaj voĉoj4 = 14207477 | voĉoj4 en 2-a vico = | procento4 = 8.93 | procento4 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio4 = 78 | antaŭaj seĝoj de koalicio4 = 62 | seĝoj1 de koalicio4 = 0 | bildo5 = 1718282333935 20240611 STRACK ZIMMERMANN Marie Agnes DE 005.jpg | emblemo5= | koloro5= #FFD700 | kandidato5= [[Marie-Agnes Strack-Zimmermann]] | sekso5 = virino | partio5 = [[Renovigi Eŭropon]] | koalicio5 = | partio1 de koalicio5 = | partio2 de koalicio5 = | partio3 de koalicio5 = | partio4 de koalicio5 = | voĉoj5 = 16025384 | antaŭaj voĉoj5 = 23788652 | voĉoj5 en 2-a vico = | procento5 = 9.15 | procento5 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio5 = 77 | antaŭaj seĝoj de koalicio5 = 97 | seĝoj1 de koalicio5 = | bildo6 = BDK Karlsruhe Nov 2023 Terry Reintke 2 cropped.jpg | emblemo6= | koloro6= #32CD32 | kandidato6 = [[Terry Reintke]], [[Bas Eickhout]] | sekso6 = | partio6 = [[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]] | koalicio6 = | partio1 de koalicio6 = | partio2 de koalicio6 = | partio3 de koalicio6 = | partio4 de koalicio6 = | voĉoj6 = 11537487 | antaŭaj voĉoj6 = 23788652 | voĉoj6 en 2-a vico = | procento6 = 6.59 | procento6 en 2-a vico = | seĝoj de koalicio6 = 53 | antaŭaj seĝoj de koalicio6 = 67 | seĝoj1 de koalicio6 = | bildo7 = Augsburger Parteitag - Walter Baier 2.jpg | emblemo7 = | koloro7 = #8B0000 | kandidato7 = [[Walter Baier]] | sekso7 = viro | partio7 = [[Eŭropa Maldekstro]] | koalicio7 = | partio1 de koalicio7 = | partio2 de koalicio7 = | partio3 de koalicio7 = | voĉoj7 = 11864583 | antaŭaj voĉoj7 = 10219537 | voĉoj7 en 2-a vico = | procento7 = 0.55 | procento7 en 2-a vido = | seĝoj de koalicio7 = 46 | antaŭaj seĝoj de koalicio7 = 40 | seĝoj1 de koalicio7 = | bildo8 = | emblemo8 = | koloro8 = #13517E | kandidato8 = Neniu | sekso8 = | partio8 = [[Eŭropo de Suverenaj Nacioj|Eŭropo de Suverenaj Nacioj]] | koalicio8 = < | partio1 de koalicio8 = | partio2 de koalicio8 = | partio3 de koalicio8 = | voĉoj8 = 8659122 | antaŭaj voĉoj8 = | voĉoj8 en 2-a vico = | procento8 = 4.94 | procento8 en 2-a vido = | seĝoj de koalicio8 = 25 | antaŭaj seĝoj de koalicio8 = 0 | seĝoj1 de koalicio8 = | titolo de mapo = Plej granda grupo kaj distribuo de sidlokoj ene de ĉiu lando | mapo = 2024 EP election map.svg | grandeco de mapo = 300 | priskribo de mapo = | nomo de posteno = [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]] | antaŭulo= [[Ursula von der Leyen]] | titolo de antaŭulo = | partio de antaŭulo = [[Eŭropa Popola Partio|EPP]] | sekso de antaŭulo = viro | posteulo= [[Ursula von der Leyen]] | titolo de posteulo = | partio de posteulo = [[Eŭropa Popola Partio|EPP]] | sekso de posteulo = virino | interretejo = }} '''La 10-aj balotoj por la [[Eŭropa Parlamento]]''' laŭplane okazis de la [[6-a de junio|6-a]] ĝis la {{dato|9|junio|2024}} en ĉiuj 27 membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]].<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Council confirms 6 to 9 June 2024 as dates for next European Parliament elections |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/05/22/council-confirms-6-to-9-june-2024-as-dates-for-next-european-parliament-elections/ |access-date=2023-05-24 |website=consilium.europa.eu |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724155422/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/05/22/council-confirms-6-to-9-june-2024-as-dates-for-next-european-parliament-elections/ |url-status=live }}</ref> Tiu ĉi estis la deka rekta voĉdonado ekde [[1979]] por la Eŭropa Parlamento, en kiuj estis elektataj 720 [[Membro de la Eŭropa Parlamento|Membroj de EP]]{{Noto|name=seats|En septembro 2023, la [[Eŭropa Konsilio]] pliigis la nombron de eŭropaj parlamentanoj de 705 al 720.}} kiuj oficos en la oficperiodo [[2024]]–[[2029]]. Temis pri la unua elekto de la Eŭropa Parlamento post la [[Briteliro]], do sen la partopreno de voĉdonantoj kaj parlamentanaj kandidatoj el [[Britio]]. La [[Eŭropa Popola Partio]], gvidata de [[Ursula von der Leyen]], gajnis la plej multajn sidlokojn en la Eŭropa Parlamento. La por-EU-aj centristaj, liberalaj, socialdemokrataj kaj ekologiismaj partioj suferis perdojn, dum kontraŭ-EU-aj dekstraj populismaj partioj gajnis sidlokojn. La dekstra grupo de la [[Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj]] superis la centristan grupon [[Renovigi Eŭropon]] por gajni la kvaran plej multajn sidlokojn, dum alia dekstra grupo, [[Patriotoj por Eŭropo]], la posteulo de [[Identeco kaj Demokratio]], gajnis la trian plej multajn sidlokojn. Krome, ekstremdekstra grupo, [[Eŭropo de Suverenaj Nacioj]], formiĝis, fariĝante la plej malgranda grupo en la Parlamento. Entute, 187 eŭropaj parlamentanoj (26% de la Parlamento) apartenis al la ekstrema dekstro, kiu havas pli da membroj ol iam ajn antaŭe en la historio.<ref>{{cite news |last=Joyner |first=Ella |date=June 11, 2024 |title=Europe's far right won ground in the EU elections. Can they unite to wield power? |url=https://apnews.com/article/european-parliament-election-far-right-b9339cf1a7d2067bf6fa1941c166936d# |work=The AP}}</ref> La 18-an de julio 2024, [[Ursula von der Leyen]] estis reelektita [[prezidanto de la Eŭropa Komisiono]] per sekreta baloto fare de la Eŭropa Parlamento.<ref name=re-election>{{Cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240710IPR22812/parliament-re-elects-ursula-von-der-leyen-as-commission-president|title=Parliament re-elects Ursula von der Leyen as Commission President |website=European Parliament|date=2024-07-18|access-date=2024-07-18}}</ref> == Dato de la baloto == {| align=align border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 width=300 |- style="background: #ffffff;" |- align=center style="background:Lightskyblue" ! Tago !! Ŝtatoj |- |ĵaŭdo,<br />[[6-a de junio]] || {{Nederlando}} |- |vendredo,<br />[[7-a de junio]] || {{Ĉeĥio}} <small>(1-a tago)</small>, {{Irlando}} |- |sabato,<br />[[8-a de junio]] || {{Ĉeĥio}} <small>(2-a tago)</small>, {{Latvio}}, {{Francio}} <small>(nur [[Transmaraj teritorioj (Francio)|Transmaraj Teritorioj]]: [[Franca Gujano]], [[Gvadelupo]], [[Martiniko]], [[Saint Martin]], [[Saint Barthélemy]], [[Franca Polinezio]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]])</small>, {{Malto}}, {{Slovakio}}, {{Italio}} <small>(1-a tago)</small> |- |dimanĉo,<br />[[9-a de junio]] || {{Aŭstrio}}, {{Belgio}}, {{Danio}}, {{Francio}} <small>(kaj [[Transmaraj teritorioj (Francio)|Transmaraj Teritorioj]]: [[Reunio]], [[Majoto]], [[Nov-Kaledonio]], [[Valiso kaj Futuno]])</small>, {{Germanio}}, {{Estonio}}, {{Finnlando}}, {{Svedio}} <br/>{{Bulgario}}, {{Grekio}}, {{Hispanio}}, {{Hungario}}, {{Italio}} <small>(2-a tago)</small>, {{Kipro}}, {{Kroatio}}, {{Litovio}}, {{Luksemburgio}}, {{Pollando}}, {{Portugalio}}, {{Rumanio}}, {{Slovenio}} |} La datoj por la balotoj konfliktis kun longa semajnfino en [[Portugalio]], kie [[Portugala Tago]], nacia festo, estis festita la 10-an de junio, kiu estis atendita subpremi partoprenon.<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=EU riles Portugal by teeing up June dates for 2024 elections |url=https://www.politico.eu/article/eu-riles-portugal-by-teeing-up-june-dates-for-2024-election/ |access-date=2023-08-21 |website=Politico |language=en |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521111824/https://www.politico.eu/article/eu-riles-portugal-by-teeing-up-june-dates-for-2024-election/ |url-status=live }}</ref> Malgraŭ provo de portugalaj gvidantoj trovi kompromison, neniu ŝanĝo estis farita al la defaŭlta dato de 6-9 junio,<ref>{{Cite web |date=22 May 2023 |title=Council confirms 6 to 9 June 2024 as dates for next European Parliament elections |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/05/22/council-confirms-6-to-9-june-2024-as-dates-for-next-european-parliament-elections/ |website=Council of the EU |publisher=Council of the EU Press Office |access-date=24 May 2023 |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724155422/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/05/22/council-confirms-6-to-9-june-2024-as-dates-for-next-european-parliament-elections/ |url-status=live }}</ref> kiu postulis unuanimecon esti ŝanĝita. La balotoj daŭras kvar tagojn, pro la malsamaj balotproceduroj de la landoj. Voĉdonado komenciĝas per la nederlandanoj, kiuj voĉdonos ĵaŭdon, kaj poste la italoj finas, ĉar ili povas voĉdoni ĝis dimanĉo je la 23-a.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2024/06/06/2024-european-elections-when-do-the-27-member-states-vote_6673932_5.html|title=2024 European elections: When do the 27 member states vote?|access-date=2026-06-28|language=en}}</ref> == Balotsistemo == Balotoj al la Eŭropa Parlamento estas reguligitaj de la [[Traktato pri Eŭropa Unio]], [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] kaj la Balota Akto. La Balota Akto deklaras ke la naciaj ragistaroj regas la balotproceduron en ĉiu membroŝtato, sekvante la disponoj de la Akto. La balotantoj havas rekta universala voĉdonrajto. La landoj uzas aŭ [[Proporcia balotsistemo|proporcian balotsistemon]] aŭ [[Unuopa transdonebla voĉdono|unuopan transdoneblan voĉdonon]] por atingi proporcian reprezentadon. La nacia balotsojlo ne rajtas superi 5% de voĉdonitaj voĉoj.<ref>{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:01976X1008(01)-20020923|title=Act concerning the election of the members of the European Parliament by direct universal suffrage|access-date=2026-06-29}}</ref> == Rezultoj == [[Dosiero:2024_EP_election_map_-_seat_share_by_country.svg|eta|350x350px|<center> Mandatoj de ĉiu grupo ene de ĉiu lando |dekstra]] ===Totala voĉoj=== {| class="wikitable sortable" style=font-size:100% !Grupo !!Voĉoj !!% |- |[[Eŭropa Popola Partio]] |style=text-align:right |34,408,182 |style=text-align:right |19.65 |- |[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj]] |style=text-align:right |27,368,235 |style=text-align:right |15.63 |- |[[Patriotoj por Eŭropo]] |style=text-align:right |18,462,468 |style=text-align:right |10.54 |- |[[Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj]] |style=text-align:right |15,640,969 |style=text-align:right |8.93 |- |[[Renovigi Eŭropon]] |style=text-align:right |16,025,384 |style=text-align:right |9.15 |- |[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]] |style=text-align:right |11,537,487 |style=text-align:right |6.59 |- |[[Eŭropa Maldekstro]] |style=text-align:right |11,864,583 |style=text-align:right |6.77 |- |[[Eŭropo de Suverenaj Nacioj]] |style=text-align:right |8,659,122 |style=text-align:right |4.94 |- |[[Eŭropa Popola Partio|EPP]]-[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj|PES]]-[[Renovigi Eŭropon|RE]]-[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj]]{{Noto|text=Reprezentas la Civitanan Koalicion (Pollando), kies ĉiuj elektitaj 21 eŭropaj parlamentanoj aliĝis al la EPP-Grupo}} |style=text-align:right |4,359,413 |style=text-align:right |2.49 |- |[[Eŭropa Popola Partio|EPP]]-[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj|PES]]{{Noto|text=Reprezentas la [[Partio de Socialdemokratismo (Rumanio)|PSD]]-PNL (Rumanio), el kiu 11 eŭropaj parlamentanoj aliĝis al la PES kaj 8 aliĝis al la EPP-grupo.}} |style=text-align:right |4,341,686 |style=text-align:right |2.48 |- |[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj]]-[[Eŭropa Maldekstro]]{{Noto|text=Reprezentas la AVS (Italio), AR, Sumar (ambaŭ Hispanio), kaj PCP-PEV (Portugalio), el kiuj 8 eŭropaj parlamentanoj aliĝis al Verduloj/ELA kaj 5 aliĝis al La Maldekstro.}} |style=text-align:right |3,429,612 |style=text-align:right |1.96 |- |[[Eŭropa Popola Partio|EPP]]-[[Renovigi Eŭropon|RE]]{{Noto|text=Reprezentas TD (Pollando), ADU (Rumanio), kaj PP-DB (Bulgario), el kiuj 6 aliĝis al RE kaj 3 aliĝis al la EPP-Grupo.}} |style=text-align:right |1,882,998 |style=text-align:right |1.08 |- |[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]]-[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj|PES]]{{Noto|text=Reprezentas [[Verdo-Maldekstro|GL]]-[[Partio de la Laboro (Nederlando)|PvdA]] (Nederlando), el kiu 4 eŭropaj parlamentanoj aliĝis al Verduloj/ELA kaj 4 aliĝis al PES.}} |style=text-align:right |1,314,428 |style=text-align:right |0.75 |- |[[Eŭropa Popola Partio|EPP]]-[[Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj|EKR]]{{Noto|text=Reprezentas Spolu (Ĉeĥio), el kiu 3 eŭropaj parlamentanoj aliĝis al la EKR kaj 3 aliĝis al la EPP-grupo.}} |style=text-align:right |661,250 |style=text-align:right |0.38 |- |[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj|PES]]-[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]]{{Noto|text=Reprezentas Fair Play List 9 (Kroatio), kiu ne gajnis iujn ajn mandaton.}} |style=text-align:right |41,606 |style=text-align:right |0.02 |- |[[Renovigi Eŭropon|RE]]-[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]]{{Noto|text=Reprezentas SEN 21-Volt (Ĉeĥio), kiu ne gajnis iujn ajn mandaton.}} |style=text-align:right |9,955 |style=text-align:right |0.01 |- |Aliaj |style=text-align:right |15,123,278 |style=text-align:right |8.64 |- ! Totalo !style=text-align:right |175,130,656 !style=text-align:right |100.00 |} ===Grupoj=== [[Dosiero:European Parliament2024.svg|eta|350x350px| {{Priskribo|#3399FF|Eŭropa Popola Partio}} {{Priskribo|#F0001C|Eŭropa Popola Partio}} {{Priskribo|#253082|Patriotoj por Eŭropo}} {{Priskribo|#0054A5|Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj}} {{Priskribo|#FFD700|Renovigi Eŭropon}} {{Priskribo|#32CD32|Verduloj/ELA}} {{Priskribo|#8B0000|Eŭropa Maldekstro}} {{Priskribo|#13517E|Eŭropo de Suverenaj Nacioj}} {{Priskribo|#7F7F7F|Nealiĝintoj}} |dekstra]] {| class="wikitable sortable" style=font-size:100% !Grupo !!Deputitoj!!+/- |- |[[Eŭropa Popola Partio]] |style=text-align:right |186 |style=text-align:right |+1 |- |[[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj]] |style=text-align:right |136 |style=text-align:right |-12 |- |[[Patriotoj por Eŭropo]] |style=text-align:right |84 |style=text-align:right |+8{{Noto|text=Pliiĝo de la 76 sidlokoj, kiujn [[Identeco kaj Demokratio]] gajnis en la baloto de 2019}} |- |[[Eŭropaj Konservativuloj kaj Reformemuloj]] |style=text-align:right |78 |style=text-align:right |+16 |- |[[Renovigi Eŭropon]] |style=text-align:right |77 |style=text-align:right |-20 |- |[[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj/ELA]] |style=text-align:right |53 |style=text-align:right |-14 |- |[[Eŭropa Maldekstro]] |style=text-align:right |46 |style=text-align:right |+6 |- |[[Eŭropo de Suverenaj Nacioj]] |style=text-align:right |25 |style=text-align:right |Nova |- |[[Nealiĝintoj en la Eŭropa Parlamento|Nealiĝintoj ]] |style=text-align:right |33 |style=text-align:right |-24 |- ! Totalo !style=text-align:right |720 !style=text-align:right |+15{{Noto|text=Estis 705 de 2019 ĝis 2024}} |} == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Eŭropaj balotoj}} {{Eŭropaj politikaj partioj}} {{ĝermo|Eŭropo}} [[Kategorio:Eŭropaj balotoj|2024]] [[Kategorio:Balotoj en 2024]] 4oy0lydbr36lixkt2xmj5hc9pu77i92 0 848976 9416528 9296744 2026-06-28T22:40:31Z ThomasPusch 1869 9416528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Emitte Spiritum Tuum''<br>Sendu Vian Spiriton |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = US-CA | situo sur mapo = San-Diego |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Universitato de San Diego''' ({{lang-en|'''University of San Diego'''}}, akronime '''[[USD]]''') estas privata, katolika universitato situanta en [[San-Diego]], [[Kalifornio]], [[Usono]] kun proksimume 8,000 studentoj <ref>{{cite web|title=Carnegie Classifications Institution Lookup|url=https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=122436|publisher=Center for Postsecondary Education|website=carnegieclassifications.iu.edu|access-date=13 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801070111/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=122436|archivedate=2021-08-01}}</ref>. La [[sportteamo]]j de USD estas nomitaj la ''Toreros''. La universitato estas membro de la ''Okcidenta Marborda Konferenco''. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en San-Diego cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Nov-Zelando}} [[novzelanda nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en apuda hotelo de la urbo. == Historio == Ĝi estis fondita kiel ''San Diego College for Women'' (porvirina kolegio) fare de Charles F. Buddy, DD, episkopo de la Diocezo de San-Diego, kaj Mother Rosalie Hill, RSCJ, de la Societo de la Sankta Koro de Jesuo, kun financo de iliaj respektivaj institucioj surtere. nomita Parque de Alcalá ( ''Alcalá Park'' en la angla ), en memoro de San Diego de Alcalá <ref>{{cite web|url=https://www.sandiego.edu/about/history.php|title=History of the University of San Diego|website=SanDiego.edu|publisher=University of San Diego|access-date=September 16, 2021|archive-date=July 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715235808/https://www.sandiego.edu/about/history.php|url-status=live}}</ref>. En 1972 la universitato ŝanĝis sian nomon al sia nuna nomo kaj iĝis geinstrua universitato. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.usdtoreros.com universitata atletika retejo] ({{en}}) * {{Gnis|2456869|The University of San Diego Immaculata Church}} ({{en}}) [[dosiero:Joan B. Kroc Institute for Peace and Justice.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la instituto ''Joan B. Kroc'' pri paco kaj justeco}}]] [[dosiero:Olin Hall .jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kunvenejo ''Olin Hall'', fako komerca administrado}}]] {{projektoj}} <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Kalifornio]] [[Kategorio:San-Diego]] suwqsjwcwsvmf04wsdewzlrwxyboe1m 0 852502 9416688 9413757 2026-06-29T08:39:22Z Sj1mor 12103 9416688 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |emblemo=National Museum Cardiff logo.gif |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB-WLS | tersituo = Centra Kardifo/Kardifo/Kimrio |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} '''Nacia Muzeo de Kardifo''' ({{lang-cy|Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd}}, {{Lang-en|National Museum Cardiff}}) estas [[muzeo]] por [[arto]], [[arkeologio]], kaj [[naturhistorio]], kaj [[Artgalerio|arta galerio]], kiu situas en [[Kardifo]], [[Kimrio]]. La muzeo estas parto de la pli larĝa reto de Amgueddfa Cymru – Muzea Kimrio. Eniro estas libera helpe de [[Gratifiko (mono)|gratifiko]] de la [[Kimra Asemblea Registaro|kimra Registaro]] <ref>{{cite web|url=https://museum.wales/cardiff/about/|title=Highlights|website=National Museum Wales}}</ref>. Inter ĝiaj konstantaj ekspozicioj estas unu pri la Evoluo de Kimrio, kiu kombinas videoprezentojn kaj objektojn kiel dinosaŭrajn ostojn kaj antikvajn ŝtonojn por rakonti la historion de Kimrio ekde la plej fruaj tempoj. Ekzistas ankaŭ galerio plena de diversaj objektoj de la kolektoj de la muzeo tuŝeblaj, la Glanelai Galerio. == Historio == Kiam ĝi estis fondita en 1907, ekzistis 25 jaroj da kolektagado. Antaŭinstitucio sub la nomo {{Lang|en|''Cardiff Museum of Natural History, Arts and Antiquities''}} malfermis siajn unuajn ĉambrojn en dek unu ĉeloj en la Kardif-juĝejo en [[1882]]. La planado por la konstruado de nova konstruaĵo daŭris multajn jarojn antaŭ ol la fundamenta ŝtono de la nuna muzeokonstruaĵo estis metita en [[1912]]. Pro la ekonomiaj efikoj de la Unumondo-Milito, la konstruaĵo dezajnita fare de la arkitektoj Arnold Dunbar Smith kaj Cecil Brewer ne malfermiĝis ĝis [[1927]]. Kompleta establado daŭris ĝis [[1932]]. == Kolekto == Ekde sia fondo, la Nacia Muzeo gastigis tre diversajn kolektojn sub unu tegmento. De la komenco, naturhistorio estis parto de la fakoj de la muzeo. Ĝi havas ampleksan kolekton de zoologiaj kaj botanikaj objektoj de kaj la [[Britaj Insuloj]] kaj ĉirkaŭ la mondo. La kampo de [[entomologio]] sole nombras 700,000 objektojn, ĉirkaŭ duono de kiuj estas indiĝenaj specioj. La Sekcio de Arkeologio enhavas trovaĵojn de la frua historio de Kimrio, romiaj kaj keltaj periodoj kaj la [[Mezepoko]]. Ĉi tiu fako inkluzivas ankaŭ [[Numismatiko|numismatikan]] kolekton, el kiu 1200 ekzemploj de la [[antikveco]] ĝis la nuntempo videblas en la konstanta ekspozicio. === Artoj kaj ornamaj artoj === Ekde ĝia fondo, kvar signifaj donacoj kontribuis al la elstara reputacio de la institucio, aldone al siaj propraj kolektaj agadoj. En la areo de artoj kaj metioj, ĉi tiuj estas la porcelanaj kaj ceramikaj kolektoj de Wilfred De Winton kaj Ernest Morton Nance. La fokuso de la fundamento de Wilfred De Winton estas ĉefe sur germana [[porcelano]], precipe de la [[Meißen|Meissen]] Porcelanfabriko. Vasta estas ankaŭ la stoko de porcelano el la fabrikoj en [[Ansbach]], [[Berlino]], [[Höchst]], [[Ludwigsburg]] kaj [[Nymphenburg]]. Ekzemplaj pecoj de aliaj eŭropaj fabrikistoj kompletigas ĉi tiun kolekton. La Ernest Morton Nance-kolekto, elmontrita en la muzeo ekde 1952, temigas kimr-faritan ceramikaĵon kaj porcelanon. Kun pli ol 1,500 individuaj pecoj, tiu fondaĵo - kompletigita per aliaj muzeaj ekspoziciaĵoj - dokumentas la tradician produktadon de tiu dekoracia arto en Kimrio de 1764 ĝis 1922. La sekcio por nuntempaj artoj kaj metioj kun multaj modernaj ceramikaj verkoj kompletigas tiun kolektoareon. Watkin Williams-Wynn estis unu el la unuaj gravaj artaĵkolektantoj en Kimrio. Aldone al manfaritaĵoj, en la muzeo venis ankaŭ kelkaj malnovaj majstraj pentraĵoj el liaj havaĵoj. Aldone al du familiaj portretoj de [[Joshua Reynolds]], ĉi tiu kolekto inkluzivas bildojn de [[Pompeo Batoni]] kaj [[Anton Raphael Mengs]]. Aliaj Malnovmajstraj pentraĵoj en la Nacia Muzeo de Kimrio venas de artistoj kiel [[Giovanni Antonio Canal]], Jan van de Cappelle, [[Aelbert Jacobsz. Cuyp]], Dosso Dossi, [[Anthonis van Dyck]], Gerbrandt van den Eeckhout, [[Francesco Guardi]], Giovanni Francesco Barbieri, [[Mathieu Le Nain]], Palma il Vecchio, [[Nicolas Poussin]], [[Salvator Rosa]], [[Petro Paŭlo Rubens|Peter Paul Rubens]], [[Frans Snyders]], [[Bernardo Strozzi]], [[Giovanni Domenico Tiepolo]] kaj kun Giovanni Domenico Tiepolo ses bildoj grupeto de verkoj de Melchior de Hondecoeter. Ekzistas ankaŭ oldanglaj pentraĵoj de bonkonataj artistoj kiel ekzemple [[John Constable]], [[John Hoppner]], [[Godfrey Kneller]], [[Peter Lely]], Henry Raeburn, [[George Romney]] kaj [[Joseph Wright of Derby|Joseph Wright de Derbio]], kiuj povas esti viditaj kiel ekzemploj en la muzeo. Krome, la Nacia Muzeo de Kardifo posedas po tri verkojn de [[William Hogarth]] kaj [[Thomas Lawrence]] same kiel kvin bildojn de [[Thomas Gainsborough]]. La muzeo ricevis la plej gravan internacian kolekton de la kimraj fratinoj Gwendoline Davies (1952) kaj Margaret Davies (1963). La fokuso estas sur franca pentraĵo de la 19-a jarcento, sed aliaj verkoj ankaŭ povas esti trovitaj en tiu fundamento. La du fratinoj Davies sole alportis ses pentraĵojn de [[William Turner]] al la muzeo. La du fratinoj estis inter la unuaj britaj kolektantoj se temas pri akiri impresionismajn kaj malfruajn impresionismajn verkojn. Kulminaĵoj de ĉi tiu fundamento estas, ekzemple, pluraj pentraĵoj de [[Claude Monet]], ĉiu el kiuj inkludas tri vidojn de Venecio kaj tri nenfaroj, same kiel bildon de la serio kun la ĉeftemo de la ''[[katedralo de Rueno]]''. Aldone al [[mortvivo]] ([[aĵpentraĵo]]) tipa por la artisto, [[Paul Cézanne]] montras du pejzaĝajn pentraĵojn el sia provenca patrujo. La plej konata bildo de la muzeo estas ''La Parisienne'' de [[Pierre-Auguste Renoir]], de kiu la fratinoj Davies donacis du pliajn bildojn al la muzeo. Krome, ''Regen - Auvers'' estas unu el la lastaj pentraĵoj kiujn [[Vincent van Gogh]] kreis antaŭ sia morto. De ĉi tiuj fundamentoj ankaŭ venis al la muzeo la mortvivo ''La Leporo'' kaj du pejzaĝaj pentraĵoj de [[Édouard Manet]] kaj aliaj pejzaĝaj pentraĵoj de [[Alfred Sisley]] kaj [[Camille Pissarro]]. La pentristoj [[Berthe Morisot]], [[Albert Marquet]], [[Adolphe Monticelli]], Henri Moret, [[Ernest Meissonier]], Alfred Stevens, [[Anton Mauve]], [[John Singer Sargent]], [[Maurice Utrillo]], [[Pierre Bonnard]] kaj James McNeill Whistler ankaŭ estas reprezentitaj en tiuj fundamentoj. Pli grandaj grupoj de verkoj de [[Eugène Boudin]],[[Eugène Carrière]], [[Jean-Baptiste Camille Corot]], [[Honoré Daumier]], [[Jean-François Millet]] ankaŭ estas parto de la Davies-heredaĵo. En la 19-a-jarcenta kolektoareo, la muzeo ankaŭ ekspozicias pentraĵojn de [[Eugène Isabey]], [[Henri Le Sidaner]], Stanislas Lépine, [[Gustave Courbet]], [[Charles-François Daubigny]], Constant Troyon, Otto Scholderer kaj [[Henri Fantin-Latour]]. Vi ankaŭ povas trovi verkojn de britaj artistoj kiel [[James Tissot]], [[Lawrence Alma-Tadema]], [[Richard Parkes Bonington]], [[Edward Burne-Jones]], [[John Everett Millais]] kaj [[Dante Gabriel Rossetti]]. Artistoj de la 20-a jarcento en la muzeo inkludas britajn pentristojn William Orpen, Stanley Spencer, Philip Wilson Steer, [[Ben Nicholson]], [[Francis Bacon (pentristo)|Francis Bacon]], [[David Hockney]]. La muzeo montras aliajn verkojn de modernaj artistoj de [[Maurice de Vlaminck]], [[Alexej von Jawlensky]], [[Erich Heckel]], [[László Moholy-Nagy]], [[Oskar Kokoschka]], [[Jacques Lipchitz]], Willi Baumeister kaj [[René Magritte]]. La muzeo ankaŭ havas skulptaĵsekcion kun verkoj de Giovanni Bologna, [[Frederic Leighton]], Antoine-Louis Barye, [[Edgar Degas]], [[Alexander Archipenko]], [[Henri Matisse]], [[Barbara Hepworth]], [[Henry Moore]], Christo Javacheff kaj dek verkoj de [[Auguste Rodin]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Burial_of_Phocion.jpg|Nicolas Poussin: ''La entombigo de Phocion'' Dosiero:William_Turner_-_The_Storm.jpg|William Turner: ''La Ŝtormo'' Dosiero:Ernest_Meissonier_-_A_Game_of_Piquet.jpg|Ernest Meissonier: ''La Pikeda Ludo'' Dosiero:Édouard_Manet_-_Effet_de_neige_à_Petit–Montrouge.jpg|Édouard Manet: ''Effet de neige à Petit-Montrouge'' Dosiero:Pierre-Auguste_Renoir_089.jpg|Pierre-Auguste Renoir: ''La Parisienne'' Dosiero:Claude_Monet_-_Palazzo_Dario,_Venice.JPG|Claude Monet: ''Palazzo Dario, Venecio'' Dosiero:Paul_Cézanne_017.jpg|Paul Cézanne: ''Montoj en Provenco'' Dosiero:Vincent_van_Gogh_-_Landscape_at_Auvers_in_the_Rain.jpg|Vincent van Gogh: ''Pluvo – Auvers'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kupoloj]] [[Kategorio:Paleontologiaj muzeoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 5tlg2gyxspig1dgcwmtbl7aa2w2rxor 0 852625 9416195 8610392 2026-06-28T13:40:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:JohannGeorgZimmermann.jpg|thumb|Johann Georg Zimmermann]] '''Johann Georg ZIMMERMANN''' (naskiĝinta la {{daton|8|12|1728}} en [[Brugg]], mortinta la {{daton|7|10|1795}} en [[Hanovro]]) estis [[Svislando|svisa]] furormedicinisto kaj verkisto kiu longtempe laboris en Germanujo. ==Vivo== Zimmermann studis medicinon en [[Göttingen]] gvidate de sia samlandano kaj patra amiko Haller kie li doktoriĝis per defendo de la tezo »De irritabilitate« (Göttingen 1751); ĝi estis la fundamento de lia famo. Post vojaĝo tra [[Nederlando]] kaj [[Francujo]] li iĝis en 1754 urba kuracisto en Brugg kie li verkis la ofte legatajn verkojn: »Über die Einsamkeit« (Zürich 1756); »Vom Nationalstolz« (Zürich 1758) kaj »Von der Erfahrung in der Arzneikunst« (Zürich 1764). De 1768 li estis ĉefa kutimkuraciso de la reĝo de Anglujo je Hanobro kaj vokiĝis fare de [[Frederiko la 2-a (Prusio)]] al Berlino kiam li malsaniĝis antaŭmorte. Post ties morto estis publikigitaj pluraj skribaĵoj pri li, ekz. »Über Friedrich den Großen und meine Unterredung mit ihm« (1788) kaj »Fragmente über Friedrich den Großen« (Leipzig 1789). Tie ĉi kiel aliloke senteblas lia pasie kontraŭraciisma tendenco je la fino de sia vivo: ĉar la tro raciemajn ulojn li taksis malamikoj de religio kaj monarkio. Zimmermann ankaŭ korespondis kun imperiestrino [[Katerino la 2-a (Rusio)]] kaj renkontis [[Johann Wolfgang von Goethe]]. ==Fonto== ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 20. Leipzig 1909, p. 930-931 ([http://www.zeno.org/nid/20007723407 tie ĉi interrete]) ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118636979 ligiloj ĉe DDB] *[https://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/25/431/ leterinterŝanĝo kun Frederiko la Granda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240127170336/https://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/25/431/ |date=2024-01-27 }} {{DEFAULTSORT:Zimmermann, JohannGeorg}} [[kategorio:Svisaj kuracistoj]] [[kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1728]] [[kategorio:Mortintoj en 1795]] lfjdcwr75n0xg8k6icgl6qhjpwqkirf 0 855273 9416861 9413756 2026-06-29T11:13:50Z Sj1mor 12103 9416861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO = US-CA |tersituo =Holivudo/Los-Anĝeleso |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:Highsmithlacmaoblique.jpg|eta|272x272ra|Los Angeles County Museum of Art]] La '''Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto''' ({{lang-en|'''Los Angeles County Museum of Art'''}}, akronime '''LACMA''') estas [[artmuzeo]] en [[Los-Anĝeleso]] fondita en [[1910]]. Ĝi situas sur Wilshire Boulevard en Hancock Park kaj limas La Brea. La kolekto de la muzeo inkluzivas pli ol 130,000 verkojn de [[antikvo]] ĝis la nuntempo. Tio igas ĝin la plej granda muzeo en [[Usono]] okcidente de [[Ĉikago]]. La kolekto de usona, islama kaj korea arto estas aparte vasta kaj grava <ref>{{cite web|url=http://www.lacma.org/overview|title=Overview|publisher=LACMA|date=2011-06-30|access-date=2013-05-10|archive-date=September 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913200420/http://www.lacma.org/overview|url-status=live}}</ref>. == Historio == Ĝis 1961, la Los-Anĝeleso-Distrikta Muzeo de Arto estis parto de la Los-Anĝeleso-Muzeo de Naturhistorio, fondita en 1910 en ''Exposition Park apud'' la [[Universitato de Suda Kalifornio]] <ref name="MargaretLeslieDavis">{{cite book|last1=Davis|first1=Margaret Leslie|title=The Culture Broker: Franklin D. Murphy and the Transformation of Los Angeles|date=2007|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520925557|page=[https://archive.org/details/culturebrokerfra00davi/page/29 29]|url=https://archive.org/details/culturebrokerfra00davi|url-access=registration|access-date=August 30, 2016}}</ref>. Fruaj patronoj de la kromproduktmuzeo inkluzivis ''Howard F. Ahmanson'', ''Anna Bing Arnold'', kaj ''Bart Lytton''. Amanson faris 2 milionojn USD donacon, konvinkante specialan komisionon krei novan muzeon. En 1965, la muzeo translokiĝis al konstruaĵo sur Wilshire Boulevard, iĝante la plej granda muzeo post la [[Nacia Galerio de Arto]]. La muzeokomplekso estis konstruita en stilo simila al Lincoln Centro kaj la Los-Anĝeleso-Muzika Centro, kaj konsistis el tri konstruaĵoj - ''la Ahmanson Building'', ''la Bing Centro'' kaj ''la Lytton Gallery (renomita Frances kaj Armand'' en 1968). En la 1980-aj jaroj, la muzeo estis malavare financita per donacoj - 209 milionoj USD en privata investo estis akiritaj dum la permanenta ofico de Eral Powell kiel direktoro. Ĝis nun, novaj pavilonoj estis kreitaj en la muzeo, la ĉirkaŭa regiono estis plibonigita, kaj moderna infrastrukturo estis kreita. == Kolekto == La kolekto inkluzivas la sekvajn fokusojn: * Afrika arto * Antikva orienta arto * Arto de Antikva Ameriko * Usona arto * Ĉina arto * Nuntempaj Artoj * Kostumoj kaj teksaĵoj * Metioj kaj dezajno * Egipta arto * Eŭropa pentrarto * Eŭropa skulptarto * Germana Ekspresionisma Arto * Grekromia arto * Islama arto * Japana arto * Korea arto * Latinamerika arto * Moderna arto * Fotarto * Presaĵoj kaj desegnaĵoj * Sud-sudorientazia arto == Galerio == === Elektitaj pentraĵoj === <gallery> File:Soap Bubbles LACMA M.79.251.jpg|[[Jean-Baptiste-Siméon Chardin]], ''Soap Bubbles'', 1739 File:A Home by the Seaside LACMA 46.45.1 (1 of 2).jpg|Worthington Whittredge, ''A Home by the Seaside'', circa 1872 File:Paul Cezanne - Still Life with Cherries and Peaches, 1885-1887.jpg|[[Paul Cézanne]], ''Still Life with Cherries and Peaches'', 1885 File:Paul Gauguin 018 (The Swineherd).jpg|[[Paul Gauguin]], ''The Swineherd'', 1888 File:WLA lacma Monet Nympheas.jpg|[[Claude Monet]], ''Nympheas'', 1897–1898 File:Eakins, Thomas (1844-1916) - Lottatori 3.jpg|[[Thomas Eakins]], ''Wrestlers'', 1899 File:LACMA SW02.jpg|[[Pablo Picasso]], ''Portrait of Sebastià Junyer Vidal (and a Woman)'', 1903 File:Bellows CliffDwellers.jpg|[[George Bellows]], ''Cliff Dwellers'', 1913 File:Giacomo Dolfin (Tiziano).jpg|[[Titian]], ''Portrait of Jacopo (Giacomo) Dolfi'', 1532 File:Bernardo Strozzi - St. Catherine of Alexandria (LACMA).jpg|[[Bernardo Strozzi]], ''St. Catherine of Alexandria'', 1615 File:Ambrosius Bosschaert - Bouquet of Flowers on a Ledge - Google Art Project.jpg|Ambrosius Bosschaert, ''Bouquet of Flowers on a Ledge'', 1619 File:Rembrandt Harmensz. van Rijn - The Raising of Lazarus - Google Art Project.jpg|[[Rembrandt]], ''The Raising of Lazarus'', 1630 File:Portrait of Marten Looten, 1632.jpg|[[Rembrandt]], ''Portrait of Martin Looten'', 1632 File:Georges de La Tour - The Magdalen with the Smoking Flame - Google Art Project.jpg|[[Georges de La Tour]], ''Magdalene with the Smoking Flame'', 1640 File:Champaigne, Philippe de - Saint Augustin - 1645-1650.jpg|[[Philippe de Champaigne]], ''Saint Augustine'', 1645–1650 File:Saint Veronica with the Veil LACMA M.84.20 (1 of 2).jpg|[[Mattia Preti]], ''Saint Veronica with the Veil'', 1655–1660 File:Group_of_Figures_from_a_Banquet_Scene_LACMA_53.20.3.jpg|[[Giambattista Pittoni]], ''Figuras de um banquete'', 1720 File:Arthur Atherley.JPG|[[Thomas Lawrence]], ''Portrait of Arthur Atherley as an Etonian'', 1791 File:Edgar Degas - The Bellelli Sisters (Giovanna and Giuliana Bellelli) - Google Art Project.jpg|[[Edgar Degas]], ''The Bellelli Sisters'', 1865 File:Mary Cassatt - Mother About to Wash Her Sleepy Child - Google Art Project.jpg|[[Mary Cassatt]], ''Mother About to Wash Her Sleepy Child'', 1880 File:Sous-bois, par Paul Cézanne, LACMA AC1992.161.1.jpg|[[Paul Cézanne]], ''Sous-Bois'', 1894 File:Pierre-Auguste Renoir - Jean en tant que Chasseur (1910).jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''Jean Renoir as a Hunter'', 1910 File:LACMA SW03.jpg|[[Amedeo Modigliani]], ''Young Woman of the People'', 1918 File:LACMA SW04.jpg|[[Georgia O'Keeffe]], ''Horse's Skull with Pink Rose'', 1931 </gallery> === Elektitaj objektoj === <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> Dosiero:Ashurnasirpal_II_and_a_Winged_Deity_LACMA_66.4.3_(2_of_2).jpg|alternative=Ashurnasirpal II and a Winged Deity, Northern Iraq, Nimrud, gypseous alabaster, 9th century BC|''Ashurnasirpal II kaj Winged Deity'', Norda Irako, Nimrud, gypseous alabaster, 9a jarcenta BC Dosiero:Dog_with_Human_Mask_LACMA_M.86.296.154.jpg|alternative=Dog with Human Mask, Mexico, Colima, slip-painted ceramic sculpture, 200 BC–AD 500|''Hundo kun Homa Masko'', Meksiko, Colima, glito-pentrita ceramikan skulptaĵon, 200 BCa–AD 500 Dosiero:Standing_Warrior_LACMA_M.86.296.86_(1_of_2).jpg|alternative=Standing Warrior, Mexico, Jalisco, Slip-painted ceramic sculpture, c. 200 BC–AD 300|''Staranta Batalanton'', Meksiko, Jalisco, Glito-pentrita ceramikan skulptaĵon,{{Ĉirkaŭ|200 BC}}–p.K. 300 Dosiero:Funerary_Sculpture_of_a_Horse_LACMA_AC1997.137.1.jpg|alternative=Funerary Sculpture of a Horse, China, Sichuan Province, Eastern Han dynasty, molded earthenware sculpture, 25–220|''Funerary Skulptaĵo de Ĉevalo'', Ĉinio, Sichuan Provinco, Orienta Han dinastio, muldis earthenware skulptaĵo, 25–220 Dosiero:The_Hindu_God_Vishnu_LACMA_M.76.19.jpg|alternative=Hindu God Vishnu, Cambodia, Angkor, Pre Rup, sandstone, circa 950|''hindua Dio Vishnu'', Kamboĝio, Angkor, Pre Rup, sabloŝtono, ĉirkaŭ 950 Dosiero:WLA_lacma_Kannon_Bosatsu.jpg|alternative=Kannon Bosatsu, Japan, carved wood, 12th century|''Kannon Bosatsu'', Japanio, distranĉita lignon, 12a jarcento Dosiero:Jar_(Ping)_with_Dragon_and_Clouds_LACMA_53.74.jpg|alternative=Jar (Ping) with Dragon and Clouds, China, Hebei or Henan Province, Yuan dynasty, Cizhou ware, 1279–1368|''Bokalo (Ping) kun Drako kaj Nuboj'', Ĉinio, Hebei aŭ Henan Provinco, Juana dinastio, Cizhou ware, 1279–1368 Dosiero:Cranes_LACMA_M.2011.106a-b_(2_of_20).jpg|alternative=Maruyama Ōkyo, Cranes, Japan, pair of six-panel screens; ink, color, and gold leaf on paper, 1772|Maruyama Ōkyo, ''Arganoj'', Japanio, paro de ses-panelaj ekranoj; inko, koloro kaj ora folio sur papero, 1772 Dosiero:Ancestor_Figure_(moai_kavakava)_LACMA_M.2008.66.6_(1_of_3).jpg|alternative=Ancestor Figure (moai kavakava), Easter Island (Rapa Nui), wood, bird bone, obsidian, and traces of pigment, circa 1830|''Prapatra Cifero (moai kavakava)'', Easter Insulo (Rapa Nui), ligno, birda osto, obsidian kaj spuroj de kolorigaĵo, ĉirkaŭ 1830 Dosiero:Levitating_mass_at_the_Los_Angeles_County_Museum_of_Art_(other_view).jpg|alternative=Michael Heizer, Levitated Mass, 2012|Mikaelo Heizer, ''Levitated Amaso'', 2012 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo|http://www.lacma.org}} * [http://collections.lacma.org/ konstanta kolekto de LACMA]: Aliro al pli da ol 80,000 artaĵoj de la konstanta kolekto de la muzeo. Tra ĉi tiu retejo, la muzeo ankaŭ ebligas uzantojn elŝuti kaj uzo, sen ajnaj restriktoj, altaj superkvalitaj bildoj de preskaŭ 20,000 artaĵoj ke ili opinias esti en la publika domajno. * [https://artsandculture.google.com/partner/los-angeles-county-museum-of-art?hl=en Virtuala travojaĝo de la Los Angeles Kantona Muzeo de Arto] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj de nuntempa arto]] [[Kategorio:Muzeoj en Usono]] [[Kategorio:Los-Anĝeleso]] dc7itcz2ckqkxy6q1hnw65nzpztv6le 0 862584 9416623 8900466 2026-06-29T04:55:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Julián MARÍAS Aguilera''' ([[Valadolido]], 17a de junio 1914 - Madrido, 15a de decembro 2005) estos hispana filozofo kaj eseisto. Li doktoriĝis en filozofio en la Universitato de Madrido, kaj estis unu de la plej elstaraj lernantoj de [[José Ortega y Gasset]], kun kiu li fondis en 1948 la ''Instituto de Humanidades'' en Madrido. Li estis preleganto en nombraj landoj de Eŭropo kaj Ameriko kaj profesoro en kelkaj universitatoj de Usono. Kunlaboranto de diversaj gazetoj, li estis membro de la [[Real Academia Española]] ekde 1964 kaj senatoro pro reĝa nomumo inter 1977 kaj 1979. Li estis prezidanto de la ''Fundación de Estudios Sociológicos'' (FUNDES) ekde ties kreado en 1979 ĝis sia morto. En 1996 oni donis al li la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princo de Asturio]] pri Komunikado kaj Homaj Sciencoj, kunhavita kun [[Indro Montanelli]]. Inter 1931 kaj 1936 li studis Filozofion kaj Beletroj (en Filozofio) kun gradiga premio en 1939, en la [[Komplutensa Universitato de Madrido]], en kiu li estis lernanto de Ortega y Gasset, Xavier Zubiri, José Gaos kaj Manuel García Morente, inter aliaj. Li ekstudis kemion, sed li abandonis tion konstatinte, ke lia vera altiro estis filozofio. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en la respublika armeo li ne batalis pro malbona vidkapablo kaj estis tradukisto. Post la milito, li estis denoncita kaj enkarcerigita dum tri monatoj; intervenis amikoj en la frankisma tendaro kaj estis liberigita, sed la frankisma reĝimop apartigis lin el la publika agado kaj povis nek publikigi en gazetaro nek doktoriĝis ĝis 1951. Tial li dediĉis sin al tradukado kaj al privata instruado. == Verkoj == * ''Juventud en el mundo antiguo. Crucero universitario por el Mediterráneo'', Espasa Calpe, Madrid 1934; kun Manuel Granell kaj Carlos Alonso del Real. * ''Historia de la filosofía'', con un prólogo de Xavier Zubiri, epilogo (publikigita postmorte) de José Ortega y Gasset, Revista de Occidente, Madrid 1941 (28a eld. en 1976). Lasta eldono: Alianza Editorial, 2016. * ''La filosofía del Padre Gratry. La restauración de la Metafísica en el problema de Dios y de la persona'', Escorial, Madrid 1941. * ''Miguel de Unamuno'', Espasa-Calpe, Madrid 1943. * ''El tema del hombre'', Revista de Occidente, Madrid, 1943. * ''San Anselmo y el insensato y otros estudios de filosofía'', Revista de Occidente, Madrid 1944. * ''Introducción a la filosofía'', Revista de Occidente, Madrid 1947. * ''La filosofía española actual. Unamuno, Ortega, Morente, Zubiri'', Espasa Calpe, Madrid 1948. * ''El método histórico de las generaciones'', Revista de Occidente, Madrid 1949. * ''Ortega y tres antípodas. Un ejemplo de intriga intelectual'', Revista de Occidente, Buenos Aires 1950. * ''La escolástica en su mundo y en el nuestro'', Colección Huguin, Pontevedra 1951. * ''Biografía de la Filosofía'', Emecé, Buenos Aires 1954. * ''Ensayos de teoría'', Barna, Barcelona 1954. * ''Idea de la Metafísica'', Columba, Buenos Aires 1954. * ''Aquí y ahora'', Revista de Occidente, Madrid 1954. * ''Ensayos de convivencia'', Revista de Occidente, Madrid 1955. * ''La estructura social. Teoría y método'', Sociedad de Estudios y Publicaciones, Madrid 1955. * ''Filosofía actual y existencialismo en España'', Revista de Occidente, Madrid 1955. * ''Los Estados Unidos en escorzo'', Revista de Occidente, Madrid 1956. * ''El intelectual y su mundo'', Atlántida, Buenos Aires 1956. * ''El oficio del pensamiento'', Biblioteca Nueva, Madrid 1958. * ''La Escuela de Madrid''. Estudios de filosofía española, Emecé, Buenos Aires 1959. * ''Ortega. I. Circunstancia y vocación'', Revista de Occidente, Madrid 1960. * ''Los españoles'', Revista de Occidente, Madrid 1962. * ''La España posible en tiempo de Carlos III'', Sociedad de Estudios y Publicaciones, Madrid 1963. * ''El tiempo que ni vuelve ni tropieza'', Edhasa, Barcelona, 1964. * ''Análisis de los Estados Unidos'', Guadarrama, Madrid 1968. * ''Antropología metafísica. La estructura empírica de la vida humana'', Revista de Occidente, Madrid 1970. * ''Obras'', Revista de Occidente / Alianza Editorial, Madrid 1958–1970, 10 vols. * ''Visto y no visto. Crónicas de cine'', Guadarrama, Madrid 1970, 2 vols. * ''Imagen de la India e Israel: una resurrección'', Revista de Occidente, Madrid 1973. * ''La Justicia social y otras justicias'', Ed. Seminarios y Ediciones. 1974 * ''La España real'', Ed. Espasa-Calpe, Madrid 1976. * ''Problemas del cristianismo'', BAC, Madrid 1979. * ''La mujer en el siglo XX'', Alianza, Madrid 1980. * ''Ortega. II. Las trayectorias'', Alianza, Madrid 1983. * ''Breve tratado de la ilusión'', Alianza, Madrid 1984. * ''España inteligible. Razón histórica de las Españas'', Alianza, Madrid 1985. ISBN 9788420679242 * ''La mujer y su sombra'', Alianza, Madrid 1986. * ''Ser español'', Planeta, Barcelona 1987. * ''Una vida presente. Memorias'', Alianza, Madrid, 1988–1989, 3 vol.: I (1914–1951), II (1951–1975), III (1975–1989). * ''La felicidad humana'', Alianza, Madrid 1989. * ''Generaciones y constelaciones'', Alianza, Madrid, 1989. * ''Cervantes, clave española'', Alianza, Madrid, 1990. * ''Acerca de Ortega'', Espasa Calpe, Madrid, 1991. * ''La educación sentimental'', Alianza, Madrid 1992. * ''Razón de la filosofía'', Alianza, Madrid 1993. * ''Mapa del mundo personal'', Alianza, Madrid 1993. * ''El cine de Julián Marías. Escritos sobre cine'', kompilaĵo de Fernando Alonso, Royal Books, Barcelona 1994, 2 vol. * ''Tratado de lo mejor. La moral y las formas de la vida'', Alianza Editorial, Madrid 1995. * ''Persona'', Alianza, Madrid 1996. * ''España ante la historia y ante sí misma (1898–1936)'', Espasa Calpe, Madrid 1996. * ''Sobre el cristianismo'', Planeta Testimonio, Barcelona 1997. * ''El curso del tiempo'', vol. I kaj II, Alianza, Madrid 1998. * ''Tratado sobre la convivencia'', Martínez Roca, Barcelona 2000. * ''Breve tratado de la ilusión'', Alianza Editorial, 2001. * ''Entre dos siglos'', Alianza, Madrid 2002. * ''Cervantes, clave española'', Alianza Editorial, reeld. 2003. * ''La fuerza de la razón'', Alianza Editorial, Madrid 2005. * ''La perspectiva cristiana'', Alianza Editorial, Madrid reeld. 2005. * ''Una vida presente. Memorias'', Páginas de Espuma, Madrid reeld. 2008. * ''Notas de un viaje a Oriente'', Páginas de Espuma, Madrid 2011. * ''La Guerra Civil. ¿Cómo pudo ocurrir?'', Fórcola, Madrid 2012. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.javiermarias.es/PAGINASDEVARIOS/julianporjavier.html El Padre]. [[Javier Marías]] * [[Real Academia de la Historia]] [http://dbe.rah.es/biografias/11567/julian-marias-aguilera Julián Marías]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Wikiquote}} * [http://www.cervantesvirtual.com/portales/julian_marias/ Julián Marías en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Julián Marías|revizio=156222295}} [[Kategorio:Hispanaj filozofoj]] ageeew3bow78m8qzc8s5hleqfoy7xc7 1 867177 9416330 8700319 2026-06-28T17:23:33Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Diskuto:Orfeosilvio]] al [[Diskuto:Orfea silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 8700319 wikitext text/x-wiki == tajperaro == "La kanto (krom la alarmalvoko “tak-tak” ofta ĉe silvioj) estas serio de mirlecaj ''liru-liruu'' kaj '''plndemaj''' notoj, similaj al tiuj de la [[Merlo]]", sed mi ne certas, ĉi plandemaj? (angle flat) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:33, 13 apr. 2024 (UTC) :Ĉu eble "plendemaj notoj" imageblas? Tio almenaŭ imageblas ĉe birda kanto. Ĉu eble iu havas alian ideon? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:21, 13 apr. 2024 (UTC) sydablyw6x23t1la2mpvtn7gijzes3f 0 888926 9416296 9079587 2026-06-28T15:41:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;color:white;font-size:1.4em;"><b>Johannes Sambucus<br>(1531-1584)</b></span> |dosiero =Portret_van_Johannes_Sambucus_Ioannes_Sambvcvs_(titel_op_object)_Portretten_van_beroemde_Europese_geleerden_(serietitel)_Virorum_doctorum_de_Disciplinis_benemerentium_effigies_(serietitel),_RP-P-1910-70.jpg |priskribo =Portreto de la humanisto kaj historiisto Johannes Sambucus, [[1572]]. |dato de naskiĝo =[[25-an de julio]] [[1531]] |loko de naskiĝo =[[Trnava|Tirnao]], [[Hungario]], hodiaŭ apartenanta al [[Slovakio]] |dato de morto =[[13-an de junio]] [[1584]] |loko de morto =[[Vieno]], [[Aŭstrio]] | alma_mater =[[Universitato de Vieno]]<br/>[[Universitato de Wittenberg]]<br/>[[Universitato de Ingolstadt]]<ref>[https://www.summagallicana.it/lessico/s/Sambucus_Ioannes.htm Summa Gallicana]</ref><br/>[[Universitato de Strasburgo]]<br/>[[Universitato de Parizo]]<br/>[[Universitato de Padovo]]<br/>[[Universitato de Lepsiko]]<br/>[[Universitato de Bolonjo]] }} <span style="font-size:1.2em;">'''Johano Sambuko'''</span> aŭ <span style="font-size:1.2em;">'''János Zsámboky'''</span> estis hungara humanisto, helenisto, filologo kaj historiisto kaj privata kuracisto de la Imperiestro [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]], kiu publikigis sennombrajn gravajn verkojn. Liaj mapoj de Hungario, Transilvanio kaj Ilirio estis uzitaj de [[Abraham Ortelius]] kaj lia libro pri emblemoj en kvin eldonoj estis tradukitaj en la francan kaj la nederlandan. Sambucus ankaŭ estis poeto kaj fervora kolektanto, amasigante grandan nombron da moneroj kaj artaĵoj dum sia vivdaŭro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://crouchrarebooks.com/product/print/janos-zsamboky/ |titolo=Crouch Rare Books |alirdato=2024-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250209140605/https://crouchrarebooks.com/product/print/janos-zsamboky/ |arkivdato=2025-02-09 }}</ref> Li ankaŭ aktivis kiel bibliotekisto de la Viena Kortego, notinda figuro de la hungara humanismo, kolektanto de [[kodekso]]j latinaj kaj grekaj en rilato kun la itala medio (li estis amiko de [[Fulvio Orsini]], [[Piero Vettori]] (1499-1585) kaj aliaj beletristoj) ==Biografio== [[Dosiero:Sambucus_Map_of_Hungary_1578.jpeg|eta|maldekstre|400px|<center>Mapo de Hungario fare de Johannes Sambucus, [[1578]].</center>]] Johannes Sambucus naskita en junio aŭ julio 1531 en Tyrnau (Trnava, Nagyszombat), hodiaŭ situanta en Respubliko Slovakio , kaj mortinta la 13-an de junio 1584 en Vieno, estas kuracisto, filologo, humanisto, historiisto, poeto, kolektanto de hungaraj artaĵoj kaj mecenato. Ni trovas ankaŭ lian nomon literumitan: Johann Sambucus, Joannes Sambucus, Joannes Bochius, Ioes Sabucus, Sambuci, Zsámboki, Iehan Sambucus, Ján Sambucus, Jean Sambucus, Johannes Pannonicus Sambucus. Ekde 1542, li komencis studi filologion en [[Universitato de Vieno|Vieno]], poste en [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]], [[Universitato de Wittenberg|Wittenberg]], [[Universitato de Ingolstadt|Ingolstadt]], [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]] kaj [[Universitato de Parizo|Sorbono]]. Li studis antikvajn lingvojn, juron, historion kaj filozofion. Li estis precipe influita per la tekstoj de [[Platono]]. En 1551 li iĝis majstro de filozofio ĉe la Universitato de [[Sorbono]]. Ekde 1558 ĝis 1564 liaj vojaĝoj venigis lin al [[Venecio]], [[Padovo]], [[Ĝenovo]], [[Napolo]], [[Milano]], [[Gento (urbo)|Gento]] kaj [[Antverpeno]]. En la Universitato de Padovo, li komencis studi medicinon, akiris sian licencon en 1555 kaj establis sin kiel doktoro en Vieno, kiu tiam estis centro de scienca kaj kultura vivo en Hungario. Estis dum sia itala vojaĝo ke Sambucus malkovris ĝenron kiu furoris tiutempe, la libron pri emblemoj. Por tiu latina poeto enamiĝinta pri antikveco, tio estis la ideala formo por esprimi sian poezian kaj artan talenton. En 1564 aperis la unua eldono de lia [https://www.google.com.br/books/edition/Emblemata_cum_aliquot_nummis_antiqui_ope/zMc3ec1JX9YC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover "Emblemata"], tuj sekvita de kvin reeldonoj kiuj gajnis al li internacian reputacion kiel mastro de la ĝenro. Li estis la unua hungara verkisto, kies verkoj estas tradukitaj en la francan kaj la anglan. Per dekretoj el la 6-a de januaro 1565 kaj 24-a de aprilo 1566 li iĝis reĝa historiisto de la hungara kortego kun jarpago de 100 florenoj. En la 27-a de januaro 1567, li ricevis la titolon kiel kuracisto de la kortego aŭ "medicus aulicus titularis". en la 4-a de aŭgusto 1567 li edziĝis al Krisztina Egrer, filino de Kálmán Egrer, civitano de [[Trnava|Nagyszombat]]. Lia patro mortis en la 14-a de aŭgusto 1565. ==Verkaro== {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Epitome_rerum_Hungaricarum_velut_per_ind/xuxFcwauqHIC?hl=en&gbpv=1&dq=Epitome+rerum+Hungarorum&printsec=frontcover Epitome rerum Hungarorum], [[1489]], [[1579]] * [https://corvina.hu/en/corvina/virtual-corvinas/codlat542-en/ Rerum Hungaricarum Decades], [[1497]] * Poetica ad Dionysium Lambinum, [[1539]] * Oratio quod oratores ante poetas a pueris cognoscendi sint, [[1551]] * Effigies Romanorum Principum, Johannes Huttichius, [[1551]] * [https://books.google.com.br/books?id=uKO1MXms3DQC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Epistolarum conscribendarum methodus], Bazelo, [[1552]] * Δεμεγοριαι ("Interparoladoj"), [[Johano Oporino]], [[1552]] * Poemata, ("Poemaro"), dediĉita al unu el siaj lernantoj György Bona, nevo de la ĉefepiskopo Miklós Oláh de Esztergom (1493-1568), kaj Miklós Istvánffy (1538-1615), [[1555]] * De Imitatione Ciceroniana, Parizo, [[1561]] * Ars Poetica Horatii, [[Horacio]], [[1562]]<ref>[https://orvostortenelem.tripod.com/zsambo.html Orvostörténeti Publikációk]</ref> * C. Iulius Caesar sive Historiae imperatorum Caesarumque Romanorum, Hubertus Goltzius, Adolf Van Meetkercke, [[1563]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Emblemata_cum_aliquot_nummis_antiqui_ope/zMc3ec1JX9YC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover Emblemata, cum aliquot nummis antiqui operis], [[1564]] * Laertii Diogenis De vita et moribus philosophorum libri X, [[1566]] * Sententiae et regulae vitae ex Gregorii Nazanzeni scriptis collectae, [[Gregorio de Nazianco]], [[1568]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iani_Pannonii_Episcopi_Quinque_Eccles/fCLqAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22J%C3%A1nos+Zs%C3%A1mboky%22&printsec=frontcover Iani Pannonii Episcopi Quinque-Eccles Illius Antiquis vatibus comparandi], [[1569]] * Icones veterum aliquot ac recentium Medicorum Philosophorumque, (Christophe Plantin - Antverpeno, [[1574]]) * Legatio Imp. Cæsaris Manvelis Comneni, [[1578]] * Corpus Iuris Hungarici, [[1581]] * C. Julii Caesaris quae exstant ex nupera viri docti accur. recognitione, [[1616]] {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== {{Div col|cols = 3}} * [[Libanio]] (314-393) * Gualtherus Burlaeus|Walter Burley (1275-1345) angla filozofo kaj komentisto pri Aristotelo * [[János Hunyadi]] (1405-1456) * [[János Vitéz]] (1408-1472) * Pietro Ranzano (1428-1492) itala episkopo, historiisto kaj humanisto * [[Janus Pannonius]] (1434-1472) * Jean Grolier de Servières (1489-1565) franca bibliofilo * Johannes Huttichius (1490-1544) germana humanisto kaj historiisto * [[Petrus Apianus]] (1495-1552) * [[Johannes Honterus]] (1498-1549) * [[Piero Vettori]] (1499-1585) itala verkisto, filologo kaj humanisto * [[Johano Aŭrato]] (1508-1588) * [[Hadriano Junio]] (1511-1575) * [[Paulus Manutius]] (1512-1574) itala humanisto * [[Adrianus Turnebus]] (1512-1565) * [[Petrus Ramus]] (1515-1572) * Francesco Robortello (1516-1567) * [[Christoffel Plantijn]] (1520-1589) * Dyonisius Lambinus (1520-1572) franca klasika erudiciulo * Lazarus von Schwendi (1522-1583) germana komandanto de la Armeo de la Romia Imperio * [[Charles de l'Écluse]] (1525-1609) * [[Charles de l'Écluse|Carolus Clusius]] (1525-1609) * Petrus Lotichius Secundus (1528-1560) itala erudiciulo kaj neolatina poeto * Adolphus Mekerchus (1528-1591) flandra diplomato kaj humanisto * [[Henri Estienne la Juna]] (1528-1598) * [[Theodor Zwinger]] (1533-1588) * Philippus Appianus (14.09.1531-15.11.1589) germana matematikisto<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/A_New_and_General_Biographical_Dictionar/PKkDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Philipp++Appian+mathematician&pg=PA420&printsec=frontcover A New and General Biographical Dictionary]</ref> * Henriko la 1-a de Mesmes (1532-1596) franca kavaliero de la Ordeno de la Reĝo, kanceliero de la Regno de Navaro kaj ambasadoro * Hugo Blotius (1534-1608) nederlanda erudiciulo kaj bibliotekisto * Jacques Grévin (1539-1570) franca dramverkisto {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de julio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1531]] [[Kategorio:Mortintoj 13-an de julio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1584]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Sambucus, Johannes}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj humanistoj]] [[Kategorio:Hungaraj helenistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filologoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] cet73lzhvcfpghz8fcei7su0azimm6v 0 895084 9416396 9193151 2026-06-28T19:22:54Z ThomasPusch 1869 [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]] 9416396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Addison Mitchell "Mitch" MCCONNELL Jr.''' /məˈkɒnəl/ (naskiĝis la 20-an de februaro [[1942]] en Tuscumbia, Kantono Colbert, [[Alabamo]]) estas usona [[politikisto]] de la [[Respublikana Partio]]. Li reprezentas la ŝtaton [[Kentukio]] en la [[Usona Senato]] ekde la 3a de januaro [[1985]] kaj estis la Respublikana grupgvidanto tie de januaro [[2007]] ĝis januaro [[2025]] <ref name="memoir1">{{Cite book|title=The Long Game: a Memoir|last=McConnell|first=Mitch|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=9780399564123|location=New York, NY|chapter=Chapter One: A fighting spirit|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|page=9|quote=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|access-date=January 27, 2020|archive-date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|url-status=live}}</ref>. McConnell estas la dua Kentuckiano se temas pri funkcii kiel partiestro en la Senato kaj la plej long-servanta Respublikana gvidanto en la historio de la usona Senato. De 2015 ĝis 2021 li estis Majoritatestro en la Senato kaj estis Minoritatestro tie de la 20-a de januaro 2021 ĝis la 3-a de januaro 2025. Ekde tiam li estas prezidanto de la Senata Komitato pri Reguloj kaj Administrado de Usono <ref>{{cite news|last=Tackett|first=Michael|date=February 28, 2024|title=McConnell will step down as the Senate Republican leader in November after a record run in the job|url=https://apnews.com/article/mitch-mcconnell-senate-republican-leader-stepping-down-ba478d570a4561aa7baf91a204d7e366|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228174438/https://apnews.com/article/mitch-mcconnell-senate-republican-leader-stepping-down-ba478d570a4561aa7baf91a204d7e366|archive-date=February 28, 2024|access-date=February 28, 2024|publisher=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mangan|first=Dan|date=February 28, 2024|title=Mitch McConnell to step down as Republican Senate leader in November: Report|url=https://www.cnbc.com/2024/02/28/mitch-mcconnell-to-step-down-as-republican-senate-leader-in-november-report.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228181324/https://www.cnbc.com/2024/02/28/mitch-mcconnell-to-step-down-as-republican-senate-leader-in-november-report.html|archive-date=February 28, 2024|accessdate=February 28, 2024|publisher=CNBC}}</ref><ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Siobhan|date=February 28, 2024|title=Mitch McConnell to Step Down as Senate Minority Leader in November|url=https://www.wsj.com/politics/policy/mitch-mcconnell-to-step-down-as-senate-minority-leader-in-november-7e9ca478|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228223725/https://www.wsj.com/politics/policy/mitch-mcconnell-to-step-down-as-senate-minority-leader-in-november-7e9ca478|archive-date=February 28, 2024|access-date=February 28, 2024|work=The Wall Street Journal|publisher=[[News Corp]]}}</ref>. McConnell havas [[Bakalaŭro|bakalaŭron]] en [[politika scienco]] de la [[universitato de Louisville]], kaj jurgradon de la [[universitato de Kentukio]]. Li kandidatis balote por la Senato en 1984, venkante je 0.5% marĝeno super aktuala senatano Walter Dee Huddleston de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratoj]]. McConnell estis reelektita en 1990, 1996, 2002, 2008, 2014 kaj 2020. Konsiderita principa [[Konservativuloj|konservativulo]], McConnell estas la prezidanto de la Respublikana partikunveno de 2007, La ''[[Washington Post]]'' priskribas lin (2024) kiel unu el la plej gravaj respublikanoj de la lastaj 100 jaroj, post [[Dwight Eisenhower]] kaj [[Ronald Reagan]] <ref name="Boehner">{{cite news|last=Boehner|first=John|date=April 16, 2015|title=Mitch McConnell|url=https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106202345/https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/|archive-date=November 6, 2020|access-date=September 18, 2020|magazine=[[Time (magazino)|Time]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201106202345/https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/ |date=2020-11-06 }}</ref><ref name="Time">{{Cite magazine|title=Mitch McConnell: The 100 Most Influential People of 2019|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567755/mitch-mcconnell/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112004253/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567755/mitch-mcconnell/|archive-date=November 12, 2020|access-date=November 7, 2020|magazine=[[Time (magazino)|Time]]}}</ref>. <ref>{{Cite web|title=McConnell says Trump was "practically and morally responsible" for riot after voting not guilty|url=https://www.cbsnews.com/news/mitch-mcconnell-trump-impeachment-vote-senate-speech/|access-date=May 12, 2021|website=cbsnews.com|date=February 14, 2021|language=en-US|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216230659/https://www.cbsnews.com/news/mitch-mcconnell-trump-impeachment-vote-senate-speech/|url-status=live}}</ref> == Bibliografio == * {{Cite book|last=Dyche|first=John David|year=2009|title=Republican Leader: A Political Biography of Senator Mitch McConnell|url=https://books.google.com/books?id=7usMAQAAMAAJ|location=[[Wilmington]], [[Delavaro]]|publisher=Intercollegiate Studies Institute|isbn=978-1935191599|oclc=298181753}} * {{cite magazine|last=Green|first=Joshua|date=January 5, 2011|title=Recommended Reading on Mitch McConnell|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2011/01/recommended-reading-on-mitch-mcconnell/68915/|magazine=[[The Atlantic]]|access-date=February 6, 2019}} * {{cite book|last=MacGillis|first=Alec|date=2014|title=The Cynic: The Political Education of Mitch McConnell|location=[[Novjorko]]|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=9781501112034|oclc=967908174}} * {{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|year=2016|title=The Long Game: A Memoir|url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ|location=Novjorko|publisher=Sentinel|isbn=9780399564109|oclc=951149855}} * {{cite book|last=Tackett|first=Michael|title=The Price of Power: How Mitch McConnell Mastered the Senate, Changed America, and Lost His Party|publisher=eldonejo [[Simon & Schuster]]|publication-place=[[Novjorko]]|date=2024|isbn=978-1-6680-0584-2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.teammitch.com/ Mitch McConnell por la Senato] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McConnell, Mitch}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj senatanoj]] th5jp8bobc1hg75964x1vw2i1zvaz0i 9416398 9416396 2026-06-28T19:26:50Z ThomasPusch 1869 9416398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Addison Mitchell "Mitch" MCCONNELL Jr.''' /məˈkɒnəl/ (naskiĝis la 20-an de februaro [[1942]] en Tuscumbia, Kantono Colbert, [[Alabamo]]) estas usona [[politikisto]] de la [[Respublikana Partio]]. Li reprezentas la ŝtaton [[Kentukio]] en la [[Usona Senato]] ekde la 3a de januaro [[1985]] kaj estis la Respublikana grupgvidanto tie de januaro [[2007]] ĝis januaro [[2025]] <ref name="memoir1">{{Cite book|title=The Long Game: a Memoir|last=McConnell|first=Mitch|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=9780399564123|location=New York, NY|chapter=Chapter One: A fighting spirit|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|page=9|access-date=la 27-an de januaro 2020|archive-date=5-an de aŭgusto 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|url-status=live}}</ref>. McConnell estas la dua kentukiano se temas pri funkcii kiel partiestro en la Senato kaj la plej long-servanta Respublikana gvidanto en la historio de la usona Senato. De 2015 ĝis 2021 li estis Majoritatestro en la Senato kaj estis Minoritatestro tie de la 20-a de januaro 2021 ĝis la 3-a de januaro 2025. Ekde tiam li estas prezidanto de la Senata Komitato pri Reguloj kaj Administrado de Usono <ref>{{cite news|last=Tackett|first=Michael|date=February 28, 2024|title=McConnell will step down as the Senate Republican leader in November after a record run in the job|url=https://apnews.com/article/mitch-mcconnell-senate-republican-leader-stepping-down-ba478d570a4561aa7baf91a204d7e366|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228174438/https://apnews.com/article/mitch-mcconnell-senate-republican-leader-stepping-down-ba478d570a4561aa7baf91a204d7e366|archive-date=February 28, 2024|access-date=February 28, 2024|publisher=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mangan|first=Dan|date=February 28, 2024|title=Mitch McConnell to step down as Republican Senate leader in November: Report|url=https://www.cnbc.com/2024/02/28/mitch-mcconnell-to-step-down-as-republican-senate-leader-in-november-report.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228181324/https://www.cnbc.com/2024/02/28/mitch-mcconnell-to-step-down-as-republican-senate-leader-in-november-report.html|archive-date=February 28, 2024|accessdate=February 28, 2024|publisher=[[CNBC]]}}</ref><ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Siobhan|date=February 28, 2024|title=Mitch McConnell to Step Down as Senate Minority Leader in November|url=https://www.wsj.com/politics/policy/mitch-mcconnell-to-step-down-as-senate-minority-leader-in-november-7e9ca478|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228223725/https://www.wsj.com/politics/policy/mitch-mcconnell-to-step-down-as-senate-minority-leader-in-november-7e9ca478|archive-date=February 28, 2024|access-date=February 28, 2024|work=[[The Wall Street Journal]]|publisher=[[News Corp]]}}</ref>. McConnell havas [[Bakalaŭro|bakalaŭron]] en [[politika scienco]] de la [[universitato de Louisville]], kaj jurgradon de la [[universitato de Kentukio]]. Li kandidatis balote por la Senato en 1984, venkante je 0.5% marĝeno super aktuala senatano Walter Dee Huddleston de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratoj]]. McConnell estis reelektita en 1990, 1996, 2002, 2008, 2014 kaj 2020. Konsiderita principa [[Konservativuloj|konservativulo]], McConnell estas la prezidanto de la Respublikana partikunveno de 2007, La ''[[Washington Post]]'' priskribas lin (2024) kiel unu el la plej gravaj respublikanoj de la lastaj 100 jaroj, post [[Dwight Eisenhower]] kaj [[Ronald Reagan]] <ref name="Boehner">{{cite news|last=Boehner|first=John|date=April 16, 2015|title=Mitch McConnell|url=https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106202345/https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/|archive-date=November 6, 2020|access-date=September 18, 2020|magazine=[[Time (magazino)|Time]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201106202345/https://time.com/collection-post/3822824/mitch-mcconnell-2015-time-100/ |date=2020-11-06 }}</ref><ref name="Time">{{Cite magazine|title=Mitch McConnell: The 100 Most Influential People of 2019|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567755/mitch-mcconnell/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112004253/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567755/mitch-mcconnell/|archive-date=November 12, 2020|access-date=November 7, 2020|magazine=[[Time (magazino)|Time]]}}</ref>. <ref>{{Cite web|title=McConnell says Trump was "practically and morally responsible" for riot after voting not guilty|url=https://www.cbsnews.com/news/mitch-mcconnell-trump-impeachment-vote-senate-speech/|access-date=May 12, 2021|website=cbsnews.com|date=February 14, 2021|language=en-US|archive-date=February 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216230659/https://www.cbsnews.com/news/mitch-mcconnell-trump-impeachment-vote-senate-speech/|url-status=live}}</ref> == Bibliografio == * {{Cite book|last=Dyche|first=John David|year=2009|title=Republican Leader: A Political Biography of Senator Mitch McConnell|url=https://books.google.com/books?id=7usMAQAAMAAJ|location=[[Wilmington]], [[Delavaro]]|publisher=Intercollegiate Studies Institute|isbn=978-1935191599|oclc=298181753}} * {{cite magazine|last=Green|first=Joshua|date=January 5, 2011|title=Recommended Reading on Mitch McConnell|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2011/01/recommended-reading-on-mitch-mcconnell/68915/|magazine=[[The Atlantic]]|access-date=February 6, 2019}} * {{cite book|last=MacGillis|first=Alec|date=2014|title=The Cynic: The Political Education of Mitch McConnell|location=[[Novjorko]]|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=9781501112034|oclc=967908174}} * {{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|year=2016|title=The Long Game: A Memoir|url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ|location=Novjorko|publisher=Sentinel|isbn=9780399564109|oclc=951149855}} * {{cite book|last=Tackett|first=Michael|title=The Price of Power: How Mitch McConnell Mastered the Senate, Changed America, and Lost His Party|publisher=eldonejo [[Simon & Schuster]]|publication-place=[[Novjorko]]|date=2024|isbn=978-1-6680-0584-2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.teammitch.com/ Mitch McConnell por la Senato] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McConnell, Mitch}} [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Usonaj senatanoj]] t6hn95yh0h6ojn29q6rho1wxrc45s4t 4 898478 9416534 9412956 2026-06-28T22:45:48Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9416534 wikitext text/x-wiki Aŭtoroj kun pli ol 40 vikipedioj sen artikolo en la esperanta vikipedio:{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 40) ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj|thumb=200|links=red|summary=200 plej kunligitaj elementoj}} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Akira Toriyama]] | japana bildliteraturisto (1955–2024) | [[:d:Q208582|Q208582]] | 72 |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 72 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Svetlana Savitskaya]] | soveta kaj poste rusa kosmonaŭto kaj politikisto | [[:d:Q152318|Q152318]] | 68 |- | [[Kip S. Thorne]] | usona fizikisto | [[:d:Q323320|Q323320]] | 68 |- | [[Jenny Slate]] | usona aktorino | [[:d:Q744166|Q744166]] | 68 |- | [[Anne Baxter]] | usona aktorino | [[:d:Q228906|Q228906]] | 68 |- | [[Theo Walcott]] | angla futbalisto | [[:d:Q29516|Q29516]] | 67 |- | [[Jack LaLanne]] | usona fizikekzerca instruisto (1914–2011) | [[:d:Q1677099|Q1677099]] | 67 |- | [[Amy Poehler]] | usona aktorino | [[:d:Q230203|Q230203]] | 67 |- | [[Vincent Price]] | usona aktoro | [[:d:Q219640|Q219640]] | 66 |- | [[Tom Waits]] | usona aktoro | [[:d:Q184805|Q184805]] | 66 |- | [[Arthur Ashe]] | usona tenisisto | [[:d:Q53325|Q53325]] | 64 |- | [[Steve Harvey]] | usona aktoro | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | 64 |- | [[Candice Bergen]] | usona aktorino | [[:d:Q106942|Q106942]] | 64 |- | [[Wendell Meredith Stanley]] | usona biokemiisto | [[:d:Q105937|Q105937]] | 63 |- | [[Serj Tankian]] | usona muzikisto | [[:d:Q486063|Q486063]] | 63 |- | [[Nicholas Sparks]] | usona verkisto | [[:d:Q219377|Q219377]] | 63 |- | [[Aspasia]] | 5-a jarcento a.K. kunulino de atena ŝtatisto Periklo | [[:d:Q228564|Q228564]] | 63 |- | [[Lindsey Vonn]] | usona alpa skiisto | [[:d:Q10068|Q10068]] | 62 |- | [[Henry Adams]] | usona ĵurnalisto, historiisto, akademiulo, romanisto (1838-1918) | [[:d:Q458390|Q458390]] | 62 |- | [[Zoran Đinđić]] | serba politikisto | [[:d:Q157131|Q157131]] | 62 |- | [[John Muir]] | skot-usona naturalisto (1838–1914) | [[:d:Q379580|Q379580]] | 61 |- | [[Charles Schumer]] | usona politikisto | [[:d:Q380900|Q380900]] | 61 |- | [[Till Lindemann]] | germana kantisto | [[:d:Q154852|Q154852]] | 61 |- | [[Lily Tomlin]] | usona aktorino | [[:d:Q229271|Q229271]] | 61 |- | [[Rajinikanth]] | | [[:d:Q60068|Q60068]] | 61 |- | [[David Rockefeller]] | Usona bankisto kaj miliardulo | [[:d:Q11239|Q11239]] | 60 |- | [[Semjon Boedjonnij]] | soveta marŝalo | [[:d:Q242474|Q242474]] | 60 |- | [[Ayumi Hamasaki]] | japana kantistino kaj aktorino | [[:d:Q188111|Q188111]] | 60 |- | [[Kösem Sultan]] | validigita sultanino kaj reganto de la Otomana Imperio | [[:d:Q61127|Q61127]] | 59 |- | [[Portia de Rossi]] | usona aktorino | [[:d:Q215366|Q215366]] | 59 |- | [[Asa Akira]] | usona pornografia aktorino | [[:d:Q233092|Q233092]] | 58 |- | [[Wilhelm Grimm]] | germana aŭtoro, filologo, kolektanto de fabeloj kaj legendoj | [[:d:Q6714|Q6714]] | 58 |- | [[Ĉen Ŝujbjan]] | prezidento de Respubliko Ĉinio (Tajvano) (2000–2008) | [[:d:Q22368|Q22368]] | 58 |- | [[Herbert C. Brown]] | usona kemiisto | [[:d:Q102406|Q102406]] | 58 |- | [[Zack Snyder]] | usona filmisto (naskita en 1966) | [[:d:Q139890|Q139890]] | 58 |- | [[John Belushi]] | usona aktoro | [[:d:Q23858|Q23858]] | 58 |- | [[Larry the Cable Guy]] | usona aktoro | [[:d:Q331728|Q331728]] | 58 |- | [[Danai Gurira]] | usona aktorino | [[:d:Q636653|Q636653]] | 58 |- | [[L. Ron Hubbard]] | Usona verkisto; fondinto de Scientologio | [[:d:Q216896|Q216896]] | 58 |- | [[Tim Conway]] | usona aktoro | [[:d:Q1304952|Q1304952]] | 58 |- | [[Rupert Everett]] | brita aktoro | [[:d:Q208685|Q208685]] | 58 |- | [[Jane Lynch]] | usona aktorino | [[:d:Q228852|Q228852]] | 58 |- | [[Khloé Kardashian]] | Usona amaskomunikila personulo, influanto, entreprenisto (naskita en 1984) | [[:d:Q231270|Q231270]] | 58 |- | [[James Wan]] | malajzia-aŭstralia reĝisoro, produktoro, scenaristo kaj verkisto de komiksoj | [[:d:Q108047434|Q108047434]] | 58 |- | [[Mamie Eisenhower]] | Unua Damo de Usono de 1953 ĝis 1961 | [[:d:Q233686|Q233686]] | 57 |- | [[James Gosling]] | Kanada komputikisto | [[:d:Q92622|Q92622]] | 57 |- | [[Jonah Hill]] | usona aktoro | [[:d:Q313388|Q313388]] | 57 |- | [[Sarah Ferguson]] | Brita verkisto, bonfara patrono, publika parolanto, filmproduktanto kaj televida personulo | [[:d:Q55720|Q55720]] | 57 |- | [[Laura Ingalls Wilder]] | usona porinfana verkisto, taglibristo kaj ĵurnalisto (1867-1957) | [[:d:Q237514|Q237514]] | 57 |- | [[Pierluigi Collina]] | itala internacia futbala arbitraciisto | [[:d:Q485885|Q485885]] | 57 |- | [[Estelle Harris]] | usona aktorino | [[:d:Q272935|Q272935]] | 57 |- | [[Seth Rogen]] | kanada aktoro, komikisto kaj filmisto (naskita en 1982) | [[:d:Q220308|Q220308]] | 57 |- | [[Natalie Cole]] | usona aktorino | [[:d:Q231942|Q231942]] | 57 |- | [[Travis Scott]] | | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | 57 |- | [[Ani Lorak]] | ukraina kantisto-kantverkisto, aktorino kaj entreprenisto | [[:d:Q237081|Q237081]] | 56 |- | [[Oliver Sacks]] | brita neŭrologo kaj verkisto (1933–2015) | [[:d:Q258662|Q258662]] | 56 |- | [[Yusuf al-Qaradawi]] | egipta islama teologo | [[:d:Q64129|Q64129]] | 56 |- | [[Margaret Fuller]] | Usona verkisto kaj virinrajta aktivulo (1810–1850) | [[:d:Q257953|Q257953]] | 56 |- | [[Vajiravudh]] | reĝo de Siamo de 1910 ĝis 1925 | [[:d:Q161389|Q161389]] | 56 |- | [[Roald Hoffmann]] | kemia sciencisto | [[:d:Q273279|Q273279]] | 56 |- | [[Nick Vujicic]] | aŭstralia evangeliisto kaj instiga parolanto | [[:d:Q298503|Q298503]] | 56 |- | [[Julie Walters]] | brita aktorino | [[:d:Q228747|Q228747]] | 56 |- | [[Avempace]] | araba andaluza polimatoro (ĉ. 1085 – 1138) | [[:d:Q11362|Q11362]] | 55 |- | [[Henry Wilson]] | vicprezidanto de Usono de 1873 ĝis 1875 | [[:d:Q313302|Q313302]] | 55 |- | [[Guido van Rossum]] | nederlanda programisto; kreinto de programlingvo Python | [[:d:Q30942|Q30942]] | 55 |- | [[Zach Braff]] | usona aktoro kaj reĝisoro | [[:d:Q139330|Q139330]] | 55 |- | [[Vladimiro la 2-a de Kievo]] | granda princo de Kievo | [[:d:Q60928|Q60928]] | 55 |- | [[Maurice Leblanc]] | franca verkisto | [[:d:Q314993|Q314993]] | 55 |- | [[Kevin Smith]] | usona aktoro | [[:d:Q489831|Q489831]] | 55 |- | [[Ida Lupino]] | usona aktorino | [[:d:Q148669|Q148669]] | 55 |- | [[Jimmy Fallon]] | usona aktoro | [[:d:Q335680|Q335680]] | 55 |- | [[Salman la Perso]] | kunulo de Mohamedo la Profeto; unua persa konvertito al Islamo | [[:d:Q557378|Q557378]] | 55 |- | [[Robert J. Shiller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q338151|Q338151]] | 55 |- | [[Mary-Louise Parker]] | usona aktorino | [[:d:Q229957|Q229957]] | 55 |- | [[Pete Hegseth]] | usona televida prezentisto kaj registara oficisto (naskita en 1980) | [[:d:Q7172014|Q7172014]] | 55 |- | [[Frédéric Beigbeder]] | franca verkisto kaj literatura kritikisto | [[:d:Q314972|Q314972]] | 55 |- | [[al-Ĵazari]] | mezopotamia matematikisto kaj inventisto | [[:d:Q81627|Q81627]] | 54 |- | [[Virgil Grissom]] | usona astronaŭto (1926–1967) | [[:d:Q110879|Q110879]] | 54 |- | [[Charles W. Fairbanks]] | usona politikisto (1852–1918); Vicprezidanto de Usono de 1905 ĝis 1909 | [[:d:Q270539|Q270539]] | 54 |- | [[Pitirim Sorokin]] | usona sociologo | [[:d:Q319816|Q319816]] | 54 |- | [[Anton Makarenko]] | ukraina kaj sovetia edukisto kaj verkisto | [[:d:Q297448|Q297448]] | 54 |- | [[Zakir Naik]] | Barata islama predikisto | [[:d:Q932829|Q932829]] | 54 |- | [[Karolo, Duko de Orleano]] | Duko de Orleano, franca poeto | [[:d:Q310146|Q310146]] | 54 |- | [[Ulpien]] | frua 3-a-jarcenta romia juristo | [[:d:Q310076|Q310076]] | 54 |- | [[Emily Ratajkowski]] | usona aktorino | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | 54 |- | [[Patton Oswalt]] | usona aktoro | [[:d:Q374065|Q374065]] | 53 |- | [[Amalasonte]] | reĝino de la Ostrogotoj (495-535) | [[:d:Q371670|Q371670]] | 53 |- | [[Ethel Merman]] | usona aktorino | [[:d:Q129087|Q129087]] | 53 |- | [[George Arliss]] | angla aktoro, aŭtoro, dramisto kaj filmisto (1868–1946) | [[:d:Q182229|Q182229]] | 53 |- | [[Victoria Woodhull]] | usona sufrageto, redaktoro (1838-1927) | [[:d:Q260378|Q260378]] | 53 |- | [[Makoto Shinkai]] | japana animea reĝisoro | [[:d:Q335080|Q335080]] | 53 |- | [[George Burns]] | usona aktoro | [[:d:Q344793|Q344793]] | 53 |- | [[Aaron Sorkin]] | usona aktoro | [[:d:Q299194|Q299194]] | 53 |- | [[Bruce Campbell]] | usona aktoro | [[:d:Q309932|Q309932]] | 53 |- | [[Amal Clooney]] | brita-libana advokato | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | 53 |- | [[Wallace Shawn]] | usona aktoro | [[:d:Q311068|Q311068]] | 53 |- | [[Jason Lee]] | usona aktoro | [[:d:Q4960|Q4960]] | 52 |- | [[Mary Baker Eddy]] | usona teologo, fondinto de Kristana Scienco (1821–1910) | [[:d:Q235069|Q235069]] | 52 |- | [[Emmanuelle Riva]] | franca aktorino | [[:d:Q436996|Q436996]] | 52 |- | [[Władysław Szpilman]] | (1911-2000) pola pianisto, komponisto, holokaŭstotransvivanto | [[:d:Q157176|Q157176]] | 52 |- | [[Adolf Erik Nordenskiöld]] | sved-Finnlanda geologo kaj esploristo | [[:d:Q156749|Q156749]] | 52 |- | [[Michael Mann]] | usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktanto | [[:d:Q270097|Q270097]] | 52 |- | [[Tony Jaa]] | taja aktoro | [[:d:Q298551|Q298551]] | 52 |- | [[Todd Phillips]] | usona aktoro | [[:d:Q362824|Q362824]] | 52 |- | [[Gavin McInnes]] | kanada ekstremdekstra komentisto | [[:d:Q5528217|Q5528217]] | 52 |- | [[Schuyler Colfax]] | usona politikisto | [[:d:Q310852|Q310852]] | 52 |- | [[Colonel Sanders]] | fondinto de KFC | [[:d:Q120450|Q120450]] | 52 |- | [[Suzy Eddie Izzard]] | brita komikisto kaj aktoro (naskita en 1962) | [[:d:Q254022|Q254022]] | 52 |- | [[Charles Fleischer]] | usona aktoro | [[:d:Q658690|Q658690]] | 52 |- | [[Asima Chatterjee]] | barata kemiisto (1917-2006) | [[:d:Q7450|Q7450]] | 51 |- | [[Dolley Madison]] | Unua Damo de Usono de 1809 ĝis 1817 | [[:d:Q233638|Q233638]] | 51 |- | [[Eldar Ryazanov]] | soveta kaj rusa filma reĝisoro | [[:d:Q381944|Q381944]] | 51 |- | [[Clark Gregg]] | usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro | [[:d:Q113206|Q113206]] | 51 |- | [[Kevin James]] | usona aktoro | [[:d:Q44561|Q44561]] | 51 |- | [[Octavia E. Butler]] | usona sciencfikcia verkisto (1947-2006) | [[:d:Q239739|Q239739]] | 51 |- | [[Andy Samberg]] | usona aktoro | [[:d:Q314640|Q314640]] | 51 |- | [[Sergej Dovlatov]] | soveta verkisto | [[:d:Q141114|Q141114]] | 51 |- | [[Archibald Primrose]] | brita liberala politikisto kaj Ĉefministro de Britio (1847–1929) | [[:d:Q244620|Q244620]] | 51 |- | [[Ilf kaj Petrov]] | sovetia satira paro verkinta en la rusa | [[:d:Q262816|Q262816]] | 51 |- | [[Robert Burton]] | angla scienculo | [[:d:Q259132|Q259132]] | 51 |- | [[Abraham ben Meir ibn Ezra]] | 12-a-jarcenta sefarda rabeno kaj astrologo | [[:d:Q270670|Q270670]] | 51 |- | [[Rashida Jones]] | usona aktorino | [[:d:Q540608|Q540608]] | 51 |- | [[Ksenija Sobĉak]] | rusia televida kaj radia parolistino, socia kaj polotika aganto | [[:d:Q287099|Q287099]] | 51 |- | [[John Oliver]] | angla prezentisto kaj komikisto | [[:d:Q1701254|Q1701254]] | 51 |- | [[Lisa Edelstein]] | usona aktorino | [[:d:Q229197|Q229197]] | 51 |- | [[Taraji P. Henson]] | usona aktorino | [[:d:Q235511|Q235511]] | 50 |- | [[Natalie Clifford Barney]] | verkisto kaj salonisto (1876-1972) | [[:d:Q34782|Q34782]] | 50 |- | [[Domhnall Gleeson]] | irlanda aktoro | [[:d:Q456047|Q456047]] | 50 |- | [[Brian Greene]] | usona fizikisto | [[:d:Q60815|Q60815]] | 50 |- | [[Frei Otto]] | germana arkitekto | [[:d:Q64412|Q64412]] | 50 |- | [[Clark Gregg]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q157255|Q157255]] | 50 |- | [[Salman Khan]] | usona edukisto (naskita en 1976) | [[:d:Q471472|Q471472]] | 50 |- | [[Monique Wittig]] | franca verkistino, lesba aktivulino kaj feministo | [[:d:Q263201|Q263201]] | 50 |- | [[Aziz Nesin]] | turka verkisto | [[:d:Q327261|Q327261]] | 50 |- | [[David Arquette]] | Usona aktoro, reĝisoro kaj profesia luktisto | [[:d:Q294185|Q294185]] | 50 |- | [[CM Punk]] | usona aktoro | [[:d:Q215447|Q215447]] | 50 |- | [[Huda Ŝaaraŭi]] | egipta feministo kaj naciisto | [[:d:Q2423343|Q2423343]] | 50 |- | [[Fran Drescher]] | usona aktorino | [[:d:Q230632|Q230632]] | 50 |- | [[Louisa Adams]] | Prezidentedzino de Usono de 1825 ĝis 1829 | [[:d:Q233660|Q233660]] | 49 |- | [[Suzanne Vega]] | usona kantisto-kantverkisto | [[:d:Q236112|Q236112]] | 49 |- | [[Christopher Tolkien]] | literatura akademiulo, verkisto kaj redaktisto (1924–2020) | [[:d:Q82032|Q82032]] | 49 |- | [[Joel McHale]] | usona aktoro kaj komikisto | [[:d:Q311993|Q311993]] | 49 |- | [[Cao Pi]] | imperiestro de Ĉinio kaj fondinto de la dinastio Wei | [[:d:Q313333|Q313333]] | 49 |- | [[reĝino Nur de Jordanio]] | kvara edzino de reĝo Husejn la 1-a de Jordanio | [[:d:Q240575|Q240575]] | 49 |- | [[Lynn Redgrave]] | usona aktorino | [[:d:Q156552|Q156552]] | 49 |- | [[Dimitrie Cantemir]] | Princo de Moldavio | [[:d:Q159933|Q159933]] | 49 |- | [[Gerard Way]] | usona kantisto | [[:d:Q204132|Q204132]] | 49 |- | [[Nikolao la 1-a de Montenegro]] | reĝo de Montenegro | [[:d:Q283255|Q283255]] | 49 |- | [[Harold Ramis]] | usona aktoro | [[:d:Q286890|Q286890]] | 49 |- | [[Pargalı Ibrahim Pasha]] | Grandioza Veziro de la Otomana Imperio | [[:d:Q511943|Q511943]] | 49 |- | [[Bob Odenkirk]] | usona aktoro | [[:d:Q888178|Q888178]] | 49 |- | [[Seth Green]] | usona aktoro | [[:d:Q186757|Q186757]] | 49 |- | [[Kritias]] | atena politikisto de antikveco | [[:d:Q294092|Q294092]] | 49 |- | [[Michael Psellos]] | bizanca verkisto kaj filozofo | [[:d:Q294109|Q294109]] | 49 |- | [[David Morse]] | usona aktoro | [[:d:Q296370|Q296370]] | 49 |- | [[Fareed Zakaria]] | barat-usona ĵurnalisto kaj aŭtoro | [[:d:Q333425|Q333425]] | 49 |- | [[Valentin Glouchko]] | soveta raketinĝeniero (1908-1989) | [[:d:Q342397|Q342397]] | 49 |- | [[Hassan ibn al-Sabbah]] | fondinto de la ismaila ŝtato Alamut kaj la Imamo de la nizaraj ismailanoj (1081–1124) | [[:d:Q124745907|Q124745907]] | 49 |- | [[Johana la 3-a de Navaro]] | reĝino de Navaro | [[:d:Q229286|Q229286]] | 49 |- | [[Oleg Sentsov]] | ukraina filmisto kaj aktivulo (naskita en 1976) | [[:d:Q17128150|Q17128150]] | 49 |- | [[Felix Hausdorff]] | germana matematikisto | [[:d:Q75856|Q75856]] | 48 |- | [[Amy Klobuchar]] | usona advokato kaj politikisto (naskita en 1960) | [[:d:Q22237|Q22237]] | 48 |- | [[Mihrimah Sultan]] | otomana princino, filino de Sulejmano la Grandioza kaj Hürrem Sultan | [[:d:Q80764|Q80764]] | 48 |- | [[Hiram Bingham]] | usona akademiulo, esploristo, trezorĉasisto kaj politikisto (1875–1956) | [[:d:Q237220|Q237220]] | 48 |- | [[Ghassan Kanafani]] | palestina verkisto (1936-1972) | [[:d:Q369696|Q369696]] | 48 |- | [[Olivia Munn]] | usona aktorino, komikisto, televida personulo kaj aŭtoro | [[:d:Q236475|Q236475]] | 48 |- | [[Marie Stopes]] | brita kontraŭkoncipa aktivulo kaj paleontologo (1880-1958) | [[:d:Q442231|Q442231]] | 48 |- | [[Nurbanu Sultan]] | favorato kaj pli posta edzino de la otomana sultano Selim la 2-a | [[:d:Q238091|Q238091]] | 48 |- | [[Hara Takashi]] | Ĉefministro de Japanio de 1918 ĝis 1921 | [[:d:Q315553|Q315553]] | 48 |- | [[Yaqut al-Hamawi]] | araba bibliografo kaj geografiisto (1179–1229) | [[:d:Q316364|Q316364]] | 48 |- | [[Bhartṛhari]] | hinda lingvisto, poeto kaj verkisto | [[:d:Q335161|Q335161]] | 48 |- | [[Alex Haley]] | usona verkisto | [[:d:Q296069|Q296069]] | 48 |- | [[Philip Kotler]] | usona merkatiga aŭtoro, konsultisto kaj profesoro | [[:d:Q164170|Q164170]] | 48 |- | [[Scott Carpenter]] | usona testpiloto, astronaŭto kaj akvonaŭto (1925–2013) | [[:d:Q335503|Q335503]] | 48 |- | [[Corey Taylor]] | usona kantisto, el la bandoj Slipknot kaj Stone Sour | [[:d:Q295120|Q295120]] | 48 |- | [[Frank Darabont]] | Usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktoro | [[:d:Q295445|Q295445]] | 48 |- | [[Appius Claudius Caecus]] | romia ŝtatisto kaj verkisto | [[:d:Q297783|Q297783]] | 48 |- | [[Vojislav Šešelj]] | serba politikisto (naskita en 1954) | [[:d:Q298063|Q298063]] | 48 |- | [[Timothy Snyder]] | usona historiisto | [[:d:Q747312|Q747312]] | 48 |- | [[James Gunn]] | usona aktoro, scenaristo kaj filmisto | [[:d:Q717015|Q717015]] | 48 |- | [[Olivia Williams]] | brita aktorino | [[:d:Q231163|Q231163]] | 48 |- | [[Petra Mede]] | Sveda komikisto, dancisto kaj televida prezentisto | [[:d:Q3809242|Q3809242]] | 48 |- | [[Elizabeth Gilbert]] | usona verkisto | [[:d:Q231424|Q231424]] | 48 |- | [[Katherine Langford]] | aŭstralia aktoro | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | 48 |- | [[Vatsyayana]] | Hinda bramina poeto, 5-a jarcento | [[:d:Q380234|Q380234]] | 47 |- | [[Isaac Ben-Zvi]] | 2-a Presidento de Israelo | [[:d:Q128894|Q128894]] | 47 |- | [[Theodosius Dobjansky]] | soveta kaj usona genetikisto kaj evolua biologo (1900-1975) | [[:d:Q246731|Q246731]] | 47 |- | [[Nigel Short]] | angla ŝakludanto kaj verkisto | [[:d:Q313778|Q313778]] | 47 |- | [[Silius Italicus]] | romia poeto kaj politikisto | [[:d:Q316123|Q316123]] | 47 |- | [[Tirtaeo]] | greka lirika poeto | [[:d:Q316094|Q316094]] | 47 |- | [[Jean Froissart]] | franca verkisto | [[:d:Q315000|Q315000]] | 47 |- | [[John Desmond Bernal]] | brita fizikisto | [[:d:Q168362|Q168362]] | 47 |- | [[Niketas Choniates]] | Greka historiisto (1155-1217) | [[:d:Q297340|Q297340]] | 47 |- | [[Ŝams Tabrizi]] | irana sufia mistikulo kaj spiritulo | [[:d:Q796587|Q796587]] | 47 |- | [[Tom Kenny]] | usona aktoro | [[:d:Q299282|Q299282]] | 47 |- | [[Peter Abrahams]] | sudafrika verkisto kaj ĵurnalisto | [[:d:Q217069|Q217069]] | 47 |- | [[Charles Percy Snow]] | angla romanisto kaj fizika kemiisto (1905–1980) | [[:d:Q333575|Q333575]] | 47 |- | [[Elliott Smith]] | usona muzikisto (1969–2003) | [[:d:Q210428|Q210428]] | 47 |- | [[Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib]] | La kunulo kaj onklo de Mohamedo (ĉ. 568–625) | [[:d:Q770033|Q770033]] | 47 |- | [[Kim Yu-na]] | Sudkorea glitkuristo | [[:d:Q229124|Q229124]] | 47 |- | [[Ben Barnes]] | brita aktoro kaj kantisto | [[:d:Q310086|Q310086]] | 47 |- | [[George Sanders]] | brita aktoro | [[:d:Q296491|Q296491]] | 47 |- | [[Marcus Manilieo]] | romia poeto | [[:d:Q352684|Q352684]] | 47 |- | [[Robert Englund]] | usona aktoro | [[:d:Q310389|Q310389]] | 47 |- | [[Hafsa Sultan]] | unua Valida Sultano de la Otomana Imperio de 1520 ĝis 1534 | [[:d:Q2425979|Q2425979]] | 47 |- | [[Eduard Suess]] | aŭstra geologo | [[:d:Q156941|Q156941]] | 47 |- | [[Krysten Ritter]] | usona aktorino | [[:d:Q258793|Q258793]] | 47 |- | [[Tobin Bell]] | usona aktoro | [[:d:Q310190|Q310190]] | 47 |- | [[Mike Epps]] | usona aktoro | [[:d:Q311962|Q311962]] | 47 |- | [[Vincent D'Onofrio]] | usona aktoro | [[:d:Q320052|Q320052]] | 47 |- | [[Louis Gossett Jr.]] | usona aktoro | [[:d:Q329719|Q329719]] | 47 |- | [[Halide Edib Adıvar]] | turka aktivulo, verkisto kaj politikisto | [[:d:Q234289|Q234289]] | 46 |- | [[Tsangyang Gyatso]] | Sesa Dalai-Lamao de Tibeto | [[:d:Q25251|Q25251]] | 46 |- | [[Wang Yangming]] | ĉina filozofo (1472–1529) | [[:d:Q378462|Q378462]] | 46 |- | [[Walter Bagehot]] | brita ekonomikisto, ĵurnalisto kaj eseisto (1826-1877) | [[:d:Q369022|Q369022]] | 46 |- | [[Frederik Pohl]] | usona sciencfikcia verkisto kaj redaktisto (1919–2013) | [[:d:Q312641|Q312641]] | 46 |- | [[Nonnos de Panopolis]] | bizanca greka poeto | [[:d:Q312916|Q312916]] | 46 |- | [[Leslie Howard]] | brita aktoro (1893–1943) | [[:d:Q156178|Q156178]] | 46 |- | [[Ed Sullivan]] | usona televida prezentisto (1901-1974) | [[:d:Q83807|Q83807]] | 46 |- | [[Afanasij Fet]] | rusa poeto | [[:d:Q314212|Q314212]] | 46 |- | [[Bent Larsen]] | dana ŝaka grandmajstro kaj aŭtoro (1935–2010) | [[:d:Q108807|Q108807]] | 46 |- | [[Gaius]] | romia juristo (2-a jarcento p.K.) | [[:d:Q313439|Q313439]] | 46 |- | [[E. L. James]] | brita verkisto | [[:d:Q59896|Q59896]] | 46 |- | [[George Steiner]] | usona verkisto | [[:d:Q453288|Q453288]] | 46 |- | [[Anna Sewell]] | angla romanverkisto | [[:d:Q258741|Q258741]] | 46 |- | [[Nathan Lane]] | usona aktoro | [[:d:Q491264|Q491264]] | 46 |- | [[John Cheever]] | usona verkisto | [[:d:Q336151|Q336151]] | 46 |- | [[Alphonse Karr]] | franca kritikisto, ĵurnalisto kaj romanisto (1808-1890) | [[:d:Q186221|Q186221]] | 46 |- | [[Dev Anand]] | Hinda aktoro, produktoro, reĝisoro | [[:d:Q320115|Q320115]] | 46 |- | [[Katerino de Valois]] | Reĝedzino de Anglio | [[:d:Q229192|Q229192]] | 46 |- | [[Michael Cunningham]] | usona verkisto | [[:d:Q310257|Q310257]] | 46 |- | [[Kristin Chenoweth]] | usona aktorino | [[:d:Q231811|Q231811]] | 46 |- | [[Crispin Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q310060|Q310060]] | 46 |- | [[Maher Zain]] | R&B-kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktanto | [[:d:Q2750368|Q2750368]] | 46 |- | [[Ray Romano]] | usona aktoro | [[:d:Q220836|Q220836]] | 46 |- | [[Bonnie Hunt]] | usona aktorino | [[:d:Q272952|Q272952]] | 46 |- | [[Andy Kaufman]] | usona aktoro | [[:d:Q299983|Q299983]] | 46 |- | [[Burl Ives]] | usona aktoro | [[:d:Q315723|Q315723]] | 46 |- | [[Artie Lange]] | usona aktoro | [[:d:Q712452|Q712452]] | 46 |- | [[RZA]] | usona aktoro | [[:d:Q52447|Q52447]] | 46 |- | [[Lobsang Gyatso]] | politika kaj religia gvidanto de Tibeto (1617-1682) | [[:d:Q25252|Q25252]] | 45 |- | [[Bret Hart]] | kanada luktisto, verkisto kaj aktoro | [[:d:Q81324|Q81324]] | 45 |- | [[Rose Marie]] | usona aktorino | [[:d:Q94487|Q94487]] | 45 |- | [[William Carey]] | Angla baptista misiisto kaj ministro (1761-1834) | [[:d:Q312948|Q312948]] | 45 |- | [[Bob Kane]] | usona komiksisto, kun-kreinto de Batman (1915-1998) | [[:d:Q313048|Q313048]] | 45 |- | [[Jeanette Winterson]] | usona verkistino | [[:d:Q233584|Q233584]] | 45 |- | [[Niĉiren]] | japana bikŝuo; fondinto de budhisma skolo nomita laŭ li | [[:d:Q311478|Q311478]] | 45 |- | [[Janeane Garofalo]] | usona aktorino | [[:d:Q40143|Q40143]] | 45 |- | [[Alan J. Pakula]] | Usona filmreĝisoro, verkisto kaj produktoro (1928–1998) | [[:d:Q51519|Q51519]] | 45 |- | [[Julianino el Norwich]] | angla teologino; sanktulino laŭ Anglikanismo kaj Luteranismo | [[:d:Q236699|Q236699]] | 45 |- | [[Robert Shaw]] | brita aktoro kaj verkisto | [[:d:Q313727|Q313727]] | 45 |- | [[Leyla Zana]] | kurda aktivulo kaj politikisto | [[:d:Q464689|Q464689]] | 45 |- | [[Jane Alexander]] | usona aktorino | [[:d:Q242717|Q242717]] | 45 |- | [[Henry Thomas Buckle]] | angla historiisto (1821–1862) | [[:d:Q435699|Q435699]] | 45 |- | [[Marion Zimmer Bradley]] | usona aŭtoro de sciencfikciaj romanoj | [[:d:Q465179|Q465179]] | 45 |- | [[Songtsen Gampo]] | tibeta imperiestro (604-650) | [[:d:Q320122|Q320122]] | 45 |- | [[Baz Luhrmann]] | Aŭstralia verkisto, reĝisoro kaj produktoro | [[:d:Q250545|Q250545]] | 45 |- | [[Juba la 2-a]] | reĝo de Numidio | [[:d:Q315670|Q315670]] | 45 |- | [[Léon Degrelle]] | belga ĵurnalisto, politikisto, SS-soldato, kunlaboranto, fuĝanto | [[:d:Q158844|Q158844]] | 45 |- | [[Henry Rollins]] | usona aktoro | [[:d:Q318509|Q318509]] | 45 |- | [[Frances Burney]] | angla satira romanverkisto, taglibristo, dramisto (1752-1840) | [[:d:Q259530|Q259530]] | 45 |- | [[Peter Ackroyd]] | angla aŭtoro | [[:d:Q319169|Q319169]] | 45 |- | [[Abu al-Faraj al-Isfahani]] | persa poeto | [[:d:Q335599|Q335599]] | 45 |- | [[David Walliams]] | angla aktoro, komikisto kaj verkisto | [[:d:Q359665|Q359665]] | 45 |- | [[Bill Nye]] | usona scienca edukisto, komikisto, televida prezentisto, aktoro, verkisto, sciencisto kaj iama meĥanika inĝeniero | [[:d:Q2619019|Q2619019]] | 45 |- | [[Philip Sheridan]] | usona generalo | [[:d:Q355452|Q355452]] | 45 |- | [[Ama Ata Aidoo]] | Ganaa poetino | [[:d:Q298224|Q298224]] | 45 |- | [[Sokullu Mehmed Paşa]] | ĉefveziro de la Otomana Imperio (1565–1579) | [[:d:Q298419|Q298419]] | 45 |- | [[Jeff Foxworthy]] | Usona komikisto, aktoro, gastiganto kaj verkisto | [[:d:Q2449557|Q2449557]] | 45 |- | [[Twinkle Khanna]] | barata aktorino kaj verkisto | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | 45 |- | [[Molly Ringwald]] | usona aktorino | [[:d:Q231460|Q231460]] | 45 |- | [[Amy Schumer]] | Usona tujkomediisto kaj aktorino | [[:d:Q4749380|Q4749380]] | 45 |- | [[Tatiana Maslany]] | kanada aktorino | [[:d:Q7688099|Q7688099]] | 45 |- | [[Shane Dawson]] | Usona Interreta personeco (naskita en 1988) | [[:d:Q311078|Q311078]] | 45 |- | [[Matthew Gray Gubler]] | usona aktoro | [[:d:Q313501|Q313501]] | 45 |- | [[Robert Sheckley]] | usona verkisto | [[:d:Q333246|Q333246]] | 45 |- | [[King Vidor]] | usona reĝisoro (1894-1982) | [[:d:Q51133|Q51133]] | 45 |- | [[Aboulféda]] | mezepoka araba historiisto kaj geografiisto | [[:d:Q311462|Q311462]] | 44 |- | [[Imperiestrino Jitō]] | japana Imperiestrino | [[:d:Q232026|Q232026]] | 44 |- | [[David McCallum]] | skota aktoro kaj muzikisto (1933–2023) | [[:d:Q313023|Q313023]] | 44 |- | [[Randy Pausch]] | usona profesoro pri komputiko, homa-komputila interagado kaj dezajno | [[:d:Q49828|Q49828]] | 44 |- | [[Rebel Wilson]] | aŭstralia aktorino, verkistino kaj produktanto | [[:d:Q442897|Q442897]] | 44 |- | [[John Wyndham]] | angla sciencfikcia aŭtoro (1903–1969) | [[:d:Q313673|Q313673]] | 44 |- | [[Daniel O'Connell]] | irlanda politika gvidanto (1775–1847) | [[:d:Q314917|Q314917]] | 44 |- | [[Victoria de Badeno]] | Reĝedzino de Svedio (1907-1930) | [[:d:Q57648|Q57648]] | 44 |- | [[Ramo la 2-a de Siamo]] | reĝo de Siamo (1809–1824) | [[:d:Q319675|Q319675]] | 44 |- | [[Amber Berson]] | usona aktorino | [[:d:Q456862|Q456862]] | 44 |- | [[Mahasweta Devi]] | barata verkisto | [[:d:Q144391|Q144391]] | 44 |- | [[Vassilij Axionov]] | sovet-usona verkisto | [[:d:Q315185|Q315185]] | 44 |- | [[Gajo Valerio Flako]] | romia poeto kaj verkisto | [[:d:Q316090|Q316090]] | 44 |- | [[Pompeius Trogus]] | Galo-romia historiisto kiu prosperis dum la regado de la imperiestro Aŭgusto | [[:d:Q316119|Q316119]] | 44 |- | [[Karlo de Valois]] | franca princo, frato de reĝo Filipo la 4-a la Bela | [[:d:Q270438|Q270438]] | 44 |- | [[Farah Khan]] | barata filmreĝisoro kaj koreografo | [[:d:Q167636|Q167636]] | 44 |- | [[Lucretia Mott]] | usona sufrageto | [[:d:Q267107|Q267107]] | 44 |- | [[Richard Armitage]] | angla aktoro | [[:d:Q181806|Q181806]] | 44 |- | [[Jewel]] | usona aktorino | [[:d:Q229018|Q229018]] | 44 |- | [[Bernadette Peters]] | usona aktorino | [[:d:Q231391|Q231391]] | 44 |- | [[Cheech Marin]] | usona aktoro | [[:d:Q73007|Q73007]] | 44 |- | [[Anne Tyler]] | usona romanisto | [[:d:Q235615|Q235615]] | 44 |- | [[Haing S. Ngor]] | usona aktoro | [[:d:Q312364|Q312364]] | 44 |- | [[Prisko]] | 5-a-jarcenta diplomato, historiisto kaj oratoro | [[:d:Q311731|Q311731]] | 43 |- | [[Richard Avenarius]] | germana filozofo | [[:d:Q76516|Q76516]] | 43 |- | [[Jonathan Nolan]] | brit-usona scenaristo (naskita en 1976) | [[:d:Q372788|Q372788]] | 43 |- | [[Herodiano]] | helena historiisto de Romio de la 2a jarcento p.K. | [[:d:Q313056|Q313056]] | 43 |- | [[Olaudah Equiano]] | sklavo, liberulo, aboliciisto, maristo kaj anglalingva afrika verkisto | [[:d:Q379887|Q379887]] | 43 |- | [[James Thurber]] | usona verkisto | [[:d:Q124527|Q124527]] | 43 |- | [[Thibaut la 1-a de Navaro]] | Reĝo de Navaro de 1234 ĝis 1253 | [[:d:Q314562|Q314562]] | 43 |- | [[Robert Benton]] | usona filmisto | [[:d:Q59085|Q59085]] | 43 |- | [[Neil Postman]] | usona verkisto kaj akademiano | [[:d:Q436131|Q436131]] | 43 |- | [[Manfredo de Sicilio]] | reĝo de Sicilio de 1258 ĝis 1266 | [[:d:Q164889|Q164889]] | 43 |- | [[Anatoly Fomenko]] | rusia matematikisto | [[:d:Q158465|Q158465]] | 43 |- | [[Charles De Coster]] | belga romanisto | [[:d:Q315176|Q315176]] | 43 |- | [[Lawrence M. Krauss]] | teoria fizikisto | [[:d:Q470468|Q470468]] | 43 |- | [[Ban Zhao]] | ĉina verkisto kaj politikisto je la antikveco | [[:d:Q177081|Q177081]] | 43 |- | [[Atiŝa]] | bengala budhana sciulo | [[:d:Q320150|Q320150]] | 43 |- | [[Jean Gaston Darboux]] | franca matematikisto | [[:d:Q164784|Q164784]] | 43 |- | [[Turhan Sultan]] | edzino de sultano Ibrahim la 1-a kaj "reĝinpatrino" (Valida Sultanino) | [[:d:Q621548|Q621548]] | 43 |- | [[Robin Sharma]] | kanada memhelpa verkisto | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | 43 |- | [[Howard Stern]] | usona aktoro | [[:d:Q348603|Q348603]] | 43 |- | [[Zalman Ŝazar]] | israela politikisto kaj ŝtatisto | [[:d:Q299100|Q299100]] | 43 |- | [[James Taylor]] | usona kantisto kaj gitaristo | [[:d:Q310300|Q310300]] | 43 |- | [[Evgeny Kissin]] | | [[:d:Q160154|Q160154]] | 43 |- | [[Dan Simmons]] | usona romanisto | [[:d:Q297538|Q297538]] | 43 |- | [[Michael Rosenbaum]] | usona aktoro | [[:d:Q311613|Q311613]] | 43 |- | [[LeVar Burton]] | usona aktoro | [[:d:Q312570|Q312570]] | 43 |- | [[Charlie Kaufman]] | usona scenaristo | [[:d:Q312751|Q312751]] | 43 |- | [[Harpo Marx]] | usona aktoro | [[:d:Q317237|Q317237]] | 43 |- | [[Burt Young]] | usona aktoro | [[:d:Q329700|Q329700]] | 43 |- | [[Chazz Palminteri]] | usona aktoro | [[:d:Q338812|Q338812]] | 43 |- | [[Henry Winkler]] | usona aktoro | [[:d:Q343983|Q343983]] | 43 |- | [[Rainn Wilson]] | usona aktoro | [[:d:Q349548|Q349548]] | 43 |- | [[Lidia Gueiler Tejada]] | | [[:d:Q466098|Q466098]] | 43 |- | [[John Pilger]] | aŭstralia ĵurnalisto | [[:d:Q471546|Q471546]] | 43 |- | [[Sister Nivedita]] | | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | 43 |- | [[Kalki Koechlin]] | | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | 43 |- | [[Masih Alinejad]] | | [[:d:Q6783266|Q6783266]] | 43 |- | [[Ryan Coogler]] | | [[:d:Q7383978|Q7383978]] | 43 |- | [[Colleen Hoover]] | | [[:d:Q18348293|Q18348293]] | 43 |- | [[Nino Manfredi]] | itala aktoro | [[:d:Q55456|Q55456]] | 43 |- | [[Sayyid Abul Ala Maududi]] | sudazia islama akademiulo, Fondinto de Jamaat-e-Islami (1903–1979) | [[:d:Q369907|Q369907]] | 42 |- | [[Kōgyoku]] | japana imperiestrino | [[:d:Q235296|Q235296]] | 42 |- | [[Genmei]] | tennoino de Japanio | [[:d:Q233224|Q233224]] | 42 |- | [[Knud Rasmussen]] | dana esploristo kaj antropologo | [[:d:Q312769|Q312769]] | 42 |- | [[Johann Ludwig Burckhardt]] | svisa esploristo kaj orientalisto | [[:d:Q39691|Q39691]] | 42 |- | [[Gedun Gyatso]] | Dalai-lamao de Tibeto (1476-1542) | [[:d:Q25259|Q25259]] | 42 |- | [[Ibn Khordadbeh]] | persa geografo kaj oficisto (mortis 913) | [[:d:Q380004|Q380004]] | 42 |- | [[Sue Grafton]] | usona verkisto | [[:d:Q234865|Q234865]] | 42 |- | [[Fritz Leiber]] | usona verkisto de fantazio, hororo kaj sciencfikcio (1910–1992) | [[:d:Q313185|Q313185]] | 42 |- | [[Ellen Terry]] | angla aktorino (1847–1928) | [[:d:Q241966|Q241966]] | 42 |- | [[Conradin]] | Duko de Ŝvabio, Reĝo de Jerusalemo kaj Reĝo de Sicilio; la lasta reganto de la Ŝtaŭfen-dinastio | [[:d:Q158246|Q158246]] | 42 |- | [[Celso]] | greka filozofo de la 2-a jarcento | [[:d:Q315370|Q315370]] | 42 |- | [[Klemento de Ohrid]] | mezepoka bulgara erudiculo | [[:d:Q158504|Q158504]] | 42 |- | [[Eileen Chang]] | ĉin-naskita usona eseisto, romanisto kaj scenaristo | [[:d:Q197155|Q197155]] | 42 |- | [[Stephen Leacock]] | kanada ekonomiisto kaj humoristo | [[:d:Q508029|Q508029]] | 42 |- | [[Frederick Jackson Turner]] | usona historiisto | [[:d:Q548462|Q548462]] | 42 |- | [[Vinayak Damodar Savarkar]] | barata politikisto | [[:d:Q471040|Q471040]] | 42 |- | [[Jajadeva]] | hinda, vaiŝnava, sanskrita poeto (12-a jarcento) | [[:d:Q335015|Q335015]] | 42 |- | [[George Osborne]] | brita politikisto | [[:d:Q332493|Q332493]] | 42 |- | [[Horace Mann]] | usona politikisto | [[:d:Q1151173|Q1151173]] | 42 |- | [[William S. Gilbert]] | angla dramisto, poeto kaj ilustristo (1836–1911) | [[:d:Q348513|Q348513]] | 42 |- | [[Mark Kelly]] | eksa astronaŭto, usona senatano por Arizono ekde 2021 | [[:d:Q357510|Q357510]] | 42 |- | [[Tadamichi Kuribayashi]] | japana militisto | [[:d:Q297013|Q297013]] | 42 |- | [[Kim Seong-su]] | sudkorea edukisto, aktivulo, ĵurnalisto, entreprenisto kaj politikisto | [[:d:Q208203|Q208203]] | 42 |- | [[Sirindhorn]] | reĝidino de Tajlando | [[:d:Q1884754|Q1884754]] | 42 |- | [[Henry Ward Beecher]] | usona aboliciista pastro | [[:d:Q1607404|Q1607404]] | 42 |- | [[Albert Brooks]] | usona aktoro | [[:d:Q356303|Q356303]] | 42 |- | [[John Hughes]] | usona reĝisoro, scenaristo kaj produktanto (1950-2009) | [[:d:Q311263|Q311263]] | 42 |- | [[Georgie Henley]] | brita aktorino | [[:d:Q228875|Q228875]] | 42 |- | [[Anita Brookner]] | angla romanisto kaj arthistoriisto (1928–2016) | [[:d:Q237687|Q237687]] | 42 |- | [[Naomi Wolf]] | usona verkisto | [[:d:Q237875|Q237875]] | 42 |- | [[Patrick McGoohan]] | usona aktoro (1928–2009) | [[:d:Q298908|Q298908]] | 42 |- | [[Steve Davis]] | | [[:d:Q310450|Q310450]] | 42 |- | [[Simeon Stylites]] | | [[:d:Q310987|Q310987]] | 42 |- | [[Kevin Sorbo]] | usona aktoro | [[:d:Q313655|Q313655]] | 42 |- | [[John Kennedy Toole]] | usona romanisto | [[:d:Q313739|Q313739]] | 42 |- | [[John Fante]] | | [[:d:Q319746|Q319746]] | 42 |- | [[Aleksey Batalov]] | teatra kaj filmaktoro, reĝisoro | [[:d:Q339581|Q339581]] | 42 |- | [[Vincent Gallo]] | usona aktoro | [[:d:Q362353|Q362353]] | 42 |- | [[Teófilo Gutiérrez]] | | [[:d:Q369056|Q369056]] | 42 |- | [[Rian Johnson]] | usona reĝisoro kaj scenaristo | [[:d:Q621818|Q621818]] | 42 |- | [[Thomas Jane]] | usona aktoro | [[:d:Q18938|Q18938]] | 42 |- | [[Craig Ferguson]] | usona aktoro | [[:d:Q72867|Q72867]] | 41 |- | [[Laurent Fignon]] | | [[:d:Q13484|Q13484]] | 41 |- | [[Ziya Gökalp]] | turka verkisto kaj sociologisto | [[:d:Q83275|Q83275]] | 41 |- | [[D. T. Suzuki]] | japana budhologo (1870–1966) | [[:d:Q44847|Q44847]] | 41 |- | [[Lucy Stone]] | | [[:d:Q452281|Q452281]] | 41 |- | [[Mary Daly]] | | [[:d:Q241392|Q241392]] | 41 |- | [[Zane Grey]] | usona romanisto (1872–1939) | [[:d:Q146763|Q146763]] | 41 |- | [[Anita Loos]] | usona scenaristo, dramisto, aŭtoro, aktorino kaj televida produktanto (1888-1981) | [[:d:Q272088|Q272088]] | 41 |- | [[David Mamet]] | usona dramisto, aktoro, produktanto, reĝisoro, scenaristo kaj eseisto | [[:d:Q269927|Q269927]] | 41 |- | [[Paul Scarron]] | franca poeto kaj dramisto | [[:d:Q551725|Q551725]] | 41 |- | [[Princino Heleno de Britio]] | | [[:d:Q160539|Q160539]] | 41 |- | [[Milton Berle]] | usona aktoro | [[:d:Q558933|Q558933]] | 41 |- | [[Imadaddin Nasimi]] | azerbajĝana poeto | [[:d:Q982506|Q982506]] | 41 |- | [[Antonio Labriola]] | itala filozofo (1843-1904) | [[:d:Q342730|Q342730]] | 41 |- | [[Georgij Timofejeviĉ Beregovoj]] | | [[:d:Q364451|Q364451]] | 41 |- | [[Aelia Eŭdocia]] | edzino de bizanca imperiestro Teodozio la 2-a | [[:d:Q229307|Q229307]] | 41 |- | [[Sarah Miles]] | | [[:d:Q231187|Q231187]] | 41 |} {{Wikidata list end}} f6ultqd1t8mpemx9f1ykkh0x4mk9mzm 0 900794 9416365 9025020 2026-06-28T18:11:42Z ThomasPusch 1869 9416365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = | priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' (naskiĝinta la [[25-an de januaro]] [[1885]] en [[Duseldorfo]], murdita la [[30-an de junio]] [[1934]] en [[Berlino]]) estis germana katolika juristo. Li engaĝite protestis kontraŭ la ŝtate ordonita malhoma traktado de multaj civiluloj en [[Nazia Germanio]], mem enkarceriĝis kaj iĝis viktimo de [[naziismo]]. La katolika eklezio konsideras lin inter la "[[martiro]]j de la [[20-a jarcento]]". == Literaturo == * Heinz Kühn: ''Blutzeugen des Bistums Berlin'' ("'sangoatestantoj', do martiroj, de la diocezo Berlino", Klausener, [[Bernhard Lichtenberg|Lichtenberg]], [[Carl Lampert|Lampert]], [[Friedrich Lorenz|Lorenz]], [[Herbert Simoleit|Simoleit]], [[Rudolf Mandrella|Mandrella]], Hirsch, Wachsmann, [[Max Josef Metzger|Metzger]], Schäfer, [[Albert Willimsky|Willimsky]], [[Josef Lenzel|Lenzel]], [[August Froehlich|Froehlich]]). Morus-Verlag, Berlino 1950. <!-- ==Notoj== {{referencoj}} --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|katoliko}} {{Vivtempo|Klausener, E}} [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Germanaj pastroj]] [[Kategorio:Murditoj]] lgruzymwa6elhn0ekoa460178yos0a1 0 901021 9416855 9367205 2026-06-29T11:13:06Z Sj1mor 12103 9416855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=MT |tersituo =La-Valeto/Malto |zomo=13 }} '''Kunkatedralo de Sankta Johano''' ({{lang-mt|Kon-Katidral ta' San Ġwann}}) estas la [[kunkatedralo]] de la Romia Katolika Esipkopujo de Malto en [[La-Valeto]]. Ĝi estas nomita kunkatedralo ĉar ĝi funkcias kiel la dua sidloko de la [[Ĉefepiskopo]] de Malto kune kun la [[Katedralo de Sankta Paŭlo (Medino)|Katedralo de Sankta Paŭlo]] en [[Mdina]] <ref name="nicpmi2">{{cite web|title=St.John's Co-Cathedral|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01130.pdf|website=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|date=28 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230954/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01130.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref>. Ĝi estis konstruita fare de la [[Kavaliroj de Malto]] inter [[1573]] ĝis [[1578]] <ref>{{Cite web|title=St John's Co-Cathedral {{!}} Valletta in Malta {{!}} Attractions - Lonely Planet|url=https://www.lonelyplanet.com/malta/valletta/attractions/st-john-s-co-cathedral/a/poi-sig/447321/360142|access-date=2022-12-17|website=[[lonely planet]]|at=|language=en}}</ref>. La konstruo estis komisiita en 1572 de la Grandmajstro de la Ordeno, Jean l'Eveque de la Cassière, kaj ĝian konstruon faris la armea arkitekto Girolamo Cassar, kiu multe laboris en Malto <ref>{{Cite web|date=2020-03-27|title=St. John's Co-Cathedral: Visiting the gem of Valletta|url=https://www.maltaculture.com/places-museums-attractions/st-johns-co-cathedral/|access-date=2022-12-17|website=MaltaCulture.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2019-03-12|title=St John's Co-Cathedral|url=https://culturemalta.org/st-johns-co-cathedral/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217032054/https://culturemalta.org/st-johns-co-cathedral/|url-status=usurped|archive-date=December 17, 2022|access-date=2022-12-17|website=CultureMalta|language=en-US}}</ref>. La [[katedralo]], konstruita baldaŭ post la fino de la [[Granda Sieĝo de Malto]], similas armean fortikaĵon. La abunda baroka interno kontrastas al la lakona fasado <ref name="academia">{{cite book|last1=Degiorgio|first1=Stephen|title=I Cavalieri di Malta e Caravaggio : la storia, gli artisti, i committenti|chapter=Palaces and Lodgings of the Knights of St John at Malta|location=[[Rome]]|chapter-url=https://archive.org/details/kkumulilchiannun008800/page/220|publisher=Logart Press|date=2010|pages=[https://archive.org/details/kkumulilchiannun008800/page/220 220–228]|oclc=887115351|isbn=978-88-87666-15-1|chapter-url-access=registration}}</ref>. Ĝia dezajno estis farita de la itala artisto [[Mattia Preti]]. Malsimplaj [[Ŝtonĉizado|ŝtonĉizadoj]], [[Volbo|volbita]] [[plafono]] kaj flankaj [[Altaro|altaroj]] rakontas la rakonton de la vivo de [[Johano la Baptisto]]. La katedralo enhavas ok riĉe ornamitajn [[Kapelo|kapelojn]], kiuj estas dediĉitaj al la ok [[patronsanktulo]]j de la Ordeno de la Kavaliroj de Malto kaj egalrilatas al la malsamaj regionoj de Eŭropo asociitaj kun iliaj agadoj. Unu el la altiroj de la katedralo estas la pentraĵo de [[Caravaggio]] " [[La Senkpigo de Sankta Johano la Baptisto|''La Senkapigo de Johano la Baptisto'']] " (1608). Ĉi tiu pentraĵo estas unu el la ĉefverkoj de la artisto kaj lia nura subskribita verko. Ankaŭ rimarkindaj estas la marmoraj [[Tomboŝtono|tomboŝtonoj]] super la [[Tombo|tomboj]] de eminentaj kavaliroj en la katedralo. Proksime de la ĉefenirejo al la katedralo estas la [[sarkofago]] de la 65-a Grandmajstro de la Ordeno de Malto, Marc'Antonio Zondadari de [[Sieno]], kiu estis la nevo de papo [[Aleksandro la 7-a]]. La plej grandioze ornamita tomboŝtono estas tiu de la 66-a grandmajstro, António Manuel de Vilhena. En 1775, Francisco Jiménez de Tejada, 69-a Grandmajstro de la Ordeno de Malto, estis entombigita en la Katedralo <ref name="history">{{cite web|title=History of St John's – A Legacy of the Knights of Malta|url=http://www.stjohnscocathedral.com/history-of-st-johns.html|website=St. John's Co-Cathedral|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040605/http://www.stjohnscocathedral.com/history-of-st-johns.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. == Galerio == <gallery class="center"> Dosiero:Valletta_St.John's_Co-Cathedral,_1870s.jpg|La Katedralo en la 1870-aj jaroj. Dosiero:St._John's_Co-Cathedral.JPG|La fasado de la Katedralo de Sankta Johano, sub restaŭrado en 2014. Dosiero:St_Johns_Co-Cathedral_Main_Altar.JPG|Ĉefa Altaro Dosiero:Malta,_St_John's_Pro-Cathedral.jpg|Navo Dosiero:Co-Cath_-_Chapel.jpg|Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Aragono kaj Navaro Dosiero:Malta-Valletta-StJohnChapel.jpg| Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Italio * Dosiero:Malta_-_Valletta_-_Triq_ir-Repubblika_-_Misrah_l-Assedju_l-Kbir_-_St._John's_01_ies.jpg|Enirejo al la katedralo Dosiero:Nicola_Cottoner_-_The_Chapel_of_Aragon.JPG|Monumento al Grandmajstro Nicolás Cotoner de Domenico Gaudí en la Kapelo de la Relikvoj de la Kavaliroj de Aragonio. Dosiero:St-johns-co-cathedral-altar.jpg|Germana Kapelo Dosiero:St-johns-co-cathedral-decoration.jpg|detalo Dosiero:Malta-stjohnscathedral-tombslab-50.jpg|Detalo de unu el la entombigtabuloj Dosiero:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|La plej fama artverko en la katedralo - ''[[La Senkpigo de Sankta Johano la Baptisto]]'' de [[Caravaggio]] ([[1608]]) Dosiero:CaravaggioJeromeValletta.jpg|"Jeronimo la Verkisto" de Caravaggio (1608) Dosiero:Saint John's Co-Cathedral - Zifferblaetter Uhr.jpg|ciferdiskoj de la horloĝo sur la suda turo Dosiero:Kanzel der St. John’s Co-Cathedral.JPG|predikejo Dosiero:St-johns-co-cathedral-tombslabs-06.jpg|tomboj Dosiero:La Valletta - Organo nella Cattedrale.jpg|organo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * {{official website|url=http://www.stjohnscocathedral.com}} * [http://www.maltain360.com/default.aspx?reference=110008754 maltain360.com - 360° vido de kunkatedralo Sankta Johano] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Kunkatedraloj laŭ landoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malto]] [[Kategorio:La-Valeto]] 5lp7q5dgrmvi9vbsa0v2eqptunei7xd 0 901027 9416858 9060096 2026-06-29T11:13:34Z Sj1mor 12103 9416858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=MT|tersituo=Medino (Malto)/Malto|zomo=13}} La '''Katedralo de Sankta Paŭlo''' ({{lang-mt|Il-Katidral Metropolitan ta' San Pawl}}) en [[Medino (Malto)|Medina]] estas la origina episkopa preĝejo de la Romia katolika Episkupujo de Malto. Ekde 1816 ĝi kunhavis tiun funkcion kun la [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] <ref name="snapshots">{{cite web|title=St Paul's Cathedral, Mdina|url=http://allaboutmalta.blogspot.com.mt/2012/07/st-pauls-cathedral-mdina.html|website=Snapshots of an Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528162502/http://allaboutmalta.blogspot.com.mt/2012/07/st-pauls-cathedral-mdina.html|archive-date=28a de Majo 2016|date=31a de Julio 2012}}</ref>. Konstruite sur la loko kie, laŭ legendo, la unua episkopo de Malto, Publius ({{Lang-mt|San Publju}}), renkontis la [[Apostolo Paŭlo|Apostolon Paŭlon]], kiu alteriĝis sur la insulon post [[ŝiprompo]]. == Historio == [[Dosiero:Grandmaster's_Palace_interior_fresco,_Valletta_002.jpg|maldekstra|eta|La malnova katedralo de Medino, kiel prezentita sur fresko ĉe la Palaco de la Grandmajstro en [[La-Valeto]]]] La katedralo estis konstruita inter 1697 kaj 1702 fare de la arkitekto Lorenzo Gafa en la loko de normanda katedralo detruita per la [[tertremo]] de [[1693]]. Malgraŭ tio, la nova eklezio retenas plurajn rimarkindajn artaĵojn de la detruita katedralo, inkluzive de la pentraĵo ''La Konvertiĝon de Sankta Paŭlo'' fare de [[Mattia Preti]], kaj 15-ajarcenta toskana pentraĵo de la Madono kaj Infano ([[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]] kun bebo [[Jesuo]]), kaj [[Fresko|freskoj]] en la [[absido]] prezentante la vrakigon de la ŝipo de Sankta Paŭlo. Multo de la meblaj aranĝoj de la katedralo, inkluzive de la [[baptujo]], estis ĉizitaj de irlanda ligno <ref>{{cite book|last=Mahoney|first=Leonard|date=1996|title=5000 Years of Architecture in Malta|url=https://books.google.com/books?id=zf0pAQAACAAJ&q=5,000+years+of+architecture+in+Malta+Castellania|publisher=Valletta Pub.|isbn=978-99909-58-15-7|page=41}}</ref>. == Priskribo == La katedralo situas proksime de la orienta muro de la eta urbo, kiu longas ĉirkaŭ 300 metrojn kaj larĝas nur ĉirkaŭ 200 metrojn. La fasado de la konstruaĵo estas dividita per [[Korinta ordo|korintaj]] [[Kolono|kolonoj]] en tri alojn. En ĉiu el la du eksteraj aloj, pordo estas fiksita sur la unua etaĝo, kaj super ili altiĝas du [[Sonorilturo|sonorilturoj]], ĉiu el kiuj enhavas ses [[Sonorilo|sonorilojn]] kaj [[Horloĝo|horloĝon]]. Sur la [[Spajro|spajroj]] de la turoj estas [[Statuo|statuoj]] de [[Serpentoj|serpentoj,]] simbolante la unuan miraklon faritan fare de Sankta Paŭlo sur la insulo, kiam li estis mordita per serpento sed restis nedifektita. En la meza alo estas la ĉefpordo al la katedralo, super kiu estas granda [[fenestro]] kaj super kiu estas [[Frontono|gablo]] portanta [[Kruco|krucon]] . Ambaŭflanke de la ĉefpordo estas [[Blazonŝildo|blazonŝildoj]] de [[גראנד מאסטר (הוספיטלרים)|grandmajstro]] Ramon Perellos y Roccaful (maldekstre) kaj de unu el la lokaj ĉefepiskopoj (dekstre). Du malgrandaj [[Kanono|kanonoj]] el la tempo de la [[Ordeno de Sankta Johano|Hospitalistoj]] staras sur la placo proksime de la konstruaĵo. La [[kupolo]] de la katedralo, pentrita en ruĝa kaj blanka, dominas la [[קו רקיע|urbosilueton]] . Ĝi staras sur [[Oklatero|okangulaĵo]] kun ok fenestroj, kaj portas lumigegon. La Katedrala Muzeo, situanta sur la suda flanko de la Placo de Ĉefepiskopo, enhavas kolekton de [[Monero|moneroj]], [[Arĝento|arĝentaĵoj]], vestaĵoj, romiaj antikvaĵoj, dokumentoj de la [[Inkvizicio|Inkvizicio-]]<nowiki/>periodo, kaj pluraj [[Gravuraĵo|gravuraĵoj]] de [[Albrecht Dürer]] . == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat|St. Paul's Cathedral, Mdina}} * [http://metropolitanchapter.com/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Katedraloj laŭ landoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malto]] dhip5xlvpegqycxl77r0ljoh0ptjwjq 0 901180 9416596 9025784 2026-06-29T02:29:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [kemencki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kemenczky Judit''' estis [[Hungario|hungara]] [[poeto]], [[tradukisto]], [[pentristo]]. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) ''Bakucz Józsefné,'' ja ŝia edzo estis [[József Bakucz]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM60503 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=680944&date=2025-02-18 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1948|8|9}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|2011|8|19}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} studis ekde 1970 kun interrompoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], fine ŝi ekhavis diplomon en [[1982]]. Jam en 1978 ŝi debutis kiel poetino. Iam ŝi laboris en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]], sed ŝi akiris atenton kiel tradukisto de japanaj dramoj, krome ŝi tradukis de [[Hildegard de Bingen]]. Inter 1985-1991 ŝi vivis en [[Usono]], kie ŝi pentris, poemadis, tradukis kaj ilustris siajn verkojn. Ŝi ricevis [[premio]]jn en la 1990-aj jaroj. == Elektitaj kontribuoj == * ''A vesztő'' (poemoj, 1979) * ''Sorsminta'' (poemoj, 1982) * ''Amerikai versek Kemenczky Judit kadmiumsötét brilliánsvörös életvonalával: 1985-1991'' (poemoj, 1992) * ''Nó-drámák'' (tradukitaj japanaj dramoj, 1994) * Hildegard von Bingen: ''A megváltás tüzes műve'' (traduko, 1996) * ''Hullámlovasok'' (2005) == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1992-1994, 1999) * [[Bratislavo]] (1995) * [[Varsovio]] (1996) * [[Vác]] (1997) == Fontoj == * [https://litera.hu/hirek/elhunyt_kemenczky_judit.html biografio hungare kun foto] * [https://www.magyarulbabelben.net/works/hu-all/Kemenczky_Judit-1948/biography biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20111216183150/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/kemenczky_judit biografio hungare] * [https://budapestaukcio.hu/kemenczky-judit/festo biografio hungare]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.holmi.org/2011/10/palyi-andras-kemenczky-judit-1948%E2%80%932011 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kemenczky Judit}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} j707nc7sklbddte7p7taa3rvz4qy3eq 0 901263 9416664 9026317 2026-06-29T07:49:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Johano|János]] [[Balázs (familia nomo)|Balázs]]''' [jAnoŝ balAĵ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Balázs János''' estis [[Hungario|hungara]] [[lingvisto]], [[filologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Badics'' [badiĉ]. János Balázs<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM43204 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=672564&date=2025-02-19 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1914|11|4}} en [[Nagyalásony]], li mortis {{mortotago|1989|3|16}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == János Balázs maturiĝis en kalvinana [[gimnazio]] en 1935 en [[Pápa]], poste li akiris pedagogian (1940) kaj filozofian (1942) diplomojn en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]], sed en 1939 li studis en [[Scuola Normale Superiore di Pisa]]. Inter 1940–1945 li instruis en gimnazioj, ankaŭ li estis [[asistanto]] de [[Gyula Moravcsik]] en la universitato, inter 1945-1950 li estis ministeria oficisto, sed en la studjaro 1947 li prelegis en [[Zuriko]] kaj [[Ĝenevo]]. Li laboris en [[instituto]] (1950–1965), poste li li estis katedrestro kaj [[profesoro]] en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (1973–1984), ankaŭ en [[Universitato de Romo]] (1965–1970). Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1956, li doktoriĝis en 1965 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1946, post 2 jaroj filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]jn inter 1958-1987. == Elektitaj kontribuoj == * ''A gazai iskola Thukydides-tanulmányai.''aŭ ''Gli studi tucididei della scuola di Gaza.'' (ankaŭ disertaĵo, 1940) * ''La renaissance byzantine.'' (1942) * ''A stilisztika.'' (studenta lernolibro, 1953) * ''A nyelvtanirodalom alapjai és a magyar nyelvtanirodalom kezdetei.'' (disertaĵo, ĉirkaŭ 1956) * ''Sylvester János és kora.'' ([[monografio]], 1958) * [[:it:Giuseppe Cocchiara]]: ''Az európai folklór története.'' (kuntradukisto, 1962) * ''A névmások szerepe a szuffixumok kialakításában. Az indo-európai és az uráli nyelvek alapján.'' (disertaĵo, 1964) * ''Bevezetés az általános nyelvészetbe.'' (kunaŭtoro, 1977; denove: 1996) * ''Hermész nyomában. A magyar nyelvbölcselet alapkérdései.'' (1987) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/00715.htm biografio hungare kun foto] * [https://varosikonyvtar.papa.hu/node/6171 biografio hungare kun foto] * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php biografio hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} * [https://www.nevpont.hu/palyakep/balazs-janos-470e7 biografio hungare] * [https://journal.fi/fuf/article/view/114343/67506 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balazs Janos}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj filologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} okvotx7l7xcr1lg6sc9exnjkxx1ti2n 0 911613 9416549 9400227 2026-06-28T22:58:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Keats_grave.jpg|eta|250x250ra|La tomboj de Keats kaj Severn ĉe la [[Tombejo nekatolika (Romo)|protestanta Tombejo]] en Romo. La tombsto de Severn estas dekstre. La [[steleo]] de Severn estas ornamata kun [[Basreliefo|basreliefa]] [[paletro]] kaj tiu de Keat kun [[Liro (muzikilo)|liro]].]] '''Joseph SEVERN''' (n. la 7-an de decembro 1793 en [[Londono]]; m. la 3-an de aŭgusto 1879 en [[Romo]]) estis angla desegnisto kaj pentristo, portretisto kaj ilustristo, [[diplomato]], romanisto kaj persona [[amiko]] de la angla poeto [[John Keats]]. Li estas plej konata pro sia pentraĵo de 1821 pri la fine malsana John Keats (1795-1821), kiun Severn zorgis pri li ekde ilia renkontiĝo en 1820, == Vivo == En siaj fruaj jaroj li ĉefe pentris [[portreto]]<nowiki/>jn. Post studado ĉe la Reĝa Akademio de Artoj, li ekspoziciis sian unuan oleopentraĵon, ''Hermia kaj Helena'' (ĉeftemo el la teatraĵo ''[[Somermeznokta sonĝo|Somermeznokta Sonĝo]]'' de [[Shakespeare]]), ĉe la ekspozicio de la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝa Akademio]] en 1819. <ref>{{Cite web|title=JOSEPH SEVERN {{!}} PROSPERO AND ARIEL, FROM SHAKESPEARE'S THE TEMPEST|url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/refining-taste-works-selected-by-danny-katz/joseph-severn-prospero-and-ariel-from-shakespeares|website=[[Sotheby's]]}}</ref> En 1820 li ricevis premion kaj trijaran vojaĝstipendion pro sia verko ''Una kaj la Ruĝkruca Kavaliro en la Kaverno de Malespero''. Li poste vojaĝis al Romo kun sia amiko [[John Keats]] kaj tie zorgis pri li ĝis lia morto en 1821. En 1833 la Nacia Akademio de Dezajno en Novjorko elektis lin honora membro. En 1861, Severn estis nomumita brita [[konsulo]] en Romo, postenon kiun li tenis ĝis 1872. Lia plej grava verko estas ''Spectre Ship''. Aliaj verkoj inkluzivas ''Cordelia Watching by the Bed of Lear (Cordelia rigardanta apud la lito de Lear)'', ''La romian almozulon'', ''Arielon'', ''La fontanon'' kaj ''[[Rienzi]]''. Li ankaŭ kreis [[retablo]]<nowiki/>n por la [[preĝejo Sankta Paŭlo]] en Romo, multajn portretojn, inkluzive de unu de [[Robert Wilhelm Bunsen]] kaj plurajn de Keats. Joseph Severn mortis en Romo kaj estis entombigita en la protestanta tombejo en Romo apud John Keats. Selekto de liaj pentraĵoj nun troveblas en kelkaj el la plej famaj kaj gravaj muzeoj de Londono, inkluzive de la [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]], la [[Muzeo Viktoria kaj Alberto|Muzeo Viktorio kaj Alberto]], kaj la [[Tate|Tate Britain]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:JohnKeats1819_hires.jpg|[[John Keats]] de Severn 1819 Dosiero:Joseph_Severn_-_Posthumous_Portrait_of_Shelley_Writing_Prometheus_Unbound_1845.jpg|''Postmorta Portreto de'' ''[[Percy Bysshe Shelley|Shelley]]'' verkante ''Prometheus Unbound'' (1845) Dosiero:EJTbySevern1838.jpg|[[Edward John Trelawny]], fare de Severn Dosiero:Portrait_of_Keats_-_HH.jpg|''Keats aŭskultanta al Najtingalo sur Hampstead Heath'', 1845 Dosiero:Severn.by.Mary.jpg|Severn ilustrita de sia filino Mary Dosiero:'A_Scene_from_the_Tempest,_Prospero_and_Ariel'_by_Joseph_Severn.jpg|Prospero kaj Arielo. Sceno el la teatraĵo "[[La Tempesto]]" de W. Shakespeare. Kanvaso, oleo. Privata kolekto Dosiero:Joseph_Severn_(1793-1879)_-_Ariel_-_Where_the_Bee_Sucks,_There_Suck_I_(1826_or_1836-8)_Victoria_&_Albert_Museum,_Feb_2014.png|Arielo: Kie la abelo kolektas mielon. Bazita sur la teatraĵo de W. Shakespeare "La Tempesto". 1826. Kanvaso, oleo. Muzeo [[Muzeo Viktoria kaj Alberto|Viktorio kaj Alberto]], Londono Dosiero:John_Keats,_portrait_by_Joseph_Severn.jpg|John Keats. Inter 1821 kaj 1823. Oleo sur kanvaso. [[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]], Londono Dosiero:Joseph_Severn_Ophelia.jpg|''[[Ofelio (Shakespeare)|Ofelia]]''. 1831 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/24/resources/1995 Joseph Severn en la Keats Kolekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210505115727/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/24/resources/1995 |date=2021-05-05 }} ĉe la Houghton Biblioteko, [[Universitato Harvard|Harvard Universitato]] * [https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F50315 Joseph Severn] ĉe la Naciaj Arkivoj, Londono {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Severn, Joseph}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] 97lncjo6mfvj1nxa6h9h7v59qzvuwlw 0 912131 9416191 9121920 2026-06-28T13:35:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Georg Kerner Porträt 1.jpg|eta|Johann Georg Kerner]] '''Johann Georg KERNER''' (naskiĝinta la {{daton|9|4|1770}} en [[Ludwigsburg]], mortinta la {{Daton|17|4|1812}} en [[Hamburgo]]) estis [[germanio|germana]] kuracisto, publicisto (politike) kaj kritika kronikisto de la [[franca Revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Frato pli aĝa de li estis la romantikisma verkisto [[Justinus Kerner]].<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/kernerj.html verkoj de Justinus Kerner]</ref> ==Vivo== Estante filo de la fidela registarkonsilisto [[Christoph Ludwig Kerner]], li frekventis laŭ patra volo en [[Stutgarto]] la konservativan [[Karlo-lernejo]]n. Lerneje li engaĝiĝis por ŝtata prizorgo de malriĉuloj kaj fondis politikan reformeman diskutrondon kiun partoprenis ekz. [[Christoph Heinriĉ Pfaff]], [[Ernst Franz Ludwig Marschall von Bieberstein]], [[Joseph Anton Koch]]. Sekrete la klubanoj festis la 1-an datrevenon sturmprenan de [[Bastille]]. Tiaĵoj memkompreneble ne poris pluan restadon de li en Stutgarto. Post rapida finstudo de medicino li iris en 1791, ŝajnigante volon de faka plukleriĝo, al [[Strasburgo]]. Tio konsekvencis forbaron de reveno al Virtembergo. Sed Strasburge ekis lia agado revoluciula kaj li aliĝis al la ''Societo de la Revoluci-amikoj''. Oratoris li franclingve kaj verkis li por la gazeto "Journal". Samjare ankoraŭ li, piede kaj senmone, iris al [[Parizo]], la centro revolucia. La vivon perlaboris li tie per raportado por hamburga taggazeto kaj per kuracistado en hospitalo. Ankaŭ Parize kolektiĝis multaj maloldaj germanoj kiujn Kerner povis renkonti (ekz. [[Adam Lux]], [[Gustav von Schlabrendorf]], [[Konrad Engelbert Oelsner]], [[Georg Forster]] kaj [[Karl Friedrich Reinhard]]). Sed ankaŭ Kerner malfidis la radikaliĝon de la [[Komitato por publika savado|Komitaton por publika salvado]]; tial multaj eksterlandanoj pli favoris la [[ĝirondano]]jn. En 1794 li fuĝis, kiel [[Konrad Engelbert Oelsner]] kaj aliaj) al [[Svisujo]] de kie kaŝe resendis lin oni al Virtembergo por agitado porarmistica inter Franclando kaj Virtembergo. Pro ke mankis sukceso, Kerner revenis en 1795 al Parizo. Por la gazeto "Klio" de [[Paul Usteri]] li verkis artikolserion, ''Briefe aus Paris'', el la vidpunkto de aktiva okulatestanto. Ĉiam denove lia politika modereco eksuspektis en Parizo (ekz. dum peradoprovoj kun la [[senkulotuloj]]. Politike sampensantoj de li estis la samlandnoj Konrad Engelbert Oelsner, Karl Friedrich Reinhard, Gustav von Schlabrendorf, [[Emmanuel Joseph Sieyès]] kaj la duon-dano [[Jens Immanuel Baggesen]]. Kiel privata sekretario de Karl Friedrich Reinhards, legato de la Franca Respubliko ĉe la [[Hansa ligo]], Kerner vojaĝis Hamburgon por fronti novajn defiojn. Ankoraŭ jesante li ekspansiismon francan li klopodis varbi en liberalismaj kaj demokratiaj rondoj hamburgaj, kie li ekkonis i.a. la poeton [[Friedrich Gottlieb Klopstock]]. Sekvis diversaj komisioj kiuj pendoligis lin (ofte ankaŭ ĉevale) inter Germanujo, Nederlando kaj Franclando. Pro persona bruskeco li ofte malsukcesis. Spionante ĉe la Kongreso de [[Hildesheim]] kaj en [[Berlino]] (survoje al [[Sankt-Peterburgo]], oni malkaŝis sian centprocentan revolucian sintenon. Leterinterŝangoj en 1796 ekzistis kun [[Adolph Knigge]], [[Charles Maurice de Talleyrand]], Emmanuel Joseph Sieyès kaj [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]]. Kerner fondis en tiam dana [[Altona]] politikan klubon ''Philanthropische Gesellschaft'', fakte de revoluci-antaŭenigemuloj: ĝi estis malpermesita jam en 1797. Dum kurta pariza estado li okulatestis la ŝtatrenverson de la 4.9.1797 ''(Coup d'État du 18 fructidor an V)'' bonvenigante la sukceson de [[Napoleono Bonaparte]]. En majo 1798, Kerner akompanis al [[Florenco]] Karl Friedrich Reinhard, la estontan ambasadoron de Franclando je [[Grandduklando de Toskanio]]. Denove Kerner enmiksiĝis en politikaj aferoj, ankaŭ en Italujo, ĉiam reklamante la francan pozicion. Organizis li eĉ civitanan taĉmenton por batali la ribelajn anojn de [[Areco]] dum kio li vundiĝis. Mallonge poste Kerner iris al Nederlando batali kiel pionira oficiro kontraŭ la trupoj de la [[Eŭropa Koncerto]]. Post la [[puĉo de la 18-a de Brumero]] oni revenigis lin el Italujo kaj sendis lin Svisujon kie intertempe estiĝis la [[Helveta Respubliko]]. Svisuje Kerner estis oficiala franca ambasadeja sekretario: sed vidante la napoleonan politiko en okupitaj teritorioj ŝanĝiĝis la pozitiva opinio de Kerner rilate al Napoleono! Post malsukceso de pacrevolucieto en Virtembergo liaj politikaj sentoj sobriĝis. Svisuje li konatiĝis kun [[Johann Heinrich Pestalozzi]] kaj ekflamiĝis pri pedagogio. Moderna edukado de infanoj tuj taksiĝis de li kiel solvo de multaj problemmoj. En 1801, Kerner iris Hamburgon (liaj publicadoj en Svisjujo ne tro sukcesis) por esti komercisto. Sed lia politika paseo suspektigis ĉiujn liajn agadojn ĉe la konservativaj hamburgaj komerckolegoj. Pro tio li - vole malvole alimetien flankeniĝante - eldonistis por la politika magazino "Nordstern". En siaj komentoj li kritikis la francan kaj napoleonan politikojn citante (nekomentitajn) opiniojn de aliajn fanclandmalŝatantojn. Tamen lia gazeto estis baldaŭ malpermesita, fare de - Reinhard mem. Kerner reorientiĝis pri la lernita metio de kuracado kaj ekkuracistis en 1803 en Hamburgo. Li ankaŭ enkondukis la devigan [[variolo|kontraŭvariolan]] [[vakcino]]n. En 1804 la hamburga senato nomumis lin sanpolitikan responson pri kvartaloj malriĉaj (ekz. je St. Pauli). Paralele, Kerner verkis por la hamburga semajngazeto "Nordische Miszellen". Kiam en la jaro 1806-a okupis Hamburgon kaj [[Bremeno]]n la franca soldataro, Kerner pretis denove politikisti. En 1812 li infektiĝis dum sinofera flegado je [[tifo]]. La entombigon de li sekvis multaj hamburganoj. == Skribaĵoj == * ''Allgemeines positives Staats-Genossenschaftsrecht der unmittelbaren freyen Reichsritterschaft in Schwaben, Franken und am Rhein''. Lemgo 1788, [https://archive.org/details/bub_gb_hW9GAAAAcAAJ/page/n1 surrete] * ''Über den wichtigen Einfluß gut eingerichteter Kranken-Anstalten und Armen-Häuser auf das Wohl eines Staates. Rede zum Namenstag des Herzogs Karl Eugen''. Stuttgart 1790 * ''Einige Bemerkungen über Tochtergeschwülste''. Doktorarbeit Stuttgart 1791 * ''Briefe aus Paris''. In: ''Klio''. Band 1, Heft 2–4, 1705, p. 245–261, 310–379 kaj 424–506 kiel krome vol. 2, kaj. 5/1795, p. 90–126 * ''Der Nordstern. Ein politisches Wochenblatt''. 1.–19. Stück, 1802 * ''Reise über den Sund''. Cotta, Tübingen 1803 [https://www.digitale-bibliothek-mv.de/viewer/image/PPN1001285743/5/LOG_0002/ surrete] * ''Das blaue Fieber'' (Gedicht gegen Napoleon), frühestens 1806, [https://www.projekt-gutenberg.org/kernerjg/gedichte/blaufieb.html surrete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250611040222/https://www.projekt-gutenberg.org/kernerjg/gedichte/blaufieb.html |date=2025-06-11 }} * ''Über das Hamburgische Entbindungshaus und das Entbindungswesen der Armenanstalt''. Hamburg 1810 [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/7IT3IT7DVR3JYAU2MT5VZO6HMDY4WTU2 surrete] == Literaturo == * Adolf Wohlwill: ''Georg Kerner. Ein deutsches Lebensbild aus dem Zeitalter der französischen Revolution.'' Hamburg/Leipzig 1886 * [[Hedwig Voegt]] (eld.): ''Georg Kerner. Jakobiner und Armenarzt. Reisebriefe, Berichte, Lebenszeugnisse''. Rütten und Loening, Berlino 1978. * [[Hellmut G. Haasis]]: ''Gebt der Freiheit Flügel. Die Zeit der deutschen Jakobiner 1789–1805.'' 2 Bände. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1988, ISBN 3-499-18363-3, (=rororo-Sachbuch, 8363) * Andreas Fritz: ''Georg Kerner (1770–1812). Fürstenfeind und Menschenfreund. Eine politische Biographie''. Kvara eldono. Liberté!-Verlag, Ludwigsburg 2003, ISBN 3-00-010372-4 * Andreas Fritz: "Kerner, Johann Georg". Ĉe:''Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon,'' vol. 23 (suplementoj X). Verlag Traugott Bautz, Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3, kol. 786–800 ([http://www.collasius.org/GEORG-KERNER/4-HTML/af-bio-kirchenlex.htm surrete]) * Andreas Fritz: [http://www.zeit.de/2012/15/Georg-Kerner "Georg Kerner: Freiheit, Freiheit über alles"] - ĉe: ''Die Zeit,'' 4.4.2012, p. 20 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Johann Georg Kerner}} * {{DNB-Portal|118561537}} * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/kernerjg.html verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg''] * Susanne Mathes: [https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.georg-kerner-arzt-journalist-und-revolutionaer-ein-leben-wie-ein-abenteuerroman.af39acd2-c028-423a-a066-6b33d73d5474.html "Georg Kerner: Arzt, Journalist und Revolutionär. Ein Leben wie ein Abenteuerroman"] - ĉe: ''Stuttgarter Zeitung,'' 2.5.2020 * [https://www.georg-kerner.de bunta interretpaĝo okaze de la 250-a datreveno naskiĝtaga] *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Kerner,_Georg&oldid=- "Kerner, Johann Georg"] - fare de: Adolf Wohlwill, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' vol. 15 (1882), p. 640–643 == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Kerner, Johann Georg}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]] [[Kategorio:Mortintoj en 1812]] [[kategorio:Mortintoj en Hamburgo]] 541wa8kl9eqrcjabp3x5oykc3v3ovez 1 913116 9416726 9221900 2026-06-29T09:22:04Z ThomasPusch 1869 9416726 wikitext text/x-wiki ==Tradukaj rimarkoj== Mi tradukis la nunan version el la angla. La angla artikolo estas ampleksa sed havas kelkajn problemojn. Mi raportas kion mi plej rimarkis, kiel indikon pri eblaj plibonigindaĵoj en mia versio. Mi forigis sekcieton pri klimato. La klimato verŝajne ja gravas por la kvanto kaj speco de turistoj, kiuj venas al Grekujo, kaj referencita analizo pri tiu rilato estus bonvena, sed la angla versio ne klarigas ĝin, kaj laŭ mi ne apartenas al la temo turismo. La sekcioj pri statistiko kaj reklamado en la angla estas senstrukturaj kaj pufigitaj per malaktualaj datumoj, foje eĉ diversaj nombroj de diversa aktualeco por la sama statistiko en diversaj lokoj de la sekcio. Mi aktualigis la nombron da vizitoj en jaro kaj forigis ĉion alian, kion mi juĝis tro malnova, sed anstataŭigo de la forigitaj datumoj per pli freŝaj estus utila kreskigo de la artikolo. La sekcio pri arkeologiejoj estas kontentige ampleksa kaj verŝajne bone elektis kiujn lokojn mencii, sed referencoj mankas kaj la enhavo ne estas tute fidinda. Mi korektis miskomprenon, laŭ kiu la micena civilizo estis ia politike unueca imperio, kaj aldonis menciojn de la Olimpiaj, Pitiaj, kaj Istmaj ludoj, ĉar jam menciiĝis la malpli gravaj Nemeaj. Verŝajne mi preteratentis aliajn korektendajn erarojn kaj malekvilibrojn. Ankaŭ estus bone scii kiujn klopodojn oni faris por ricevi turistojn en tiuj ejoj, ĉar la nuna artikolo nur informas kial ili estas vizitindaj, neniel pri efektiva vizitado. La etoso de la tuta artikolo estas reklama/laŭda; mem loĝante en turismejo, mi ne dubas ke amasturismo havas ankaŭ malavantaĝojn kaj kromefikojn, kiujn indus mencii. Mi ne trovis manieron imiti la belajn mapojn faritajn per "Template:Location map many". Se iu scias kiel fari ion tian en la Esperanta Vikipedio, mi dankus pro klarigo! [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:33, 23 jun. 2025 (UTC) :Saluton, {{re|Arbarulo}} Mi ĵus korektis vian unuan uzon de {{ŝ|Situo sur mapo/multaj}} kaj la markiloj bele videblas. Ĉe via dua uzo estas nun pli ol naŭ markiloj. Tial mi ankoraŭ ne korektis ĝin. Mi ne certas, ĉu aldonoj al la ŝablono utilus. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:25, 31 okt. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Bedaŭrinde por mi daŭre estas problemo. La mapoj aperas troege malgrande, tiel ke la punktoj kunamasiĝas sur ĝi kaj ĝi neniel utilas. (Mi provis per Chrome kaj Edge.) Sama okazas ĉe la ekzemploj sur la ŝablona paĝo, do la problemo devas esti en la ŝablono, ne mia uzo de ĝi. Eble ĝi estas la sama problemo, kiun havas [[Ŝablono:Geokesto2]] - vidu la diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor#Viaj fuŝoj en mapoj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:43, 1 nov. 2025 (UTC) {{re|Arbarulo}} Flanke de la demando, kial en la situomapo aperas nur 4 lokoj, kvankam devus esti 7, mi ankoraŭ havas demandojn pri viaj ruĝaj ligiloj, kaj ĉar vi estas tiom ekstreme sentema pri ruĝaj ligiloj, mi tute ne ŝanĝas ion en "via" teksto, nur ĉi tie al vi persone metas iujn demandojn kaj proponojn: propono unu supozeble estas sendiskuta, [[World Tourism Organization]] ŝajne en Esperanto estas [[Monda Organizaĵo pri Turismo]]. Iuj ruĝaj ligiloj kiujn vi proponas ŝajnas al mi tre saĝaj, tie valoraj tekstoj simple e-lingve ankoraŭ mankas, ekzemple [[leona pordego]] aŭ se vi insistas [[Leona Pordego]] en Miceno, la [[minoa palaco]] en [[Knoso]] (mi vere aprezas se ni lasas la palacon en minuskloj, ĉar fakte ĝi ne estas multfoje skribata persona nomo de esperanta vidindaĵo, sed simpla palaco) aŭ [[Palaco de Sanktaj Mikaelo kaj Georgo]] en Kerkira certe estus indaj e-lingvaj tekstoj pri historie valoraj konstruaĵoj. Mi unuarigarde miris kial vi prenis la insulonomon [[Naksoso]] kaj supergluis ĝin per nomo "insulo Nakso". En la koncerna e-lingva teksto [[Naksoso]] ĝis nun mankas ekstervikia referenco pri nomo "Naksoso", sed fakte vi pravas, PIV 2020 dokumentigas la formon [https://vortaro.net/#Nakso_kd] - tiam pli bonas ne nur superglui ĝustan nomon sur malĝusta, sed meti piednoton pri PIV 2020 al la unua frazo de la koncerna teksto kaj alinomigi titolon "Naksoso" al "Nakso". Giorno2, kiu en 2016 proponis la vorton "Naksoso", evidente ne havis fonton por ĝi, nur "inventis al si iun". Li malpravis. Mi ankaŭ konsentas pri e-lingvaj tekstokreoj pri organizaĵoj kiel [[Greka Nacia Turisma Organizaĵo]] (alternativa angla traduko [[Greek National Tourism Organizatio]] en ref. 63 ne utilas) kaj pri la grekia [[Ministerio de Kulturo]] en ref. 28 (aldona angla traduko "Ministry of Culture" en ref. 27, 29 kaj 30 pri la sama ministerio ne utilas). Sed mi dubas pri neceso de apartaj esperantlingvaj enciklopediaj tekstoj pri unuopaj hoteloj kiel [[Hotelo & Kazino Hard Rock Ateno]], la "kvinstela Hotela Stacio [[Porto Carras]]" aŭ hotelo [[Makedonia Palace]]. Laŭ mi havi e-lingvajn tekstojn pri internaciaj hotelaj ĉenoj kiel [[Hilton International]] estas en ordo, sed se ni postulas kreadon de enciklopediaj tekstoj pri unuopaj hotelaj domoj nur pro tio ke ekzistas vikidatuma kodo (pri "Makedonia Palace" [[d:Q3556602]]), tiam ni almenaŭ konkurencas al "vikivojaĝo" - mi konsentus pri meto de la vikidatuma kodo, sed nepre mem ne metus e-lingvan ruĝan ligilon al anglalingvaj nomoj de unuopaj hotelaj domoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:22, 29 jun. 2026 (UTC) qyv741zvomnwsc8axbvevs4z5g5cezp 0 914026 9416808 9151959 2026-06-29T10:28:30Z Sj1mor 12103 9416808 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankabrusta konuro |koloro= pink |dosiero = White-breasted Parakeets (Pyrrhua albipectus).jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'' |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = '''''Pyrrhura''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856 |specio = '''Blankabrusta konuro''' (''P. albipectus'') |dunomo = ''Pyrrhura albipectus'' |specio aŭtoritato = [[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914 | statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Pyrrhura albipectus'' |page=e.T22685860A195447344 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22685860A195447344.en}}</ref> | sinonimo = |mapo de vivoteritorioj = Pyrrhura albipectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blankabrusta konuro''' (laŭ la latina scienca nomo ''Pyrrhura albipectus'') kaj pli precize ankaŭ '''Blankakola konuro''' estas malgranda [[papago]] el genro ''[[Pyrrhura]]'' [[specio]] en la [[familio (biologio)|familio]] ''[[Psittacidae]]''.<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/parrots/ |title=Parrots, cockatoos |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=18a de Februaroy 2023 }}</ref><ref name=IUCN> BirdLife International. (2021).[https://www.iucnredlist.org/species/22685860/195447344 "Pyrrhura albipectus".] ''IUCN Red List of Threatened Species''. 2021: e.T22685860A195447344. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22685860A195447344.en. </ref> Ĝi estas indiĝena de suda [[Ekvadoro]] kaj eble de apuda norda [[Peruo]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio== La Blankabrusta konuro estas [[monotipa]].<ref name=IOC13.1/> ==Aspekto== La blankbrusta konuro estas 24 ĝis 25,5 cm longa kaj pezas 83 ĝis 110 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. Plenkreskuloj havas maldikan ruĝecbrunan bendon ĝuste super la beko kaj estas brunecaj de la frunto ĝis la malantaŭa krono; la kronplumoj havas grizajn randojn. Iliaj vangoj estas verdaj kun flava, donante skvamecan aspekton, kaj iliaj orelkovriloj estas oranĝaj. Larĝa blanka kolumo ĉirkaŭas ilian kolon kaj la cetero de iliaj supraj partoj estas verdaj. Ilia brusto estas flava kaj la cetero de iliaj malsupraj partoj estas verdaj kun rusta nuanco sur la ventro. Iliaj flugiloj estas plejparte verdaj kun ruĝaj primaraj kovriloj kaj malhelbluecaj unuarangaj flugilplumoj. La supra flanko de ilia vosto estas senbrile ruĝeca kun verda bazo kaj la malsupra flanko malhela kun ruĝecaj pintoj de la plumoj. Ilia beko estas nigreca kaj iliaj irisoj estas malhelaj kun nuda blanka aŭ blankeca haŭto ĉirkaŭ ĝi. Nematuraj birdoj similas al plenkreskuloj sed sen la ruĝeca frunta bendo; ili ankaŭ havas pli palajn orelkovrilojn kaj blankan bruston.<ref name="WNPA-BOW">Collar, N. kaj P. F. D. Boesman (2020). White-necked Parakeet (''Pyrrhura albipectus''), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). ''Cornell Lab of Ornithology'', Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whnpar1.01] Alirita la 13an de Marto, 2023</ref><ref name=Ridgely2>{{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =190 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La blankbrusta konuro troviĝas sur la orienta deklivo de [[Andoj]] en la sudorientaj ekvadoraj provincoj [[Provinco Morona-Santiago|Morona-Santiago]] kaj [[Provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]], kaj eble en la plej norda [[Departemento Kaĥamarkio]] en Peruo. La Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] konsideras ĝin endemia al Ekvadoro; nedokumentitaj vidaj registroj en Peruo igas la komitaton trakti ĝin kiel hipotezan en tiu lando.<ref name=IOC13.1/><ref>Navarrete, L. (2003). Neotropical Notebook: White-breasted parakeet ''Pyrrhura albipectus'': a new record for Peru. Cotinga. 19: 79</ref><ref name=SACCcountries/> Ĝi loĝas en la [[kanopeo]], maldensejoj kaj randoj de primara subtropika kaj tropika arbaro je altitudoj inter 900 kaj 2 000 m, kvankam ĝi kutime troviĝas sub 1 700 m.<ref name=WNPA-BOW/><ref name=Ridgely2/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni ne konas ĉu la Blankabrusta konuro havas ajnan modelon de movoj.<ref name=WNPA-BOW/> ===Manĝado=== La Blankabrusta konuro manĝas fruktojn, semojn kaj florojn de vario de plantoj kaj arboj.<ref name=WNPA-BOW/> ===Reproduktado=== La Blankabrusta konuro nestas inter majo kaj julio, sed oni scias nenion pri ilia reproduktada biologio.<ref name=WNPA-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Arndt, T. (2008). ''Anmerkungen zu einigen Pyrrhura-Formen mit der Beschreibung einer neuen Art und zweier neuer Unterarten.'' Papageien 8/2008. * Joseph, L. (2002). ''Geographic variation, taxonomy and distribution of some Amazonian Pyrrhura parakeets.'' Ornitologia Neotropical 13(4): 337–363. * Juniper, T., kaj M. Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}} * Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. Versio 6a de Septembro 2007. [https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html ''A classification of the bird species of South America. American Ornithologists' Union.''] * Ribas, C. C., L. Joseph, C. Y. Miyaki (2006). ''Molecular systematics and patterns of diversification in ''Pyrrhura'' (Psittacidae), with special reference to the ''picta-leucotis'' complex.'' ''Auk'' 123(3): 660–680. * Juniper, Tony, kaj Mike Parr; bildoj de Kim Franklin. 1998. ''Parrots: A Guide to Parrots of the World''. [[Yale University Press]]. {{ISBN|0-300-07453-0}}. * Schulenberg, T., D. Stotz, D. Lane, J. O'Neill, & T. Parker III. 2007. ''Birds of Peru''. Christopher Helm Publishers. {{ISBN|978-0-7136-8673-9}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons|Pyrrhura albipectus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] juyr49fg1t1mkswbjwh3bz9p5uy1oul 0 914351 9416860 9137794 2026-06-29T11:13:42Z Sj1mor 12103 9416860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|bildo priskribo=|regiono-ISO=IT|tersituo=Reggio Calabria|zomo=13}} La '''Nacia Arkeologia Muzeo de Reggio Calabria''' ({{lang-it|Museo Archeologico Nazionale di Reggio Calabria}} (akronime '''MArRC'''), antaŭe la '''Nacia Muzeo de Granda Grekio''' ({{lang|it|''Museo Nazionale della Magna Grecia''}}) aŭ '''Palazzo Piacentini''') estas [[muzeo]] en [[Reggio Calabria]] en [[Kalabrio]], [[Italio]]. Ĝi enhavas arkeologiajn trovaĵojn malkovritajn en la diversaj kolonioj ([[d:Q828047]]) de [[Granda Grekio]]. == Historio == Post la tertremo de 1908, Paolo Orsi volis unuigi la ekzistantan Civitanan Muzeon kaj la Ŝtatajn Kolektojn kun la trovaĵoj el arkeologia esplorado en Kalabrio, kiuj estis akiritaj dum la antaŭaj 160 jaroj. Inter ili estis trovaĵoj el la elfosadoj de Duko Luynes kaj tiuj de Paolo Orsi. La muzeo, la Palazzo Piacentini, situas sur Piazza De Nava. Ĝin desegnis Marcello Piacentini en 1932 kaj kompletigis en 1942. Pro la milito, la konstruaĵo komence estis neuzata. La muzeo malfermiĝis en 1954. La konstruaĵo havas kvadratan plankon kaj kvar etaĝojn. En 1981, la ekspozicio Subakva Arkeologio estis establita por prezenti la [[Bronzaĵoj de Riace|bronzajn statuojn el Riace]], malkovritajn en 1972, en taŭga kunteksto. De 2009 ĝis 2013, la muzeo estis fermita pro renovigaj kaj vastigigaj laboroj. La 21-an de decembro 2013, la ĉambro enhavanta la bronzajn statuojn de Riace estis provizore remalfermita. La 30-an de aprilo 2016, la muzeo finfine remalfermiĝis en la ĉeesto de la prezidanto de la Konsilio Matteo Renzi kaj la ministro pri kulturo Dario Franceschini. La fokusoj de la vastigo estas la nova kovrita korto kaj la nova panorama teraso preteratentanta la Markolon de Mesino. La vastigo estis desegnita de la arkitekto Paolo Desideri. La pentraĵoj antaŭe montritaj sur la dua etaĝo nun estas en la [[Pinakoteko]] Comunale de Reggio di Calabria. == Ekspoziciejoj == [[Dosiero:Reggio_calabria_museo_nazionale_bronzi_di_riace.jpg|eta|La [[Bronzaĵoj de Riace]]]] Sur la kvar etaĝoj estas diversaj ekspozicioj. === Kelo === La kelo gastigas la ''ekspozicion pri Subakva Arkeologio.'' Halo 1 enhavas trovaĵojn el la maroj ĉirkaŭ Kalabrio. Ekspoziciataj estas ankroj kaj amforoj el la greka kaj romia epokoj. Halo 2 enhavas trovaĵojn el ŝipo kiu sinkis apud Porticello (nun parto de Villa San Giovanni ) en la 5-a jarcento a.K. En Halo 3 estas la kapo de la filozofo, ankaŭ trovita ĉe Porticello, la du bronzaj statuoj el Riace, trovitaj en la maro en 1972, kaj skulptaĵo prezentanta la kapon de reganto el la 5-a jarcento a.K. === Teretaĝo === La teretaĝo gastigas 15 ĉambrojn. Tie vi trovos trovaĵojn el la ebenaĵo de Sibari kaj tombajn objektojn el diversaj jarcentoj. La ĉefa fokuso de la teretaĝo estas trovaĵoj kaj ekspoziciaĵoj el Locri. Rekonstruo de kaverna tombo kaj objektoj el la sanktejo de Persefono proksime de Manella estas montrataj. Ankaŭ montrataj estas la pinacoj kaj malgrandaj altaroj el ĉi tiuj trovaĵoj, same kiel trovaĵoj el la sanktejo de Marasà proksime de Locri. === Unua etaĝo === La 20 ĉambroj sur la unua etaĝo enhavas trovaĵojn el la regiono de Reggio Calabria, inkluzive de cindrotombo el la 6-a jarcento a.K. kaj trovaĵojn el la monaĥejo sur Via Reggio Campi kaj la areo ĉirkaŭ la urbomuroj. La numismata sekcio de la muzeo ankaŭ troviĝas sur la unua etaĝo. Ĝi ekspozicias grekajn, brutajn kaj romiajn monerojn monfaritajn en Magna Graecia kaj Sicilio. === Dua etaĝo === Ĝis 2009, la dua etaĝo gastigis arton de la Mezepoko ĝis la moderna epoko. Inter ili estis pentraĵoj de [[Antonello da Messina]], kiel ekzemple La ''Pentanto Sankta Hieronimo'' kaj ''La Reveno de la Malŝparema Filo'' de [[Mattia Preti]]. La pentraĵoj nun troviĝas en la Pinakoteko Comunale en Reggio di Calabria. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.museoarcheologicoreggiocalabria.it/?lang=en Retejo de la muzeo] (angle) * [https://web.archive.org/web/20081210200513/http://www.archeologia.beniculturali.it/pages/atlante/S98.html La muzeo pri la loko de la Ĝenerala Direktoraro por Arkeologia Heredaĵo] (itale) (Ministero dei Beni culturali) * [http://maps.google.it/maps?f=q&hl=en&q=Museo+Nazionale+della+Magna+Grecia,+Piazza+Giuseppe+De+Nava,+89122+Reggio+di+Calabria+Reggio+di+Calabria,+Calabria,+Italy&ll=38.114697,15.650958&spn=0.00363,0.010815&t=h&om=1 Museo Nazionale della Magna Grecia sur Google Mapoj] * [http://www.wikimapia.org/#y=38114718&x=15651017&z=18&l=4&m=h&v=2 Museo Nazionale della Magna Grecia sur Wikimapia] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj muzeoj en Italio]] [[Kategorio:Arkeologiaj muzeoj en Italio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] 2sthif2rau0ff3tqwjgp9l3sq0um42c 0 918386 9416464 9341667 2026-06-28T21:07:37Z ThomasPusch 1869 /* Verkaro */ 9416464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Curt RIESS''', ankaŭ ''Riess-Steinam'', origine '''Curt Martin Steinam''' (n. la 21-an de junio 1902 en [[Würzburg]] ; m. la 13-an de majo 1993 en [[Scheuren BE|Scheuren]], distrikto [[Maur]], [[Kantono Zuriko]]) estis jud-germana verkisto, milita korespondanto kaj ĵurnalisto. Li verkis en la angla kaj la germana, inkluzive de la [[Pseŭdonimo|pseŭdonimoj]] ''Peter Brandes, CR Martin'' kaj ''Martin Amstein''. Riess estis devigita ekzili en 1933 kaj aktivis en siaj publikaĵoj kontraŭ [[Nacisocialismo]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/Curt-Riess/6000000050681773996|title=Curt Riess|website=geni_family_tree}}</ref><ref>Wolfgang Saxon, “Curt Riess, Author And Journalist, 90; Expert on Nazi Era,” ''New York Times'', May 21, 1993</ref> En la sekvaj jaroj li laboris kiel ĵurnalisto, moviĝante inter [[Parizo]], [[Londono]], [[Novjorko]] kaj [[Holivudo]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], li estis milita korespondanto por la [[Usona Armeo]] kaj specialisto pri germanaj aferoj por la [[Usona Mararmeo]]. Li ankaŭ raportis pri la [[Nurenbergaj procesoj|Nurenbergaj Procesoj]]. Li estas plej konata pro siaj libroj pri esplorado de la sekretaj agadoj de {{J|subtera movado}} kaj {{J|sekreta servo}}. Li ankaŭ verkis romanojn kaj teatraĵojn. Riess portretis gravajn samtempulojn en postmilitaj libroj kaj artikoloj kaj verkis biografiojn pri, inter aliaj, Rolf Liebermann, [[Wilhelm Furtwängler]], [[Gustaf Gründgens]], [[Charles Chaplin]] kaj [[Romy Schneider]]. Li verkis kelkajn publikaĵojn sub pseŭdonimo. Riess verkis serion da artikoloj pri la historio de UFA ([[d:Q41468]]) por la revuo ''[[Stern]], "Tio okazis nur unufoje'' ", kiu ankaŭ estis publikigita kiel libro. == Verkaro == * ''Total Espionage'' (P.G. Putnam's Sons, 1941) * ''Underground Europe'' (Dial Press, 1942) * ''The Self-Betrayed—The Glory and Doom of the German Generals'' (G.P. Putnam's Sons, 1942) * ''The Invasion of Germany'' (G.P. Putnam's Sons, 1943) * ''The Nazis Go Underground'' (Novjorko: [[Doubleday]] , 1944) * ''Joseph Goebbels'', ([[Doubleday]], 1948) * ''The Berlin Story'' (Dial Press, 1952) * ''Joseph Goebbels'' Abridged, Ballantine Books, novembro 1960 * ''Underground Europe'' (Dial Press, 1972) == En Esperanto aperis == '''La infansava nokto''' (Norda Prismo, 57/5, p. 252-258) – el la germana tradukis [[Ota Ginz]] <ref>http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5705/nokto.html</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Riess, Curt}} [[Kategorio:Militkorespondantoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Judaj rifuĝintoj]] t31b9lignvj1zzl7wivdwmj7b0c6b9q 0 918772 9416426 9174771 2026-06-28T20:10:17Z ThomasPusch 1869 9416426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} {{Kursiva titolo}}'''Penguin Random House,''' kun sidejo en [[Novjorko]], estas la plej granda komerca eldongrupo en la mondo. <ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/00734421|title=Penguin Random House Limited overview - Find and update company information - GOV.UK|website=[[Companies House]]}}</ref> Ĝi estis formita en 2013 per la kunfandiĝo de [[Random House]] kaj [[Penguin Books]]. <ref name="NPR">{{cite news|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/29/163898792/penguin-random-house-announce-merger|title=Penguin, Random House Announce Merger|website=NPR|date=October 29, 2012|last=Calamur|first=Krishnadev|access-date=October 31, 2012}}</ref><ref name="AP">{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|title=Pearson, Bertelsmann Confirm Publishing Tie-Up|access-date=October 31, 2012|website=NPR|date=la 29-an de oktobro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031145656/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|archive-date=October 31, 2012}}</ref> [[La]] kompanio estas posedata de la germana amaskomunikila grupo [[Bertelsmann]]. Penguin Random House ĉefe ĉeestas en la [[anglalingvio]] kaj [[hispanlingvio]]. La grupo konsistas el pli ol 250 sendepende funkciigantaj individuaj [[Eldonejo|eldonejoj]] kaj ĉiujare publikigas pli ol 15 000 novajn eldonojn. Kune kun [[Simon & Schuster]], [[Hachette Book Group|Hachette]], [[HarperCollins]] kaj [[Macmillan Publishers]], Penguin Random House estas konsiderita unu el la "[[Eldonado|Grandaj Kvinopo]]" kiuj dominas la anglalingvan eldonmerkaton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://global.penguinrandomhouse.com}} ({{en}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eldonejoj]] oj14zzt8ukoosa3vd6h4el17oqo7w72 9416427 9416426 2026-06-28T20:11:44Z ThomasPusch 1869 9416427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} {{Kursiva titolo}}'''Penguin Random House,''' kun sidejo en [[Novjorko]], estas la plej granda komerca eldongrupo en la mondo. <ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/00734421|title=Penguin Random House Limited overview - Find and update company information - GOV.UK|website=[[Companies House]]}}</ref> Ĝi estis formita en 2013 per la kunfandiĝo de [[Random House]] kaj [[Penguin Books]]. <ref name="NPR">{{cite news|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/29/163898792/penguin-random-house-announce-merger|title=Penguin, Random House Announce Merger|website=NPR|date=October 29, 2012|last=Calamur|first=Krishnadev|access-date=October 31, 2012}}</ref><ref name="AP">{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|title=Pearson, Bertelsmann Confirm Publishing Tie-Up|access-date=October 31, 2012|website=NPR|date=la 29-an de oktobro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031145656/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|archive-date=October 31, 2012}}</ref> [[La]] kompanio estas posedata de la germana amaskomunikila grupo [[Bertelsmann]]. Penguin Random House ĉefe ĉeestas en la [[anglalingvio]] kaj [[hispanlingvio]]. La grupo konsistas el pli ol 250 sendepende funkciigantaj individuaj [[Eldonejo|eldonejoj]] kaj ĉiujare publikigas pli ol 15 000 novajn eldonojn. Kune kun [[Simon & Schuster]], [[Hachette Book Group|Hachette]], [[HarperCollins]] kaj [[Macmillan Publishers]], Penguin Random House estas konsiderita unu el la "[[Eldonado|Grandaj Kvinopo]]" kiuj dominas la anglalingvan eldonmerkaton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Doubleday]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://global.penguinrandomhouse.com}} ({{en}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eldonejoj]] 260zibaceb70ui0z2bn1pfzhmyvtx5n 9416429 9416427 2026-06-28T20:12:20Z ThomasPusch 1869 9416429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} {{Kursiva titolo}}'''Penguin Random House,''' kun sidejo en [[Novjorko]], estas la plej granda komerca eldongrupo en la mondo. <ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/00734421|title=Penguin Random House Limited overview - Find and update company information - GOV.UK|website=[[Companies House]]}}</ref> Ĝi estis formita en 2013 per la kunfandiĝo de [[Random House]] kaj [[Penguin Books]]. <ref name="NPR">{{cite news|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/29/163898792/penguin-random-house-announce-merger|title=Penguin, Random House Announce Merger|website=NPR|date=October 29, 2012|last=Calamur|first=Krishnadev|access-date=October 31, 2012}}</ref><ref name="AP">{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|title=Pearson, Bertelsmann Confirm Publishing Tie-Up|access-date=October 31, 2012|website=NPR|date=la 29-an de oktobro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031145656/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|archive-date=October 31, 2012}}</ref> [[La]] kompanio estas posedata de la germana amaskomunikila grupo [[Bertelsmann]]. Penguin Random House ĉefe ĉeestas en la [[anglalingvio]] kaj [[hispanlingvio]]. La grupo konsistas el pli ol 250 sendepende funkciigantaj individuaj [[Eldonejo|eldonejoj]] kaj ĉiujare publikigas pli ol 15 000 novajn eldonojn. Kune kun [[Simon & Schuster]], [[Hachette Book Group|Hachette]], [[HarperCollins]] kaj [[Macmillan Publishers]], Penguin Random House estas konsiderita unu el la "[[Eldonado|Grandaj Kvinopo]]" kiuj dominas la anglalingvan eldonmerkaton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://global.penguinrandomhouse.com}} ({{en}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eldonejoj]] oj14zzt8ukoosa3vd6h4el17oqo7w72 9416430 9416429 2026-06-28T20:12:41Z ThomasPusch 1869 Nuligis version 9416429 de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Speciala:Contributions/ThomasPusch|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskutpaĝo]]) 9416430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao}} {{Kursiva titolo}}'''Penguin Random House,''' kun sidejo en [[Novjorko]], estas la plej granda komerca eldongrupo en la mondo. <ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/00734421|title=Penguin Random House Limited overview - Find and update company information - GOV.UK|website=[[Companies House]]}}</ref> Ĝi estis formita en 2013 per la kunfandiĝo de [[Random House]] kaj [[Penguin Books]]. <ref name="NPR">{{cite news|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/29/163898792/penguin-random-house-announce-merger|title=Penguin, Random House Announce Merger|website=NPR|date=October 29, 2012|last=Calamur|first=Krishnadev|access-date=October 31, 2012}}</ref><ref name="AP">{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|title=Pearson, Bertelsmann Confirm Publishing Tie-Up|access-date=October 31, 2012|website=NPR|date=la 29-an de oktobro 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031145656/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=163848704|archive-date=October 31, 2012}}</ref> [[La]] kompanio estas posedata de la germana amaskomunikila grupo [[Bertelsmann]]. Penguin Random House ĉefe ĉeestas en la [[anglalingvio]] kaj [[hispanlingvio]]. La grupo konsistas el pli ol 250 sendepende funkciigantaj individuaj [[Eldonejo|eldonejoj]] kaj ĉiujare publikigas pli ol 15 000 novajn eldonojn. Kune kun [[Simon & Schuster]], [[Hachette Book Group|Hachette]], [[HarperCollins]] kaj [[Macmillan Publishers]], Penguin Random House estas konsiderita unu el la "[[Eldonado|Grandaj Kvinopo]]" kiuj dominas la anglalingvan eldonmerkaton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Doubleday]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://global.penguinrandomhouse.com}} ({{en}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eldonejoj]] 260zibaceb70ui0z2bn1pfzhmyvtx5n 0 921844 9416539 9218973 2026-06-28T22:49:30Z ThomasPusch 1869 9416539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |speco= |lando = Barato |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IN |situo sur mapo= |situo sur mapo2= |zomo = 11 |retejo = }} La '''Barata Instituto de Scienco''' ({{Lang-en|Indian Institute of Science}}, akronime '''IISc''', neoficiale ankaŭ "Tata Instituto") estas [[esplorinstitucio]] kaj [[universitato]], kiu laborigas ĉefe doktoriĝintojn. Ĝia kampuso situas en [[Bengaluro]], [[Barato]]. La instituto estas vaste rigardata kiel la plej bona institucio en Barato en sia fako. <ref>{{cite web|title=IIT Delhi, IIT Bombay and IISc Bengaluru granted Institute of Eminence status|date=9 July 2018|url=https://www.indiatoday.in/india/story/iit-delhi-iit-bombay-and-iisc-bengaluru-granted-institute-of-eminence-status-1281169-2018-07-09|access-date=12 November 2023}}</ref> La IISc estis fondita dum la brita kolonia epoko laŭ instigo de la barata industriisto Jamshedji Tata, kun konsiloj kaj subteno de la angla Nobel-premiito [[William Ramsay]]. Ĝi komencis operaciojn en 1909, kaj ĝia unua barata direktoro estis la Nobel-premiito Siro [[C. V. Raman|C.V. Raman]]. <ref>{{cite web|url=http://www.iisc.ernet.in/insa/ch1.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.iisc.ernet.in/insa/ch1.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=Our Heritage|publisher=Indian Institute of Science|work=Pursuit and Promotion of Science|access-date=19 October 2012|page=18}}</ref> == Organizo == Pli ol 1 500 studentoj estas enskribitaj en bakalaŭraj kaj magistraj programoj (B.Sc., M.Tek., M.Mgt., kaj M.Des.). Pli ol 2 100 studentoj studas por doktora aŭ "Integra PhD" (kombino de magistra kaj doktora gradoj). La instituto estas dividita en 54 akademiajn kaj administrajn fakojn (''fakoj'', ''centroj''), ĉiu el kiuj estas asignita al unu el sep ''dividoj''  : * Biologiaj Sciencoj * Kemiaj Sciencoj * Elektraj Sciencoj * Interfaka Esplorado * Mekanikaj Sciencoj * Fizikaj kaj Matematikaj Sciencoj * Centroj sub la Direktoro IISc havas la plej multajn publikaĵojn el ĉiuj akademiaj institucioj en Barato. Ĝi estis ĉiujare rangigita kiel la plej bona, kaj ofte la sola, universitato en Barato ekde kiam la {{Q|Q478743}} unue estis faritaj en 2003 ĝis 2017. Ĝi estis la plej alt-rangigita institucio en Barato en la Times Higher Education Rankings de 2015 ĝis 2018. Krome, la instituto inkluzivas la Centron por Elektronika Dezajno kaj Teknologio, la Centron por Eduka Disvolviĝo, la Centron por Sponsorado de Novaj Projektoj, la Centron por Scienca kaj Industria Konsultado, la J. Tata Memorial Bibliotekon, la Nacian Centron por Scienca Informo, la Superkomputilan Centron por Disvolviĝo kaj Edukado, la Centron por Bioinformo, la Centron por Ciferecaj Informaj Servoj, kaj la Centran Arkivon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Barato]] 96b8y2iveibnyzh7v6oxqgryg1no15j 0 921997 9416384 9195861 2026-06-28T19:11:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''John RALSTON SAUL''', CC (naskita la 19-an de junio 1947 en [[Otavo]], [[Kanado]]) estas kanada aŭtoro kaj eseisto. De 2009 ĝis 2015, li estis prezidanto de [[PEN Internacia]]. <ref>{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/ralston-saul-to-focus-on-indigenous-languages-at-pen-1.861979|title=Ralston Saul to focus on indigenous languages at PEN|date=October 23, 2009|publisher=[[CBC News]]|access-date=March 27, 2013}}</ref> John Ralston Saul loĝas en [[Toronto]]. Li estas edziĝinta al Adrienne Clarkson ekde 1999. Kunfondinto kaj kunprezidanto de la [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcela]] Instituto de Kanada Civitaneco, nacia [[bonfara organizaĵo]] por la inkludo de novaj civitanoj.<ref>{{cite web|title=6 Degrees|url=https://www.6degreesto.com/|website=6 Degrees|access-date=1 November 2019|archive-date=March 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312070310/http://6degreesto.com/|url-status=dead}}</ref> Kiel eseisto, Saul estas precipe konata pro sia komentaĵo pri la naturo de [[individuismo]], [[civitaneco]], kaj la publika [[Komunejo|komunaĵo]] ([[komuna bono]]). Aliaj temoj en lia eseista verko inkluzivas la fiaskon de manaĝeraj socioj, la konfuzon inter gvidado-estreco kaj [[Manaĝero|manaĝerismo]] ([[Teknokratio|teknokratismo]]), militajn strategiojn, precipe neregulan militadon, la rolon de [[esprimlibereco]], kaj lian kritikon de aktualaj argumentoj en ekonomiaj debatoj.<ref name="walrus">{{Cite web|url=http://thewalrus.ca/citizen-saul/|website=The Walrus|date=April 12, 2010|title=Citizen Saul|author=Henighan, Stephen|access-date=August 2, 2018}}</ref> == Vivo == En juna aĝo, la estonta verkisto lernis paroli la francan kaj la anglan lingvojn. Li studis ĉe la [[Universitato McGill]] en [[Montrealo]] kaj ĉe [[King's College London]], ricevante sian doktorecon en 1972. Li publikigis sian unuan romanon, ''Birdoj de Rabo'', en 1977 - politikan romanon pri [[Gaŭlismo|gaŭlista]] [[Francio]], kiu fariĝis internacia furorlibro. Fine de la 1970-aj jaroj kaj komence de la 1980-aj jaroj, John Ralston Saul vivis en [[Nordafriko]] kaj [[Sudorienta Azio]], farante plurajn longajn vojaĝojn kun [[Gerilo|gerilano]]<nowiki/>j. De 1990 ĝis 1992 li estris la Kanadan PEN-Centron.<ref name="uwin">{{cite web|url=https://pen-international.org/news/former-pen-president-john-ralston-saul-speaks-at-kcl|title=John Ralston Saul|date=October 17, 2019|publisher=PEN International|access-date=November 1, 2019|archive-date=January 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127044340/https://pen-international.org/news/former-pen-president-john-ralston-saul-speaks-at-kcl|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel [[Vicreĝo|Vicreĝa]] Partnero de Kanado de 1999 ĝis 2006.'''<ref>{{Cite news|last=D'Souza|first=Claudia|date=December 12, 1999|title=When the Governor General Calls|page=9|work=The Oakville Beaver|url=https://news.oakville.halinet.on.ca/110341/page/10?n=|access-date=2021-12-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211230143226/https://news.oakville.halinet.on.ca/110341/page/10?n= |date=2021-12-30 }}</ref>''' == Verkaro == === Romanoj === * ''La Rabobirdoj.'' 1977 * ''Baraka, aŭ la Vivoj, Riĉaĵoj kaj Sankta Honoro de Anthony Smith.'' 1983 * ''La Sekva Plej Bona Aĵo.'' 1986 * ''La Paradiza Manĝanto.'' 1988 * ''De sí bons Américains.'' Payot, Parizo 1994 * ''Dark Diversions.'' Pingveno, Kanado 2012 === Eseoj kaj aliaj prozaĵoj === * ''La Bastardoj de Voltaire'' : La Diktaturo de Racio en la Okcidento. 1992 * ''La Kunulo de la Dubanto: Vortaro de Agresema Ordinara Racio.'' 1994 * ''Le citoyen dans un cul-de-sac? Anatomio de socio en krizo.'' 1995 * ''La Senkonscia Civilizo.'' House of Anansi Press, Toronto 1995 * ''Reflektoj de siamana ĝemelo: Kanado ĉe la fino de la dudeka jarcento.'' 1997 * ''Pri Ekvilibro; Ses Kvalitoj de la Nova Humanismo.'' 2001 * ''La Kolapso de Tutmondismo kaj la Reinvento de la Mondo.'' 2005 * Antaŭparolo al Sandra Shields, David Campion red.: ''La kompanio de aliaj. Rakontoj pri aparteno.'' Arsenal Pulp Press, PLAN Instituto por Zorgado de Civitaneco, Vankuvero 2005 * ''Joseph Howe kaj la Batalo por la Parollibereco.'' Penguin, Kanado 2006 * ''Justa Lando: Rakontante Verojn pri Kanado.'' Penguin, Kanado 2008 * ''Louis Hippolyte LaFontaine kaj Robert Baldwin.'' Penguin, Kanado 2010 * Postparolo al Gerald McMaster, Ingo Hessel red.: ''Inuit Modern: The Samuel and Esther Sarick Collection.'' Ekspozicia katalogo, Art Gallery of Ontario, Toronto 2011; Douglas & McIntyre, Vankuvero 2011 (pliaj kontribuoj de Dorothy Harley Eber et al.) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ralston Saul, John }} [[Kategorio:PEN-klubo internacia]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] [[Kategorio:Kamaradoj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Kanadaj humanistoj]] [[Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)]] igbwxskbu2rb80kl5yk6n1v4hakqjp2 0 922302 9416466 9304132 2026-06-28T21:08:22Z ThomasPusch 1869 /* Libroj */ 9416466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''David Elliot GRANN''' (naskita la 10-an de marto 1967 en [[Novjorko]]) estas usona ĵurnalisto kaj verkisto, aŭtoro de raportaĵlibroj. Li estas kontribuanta redaktisto ĉe la revuo [[The New Yorker|''The New Yorker'']] kaj verkis por ''The Hill'' kaj ''[[The New Republic]]'', inter aliaj publikaĵoj. Liaj historiaj nefikciaj libroj pri vera [[krimo]] fariĝis furorlibroj kaj estis tradukitaj en plurajn lingvojn. Lia plej konata verko estas la filmo ''Killers of the Flower Moon'' (<nowiki>''</nowiki>Murdistoj de la Flora Luno: Nafto, Mono, Sango<nowiki>''</nowiki>) el 2023, reĝisorita de [[Martin Scorsese]]. == Verkado == Grann publikigis sian unuan nefikcian libron, ''La Perdita Urbo de Z'', en 2009. Ĝi temas pri la malapero de la brita aventuristo Percy Fawcett en [[Amazonio]] kaj, interalie, provizas novajn komprenojn pri la cirkonstancoj de lia morto. La titolo estis elektita por la Premio Samuel Johnson. Li investis pli ol tri jarojn da laboro en sia dua libro, ''Murdintoj de la Flora Luno'', kiu traktas la murdojn de Osage ([[d:Q7105514]]) en la 1920-aj jaroj kaj la rezultan establon de la [[FBI]] kiel federacia policagentejo. Grann dediĉis sian trian libron, ''La Blanka Mallumo'', al la brita esploristo Henry Worsley, kiu mortis en 2016 provante transiri [[Antarkto|Antarkton]] sola. Lia kvara nefikcia libro, kiu traktas la [[Ŝiprompo|ŝiprompiĝon]] de la ''Wager'' kaj la postan ribelon de 1741, estis publikigita en 2023. ''Murdintoj de la Flora Luno,'' la titolo atingis la pinton de la furorlisto de la ''New York Times'' en la kategorio de [[nefikcio]]. David Grann estas konata pro sia esplora stilo kaj la ampleksa esplorado, kiu akompanas ĝin. Li laboris pri sia premiita revua artikolo ''"Trial by Fire: Did Texas executed an innocent man?"'' dum ses monatoj, vojaĝante al [[Teksaso]] plurfoje por trovi fontojn. Jonah Weiner, en profilo por la revuo ''Slate'', nomis Grann "laborĉevala raportisto" kaj diris, ke li "vekas sindonemon en siaj legantoj, kiu limas al [[obsedo]]." <ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2011/04/the_storytellers_storyteller.html|title=The Storyteller's Storyteller|work=Slate (magazine)|author=Jonah Weiner|date=April 11, 2011|access-date=July 8, 2014}}</ref> Ĝis nun, kvin el la verkoj de Grann estis adaptitaj al filmoj: ''The Lost City of Z,'' reĝisorita de James Gray, kaj ''Dark Crimes'' de Alexandros Avranas, bazita sur unu el liaj artikoloj, estis publikigitaj en 2016. ''A Gentleman'' de David Lowery kaj ''Test by Fire'' de Edward Zwick, ankaŭ bazitaj sur artikoloj, sekvis en 2018. La adapto de ''Killers of the Flower Moon'' de Martin Scorsese en 2023, ĉefrolante Lily Gladstone kaj [[Leonardo DiCaprio]], estis nomumita por [[Akademia Premio]] en dek kategorioj. == Verkaro == === Artikoloj === * Antologio de 12 antaŭe publikigitaj eseoj de Grann, ''La Diablo kaj Sherlock Holmes: Rakontoj pri Murdo, Frenezo kaj Obsedo'' (2010). ** "Mysterious Circumstances: The strange death of a Sherlock Holmes fanatic" (2004) ** "Trial by Fire: Did Texas execute an innocent man?" (2009) ** "The Chameleon: The many lives of Frédéric Bourdin" (2008) ** "True Crime: A postmodern murder mystery" (2008) ** "Which Way Did He Run?" (2002) ** "The Squid Hunter: Can Steve O'Shea capture the sea's most elusive creature" (2004) ** "City of Water: Can an intricate and antiquated maze of tunnels continue to sustain New York?" (2003) ** "The Old Man and the Gun: Forrest Tucker had a long career robbing banks, and he wasn't willing to retire" (2003) ** "Stealing Time: What makes Rickey Henderson run?" (2005) ** "The Brand: How the Aryan Brotherhood became the most murderous prison gang in America" (2004) ** "Crimetown USA: The city that fell in love with the mob" (2000) ** "Giving "The Devil" His Due" (2001) * 2018: ''The Old Man and the Gun: And Other Tales of True Crime'' ** The Old Man and the Gun: Forrest Tucker had a long career robbing banks, and he wasn't willing to retire, 2003 ** True Crime: A postmodern murder mystery, 2008 ** The Chameleon: The many lives of Frédéric Bourdin, 2008 === Libroj === * {{cite book|title=The Lost City of Z (book)|The Lost City of Z: A Tale of Deadly Obsession in the Amazon|publisher=Novjorko: [[Doubleday]] |year=2009|isbn=9780385513531}} * {{cite book|title=Killers of the Flower Moon (book)|Killers of the Flower Moon: The Osage Murders and the Birth of the FBI|publisher=Novjorko: [[Doubleday]] |year=2017|isbn=9780385534246}} * {{cite book|title=The White Darkness (Grann book)|The White Darkness|publisher=Novjorko: [[Doubleday]] |year=2018|isbn=9780385544573}} * {{cite book|title=The Wager: A Tale of Shipwreck, Mutiny and Murder|publisher=Novjorko: [[Doubleday]] |year=2023|isbn=9780385534260}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.davidgrann.com}} * [https://www.newyorker.com/contributors/david-grann/all Artikoloj de David Grann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170416221919/https://www.newyorker.com/contributors/david-grann/all |date=2017-04-16 }} ĉe ''[[The New Yorker]]'' * [https://www.nytimes.com/by/david-grann Artikoloj de David Grann] ĉe ''The New York Times Magazine'' * [https://newrepublic.com/authors/david-grann Artikoloj de David Grann] ĉe ''[[The New Republic]]'' * [https://www.theatlantic.com/author/david-grann/ Artikoloj de David Grann] ĉe ''[[The Atlantic]]'' * {{IMDb nomo|2970418}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Grann, David}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 0u61q5g8xe75r3mfwce85me6m05zib8 0 922840 9416352 9243731 2026-06-28T18:04:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''John CONYERS Jr.''' (n. la 16-an de majo 1929 - m. la 27-an de oktobro 2019) estis usona politikisto de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]. Li servis en la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj]] de 1965 ĝis 2017, reprezentante la kongresan distrikton de [[Miĉigano]], kiu kovras nordokcidentan [[Detrojto|Detrojton]], [[Highland Park]], [[Hamtramko|Hamtramck]] kaj [[Dearborn]].<ref>{{cite web|url=https://history.house.gov/People/Listing/C/CONYERS,-John,-Jr--(C000714)/|title=Conyers, John, Jr. 1929–2019|publisher=history.house.gov|access-date=July 29, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aaregistry.org/historic_events/view/one-michigans-finest-john-conyers|title=One of Michigan's finest, John Conyers!|publisher=African American Registry|access-date=May 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614140930/http://www.aaregistry.org/historic_events/view/one-michigans-finest-john-conyers|archive-date=June 14, 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fox2detroit.com/news/former-congressman-john-conyers-passes-away|title=Former Congressman John Conyers passes away|publisher=FOX 2 Detroit|date=October 1, 2006|access-date=October 27, 2019}}</ref> Li servis en la Usona Kongreso dum 52 jaroj, atingo kiun nur manpleno da aliaj faris en usona historio. Kiam li estis unue elektita en 1964, li estis unu el ses nigrulaj reprezentantoj.<ref>{{cite web|url=http://baic.house.gov/education/lesson-plans/essay3.pdf|title=Keeping the Faith: African Americans Return to Congress, 1929–1970|access-date=November 4, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118071413/http://baic.house.gov/education/lesson-plans/essay3.pdf|archive-date=January 18, 2012|work=Black Americans in Congress|publisher=United States House of Representatives}}</ref> Li venkis en ĉiu posta elekto kun solidaj plimultoj, ĝis 80% de la voĉoj en iuj elektoj. Li demisiis en 2017 meze de akuzoj pri [[Seksoĉikanado|seksa ĉikanado]].<ref>{{Cite news|title=Conyers scandal rocks House Democrats|url=https://www.politico.com/story/2017/11/21/john-conyers-sexual-harassment-253977|access-date=November 21, 2017|work=Politico}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251115035720/https://www.politico.com/story/2017/11/21/john-conyers-sexual-harassment-253977 |date=2025-11-15 }}</ref> == Kariero == Conyers unue estis elektita al la Ĉambro de Reprezentantoj en la kongresaj elektoj de 1964. Li ekoficis la 3-an de januaro 1965. Ĉar li estis reelektita en ĉiuj postaj elektoj, inkluzive de tiu en 2016,  li povis daŭrigi servi en sia mandato. Lia plej lastatempa oficperiodo daŭras ĝis la 3-a de januaro 2019. Tio faras lin la plej longe servanta membro de la Ĉambro de Reprezentantoj. <ref>Kathleen Gray, [https://www.freep.com/story/news/local/michigan/detroit/2017/12/05/john-conyers-legacy-racial/923724001/ "U.S. Rep. John Conyers leaves behind legacy of civil rights, racial justice"], ''Detroit Free Press'' (December 5, 2017).</ref> Tio faris lin la ''Dekano de la Ĉambro de Reprezentantoj de Usono''. En la historio de la plej longe servantaj membroj de la Kongreso, li nuntempe rangas kvara. Se la Usona Senato estas inkludita en ĉi tiu listo, li ankoraŭ rangas sepa inter la plej longe servantaj membroj de la Kongreso. Kiel reprezentanto, li vidis dek "sidantajn" (enoficintaj) [[Usona Prezidanto|usonajn prezidantojn]]. Lia tempo en la Kongreso inkluzivis la [[Vjetnama milito|Vjetnaman Militon]], la [[Civitanrajta movado|Civitanrajtan Movadon]], la [[Watergate-skandalo|Watergate-skandalon]], la [[Teroristaj atakoj la 11-an de septembro 2001|teroristajn atakojn de la 11-a de septembro 2001]], la [[Iraka milito|Irakan Militon]] kaj la [[Milito en Afganio (2001-2021)|militan operacion en Afganio]]. Conyers estis gvida figuro en la Demokrata Partio kaj dum kelka tempo prezidanto de la Juĝkomitato de la Ĉambro de Reprezentantoj. Li estis membro de ĉi tiu komitato ĝis sia emeritiĝo en 2017. Dum sia longa tempo kiel kongresano, la numerado de lia kongresa distrikto ŝanĝiĝis plurfoje. Ĝis 1993, li reprezentis la 1-an kaj poste la 14-an kongresajn distriktojn de sia ŝtato en la Ĉambro de Reprezentantoj ĝis 2013. <ref>{{cite web|url=https://www.newspapers.com/image/99681347/|title=24 Mar 1992, Page 11|newspaper=[[Detroit Free Press]]|via=Newspapers.com|date=March 24, 1992|access-date=October 27, 2019}}</ref> Ekde la 3-a de januaro 2013, li estis la reprezentanto de la 13-a kongresa distrikto. Conyers aperas en la dokumenta filmo ''Fahrenheit 9/11'' de [[Michael Moore]] el 2004 dum la debato ĉirkaŭ la [[Patriot Act]]. Lia frapa citaĵo, ''"Ni ne legas la plej multajn el la leĝprojektoj",'' venas kiel respondo al la demando de Michael Moore pri kial la Patriot Act estis pasigita tiel rapide kaj sen la scio de la leĝdonantoj pri ĝia enhavo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Conyers, John}} [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] nvltbyxn3v4fd1k5700b17rh37adicw 0 922960 9416656 9320612 2026-06-29T06:51:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Justin Smith MORRIL''' (n. la 14-an de aprilo 1810 en Strafford, [[Vermonto]] - 28-a de decembro 1898 en [[Vaŝingtono]]) estis usona politikisto de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. Inter 1855 kaj 1867, li reprezentis la [[Usona subŝtato|usonan]] [[Usona subŝtato|subŝtaton]] Vermonto en la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj]]. De 1867 ĝis sia morto, li servis en la [[Usona Senato]] por Vermonto. == Kariero == En 1854, Morrill sukcese kandidatiĝis por sidloko en la Usona Ĉambro de Reprezentantoj kiel [[Ŭigo]]. Kunfondinto de la Respublikana Partio, li poste estis reelektita kvin fojojn. Dum sia tempo en la Ĉambro de Reprezentantoj, liaj roloj inkluzivis prezidanton de la Komitato pri Vojoj kaj Rimedoj. <ref>McCarthy, Daniel (May 5, 2008) [http://www.amconmag.com/article/2008/may/05/00030/ Fewer Bases, More Baseball] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430000000/https://web.archive.org/web/20110430231735/http://amconmag.com/article/2008/may/05/00030/ |date=2011-04-30 }}, ''[[The American Conservative]]''</ref> De 1863 ĝis sia translokiĝo al la Senato, t.e. en la 38-a kaj 39-a Kongresoj, li estis la unua prezidanto de la Respublikana Konferenco de la Ĉambro de Reprezentantoj, la Respublikana partikunveno en la Ĉambro de Reprezentantoj. En 1866, Morrill sukcese kandidatiĝis por sidloko en la Usona Senato kaj estis reelektita kvin fojojn. En la Senato, liaj roloj inkluzivis prezidanton de la Komitato pri Publikaj Konstruaĵoj kaj Terenoj de la Usona Senato kaj tri fojojn de la Komitato pri Financoj de la Usona Senato. Dum siaj preskaŭ 44 jaroj en la Usona Kongreso, li partoprenis en pluraj gravaj leĝdonaj pecoj, inkluzive de la Morrill-Doganimposto kaj la Morrill-Kontraŭbigamia Leĝo. === Kongresano === Morrill estis eminenta membro de la Kongreso frue en la prezidanteco de [[Abraham Lincoln]], monatojn antaŭ ol la Respublikanoj ekregis. Li verkis la ''Tariffan Leĝon de'' 1861, konatan kiel ''la Morrill-Tarifo''. [[James Buchanan]] subskribis la leĝon du tagojn antaŭ ol li transdonis la potencon al Lincoln. Du pliaj protektaj tarifoj, verkitaj de Morrill, estis pasigitaj dum la prezidanteco de Lincoln. La altaj tarifoj estis parto de la konsiloj, kiujn Morrill ricevis de ekonomikisto Henry Charles Carey, kiu estis nomumita ekonomia konsilisto de Lincoln. <ref>Alvin S. Felzenberg, [https://books.google.com/books?id=k1ZreywJJe0C&dq=morrill+tariff+1861+buchanan&pg=PA190 The Leaders We Deserved (and a Few we Didn't)]{{Dead link|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, 2010, page 190</ref> Kelkaj el la tarifpliigoj povas esti klarigitaj per la kontanta krizo, kiu sekvis la [[Usona Enlanda Milito|Usonan Enlandan Militon]].<ref>Bob Navarro, [https://books.google.com/books?id=Kjn2k42dTrYC&dq=justin+morrill+tariffs+civil+war+revenue&pg=PA105 The Country in Conflict] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231010000000/https://web.archive.org/web/20231010011819/https://books.google.com/books?id=Kjn2k42dTrYC&dq=justin+morrill+tariffs+civil+war+revenue&pg=PA105 |date=2023-10-10 }}, 2008, page 105</ref> En la somero de 1862, Lincoln subskribis du leĝojn verkitajn de Morrill. La Leĝo pri [[Bigamio]] rezultigis gravan kazon antaŭ la [[Supera Kortumo de Usono]] kelkajn jarojn poste, la unua tia en sia speco kiu traktis [[Religia libereco|religian liberecon]]. [[Mormonoj|Mormona]] gvidanto provis renversi sian kondamnon pro bigamio, sed la Supera Kortumo decidis la 5-an de majo 1879, ke estis konstitucie malpermesi bigamion. La Leĝo pri Bigamio de Morrill estis specife desegnita por puni la [[Mormona Eklezio|Mormonan Eklezion]] pro ĝiaj tiam ekzistantaj praktikoj. Kun la dua leĝo, Morrill volis provizi edukajn ŝancojn por ĉiuj, sendepende de [[socia klaso]]. Li specife pensis pri agrikultura edukado je la universitata nivelo. === Senatano === Morrill sukcedis Luke P. Poland kiel Senatano de Vermonto en 1867. Li estis reelektita ses fojojn al la Senato kaj servis 31 jarojn kiel senatano. La Leĝo pri Agrikulturaj Kolegioj de 1890 rezultigis la establadon de pliaj kolegioj helpe de federaciaj [[Subvencio|subvencioj]]. Ĉi tiu leĝo estas la plej elstara atingo de la tempo de Morrill kiel senatano kaj ekvalidis preskaŭ kvardek jarojn post liaj ĉefaj klopodoj kiel leĝdonanto en la Reprezentantĉambro. La nova leĝo estis aparte grava por [[Afrik-usonanoj|nigrulaj usonanoj]] kaj celis igi aliron al edukado sendependa de la haŭtkoloro de persono. Morrill estis en sia sepa oficperiodo en la Senato kiam li mortis en ofico en decembro 1898. La domo de Morrill en Strafford ( ''Morrill Homestead'' ) en kampara gotika stilo ( ''Carpenter Gothic'' ) estis inter la unuaj monumentoj en Vermonto kiuj ricevis la statuson de Nacia Historia Orientilo en 1960. == Literaturo == * Coy F. Cross, ''Justin Smith Morrill: Patro de la Terkoncesiaj Kolegioj'' (1999). Michigan State University Press. <nowiki>ISBN 9780870135088</nowiki> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Leĝoj Morrill]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131101085754/http://nepr.net/morrill/ "An Audacious Act: How a High School Dropout Helped Educate America"] produktita de [http://nepr.net/ WFCR New England Public Radio] kaj ĵurnalisto Lisa Mullins * [https://web.archive.org/web/20080511204438/http://www.ndsu.edu/instruct/isern/morrill.htm NDSU shrine to Morrill] * [http://historicvermont.org/morrill/ Vermont Division for Historic Preservation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070804111101/http://www.historicvermont.org/Morrill/ |date=2007-08-04 }} * [http://www.morrillhomestead.org Friends of the Morrill Homestead] * [http://video.vpt.org/video/1461784111 ''Justin Morrill: Land For Learning''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160526213719/http://video.vpt.org/video/1461784111/ |date=2016-05-26 }} Dokumentario produktita de Vermont Public Television * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:HBS.Baker.EAD:bak00385 Justin S. Morrill papers] at Baker Library Special Collections, Harvard Business School. {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Morrill, Justin Smith }} [[Kategorio:Kulturo de Vermonto]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] 0ffji63bv21lh3qedx1a8fzrbz8oceq 0 924035 9416400 9211189 2026-06-28T19:31:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''John SAVAGE''' (naskita la 25-an de aŭgusto 1949) estas usona aktoro, konata pro siaj roloj en la filmoj ''[[The Deer Hunter]]'' (1978), ''The Onion Field'' (1979), ''[[Hair]]'' (1979), kaj ''Salvador'' (1986). En televido, li estas konata pro sia rolo kiel Donald Lidaker en la serio [[Dark Angel (televidserio)|Black Angel]].<ref name="NYT22">{{cite news|date=2014|title=John Savage|work=[[The New York Times]]|department=Movies & TV Dept.|url=https://www.nytimes.com/movies/person/337353/John-Savage/filmography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410161226/http://www.nytimes.com/movies/person/337353/John-Savage/filmography|archive-date=2014-04-10}}</ref><ref>{{cite news|date=February 28, 1988|title=John Savage Uses Film To Help His Neighbors|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1988/02/28/movies/john-savage-uses-film-to-help-his-neighbors.html}}</ref> Li ĉefrolis en la filmoj ''[[Do the Right Thing]]'' (1989) kaj ''Summer of Sam'' (1999) de [[Spike Lee]], kaj estis vicreĝisoro sur la filmaro de ''Malcolm X'' (1992).<ref>{{Cite web|date=2020-06-19|title=An Interview With Actor John Savage|url=https://fox5sandiego.com/entertainment/at-the-movies-blog/an-interview-with-actor-john-savage/|access-date=2023-06-23|website=FOX 5 San Diego|language=en-US}}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|1698}} * {{IBDB nomo|85228}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Savage, John }} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] hpjimtqeyd2eyqdz0zj4z6gighyf241 0 924215 9416420 9212399 2026-06-28T19:53:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''John Antonio BRICEÑO''', ofte konata kiel '''Johnny Briceño''' (naskita la 17-an de julio 1960 en [[Orange Walk Town]], [[Belizo]]), estas beliza politikisto kaj komercisto, kiu funkciis kiel [[Ĉefministro de Belizo]] ekde la 12-a de novembro 2020, kaj kiel gvidanto de la Popola Unuiĝinta Partio (PUP) ekde 2016. <ref>{{cite web|date=February 14, 2016|title=Hon. John Briceño takes oath as Leader of the Opposition|url=http://www.belizetimes.bz/?p=25212|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217134707/http://www.belizetimes.bz/?p=25212|archive-date=February 17, 2017|access-date=February 15, 2016|website=The Belize Times}}</ref> Li estis Gvidanto de la Opozicio de 2008 ĝis 2011 kaj denove de 2016 ĝis 2020. De 1998 ĝis 2007, li funkciis kiel Vicĉefministro sub Said Musa. Briceño estis elektita al la Ĉambro de Reprezentantoj en 1993,<ref>Nasjonalforsamlingen i Belize består av to kammer, Representantenes hus og Senatet.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse/69-members-of-the-house/135-hon-juan-antonio-johnny-briceno- |titolo=National Assembly of Belize |alirdato=2014-09-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151004195503/http://www.nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse/69-members-of-the-house/135-hon-juan-antonio-johnny-briceno- |arkivdato=2015-10-04 }}</ref> kaj en 1994 li estis elektita al la Urba Konsilio de Orange Town (la kvara plej granda urbo de Belizo) kie li servis du oficperiodojn, de 1994 ĝis 2001. Li estis la gvidanto de la Popola Unuiĝinta Partio (PUP) de 2008 ĝis 2011 kiam li demisiis pro sankaŭzoj kaj estis anstataŭigita de Francis Fonseca. <ref>[https://www.sanpedrosun.com/politics-and-government/2011/10/20/francis-fonseca/ The San Pedro Sun (20.10.2011); Francis Fonseca is the New Leader of the PUP]</ref> La 11-an de novembro 2020, la PUP, nun denove sub la gvidado de Briceño, venkis en la elektoj de la Nacia Asembleo kaj Briceño transprenis la postenon de ĉefministro la 12-an de novembro. <ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54922104 BBC News (12.11.2020); Belize election: Opposition win brings change after 12 years]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20151004195503/http://www.nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse/69-members-of-the-house/135-hon-juan-antonio-johnny-briceno- belize.gov.bz biografio] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Briceño, Johnny }} [[Kategorio:Belizaj politikistoj]] adltlhujpkurw4e3g1kjbyxliyo2fv3 0 924824 9416465 9216211 2026-06-28T21:07:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jorge Fernando "Tuto" Quiroga RAMIREZ''' (naskita la 5-an de majo 1960 en [[Cochabamba]]) estas bolivia politikisto kaj inĝeniero. Li estis la 62-a Prezidanto de Bolivio de 2001 ĝis 2002, estinte Vicprezidanto de 1997 ĝis 2001. Li antaŭe servis nelonge kiel Ministro pri Financoj en 1992. Li kandidatiĝis kiel opozicia kandidato en la prezidantaj elektoj de 2005 kaj 2014; en 2020 li retiris sian kandidatecon unu semajnon antaŭ la elekto.<ref>{{Cite web|url=https://www.lostiempos.com/actualidad/pais/20201011/semana-elecciones-tuto-quiroga-declina-su-candidatura-presidencia|title=A una semana de las elecciones, Tuto Quiroga declina su candidatura a la presidencia|date=Oct 11, 2020|website=Los Tiempos|accessdate=Feb 22, 2021}}</ref>  En la prezidanta elekto de 2025, Quiroga estis venkita en la dua raŭndo.<ref name="AP-17Aug">{{cite news|last1=DeBre|first1=Isabel|date=18 August 2025|title=Bolivia’s presidential vote headed for first-ever runoff between centrist, right-wing candidates|url=https://apnews.com/article/bolivia-elections-right-wing-274e22ad9f493f60669a01615d3fef65|access-date=18 August 2025|agency=AP News}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.cidob.org/lider-politico/jorge-quiroga-ramirez Biografio de CIDOB] (en la hispana) * [https://www.thedialogue.org/experts/jorge-quiroga/ Membra profilo] ĉe La Dialogo * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4532866.stm Profilo] ĉe la BBC * [https://web.archive.org/web/20071009225242/http://www.thebatt.com/media/paper657/news/2002/04/10/FrontPage/Bolivian.President.Honored-517621.shtml thebatt] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Quiroga Ramírez, Jorge }} [[Kategorio:Vicprezidantoj de Bolivio]] [[Kategorio:Prezidantoj de Bolivio]] [[Kategorio:Boliviaj ministroj pri ekonomio kaj financoj]] f3zena5tjluuoq1fpix1ho5j7io6do6 0 925065 9416544 9220405 2026-06-28T22:56:40Z ThomasPusch 1869 9416544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = DE-BW |situo sur mapo= |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Universitato Konstanco''' ({{Lang-de|Universität Konstanz}}) estas universitato en la urbo [[Konstanco (Germanio)|Konstanco]] en [[Baden-Virtembergo]], [[Germanio]]. La ĉefa kampuso de la institucio malfermiĝis en 1972 post kiam la universitato estis fondita en 1966 kiel interfaka reformuniversitato.<ref>La fondkomitato de la universitato, en 1965, celis efektivigi originalan koncepton, kiu liberiĝis de tradiciaj universitataj strukturoj. La universitato komencis sian vojaĝon en 1966 en iama dominikana monaĥejo . De siaj originoj, ĝi estis konceptita kiel lernadocentro, en kiu novaj studaj kaj esploraj teknikoj speguliĝus en la arkitektura stilo. </ref> Ĝi estas la plej suda universitato en Germanio. La universitata kampuso situas ĉe la bordoj de la [[Bodenlago]], nur kvar kilometrojn de la svisa landlimo. La universitato estas en la listo de "Universitatoj de Plejboneco" fare de la Germana Scienca Fonduso.<ref>{{Cite web|url=https://www.deutschland.de/en/topicknowledgehigher-education-and-research/an-overview-of-universities-of-excellence-in-germany|title=Germany's top universities|date=30 July 2019}}</ref> Grupo de gvidaj universitatoj laŭ kvalito, kiuj estas foje konsiderataj la germana "[[Hedera Ligo]]".<ref name="tethys.pnnl.gov2">{{Cite web|url=https://tethys.pnnl.gov/organization/university-konstanz|title=University of Konstanz &#124; Tethys}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Vogel|first1=G.|title=HIGHER EDUCATION: A German Ivy League Takes Shape|journal=Science|date=20 October 2006|volume=314|issue=5798|pages=400|doi=10.1126/science.314.5798.400|pmid=17053117|s2cid=153671746}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Weigmann|first1=Katrin|title=Lessons learned in Germany|journal=EMBO Reports|date=12 January 2015|volume=16|issue=2|pages=142–145|doi=10.15252/embr.201440011|pmid=25582450|pmc=4328741}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gibney|first1=Elizabeth|title=Germany's DIY Ivy League|journal=New Scientist|date=4 June 2011|volume=210|issue=2815|pages=52–53|doi=10.1016/S0262-4079(11)61336-5|bibcode=2011NewSc.210...52G}}</ref> La universitato estas rangigita inter la supraj 100 en la mondo por sociaj politikoj kaj administraj studoj en la {{Q|Q1790510}}.<ref>{{Cite web|date=15 February 2019|title=Social Policy & Administration|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2019/social-policy-administration}}</ref> Kaj estas rangigita 51-a en la mondo pri politikaj sciencaj studoj laŭ la {{Q|Q478743}} de 2020.<ref>{{Cite web|title=ShanghaiRanking's Global Ranking of Academic Subjects 2019 – Political Sciences &#124; Shanghai Ranking – 2019|url=http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/political-sciences.html|accessdate=2025-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413100851/http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/political-sciences.html|archivedate=2020-04-13}}</ref> La [[Usona Departemento pri Energio]] nomis la Universitaton de Konstanco "malgranda Harvard".<ref name="tethys.pnnl.gov">{{Cite web|title=University of Konstanz &#124; Tethys|url=https://tethys.pnnl.gov/organization/university-konstanz}}</ref> La Universitato Konstanco havas sciencajn kunlaborojn kun granda nombro da famaj institucioj, kiel ekzemple [[Universitato Harvard|Harvard]],<ref>{{Cite web|url=https://www.exc.uni-konstanz.de/en/inequality/about-us/our-partners/|title=Our Partners &#124; About us &#124; the Politics of Inequality &#124; exc.uni-konstanz.de &#124; University of Konstanz}}</ref> [[Universitato Johns Hopkins]],<ref>{{cite web|url=http://caat.jhsph.edu/about/_includes/index_eu.html|title=CAAT Europe|publisher=Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health|access-date=26 August 2012|archive-date=7 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107180937/http://caat.jhsph.edu/about/_includes/index_eu.html|url-status=dead}}</ref> [[Universitato Yale]],<ref name=":0">{{Cite web|url=https://scikon.uni-konstanz.de/internationale-kooperationen/profile/62/|title=Konstanz University website, exchange programs}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[Universitato de Ĉikago]],<ref>{{cite web|url=http://www.uni-konstanz.de/transatlantik/#en|title=Network for Transatlantic Cooperation|publisher=University of Konstanz}}</ref> [[Universitato de Kalifornio, Berkeley]],<ref name=":0" /> [[Universitato de Zuriko]],<ref>{{cite web|url=http://www.profil.uni-konstanz.de/en/cooperative-programs/cooperation-switzerland/|title=Cooperations Switzerland|publisher=University of Konstanz}}</ref> kaj la [[:en:Balsillie_School_of_International_Affairs|Balsillie School of International Affairs]].<ref>{{Cite web|title=Balsillie School, Waterloo|url=https://www.polver.uni-konstanz.de/en/international/studies-outgoing/exchange-to-north-america/balsillie-school-waterloo/}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> La universitato havas proksimume 11 500 studentojn el ĉirkaŭ 100 landoj, kunlaborojn kun pli ol 220 akademiaj institucioj en Eŭropo, kaj multajn studentajn interŝanĝajn programojn.<ref>{{cite web|url=https://www.uni-konstanz.de/en/international-office/opportunities-to-go-abroad/study-abroad/|title=Exchange programmes|publisher=University of Konstanz International Office}}</ref> La institucio ofertas pli ol 100 studprogramojn. La universitata biblioteko estas malfermita 24 horojn tage kaj havas pli ol du milionojn da libroj en sia kolekto.<ref>{{cite web|url=http://www.bibliotheksverband.de/dbv/auszeichnungen/bibliothek-des-jahres/preistraeger/2010.html|title=Library of the year 2010|publisher=dbv (German Library Association)}}</ref> == Organizo == Universitato Konstanco havas 13 fakultatojn/fakojn, grupigitajn en 3 sekciojn: '''Sekcio de Matematiko kaj Natursciencoj''' * biologio * kemio * komputiko kaj informa teknologio * matematiko kaj statistiko * fiziko * psikologio '''Filozofia Sekcio''' * historio kaj sociologio + sportoj * literaturaj studoj + amaskomunikilaj studoj kaj artaj studoj * filozofio * lingvistiko '''Sekcio de Politiko, Juro kaj Ekonomiko''' * jurisprudenco * politika scienco kaj publika administrado * ekonomio La centraj dividoj inkluzivas: * Universitata biblioteko (pli ol 2 milionoj da libroj), malfermita 24 horojn tage. * Internacia Oficejo, strukturo kiu kontrolas internaciajn studentojn kaj universitatan personaron * Kariera Servo, dungada helposervo * tradukinstituto respondeca pri la studado de fremdaj lingvoj * komputilcentro kiu provizas kaj subtenas ciferecan infrastrukturon * universitato mensa == Lokoj de intereso == * La botanika ĝardeno * La universitata manĝejo kun vido al Bodenlago * La subĉiela korto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.uni-konstanz.de/ Retejo de Universitato Konstanco] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Germanio]] [[Kategorio:Distrikto Konstanz]] [[Kategorio:Konstanco (Germanio)]] [[Kategorio:Edukado en Baden-Virtembergo]] sq2lzjc6ynfbdp70mi9cdsvyid7lrxf 0 929301 9416516 9412885 2026-06-28T22:30:23Z ThomasPusch 1869 /* 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj */ 9416516 wikitext text/x-wiki {{parte futuro}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estos la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono estas planita okazi de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[Areo de la Golfo de San-Francisko|San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo<!-- FB -->}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{UzbekioFB}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{PanamoFB}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] edfwg0fq65tido3wsh1ryplrepxy1a5 9416559 9416516 2026-06-28T23:06:42Z ThomasPusch 1869 /* 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj */ 9416559 wikitext text/x-wiki {{parte futuro}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|200ra]] | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = <!--{{}}--> | dua = <!--{{}}--> | tria = <!--{{}}--> | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|maldekstra|360ra|{{centre|La malferma ceremonio de la pokalo okazis ĉe la [[Stadiono Azteka]]}}]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estos la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono estas planita okazi de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estas la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estas gastigata de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estas la unua lando, kiu gastigas tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estas la sesa, kiu gastigas almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigas unuafoje. La ĉampioneco estas la unua kiu prezentas 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=[[ESPN]]|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estas ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14-a de marto 2023|access-date=14-a de marto 2023}}</ref> [[dosiero:Trionda (cropped).jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la matĉopilko "Trionda"}}]] La 13-an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]] (antaŭurbo [[Zapopan]]), [[Monterejo]] ([[Guadalupe (Nuevo León)|Gvadalupo]]) (ĉiuj en Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ en Kanado), Nov-Jorko/Nov-Ĵerzejo ([[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]] ([[Foxborough]]), [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]] ([[Miami Gardens]]), [[Houston]], [[Dallas]] ([[Arlington (Teksaso)|Arlington]]), [[Los-Anĝeleso]] ([[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]]), [[Areo de la Golfo de San-Francisko|San-Franciska Golfa Areo]] ([[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]), [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj en Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazas de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistas el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancas al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko {{Q|Q134304762}} estis montrita. == 48 teamoj, iliaj tranoktejoj kaj trejnejoj == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- !teamo !tranoktejo !trejnejo |- | {{AlĝerioFB}} | ''The Oread Lawrence'', [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] | [[Universitato de Kansaso]], [[Lawrence (Kansaso)|Lawrence]], [[Kansaso]] |- | {{ArgentinoFB}} | ''Origin Kansas City Riverfront'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejna centro de [[Sporting Kansas City]], [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansasurbo]], [[Kansaso]] |- | {{AŭstralioFB}} | ''Claremont Hotel & Spa'', [[Berkelio (Kalifornio)|Berkelio]], [[Kalifornio]] | trejna centro de [[Oakland]] Roots (viroj) / Soul (inoj), [[Alameda (Kalifornio)|Alameda]], [[Kalifornio]] |- | {{AŭstrioFB}} | ''Bacara Resort'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | [[Universitato de Kalifornio en Santa Barbara]], [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara, Kalifornio]] |- | {{BelgioFB}} | ''Hyatt Regency Lake Washington'', [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] | klubo [[Seattle Sounders]], trejnejo kaj klubejo, [[Renton (Vaŝingtonio)|Renton]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{Flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio-Hercegovino]] | ''Asher Adams'', [[Sallaga Urbo]], [[Utaho]] | stadiono ''America First Field'' de [[Real Salt Lake]], Sandy, kantono Sallago, [[Utaho]] |- | {{BraziloFB}} | ''The Ridge'', Basking Ridge, [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | klubo [[New York Red Bulls]], trejnejo <small>''Columbia Park''</small>, Morristown, [[Kantono Morris (Nov-Ĵerzejo)|kantono Morris]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{KanadoFB}} | ''The Westin Bayshore'', [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] | futbaltrejnejo de [[Universitato de Brita Kolumbio]], [[Vankuvero]], [[Brita Kolumbio]] |- | {{Kaboverdo}} | ''Grand Hyatt Tampa Bay'', [[Tampo]], [[Florido]] | ''Waters Sportsplex'' |- | {{KolombioFB}} | ''Grand Fiesta Americana Country Club'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | akademio de la [[futbalklubo]] ''Atlas Fútbol Club'' en [[Gvadalaharo]] |- | {{KroatioFB}} | ''Hotel AKA Alexandria'', [[Alexandria (Virginio)|Alexandria]], [[Virginio]] | kristana mezlernejo ''Episcopal High School'' |- | {{KuracaoFB}} | ''Boca Raton [[Marriott International|Marriott]]'', [[Boca Raton]], [[kantono Palm Beach]], [[Florido]] | [[Florida Atlantika Universitato]] |- | {{ĈeĥioFB}} | ''[[Hilton Worldwide|Garden Inn]] Dallas-Arlington South'', [[Arlington (Teksaso)|Arlington]], [[Teksaso]] | stadiono de Mansfield, [[kantono Tarrant]], [[Teksaso]] |- | {{DR Kongo}} | ''Omni Houston Hotel'', [[Houston]], [[Teksaso]] | sporta parko de [[Houston]] |- | {{EkvadoroFB}} | ''Le Méridien Columbus'', [[Columbus (Ohio)|Columbus]], [[Ohio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[Columbus Crew]]'' |- | {{Egiptio}} | ''Northern Quest Resort'', [[Airway Heights (Vaŝingtonio)|Airway Heights]], [[Vaŝingtonio]] | [[universitato Gonzaga]], [[Spokane (Vaŝingtonio)|Spokane]], [[Vaŝingtonio]] |- | {{AnglioFB}} | ''The Inn at Meadowbrook'', Prairie Village, [[Kansaso]] | ''Swope Soccer Village'', [[Kansasurbo (Kansaso)|Kansas-urbo]], en la [[kantono Wyandotte]], [[Kansaso]] |- | {{FrancioFB}} | ''Four Seasons Hotel Boston'', [[Bostono]], [[Masaĉuseco]] | [[universitato Bentley]], [[Waltham (Masaĉuseco)|Waltham, Masaĉuseco]] |- | {{GermanioFB}} | ''Graylyn'', [[Winston-Salem]], [[Norda Karolino]] | [[universitato Wake Forest]], [[Winston-Salem]] |- | {{GanaoFB}} | ''Providence Biltmore'', [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]] | [[universitato Bryant]], [[Smithfield]], [[Rod-Insulo]] |- | {{Haitio}} | ''Sheraton'', [[Atlantic City]] (Atlantika urbo), [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Stockton]], ''Galloway'', [[kantono Atlantic]], [[Nov-Ĵerzejo]] |- | {{IranoFB}} | ''Tijuana [[Marriott International|Marriott]] Hotel'', [[Tijuana]], [[Malsupra Kalifornio]] | ''Club Tijuana Training Center'' |- | {{Irako}} | ''Greenbrier Resort'', White Sulphur Springs, [[kantono Greenbrier]], [[Okcidenta Virginio]] | ''The Greenbrier Sports Performance Centre'' |- | {{EburbordoFB}} | ''Hotel Du Pont'', [[Wilmington (Delavaro)|Wilmington]], [[Delavaro]] | [[stadiono]] de la futbalklubo [[Philadelphia Union]] |- | {{JapanioFB}} | ''Embassy Suites by [[Hilton Worldwide|Hilton]]'', [[Nashville]], [[Tenesio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Nashville SC'' |- | {{Jordanio}} | ''The Nines Hotel'', [[Portland]], [[Oregono]] | [[universitato de Portlando]] |- | {{MeksikoFB}} | ''Centro de Alto Rendimiento'', [[Meksik-Urbo]] | ''Centro de Alto Rendimiento'' |- | {{MarokoFB}} | hotelo ''[[Hilton Worldwide|Hilton]]'', ''Warren'', [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|kantono Somerset]], [[Nov-Ĵerzejo]] | ''Pingry School'' |- | {{NederlandoFB}} | ''Cascade Hotel'', [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], [[Misurio]] | trejnejo de la [[virina futbalo|virina]] [[futbalklubo]] ''Kansas City Current'' |- | {{Nov-ZelandoFB}} | ''[[Hyatt]] Regency'', [[San-Diego]], [[Kalifornio]] | stadiono ''Torero'' de la [[universitato de San-Diego]] |- | {{NorvegioFB}} | ''Wyndham Grand Hotel'', [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]], [[Norda Karolino]] | [[universitato de Norda Karolino]] en [[Greensboro (Norda Karolino)|Greensboro]] |- | {{Panamo}} | ''Nottawasaga Inn Resort'', New Tecumseth, kantono Simcoe, [[Ontario]] | ''Nottawasaga Training Site'' |- | {{ParagvajoFB}} | ''Signia by [[Hilton]] San Jose'', [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]], [[Kalifornio]] | ''Spartan Soccer Complex'' |- | {{PortugalioFB}} | ''Four Seasons Hotel'', [[kantono Palm Beach|Palm Beach]], [[Florido]] | ''Gardens North County District Park'' |- | {{KataroFB}} | ''Courtyard by [[Marriott International|Marriott]]'', Goleta, [[kantono Santa Barbara]], [[Kalifornio]] | ''Westmont College'', kristana universitato de [[liberalaj artoj|liberaj artoj]] en [[Santa Barbara]], Kalifornio |- | {{Sauda ArabioFB}} | ''Four Seasons'', [[Aŭstino|Austin]], [[kantono Travis]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Austin FC'' |- | {{SkotlandoFB}} | ''Renaissance Hotels'', [[Charlotte]], [[kantono Mecklenburg (Norda Karolino)|kantono Mecklenburg]], [[Norda Karolino]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Charlotte FC'' |- | {{SenegaloFB}} | ''The Heldrich Hotel'', [[New Brunswick (Nov-Ĵerzejo)|New Brunswick]], [[Nov-Ĵerzejo]] | [[universitato Rutgers]], sa |- | {{SudafrikoFB}} | ''Camino Real Hotels'', [[Pachuca de Soto]], [[Hidalgo]] | ''Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte'' (futbala kaj sportscienca universitato), [[San Agustín Tlaxiaca]], antaŭurbo de [[Pachuca de Soto]] |- | {{Sud-KoreioFB}} | ''The Westin'', [[Gvadalaharo]], [[Ĥalisko]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Deportivo Guadalajara ("Chivas")'' |- | {{HispanioFB}} | ''The Read House Hotel'', [[Chattanooga (Tenesio)|Chattanooga]], [[Tenesio]] | ''Baylor School'', kolegioprepara privata lernejo en Chattanooga |- | {{SvedioFB}} | ''The Westin'', [[Frisco (Teksaso)|Frisco]], [[Teksaso]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''[[FC Dallas]]'' |- | {{SvislandoFB}} | ''Fairmont Grand Del Mar'', [[San Diego]], [[Kalifornio]] | ''San Diego Jewish Academy'' |- | {{TunizioFB}} | ''InterContinental'', [[San Pedro Garza García]], [[Nuevo León]] | trejnejo de la futbalklubo CF [[Monterrey]] ("Rayados") |- | {{TurkioFB}} | ''Courtyard Mesa'', [[Mesa (Arizono)|Mesa]], [[Arizono]] | ''Arizona Athletic Grounds'' |- | {{UsonoFB}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Irvine (Kalifornio)|Irvine]], [[Kantono Orange (Kalifornio)|kantono Orange]], [[Kalifornio]] | ''[[Kantono Orange (Kalifornio)|Orange County]] Great Park'' |- | {{UrugvajoFB}} | ''Fairmont Hotels and Resorts'', [[Playa del Carmen]], [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Quintana Roo]] en la duoninsulo [[Jukatano]] | futbaltrenejo ''Mayakoba'' |- | {{Uzbekio}} | ''[[Marriott International|Marriott]]'', [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Georgio]] | trejnejo de la [[futbalklubo]] ''Atlanta United'' |} ==Grupa fazo== <div style="column-count:2;column-gap:20px;column-width:20em"> ===Grupo A=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{MeksikoFB}} || 3:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Sud-KoreioFB}} || 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ĈeĥioFB}} || 2:3 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Sud-AfrikoFB}} || 1:3 || '''1''' |} ===Grupo B=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KanadoFB}}|| 7:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{SvislandoFB}}|| 5:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Bosnio kaj HercegovinoFB}}|| 2:5 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KataroFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo C=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{BraziloFB}}|| 4:1 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{MarokoFB}}|| 2:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SkotlandoFB}}|| 1:1 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Haitio<!-- FB -->}} || 0:4 || '''0''' |} ===Grupo D=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{UsonoFB}}|| 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstralioFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{ParagvajoFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TurkioFB}} || 0:3 || '''0''' |} ===Grupo E=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{GermanioFB}}|| 9:2 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{Ebur-BordoFB}}|| 2:2 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{EkvadoroFB}} || 0:1 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{KuracaoFB}}|| 1:7 || '''1''' |} ===Grupo F=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{NederlandoFB}}|| 7:3 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{JapanioFB}} || 6:2 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SvedioFB}}|| 6:6 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{TunizioFB}} || 1:9 || '''0''' |} ===Grupo G=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{Egiptio<!-- FB -->}}|| 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{IranoFB}}|| 2:2 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{BelgioFB}}|| 1:1 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Nov-ZelandoFB}} || 3:5 || '''1''' |} ===Grupo H=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{HispanioFB}}|| 4:0 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{UrugvajoFB}}|| 3:3 || '''2''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{Kaboverdo<!-- FB -->}}|| 2:2 || '''2''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Saud-ArabioFB}}|| 1:5 || '''1''' |} ===Grupo I=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{FrancioFB}} || 6:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{NorvegioFB}} || 7:3 || '''6''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{SenegaloFB}} || 3:6 || '''0''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Irako<!-- FB -->}} || 1:7 || '''0''' |} ===Grupo J=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{ArgentinoFB}} || 5:0 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{AŭstrioFB}} || 3:3 || '''3''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{AlĝerioFB}} || 2:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{Jordanio<!-- FB -->}} || 2:5 || '''0''' |} ===Grupo K=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{KolombioFB}} || 4:1 || '''6''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{PortugalioFB}} || 6:1 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{DR Kongo<!-- FB -->}} || 1:2 || '''1''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{UzbekioFB}} || 1:8 || '''0''' |} ===Grupo L=== {| class="wikitable" style="width:350px; text-align: center;" |- bgcolor="#eeeeee" ! colspan="2" | Teamo !! Goloj !! Poentoj |- style="background-color:#ccffcc;" | style="width:2em;" | 1|| style="text-align: left;" | {{AnglioFB}} || 4:2 || '''4''' |- style="background-color:#ccffcc;" | 2|| style="text-align: left;" | {{GanaoFB}} || 1:0 || '''4''' |- | 3|| style="text-align: left;" | {{KroatioFB}} || 3:4 || '''3''' |- | 4|| style="text-align: left;" | {{PanamoFB}} || 0:2 || '''0''' |} </div><div style="clear: both;"></div> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] {{Projektoj}} * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com ({{en}}, {{es}}, {{fr}} kaj en sep pliaj lingvoj) {{Futbala Mondpokalo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] 2u1msgzt14bndsuky3kvihvtuhcy89w 0 931583 9416467 9272078 2026-06-28T21:08:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Jorge Rodríguez''', aŭ je plena nomo '''Jorge Jesús Rodríguez Gómez''' (n. la [[9-an de novembro]] [[1965]] en [[Barquisimeto]], [[Venezuelo]]) estas venezuela [[psikiatro]] kaj politikisto. Jorge Rodríguez estas nuntempe la Ministro pri Komunikado kaj Informo de Venezuelo.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics/venezuela-to-distribute-food-to-poor-colombians-amid-aid-tension-idUSKCN1Q71RT ''Venezuela stages own concerts in response to Branson's Live Aid show' ("Venezuelo prezentas proprajn koncertojn responde al la Live Aid-spektaklo de Branson")], reuters.com, retejo de la [[novaĵagentejo]] ''[[Reuters]]'', 18-a de februaro 2019</ref> Li antaŭe servis kiel Vicprezidanto de Venezuelo dum unu jaro, komencante en 2007, dum la regado de [[Hugo Chávez]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070118182202/http://english.eluniversal.com/2007/01/04/en_pol_art_04A821081.shtml ''Chávez designates former electoral director as Vice-President'' ("Chávez nomumas iaman balotdirektoron kiel Vicprezidanton'')], eluniversal.com, retejo de la nacia gazeto ''El Universal'', 4-a de januaro 2007, arkivigita sammonate, alirita 25-a de februaro 2019</ref> Li estas la frato de [[Delcy Rodríguez]], la nuna vicprezidanto de Venezuelo, kaj la filo de Jorge Antonio Rodríguez, kunfondinto kaj ĝenerala sekretario de la Socialista Ligo, partio kiu poste kunfandiĝis en la nunan regantan socialistan partion, la [[Partio Socialista Unuiĝinta de Venezuelo]] (PSUV). En 1976, kiam Jorge estis dekjara, lia patro estis torturita ĝismorte en venezuela malliberejo. Jorge Rodríguez studis [[medicino]]n ĉe la [[Centra Universitato de Venezuelo]] en [[Karakaso]] kaj specialiĝis pri [[psikiatrio]] ĉe la sama universitato. Li poste kompletigis postdiplomajn studojn pri klinika psikologio. Antaŭ ol iĝi vicprezidanto de Venezuelo en januaro 2007, li estis prezidanto de la Nacia Balota Komisiono (CNE). La 5-an de januaro 2020, li estis elektita kiel Parolanto de la Nacia Asembleo de Venezuelo fare de la nova Nacia Asembleo.<ref>[https://www.bote.ch/nachrichten/international/neues-parlament-in-venezuela-eingesetzt;art46446,1287322 artikolo ''Neues Parlament in Venezuela eingesetzt'' ("=Nova Parlamento inaŭgurita en Venezuelo"), de la svisa retejo ''bote.ch'' la 5-an de januaro 2020] ({{de}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://jorgerodriguez.psuv.org.ve ''La retejo de Jorge Rodríguez''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110223081534/http://www.psuv.org.ve/ |date=2011-02-23 }} ({{es}}) * [https://web.archive.org/web/20130411235856/http://www.vicepresidencia.gob.ve/info_mh_jr.php ''Jorge Rodríguez Gómez (Vicepresidencia de la República Bolivariana de Venezuelo)''] ({{es}}) {{vivtempo|Rodriguez, Jorge}} [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj kuracistoj]] i87ey2ezizd54jzbhjx27cpwfqar2y7 5 935389 9416125 9414312 2026-06-28T12:10:52Z Kani 670 /* Dua duono de 2026 */ Respondo 9416125 wikitext text/x-wiki == Propono Aŭstrio == *Propono [[Aŭstrio]], cele al [[UK 2026|UKo]]; se elektata, mi aldonos referencojn kaj plibonigos iomete. --aldonis, sen subskribo, uzanto kani je 22:53, 3 jan. 2026 :{{re|kani}} Mi tre subtenas la proponon ĝenerale. La teksto mem estas leginda ekde 2020 kaj sendube estas tute bona. Pri '''pli detalaj''' tekstoj (ĉefe distriktoj kaj komunumoj) jam multo fariĝis en la landoj Supra kaj Malsupra Aŭstrio, Vieno, Stirio, Karintio, pri Burgenlando ankaŭ kunlaboris iuj hungaroj, sed en la '''okcidenta parto''' la bazaj tekstoj pri Salcburgio estas pene kontentigaj, kaj tiuj pri Tirolo kaj Vorarlbergo estas malsufiĉaj. Tial mi preferus nomumon por aprilo, por ankoraŭ havi 7 semajnojn ekde nun plibonigi kaj ampleksigi la paĝojn pri Tirolo kaj Vorarlbergo. Mia juna filo ĵus duonjaron staĝas kaj nin povus tute ne interesi la okcidenta parto. Sed tamen la mizeraj truoj koncernas Aŭstrion, ili ne aŭtomate pleniĝos, kaj eblas uzi la okazon por forigi tekstan vakuon en la centro de Eŭropo: Pli sude, jes la tekstoj pri [[Suda Tirolo]] en Italio estas relative bone zorgitaj. Ankaŭ la nordaj tekstoj pri [[Bavario]] en Germanio kaj pri Svislando ĝenerale ricevis multajn laborhorojn antaŭ iom da jaroj, pri Svislando oni nur devus foje kontroli ĉu necesas ion nun aktualigi. Sed pri Tirolo kaj Vorarlbergo, malpli urĝe ankaŭ pri Salcburgio estos bone investi kelkajn dekojn da laborhoroj. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 6 feb. 2026 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 6 feb. 2026 (UTC) == Stato de 2006 == Saluton homoj, bonvolu noti la staton de tiu ĉi paĝo. Ĝi ankoraŭ estas malplena ek de aprilo kaj restas nur 10 tagoj ĝis tiam. Ni certe ne volas rehavi situacion ke la ĉefpaĝo estas malplena je la 1-a de la monato, ĉu ne? Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] @[[Uzanto:Kani|Kani]] kaj aliaj, ĉu vi povas helpi? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:51, 21 mar. 2026 (UTC) :{{re|Sj1mor|Kani|Dominik}} (kaj ĉiuj aliaj kiuj vidas tiun ĉi noton, kompreneble): Fakte, prave. Sed konsiderante ke mi origine volis la paĝon Aŭstrio por aprilo, kion vi pensus se ni simple plivastigus la prezentotempon de la paĝo [[Aŭstrio]] al marto ''kaj'' aprilo? Kaj pri posta kandidato mi ĵus havis la ideon proponi la paĝon '''[[Futbalo]]''' (leginda ekde aŭgusto 2022) por majo, eble same por du monatoj, do ankaŭ por junio, okaze de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] de la [[9-a de junio]] ĝis [[19-a de julio]] [[2026]]... Mi volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio, sed pri tio mi ne havis taŭgan ideon inter la kandidataj paĝoj de legindaj kaj elstaraj artikoloj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:27, 21 mar. 2026 (UTC) ::Mi estas por. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:40, 21 mar. 2026 (UTC) :::Cetere mi ĵus ankoraŭ metis mencion pri la [[UK 2026]] en la titolpaĝan resumon de la temo [[Aŭstrio]], kaj provis minimume koncizigi ĝin - ankoraŭ ĝi estas iom tro vasta kompare al aliaj resumoj. Sed aliflanke ni ne perfortu la resumon nur por ŝpari kelkajn milimetrojn aŭ cenimetrojn da longeco... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 21 mar. 2026 (UTC) ::::Laŭ mi ripeti artikolon dum du monatoj estas tro kaj tio donos la impreson ke nenio moviĝas en Vikipedio. Ni jam pasigis "de la semajno" al "de la monato" kaj la ĉiutagaj Aktualaĵoj estas subpremitaj al la tria etaĝo. Mi povas plibonigi la artikolon pri [[Graz]] ĝis la fino de la monato, por ke ĝi estu la artikolo por aprilo aŭ majo. Ŝajne UEA-aktivuloj iom prifajfas pri Vikipedio, se oni rigardas la staton de [[Graz]] aŭ de [[UK 2026]]. Krome en la listo de legindaj kaj elstaraj artikoloj estas ankoraŭ uzeblaj artikoloj. Kaj estas aliaj artikoloj, ekzemple mi ĵus trafis ampleksan artikolon [[Lajsana albatroso]] el kiuj unu individuo ĵus aperis en novaĵoj kiel plej aĝa reproduktanta birdo ĝis nun konstatita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:25, 21 mar. 2026 (UTC) :::::Nun [[Graz]] plialtiĝis de 7 000 ĝis 35 000. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:20, 21 mar. 2026 (UTC) ::::::{{re|Kani|Sj1mor|Dominik}} ''Davaj'', konsentite. La nuntempa teksto pri Graz estis mia revo kiam mi skribis ke mi ''"volonte por aprilo ankoraŭ proponintus iun alian paĝon pri Aŭstrio"''. Mi volas insisti, ke artikoloj de la monato (AdlM ) estas elektitaj legindaj aŭ elstaraj, sed estas ankoraŭ semajno, ambaŭ aspektas al mi konvinkaj, kaj laŭ mi ne estas problemo ene de semajno oficiale elekti ilin. Ĉu vi, Kani, volas oficiale proponi ilin por legindeco aŭ elstareco? Por AdlM ne gravos en kiu kategorio ili estos, la elekton kie vi proponas ilin mi lasas al vi. Tiam, se la elekto iros glate, en aprilo estus [[Graz]], en majo la [[lajsana albatroso]] kaj en junio [[futbalo]]. Cetere, Kani: la referencoj de lajsana albatroso povos ankoraŭ iom poluriĝi, pli esperantiĝi, ekzemple mi ĵus vidas ke eblas meti internan ligilon al la eldoneja paĝo [[HarperCollins]], tiun ligilon mi jam metas. Kaj ni povas komune serĉi ĉu ankoraŭ eblos trovi iujn ajn ne-anglajn referencon - la angla lingvo tie estas absolute hegemonia (mi jam povis, por komenco, enŝtopi unu germanlingvan referencon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:00, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::Eĉ plie (''padrone''?), mi sugestas ke ni eku vikipedian tradicion tiele ke ĉiujare la artikolo de la monato (AdlM) por [[marto]] estu de la lando gastigonta la ĉijara UK, kaj poste por [[aprilo]] la AdlM estu de la gastigonta urbo. Tio signifas ke ambaŭ artikoloj devus ĝis tiam atingi tian altan nivelon de kvalito (elektitaj legindaj aŭ eĉ elstaraj) rezulte de sufiĉe streĉa klopodo. Ĉu tio sencas? Eĉ se la gastigontaj temas pri malĉefa lando aŭ mezgranda urbo oni tamen certe havas sufiĉe da materialo en la vikipedioj por ke ĉe ni ili estu sufiĉe gravaj kaj notindaj. :::::::Same laŭ la elekto de futbalo por junio, eblas sugesti ke por atentoplena tutmonda evento, kiel monda pokalo, la AdlM de la propra monato estu tiu sporto aŭ la gastiganta lando. :::::::Ĉu en ordo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:55, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::Konsentite pri ĉio, inklude la sugestojn de Sj1mor, nur se ni kapablu elteni la tradicion. Tiuj estas tre bone elpensitaj. Fakte sentradicie tio foje okazis. Mi tuj kandidatigos la proponitajn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:04, 23 mar. 2026 (UTC) :::::::::Vi jam povas voĉdoni. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:13, 23 mar. 2026 (UTC) ::::::::::Ankaŭ mi ŝatas la proponon de Sj1mor pri provo starigi tian tradicion pri marto kaj aprilo. Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 23 apr. 2026 (UTC) == Dua duono de 2026 == Propono por julio: [[Hispana Enlanda Milito]], profitante, ke en tiu monato okazos en Leono (Hispanio) SAT-kongreso kun tiu temo. Mi povas revizii la tekston, aldoni referencojn ktp. Ĝi estas elstara artikolo. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Mi tre subtenas la proponon. Por postaj monatoj ni eble povas serĉi prioritate pri kulturaj aŭ eble geografiaj temoj en Ameriko, Afriko kaj orienta aŭ suda Azio, aŭ pri religiaj temoj sen rilatoj al centra aŭ okcidenta Eŭropo aŭ Azerbajĝano. Eble rilate al la nuna konflikto en Irano ion pri la antaŭŝijaisma historio de Irano, pri historiaj judoj tie, pri [[zaratuŝtrismo]], [[bahaismo]] aŭ [[jezidismo]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:32, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{por}} – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:42, 5 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Sj1mor|Dominik|Aidas}} Mi konfesas ke tiun ĉi diskutpaĝon oni ne facile trovas, sed ĉar vi pasinte jam trovis ĝin, ĉu eble iu el vi ankoraŭ ŝatas voĉdoni simbole por la artikolo de julio - mi scias ke Dominik deklaris esti en vikipaŭzo ekde 5 tagoj, sed eble li eĉ paŭzante povas mallonge voĉdoni, kaj Sj1mor kaj Aidas supozeble ie estas proksime. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 jun. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi estas {{por}}. Sed mi ankaŭ pensis ke decas ke la temoj estu diversaj kaj do ne ĉiuj estu rilataj al Eŭropo kaj eŭropanoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:25, 24 jun. 2026 (UTC) :::Same mi estas {{por}} kaj la temaroj de Thomas estus tre bonaj. Sed pri judismo en Irano aŭ pri jezidismo nun baki tiom bonegan vastan artikolon kiu estus balotita elstara artikolo ĝis mezo de julio, por tiam elektiĝi artikolo de aŭgusto, ŝajnas preskaŭ esti nerealisma. Mi ankoraŭ ne havas konkretan proponon por la monatoj post julio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:22, 24 jun. 2026 (UTC) ::::Nu, en la bieno de elstaraj tekstoj estas iuj kiuj ne estas eŭropaj, kvankam mi ankoraŭ ne vidis iun rilatan al antaŭŝijaisma Persio. Ekzemple estas la teksto [[Maĉupikĉuo]] - ĝi nur prezentiĝis titolpaĝe en unusola semajno de 2012, tio estas "preskaŭ ne artikolo de la monato". Tamen, kvankam Arbarulo estas tiom avida havi multajn ruĝajn ligilojn, al mi tamen ne plaĉas havi ruĝajn ligilojn en artikoloj de la monato. Do antaŭ proponi ĝin, necesus ankoraŭ poluri la tekston kaj krei plurajn flankajn artikolo(et)ojn... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:34, 24 jun. 2026 (UTC) :::::Krom [[Maĉupikĉuo]], ankaŭ [[Irano]] aŭ iu afrika lando povus bone funkcii. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:01, 26 jun. 2026 (UTC) ::::::Post du tagoj jen nova monato. Kiu estos la rezulto por julio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 28 jun. 2026 (UTC) l1b2i5r25up25j32o9oq6gr810gp7rj 0 936372 9416631 9312564 2026-06-29T05:37:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416631 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN|zomo=7}} '''Junĉen,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''运城,''' laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''運城,''' laŭ [[pinjino]] ''Yùnchéng'' estas prefektujnivela milionurbo en [[provinco]] [[Ŝanŝio]], en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:First View of Yuncheng.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vojangulo en Junĉen}}]] == Loĝantaro == En 2020 en la prefektujnivela urbego loĝis {{nombro|4774508}} homoj. == Geografio == Junĉen kuŝas averaĝe 370 m super la [[marnivelo]], sur areo de {{nombro|14183}} km² kaj konsistas el 13 dividoj. [[Linfen]] troviĝas 128, ĉefurbo [[Pekino]] 723, [[Ŝanhajo]] km aere laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/yuncheng_china/linfen_china]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Historio == [[Dosiero:Yuncheng Drum Tower 04 2013-09.JPG|eta|maldekstre|{{centre|Urbomuro}}]] Tiu ĉi areo estas unu el la naskiĝlokoj de la ĉina civilizo, ĉar ĝi naskiĝis kaj prosperis pro la [[salo]]. Apude kuŝas unu el la plej grandaj naturaj salaj lagoj en Ĉinio. La salo estis grava fonto de enspezoj kaj eĉ influis la regionajn komercajn vojojn, igante la lokon strategia ekonomia centro. Junĉen en 2000 estis deklarita prefektujnivela urbego. == Ekonomio == [[Dosiero:运城盐湖-2010 - panoramio - Li Meng.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Parto de la sala lago}}]] Origine la areo estas tradicia agrikultura regiono, dum ankaŭ nun oni produktas salon. La ĉefaj industriaj produktoj estas pezaj kaj malpezaj kamionoj, ŝarĝaŭtoj, busetoj, motoroj kaj motorcikloj. == Edukado == La prefektujnivela areo funkciigas 2 universitatojn kaj altlernejon. == Trafiko == [[Dosiero:运城中心车站 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Centra stacidomo}}]] Junĉen estas facile alirebla fervoje kaj ĉefvoje, eĉ ekzistas internacia flughaveno. == Klimato == La klimato estas kontinenta, musoninfluita duonarida klimato laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: BSk. La vintroj estas malvarmaj kaj tre sekaj, dum la someroj estas varmaj kaj humidaj. Pli ol 60% de la jara pluvokvanto okazas de junio ĝis septembro kaj la areo ricevas 2 219 horojn da sunbrilo ĉiujare. La averaĝa senfrosta periodo estas inter 188 kaj 238 tagoj. La averaĝa jara [[temperaturo]] estas {{GdC|14,5}} kaj varias inter {{GdC|9-21}}. En ĉiuj monatoj estas iom [[precipitaĵo]]j, resume en la jaro estas 497 mm. Inter decembro-marto apenaŭ estas precipitaĵo. {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Junĉen |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:康杰北路 - panoramio.jpg|<center>Ĉefvojo |Dosiero:运城恒大绿洲 - panoramio.jpg|<center>Pordego |Dosiero:无极之殿正照.jpg|<center>Palaco |Dosiero:DafoTempleJishan.jpg|<center>Templo |Dosiero:Smxgongcheng.jpg|<center>Digo |Dosiero:Fenglingdu Yellow River Railway Bridge and Tongguan (20170607075307).jpg|<center>Fervoja ponto |Dosiero:运城机场 - panoramio.jpg|<center>Flughaveno }} == Vidindaĵoj == * preĝejoj * urbomuro * palaco == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Lanciano|Italio}} (1995) * {{ĝemeleco|Araraquara|Brazilo}} (2005) * {{ĝemeleco|Marmande|Francio}} (2011) * {{ĝemeleco|Stepanavan|Armenio}} (2011) ==Fontoj== * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] 0p55i3cljzha513rtypi7856uagxyf0 0 943243 9416483 9369775 2026-06-28T21:31:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Josef Karel Šlejhar''' (naskiĝis la [[17-a de oktobro|17-an de oktobro]] [[1864]] en [[Stará Paka]] - mortis la [[3-a de septembro|3-an de septembro]] [[1914]] en [[Vinohrady (Prago)|Královské Vinohrady]] <ref name="matrikaz">[http://katalog.ahmp.cz/pragapublica/permalink?xid=59F81DED2E614234B6C7C4DC52A33CBE&scan=65#scan66 Matrika zemřelých, Vinohrady, sv. Alois, 1914-1918, s.61 (snímek 65)]</ref>) estis ĉeĥa [[Naturalismo|naturista]] verkisto. Li komencis sian literaturan agadon en 1886 kaj frue altiris atenton per arta originaleco kaj psikologia akreco. Lian verkadon karakterizas parte mistika tendenco, parte forta naturalismo en la bildigo. En la nova ĉeĥa novelaro, li estis unu el la plej strangaj, plej individuaj fenomenoj, kaj malgraŭ aliĝo al la programo de la "modernuloj" en 1896, li konservis sian artan sendependecon. Inter la multaj prozaj verkoj de Šlejhar estas ''Dojmy z přirody a společnost'' (Impresoj el Naturo kaj Socio, 1894), mistike kolorigita kolekto de noveloj kun akra socia tendenco, la kolektoj ''Zátiši'' (En la Krepusko, 1898) kaj ''V zášeři krbu'' (Ĉe la Krepuska Kameno, 1899). La romano ''Lípa'' (Tilio, 1901) prezentas la moralan kaj ekonomian malkreskon de la kampara vivo, kaj ''Peklo'' (Infero, 1902) estas parte bazita sur liaj observaĵoj en la sukerfabriko. == En Esperanto aperis == * '''La kapreolino''', trad. [[Rudolf Fridrich]] (La Kulturo II/1913, č. 11) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.munovapaka.cz/karel-josef-slejhar/d-42647/p1=22647 Městské muzeum Nová Paka: ''Josef Karel Šlejhar''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210307030540/http://www.munovapaka.cz/karel-josef-slejhar/d-42647/p1=22647 |date=2021-03-07 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Šlejhar, Josef Karel}} [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] 6bf00re8rwvfo5gew36vp8em6e6rgxe 0 943557 9416381 9376596 2026-06-28T18:50:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''John LINDLEY''' (naskita la 5-an de februaro 1799, en Old Catton, [[Norfolk]] ; mortis la 1-an de novembro 1865, en Acton Green, [[Middlesex]]) estis angla botanikisto, ĝardenisto kaj orkideologo. Lindley estis la unua botanikisto kiu kreis klasifikon de orkideoj kaj tial estas konsiderata la patro de moderna [[orkideologio]]. Li aparte interesiĝis pri [[Pteridofitoj]] ([[filikoj]]), [[fosilioj]], [[mikologio]] ([[fungoj]]), [[Briofitoj]] ([[muskoj]]), [[algoj]], kaj [[spermatofitoj]] ([[semplantoj]]). Lindley aktivis ĉefe kiel priskriba sistematikisto kaj publikigis plurajn meritoplenajn enciklopediecajn verkojn. Li estis dungita en 1818 ĉe la biblioteko de [[Joseph Banks]], kaj kvar jarojn poste fariĝis sekretario de la [[Reĝa Hortikultura Societo (Britio)|Reĝa Hortikultura Societo]].<ref name="Aitken, R. 2002, p. 371">Aitken, R., ‘Lindley, John’, in R. Aitken and M. Looker (eds) (2002) ''Oxford Companion to Australian Gardens'', South Melbourne, Oxford University Press. {{ISBN|0195536444}}. p. 371.</ref> Inter 1829 ĝis 1860 li estis profesoro ĉe [[University College de Londono|University College, Londono]]. La aŭtornomo '''Lindl.''' uzeblas por John Lindley rilate al [[scienca nomo]] en [[botaniko]]. Laborado pri siaj herbarioj verŝajne kaŭzis, ke Lindley suferis pro [[hidrarga veneniĝo]], kiu multe malpliigis lian produktivecon en maljuneco. La jenaj plantgenroj estis nomitaj laŭ li: ''Lindleya'' Nees (1821, nom. rej.), ''Lindleya'' Kunth (1824, nom. kons.), ''Neolindleya'' Kraenzl. (1899), ''Lindleyella'' Rydb. (1908), ''Lindleyella'' Schltr. (1914, nom. ileg.), ''Neolindleyella'' Fedde (1940), ''Lindleyara'' Garay & HR Sweet (1966), kaj ''Lindleycladus'' T.M. Harris (1979). Krome, la specifa epiteto de multaj plantspecioj rilatas al la nomo de Lindley. [[Dosiero:Appendix_to_the_first_twenty-three_volumes_of_Edwards's_Botanical_Register_-_Plate_9.png|alternative=|dekstra|eta|409x409ra|Plato el 'Skizo de la vegetaĵaro de la ''Swan River Colony'' (Cigna Rivero Kolonio)' de John Lindley]] == Verkaro (elekto) == * ''Rosarum Monographia. Or a Botanical History of Roses, to which is added an Appendix for the Use of Cultivators, in which the most remarkable Garden Varieties are systematically arranged.'' Ridgway, London 1820 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/10900856 cifereca]). * ''Digitalium Monographia. Sistens historiam botanicam Generis, Tabulis omnium Specierum hactenus cognitarum illustratam, ut plurimum confectis ad icones Ferdinandi Bauer penes Gulielmum Cattley.'' Bohte, London 1821. ([http://kvk.bibliothek.kit.edu/view-title/index.php?katalog=ARCHIVE_ORG&url=http%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fdigitaliummonog00lind&signature=SwmFftDtXy7iaYOXudEZUI2dEmQD2-k9-aqIJcOY-rI&showCoverImg=1 cifereca]) * ''A Synopsis of the British Flora. Arranged according to the natural Orders: Containing Vasculares, or flowering Plants.'' Longman, Rees, Orme, Brown, Green, London 1829. ([https://books.google.de/books?id=SvteAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false cifereca]) (2a eldono samloke 1835; 3. 3a eldono samloke 1841). * ''The Genera and Species of Orchidaceous Plants.'' Treuttel & Ridgway, London 1830–1840. ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/393248 cifereca]). * ''An Introduction to the natural System of Botany: or, A systematic View of the Organisation, natural Affinities, and geographical Distribution, of the whole vegetable Kingdom; Together with the Uses of the most important Species in Medicine, the Arts, and rural or domestic Economy.'' Longman, Rees, Orme, Brown, and Green, London 1830 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/7342454 biodiversitylibrary.org]). * John Lindley und William Hutton, Fossil Flora of Great Britain, or figures and descriptions of vegetal remains found in a fossil state in this country. James Ridgway, London 1831–1837. * ''Nixus Plantarum.'' Ridgway, London 1833 ([[iarchive:nixusplantarum00johngoog/page/n7/mode/1up|arkivita]]). * ''Sertum Orchidaceum. A Wreath of the most beautiful Orchidaceous Flowers.'' Ridgway, London 1837–1841 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/269762 cifereca]). * ''The theory of horticulture; or, An attempt to explain the principal operations of gardening upon physiological principles.'' Longman, Orme, Brown, Green, London 1840 ([https://books.google.co.cr/books?id=5uoDAAAAQAAJ&pg=PR1 cifereca]). ** 2-a pligrandigita eldono, Longman, Brown, Green, and Longmans, London 1855 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/38216005 cifereca]). * ''Pomologia Britannica or, Figures and descriptions of the most important varieties of fruit cultivated in Great Britain.'' H. G. Bohn, London 1841 ([https://www.biodiversitylibrary.org/item/73126#page/7/mode/1up biodiversitylibrary.org]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rhs.org.uk/about-the-rhs/pdfs/publications/lindley-library-occasional-papers/Volume-13-Nov-2015.pdf Contributions to the Bibliography of John Lindley - Occasional Papers from the RHS Lindley Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220816063725/https://www.rhs.org.uk/about-the-rhs/pdfs/publications/lindley-library-occasional-papers/Volume-13-Nov-2015.pdf |date=2022-08-16 }}, volumo 13, novembro 2015. Detaligas la pliajn kontribuojn de Lindley al tiaj verkoj kiel ''Penny Cyclopaedia'' kaj la ''Athenaeum.'' * [http://www.orchids.co.in/orchidologists/john-lindley.shtm Orchids.co: John Lindley's work on orchids] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lindley, John}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Linea Societo de Londono]] [[Kategorio:Anglaj taksonomiistoj]] [[Kategorio:Anglaj fungosciencistoj]] oml1w9bs30oxu844jg7u734ofckgyst 0 943586 9416406 9372783 2026-06-28T19:35:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Cholera historic pump sign - John Snow.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Pump Handle - John Snow - plaque.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250ra|Originala mapo per D-ro John Snow montranta la [[Akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio ([[d:Q607329]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://web.archive.org/web/20120211031543/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] 8iquktartmko6j7j64daij5iuvby8zu 0 944062 9416244 9376930 2026-06-28T14:34:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Johann Peter Gustav LEJEUNE DIRICHLET''' ([ləˈʒœn diʁiˈkleː]<ref>{{cite book|author=[[Duden]]redaktion|date=2015|title=Duden – Das Aussprachewörterbuch: Betonung und Aussprache von über 132.000 Wörtern und Namen|trans-title=Duden – The Pronouncing Dictionary: accent and pronunciation of more than 132.000 words and names|language=de|isbn=978-3-411-91151-6|at=312|volume=6|series=Duden - Deutsche Sprache in 12 Bänden}}</ref> naskiĝis la 13-an de februaro 1805 en [[Düren]] – mortis la 5-an de majo 1859 en [[Göttingen]]) estis germana [[matematikisto]]. Dirichlet instruis en Berlino kaj Göttingen kaj laboris ĉefe en la kampoj de [[Matematika analizo|analizo]] kaj [[nombroteorio]]. En nombroteorio, li pruvis specialajn kazojn de la [[lasta teoremo de Fermat]] kaj kreis la analitikan nombroteorion. En [[analitiko]], li antaŭenigis la teorion de [[Vico de Fourier|Fourier-serioj]] kaj estis unu el la unuaj, kiuj donis la modernan formalan difinon de [[Funkcio (matematiko)|funkcio]]. En matematika fiziko, li studis potencialan teorion, randvalorajn problemojn, varmoduzo kaj [[Fluidodinamiko|hidrodinamikon]]. == Laboro == Kvankam lia [[familia nomo]] estas Lejeune Dirichlet, oni ofte nomas lin per sia mononimo '''Dirichlet''', precipe pro rezultoj nomitaj laŭ li. Li estis edukita en Germanio kaj poste en [[Francio]], kie li lernis de multaj el la plej famaj matematikistoj de la tempo, inkluzive de [[Joseph Fourier|Fourier]]. Liaj metodoj provizis tute novan perspektivon, kaj liaj rezultoj estas inter la plej gravaj en matematiko. Nuntempe, liaj teknikoj estas pli popularaj ol iam ajn. La areo kie la laboro de Dirichlet estis plej grava, tamen, estas nombroteorio, kie oni povas diri, ke li estis la unua, kiu aplikis analizon al nombroteorio kaj tiel trovis antaŭe nesuspektitajn ligojn inter malsamaj branĉoj de matematiko. Lia unua disertaĵo estis pri la [[Lasta teoremo de Fermat|Lasta]] [[Lasta teoremo de Fermat|teoremo de Fermat]], por kiu li produktis partan pruvon por la kazo ''n'' = 5 kaj la pruvon por ''n'' = 14. La novaj metodoj de Dirichlet en nombroteorio estis komparitaj laŭ epokfara graveco al la [[analitika geometrio]] de [[René Descartes]]. Inter la signifaj verkoj de Dirichlet oni povas ankaŭ mencii la pruvon de la ekzisto de senfine multaj [[Primoj en aritmetika vico|primoj en ĉiu aritmetika vico]], kies termoj enhavas neniun komunan [[Faktorado de entjero|faktoron]], kaj ankaŭ la difinon de la nombro da klasoj de [[Kvadrata formo|kvadrataj formoj]]. Post la morto de Dirichlet, liaj prelegoj kaj verkoj pri nombroteorio estis publikigitaj de lia amiko kaj kolego [[Richard Dedekind]] en ''*Vorlesungen über Zahlentheorie'' *.<blockquote>''...Dirichlet kreis novan kampon en matematiko, aplikante la senfinajn seriojn, kiujn Fourier enkondukis en varmoteorion, al la esplorado de la ecoj de primoj. Li malkovris diversajn teoremojn, kiuj... estas la bazŝtonoj de novaj teorioj."'' - [[Carl Jacobi|CGJ Jacobi]] la 21-an de decembro 1846 en letero al [[Alexander von Humboldt]]</blockquote> == Metodoj kiuj originas de aŭ estas nomitaj laŭ Dirichlet == * [[:de:Dirichletscher Approximationssatz|La aproksima teoremo de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Bedingung|Dirichlet-kondiĉo]] * [[:de:Dirichletsche Betafunktion|La beta-funkcio de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Funktion|Dirichlet-funkcio]] (aŭ Dirichlet-saltfunkcio) * [[:de:Dirichlet-Randbedingung|Dirichlet-kerno]] * [[:de:Satz von Dirichlet (Primzahlen)|Teoremo pri la prima nombro de Dirichlet]] * [[:de:Dirichlet-Prinzip|Dirichlet-principo]] * [[:de:Dirichlet-limkondiĉo]] * [[:de:Dirichletreihe|Dirichlet-serio]] * [[:de:Dirichlet-Verteilung|Dirichlet-distribuo]] * [[Principo de kuniklo]] (akk tirkestoprincipo) * [[:de:diagramo de Voronoj|Dirichlet-dissekcio]] * [[:de:Kriterium von Dirichlet|La konverĝa kriterio de Dirichlet]] * Dirichlet-kunfaldaĵo (vidu [[Aritmetika funkcio|Numero-teoria funkcio#Kunfaldaĵo]] ) * [[:de:L-Funktion#Dirichletsche L-Funktionen|Dirichlet L-funkcioj]] * [[:de:Charakter (Mathematik)#Dirichlet-Charaktere|Dirichlet-karakteroj]] * [[Funkcio η|Dirichlet-η-funkcio]] * [[:de:Dirichletscher Einheitensatz|Aro de unuoj de Dirichlet]] * [[:de:Dirichletsches Teilerproblem|La dividanta problemo de Dirichlet]] * [[:de:Klassenzahlformel|Formulo de klasnumero]] * [[:de:Dirichletsche Lambdafunktion|Lambda funkcio de Dirichlet]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{MacTutor-biografio|id=Dirichlet}} * {{cite journal|last=Elstrodt|first=Jürgen|journal=Clay Mathematics Proceedings|title=The Life and Work of Gustav Lejeune Dirichlet (1805–1859)|year=2007|url=http://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf|access-date=13 June 2010|archive-date=7 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307174514/http://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210522140235/https://www.uni-math.gwdg.de/tschinkel/gauss-dirichlet/elstrodt-new.pdf |date=2021-05-22 }} * [https://web.archive.org/web/20120119082531/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_DIRICHLET__1 Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet – Œuvres complètes] – Gallica-Math {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dirichlet Lejeune, Johann Peter Gustav}} [[Kategorio:Familio Mendelssohn]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] 0w2g3nypzsxsl2yf89dve1c5tv99ji4 0 944146 9416583 9377386 2026-06-29T00:22:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416583 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jozef GREGOR''', pli bone konata kiel '''Jozef Gregor-TAJOVSKÝ''' (naskiĝis la 18-an de novembro 1874 en [[Tajov]] - mortis la 20-an de majo 1940 en [[Bratislavo]]), estis [[Slovakoj|slovaka]] romanisto, dramisto, poeto, instruisto kaj politikisto.<ref name="Bio">{{cite web|title=Jozef Gregor Tajovský|url=https://www.osobnosti.sk/osobnost/jozef-gregor-tajovsky-1026|website=osobnosti.sk|date=|access-date=24 April 2021|language=sk|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020005020/https://www.osobnosti.sk/osobnost/jozef-gregor-tajovsky-1026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Jozef Gregor Tajovský|url=https://zlatyfond.sme.sk/autor/70/Jozef-Gregor-Tajovsky|website=zlatyfond.sme.sk|date=|access-date=24 April 2021|language=sk}}</ref> Kiel romanisto, li estas konsiderata gvida figuro de la dua ondo de slovaka literatura [[Realismo (arto)|realismo]] kaj kiel dramisto, li estas la fondinto de slovaka realisma dramo. Liaj teatraĵoj ankoraŭ estas parto de la kerna repertuaro de slovakaj profesiaj teatroj, inkluzive de la [[Slovaka Nacia Teatro]], same kiel diversaj aliaj enlandaj kaj eksterlandaj scenejoj. == Verkado == Jozef Gregor Tajovský estas konsiderata reprezentanto de slovaka [[Realismo (arto)|realismo]]. Liaj verkoj prezentas la sorton kaj vivon de la slovaka popolo, iliajn problemojn kaj ilian moralecon. Li ofte portretas la pejzaĝon de sia patrujo, emfazante sociajn kaj aktualajn politikajn kaj sociajn problemojn. Kune kun sia akra kritiko de la regantaj kondiĉoj, li ofte uzas humuron. Li verkis plejparte rakontojn kaj teatraĵojn, malpli ofte novelojn kaj felietonojn, kaj ankaŭ kelkajn politikajn artikolojn. Li ankaŭ produktis kelkajn tradukojn de rusa literaturo ([[Anton Ĉeĥov|A. P. Ĉeĥov]], [[L.N.Tolstoj|L. N. Tolstoj]]). La plej multaj el la rakontoj de Gregor, komence disvastigitaj per revuoj kaj periodaĵoj, kaj poste kolektitaj en diversaj volumoj (ekz., ''Z dedini'', ''Besednice'', ''Smutné nôty'' ), centriĝis ĉirkaŭ kamparaj temoj. Li ofte skribis pri alkoholismo, [[hungarigo]], libereco kaj politika aŭtonomio, familio kaj sociaj rilatoj. Lia laboro en la teatra kampo (ekz., "Ženský zákon", "Nový život", "Statky-zmätky", "V službe", "Hriech", "Tma", "Smrť Ďurka Langsfelda", "Jej prvý román") ofte dependis ankaŭ de priskriboj de kamparaj medioj. <ref>{{cite web|title=Jozef Gregor Tajovský - životopis|url=https://www.jozefmurgas.sk/jozef-gregor-tajovsky-zivotopis|website=jozefmurgas.sk|date=|access-date=25 April 2021|language=sk|trans-title=Jozef Gregor Tajovský – Biography}}</ref> == Verkaro == === Skribaĵoj === * ''Na mylných cestách'' (1893) * ''Čarodejné drevo'' (1896) * ''Starého otca rozpomienky'' (1896) * ''Rozprávky pre ľud'' (1896/1900) * ''Ferko'' (1897) * ''Rozpomienka'' (1897) * ''Omrvinky'' (1897) * ''Z dediny'' (1897) * ''Jastraby'' (1898) * ''Rozprávky'' (1900) * ''Úžerník a iné články'' (1901) * ''Mládenci'' (1902) * ''Maco Mlieč'' (1903) * ''Apoliena'' (1903) * ''Nové časy'' (1904) * ''Besednice'' (1904) * ''Smutné nôty'' (1907) === Teatroj === * "Sľuby" (1898) * "Ženský zákon" (1900) * "Nový život" (1901) * "Medveď" (1903) * "Matka" (1906) * "[[:sk:Statky-zmätky|Statky-zmätky]]" (1909) * "V službe" (1911) * "Hriech" (1911) == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Kanto_super_lulilo.jpg|eta|267x267ra|Kovrilpaĝo de ''Kanto super lulilo'', Prago, [[1976]]]] * '''Renkonto''', trad. [[Pavel Rosa]]. Aperis en la [[Ĉeĥoslovaka antologio]] * '''Por aĉeti panon''', tradukis [[Eduard V. Tvarožek|E.V.T.]] Aperis en la [[Slovaka Antologio]] * '''Kanto super lulilo''' (ok slovakaj aŭtoroj: [[Ľudmila Podjavorinská]]; [[Peter Jilemnický]], [[Jozef Gregor Tajovský]], [[Ján Smrek]], [[Laco Novomeský]], [[Ján Kostra]], [[Ján Bodenek]], [[Vojtech Mihálik]], redaktis O. Kníchal - Praha: MEM, Čs. Sekcio, 1976. - 29 p., ilustr.), trad. [[Oldřich Kníchal]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.ekniznica.sk/kniha/tajovsky_jozef_gregor_statky_zmatky_kapitola_1.php Statky zmätky]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080429000000/https://web.archive.org/web/20080429160810/http://www.ekniznica.sk/kniha/tajovsky_jozef_gregor_statky_zmatky_kapitola_1.php |date=2008-04-29 }}, la 29-an de aprilo 2008 * [https://zlatyfond.sme.sk/autor/70/Jozef-Gregor-Tajovsky Tekstoj] * [http://digitalna.kniznica.info/s/pOmaQ8NYvB TAJOVSKÝ, Jozef Gregor. ''Na front a iné rozprávky''] . Turčiansky sv. Marteno : Svetová knižnica, 1920. 63 s. * [http://digitalna.kniznica.info/s/qvv1BNa27x TAJOVSKÝ, Jozef Gregor. ''Rozprávky o československých legiach v Rusku''] . Bratislavo Komenio, 1920. 276 s. * TAJOVSKÝ, Jozef Gregor, Ferdinand Klátik. [http://digitalna.kniznica.info/s/BY8W24PjNz ''Malý kultúrny zemepis Slovenska : Stolice: Oravská, Liptovská a Zvolenská''] . En [[Irkutsko|Irkutsk]] : Československá tlačová kancelária v Rusku, 1919. Knižnica Slovenských hlasov č. 8. 46 s. * [http://digitalna.kniznica.info/s/nxW3OLn4Qp TAJOVSKÝ, Jozef Gregor. ''Malý kultúrny zemepis Slovenska 1 : Stolica turčianska.''] En [[Jekaterinburgo|Jekaterinburg]] : Odbočka Československej Národnej Rady v Rusku, 1918. Knižnica Slovenských hlasov č. 2. 16 s. * [http://digitalna.kniznica.info/s/jExlCDdygG TAJOVSKÝ, Jozef Gregor. ''Malý kultúrny zemepis Slovenska 2 : Stolica trenčianska''] . En Jekaterinburg: Nákladom Odbočky Československej Národnej Rady v Rusku, 1918. Knižnica Slovenských hlasov č. 4. 29 s. * [http://digitalna.kniznica.info/s/VuX22bVo5H TAJOVSKÝ, Jozef Gregor. ''Malý kultúrny zemepis východného Slovenska : Stolice spišská, šarišská, zemplínska, užhorodská a abanovozámska''] . En Jekaterinburg: Československá tlačová kancelária v Rusku, 1919. Knižnica Slovenských hlasov, č. 6. 32 s. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gregor-Tajovský, Jozef}} [[Kategorio:Slovakaj instruistoj]] [[Kategorio:Slovakaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] [[Kategorio:Slovakaj dramistoj]] ow8zt065rb8jy13qvkkdhe9h0p9ccvu 10 945214 9416872 9413218 2026-06-29T11:21:37Z ~2026-37188-48 259512 marko 9416872 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = Vinberkulturo en Italio | titolo = [[Vitikulturo en Italujo]] | stato = collapsed | bildo = | stilo de paraj = background:#eeeeee | bildo = [[File:Pinot_Noir_grapes_after_veraison.jpg|100px]] | listo1 = [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta|Valle d'Aosta]] {{·}} [[Vinberkultivaĵo en Piemonto|Piemonto]] {{·}} [[vitikulturo en Lombardio|Lombardio]] {{·}} [[Vinberkulturo en Sardio|Sardio]] {{·}} [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia|Friuli-Venecia Giulia]] {{·}} [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo|Trentino-Alta Adiĝo]] {{·}} [[Vinberkulturo en Ligurio|Ligurio]] {{·}} [[Vinberkulturo en Veneto|Veneto]] {{·}} [[Vitikulturado en Emilio-Romagna|Emilio-Romagna]] {{·}} [[Vitikulturo en Toskano|Toskano]]{{·}} [[Vitikulturado en Marko|Marko]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Eŭropo|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qsz33vrerh6vt1bzper0x312km455et 0 945373 9416470 9387304 2026-06-28T21:12:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416470 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jorja''' '''FOX''' (naskita la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1968]] en [[Novjorko]]) estas usona aktorino.<ref>{{Cite web|date=June 27, 2022|title=Today in History: July 7|url=https://apnews.com/f3c9d50af3917f8bdcd679f6ef00e0ad|access-date=August 10, 2023|website=The Associated Press}}</ref> Ŝi unue ekaktoris per revenanta rolo en la medicina dramo ER de [[National Broadcasting Company|NBC]] kiel D-rino Maggie Doyle de 1996 ĝis 1999. Ŝi poste aperis en revenanta rolo kiel Spionagento Gina Toscano en la politika dramo de NBC [[La Okcidenta Alo|''The White House'']] en 2000. Ŝi ludis Sarah Sidle en la krimdrama serio ''[[:en:CSI:_Crime_Scene_Investigation|CSI: Crime Scene Investigation]]'', dum multaj sezonoj kiel ĉefrolulo (2000–2007, 2010–2015)<ref>{{Cite web|last=Michael Ausiello|date=July 20, 2011|title=CSI Exclusive: Jorja Fox Rejoins Series Regular Ranks –|url=http://www.tvline.com/2011/07/csi-jorja-fox-series-regular-season-12/|access-date=2013-12-10|publisher=TVLine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816135929/http://www.tvline.com/2011/07/csi-jorja-fox-series-regular-season-12/|archivedate=2011-08-16}}</ref> kaj poste en revenanta rolo (2008–2010). Ŝi ripetis la rolon en la daŭriga serio CSI: Las Vegas, kiu premieris la 6-an de oktobro 2021. Kune kun kantistino kaj gitaristino Heather Grody, Fox fondis la produktentreprenon "Honey Pot", kiu specialiĝas pri teatraĵoj kaj muzikaloj. Ŝi estas [[vegetarano]] kaj kunlaboris kun [[PETA]] por reklami ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.jorjafox.com}} * {{IMDb nomo|0289080|Jorja Fox}} * [http://www.accesshollywood.com/video_251543 Access Hollywood ''Thanking the Monkey'' Book Launch Video] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fox, Jorja}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Vegetaranaj aktivuloj]] 6xn4ezsqom6aq18nxautd5vv1qpm0jp 0 945903 9416510 9392621 2026-06-28T22:18:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416510 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Joseph John CAMPBELL''' (naskiĝis la 26-an de marto 1904 en [[White Plains]], [[Novjorkio]] – mortis la 30-an de oktobro 1987 en [[Honoluluo]], [[Havajo]]) estis usona verkisto kaj la edzo de Jean Erdman.<ref>{{Cite web|title=Jean Erdman {{!}} Department of Dance {{!}} University of Washington|url=https://dance.washington.edu/people/jean-erdman|access-date=2025-11-30|website=dance.washington.edu}}</ref> Li estis profesoro pri literaturo ĉe la Sarah Lawrence College, kiu laboris pri [[kompara mitologio]] kaj kompara religio. Lia verko kovras multajn aspektojn de la [[homa kondiĉo]]. La plej konata verko de Campbell estas lia libro ''The Hero with a Thousand Faces'' (1949), en kiu li diskutas sian teorion pri la vojaĝo de la arketipa [[heroo]] dividita de mondaj [[Mito|mitologioj]], nomata la ''[[monomito]]''. Ekde la publikigo de ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'', la teorioj de Campbell estis aplikitaj de vasta gamo da modernaj verkistoj kaj artistoj. Lia filozofio estis resumita per lia propra ofte ripetata frazo: "Sekvu vian [[Feliĉo|feliĉon]]." <ref>[http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 Campbell's biography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110324000000/https://web.archive.org/web/20110324201327/http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=11 |date=2011-03-24 }} and [http://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 Joseph Campbell: "Follow Your Bliss"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171111000000/https://web.archive.org/web/20171111103839/https://www.jcf.org/new/index.php?categoryid=31 |date=2017-11-11 }} from the Joseph Campbell Foundation website.</ref> Li gajnis rekonon en [[Holivudo]] kiam [[George Lucas]] agnoskis, ke la verkaro de Campbell influis lian sagaon ''[[Star Wars]]''. == Verkado == Campbell kunaŭtoris sian unuan verkon, ''A Skeleton Key to Finnegans Wake,'' kun Henry Morton Robinson en 1939, pri James Joyce. En ĝi, Campbell kaj Robinson provis proponi sian propran interpreton de la verko de Joyce. En 1949, Campbell publikigis ''The Hero with a Thousand Faces'' kiel sola aŭtoro. Ĉi tiu verko esploras la motivon de la vojaĝo de la heroo ([[d:Q1542815]]). Komence konata nur al malgranda publiko, ĝi akiris pli larĝan rekonon tra la jardekoj. La kvarvoluma verko de Campbell, ''La Maskoj de'' Dio, publikigita inter 1959 kaj 1968, kovras la mitologion de la tuta mondo, de antikvo ĝis la moderna epoko. Dum ''La Heroo kun Mil Vizaĝoj'' fokusiĝas al la komunaĵoj de mitologio, la libroj de ''La Maskoj de Dio'' koncentriĝas al la historiaj kaj antropologiaj variaĵoj, kiujn la monomito enkorpigas (la "popolaj ideoj"). La kvar volumoj estas dividitaj en: ''Primitiva Mitologio'', ''Orienta Mitologio'', ''Okcidenta Mitologio'' kaj ''Kreiva Mitologio''. == Verkaro == * ''Where the Two Came to Their Father: A Navaho War Ceremonial'' (1943). kune kun Jeff King kaj Maud Oakes. * ''A Skeleton Key to Finnegans Wake'' (1944). kune kun Henry Morton Robinson. * ''The Hero With a Thousand Faces'' (1949). * ''The Masks of God'' (1959–1968). ** Volume 1, ''Primitive Mythology'' (1959) ** Volume 2, ''Oriental Mythology'' (1962) ** Volume 3, ''Occidental Mythology'' (1964) ** Volume 4, ''Creative Mythology'' (1968) * ''The Flight of the Wild Gander: Explorations in the Mythological Dimension'' (1968). * ''Myths to Live By'' (1972). * ''The Mythic Image'' (1974). * ''The Inner Reaches of Outer Space: Metaphor As Myth and As Religion'' (1986). * ''Historical Atlas of World Mythology'' ** Volume I: ''The Way of the Animal Powers'' (1983). ** Volume II: ''The Way of the Seeded Earth'' (1988). * ''The Power of Myth'' (1988). kune kun Bill Moyers == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Klasifiko de Aarne-Thompson-Uther|Aarne-Thompson klasifiksistemoj]] * Arketipa literaturkritiko * ''[[La ora branĉo]]'' * Politeisma mito kiel psikologio * [[Vladimir Propp]] * [[Marija Gimbutas]] * Religio kaj mitologio * Analizo de manuskripto * ''La Sep Bazaj Intrigoj'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|nm0132603}} * [https://www.jcf.org/ Joseph Campbell Foundation] * [http://www.pacifica.edu/joseph_campbell_at_pacifica.aspx The Joseph Campbell Library at Pacifica Graduate Institute] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Campbell, Joseph}} [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiosciencistoj]] [[Kategorio:Usonaj antropologoj]] [[Kategorio:Simbologoj]] 9xvv9flbzhrc5tmijc5q0lf7no4jnkg 0 946311 9416367 9411192 2026-06-28T18:14:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=John Everett Millais, memportreto je 1880}} '''Siro John Everett MILLAIS, 1-a Baroneto''' [ ˈmilɛː ] / ˈmɪleɪ /; naskiĝis la 8-an de junio 1829 en [[Southampton]] - mortis la 13-an de aŭgusto 1896 en [[Londono]]) estis angla pentristo kaj ilustristo, kiu estis unu el la fondintoj de la [[La Antaŭ-Rafaelida Frataro|Antaŭrafaelita Frataro]]. Li estis [[mirinfano]], kiu, dek unu-jaraĝa, fariĝis la plej juna studento, kiu eniris la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝan Akademion]]. La Antaŭrafaelita Frataro estis fondita ĉe lia familia hejmo en Londono, ĉe 83 Gower Street (nun numero 7). Millais fariĝis la plej fama eksponento de la stilo, lia pentraĵo ''Kristo en la domo de siaj gepatroj'' (1849-50) generis konsiderindan polemikon pro ĝia [[Realismo (arto)|realismo]], kaj li produktis bildon, kiu povus servi kiel la enkorpigo de la historia kaj naturalisma fokuso de la grupo, ''Ophelia'', en 1851-1852. [[Dosiero:Millais_2.jpg|maldekstre|eta|Foto de Millais, {{Ĉirkaŭ|1854}}]] Meze de la 1850-aj jaroj, Millais transformiĝis for de la antaŭrafaela stilo por disvolvi novan formon de [[realismo]] en sia arto. Liaj pli postaj verkoj estis grandege sukcesaj, igante Millais unu el la plej riĉaj artistoj de sia tempo, sed kelkaj iamaj admirantoj, inkluzive de [[William Morris|William Morris,]] vidis tion kiel elvendon (Millais fifame permesis, ke unu el siaj pentraĵoj estu uzata por sentimentala sapreklamo). Dum ĉi tiuj kaj fruaj 20-jarcentaj kritikistoj, legante arton tra la lenso de [[Modernismo]], rigardis multon el lia pli posta produktado kiel mankhava, ĉi tiu perspektivo ŝanĝiĝis en la lastaj jardekoj, ĉar liaj pli postaj verkoj estis vidataj en la kunteksto de pli vastaj ŝanĝoj kaj progresintaj tendencoj en la pli larĝa arta mondo de la malfrua 19-a jarcento, kaj nun povas esti vidataj kiel antaŭdirantaj pri la arta mondo de la nuntempo. [[Dosiero:Photo_assemblage_of_J._E._Millais'_family,_circa_1870.jpg|maldekstre|eta|Foto-asembleo de la familio de Millais {{Ĉirkaŭ|1870}} Nomoj en plenmezura bildo.]] La persona vivo de Millais ankaŭ ludis signifan rolon en lia reputacio. Lia edzino Effie antaŭe estis edziniĝinta al la kritikisto [[John Ruskin]], kiu subtenis la fruajn verkojn de Millais. La [[Nuligo de geedzeco|nuligo]] de la geedzeco de Ruskin kaj la posta geedzeco de Effie kun Millais foje estis ligitaj al lia stilŝanĝo. Ŝi ankaŭ fariĝis potenca reklamanto de lia verkaro kaj ili kunlaboris por certigi komisiojn kaj vastigi siajn sociajn kaj intelektajn rondojn. John Everett Millais ĝenerale enfokusigis siajn pentraĵojn al figuroj, kun fortaj kolorkontrastoj inter la fono kaj la figuro, ekzemple la uzo de (bril)hela vesto kontraŭ malhela ekrano. [[Dosiero:John Everett Millais - Christ in the House of His Parents (`The Carpenter's Shop') - Google Art Project.jpg|eta|280ra|''[[Kristo en la domo de siaj gepatroj]]'', (1854–1860)]] [[Dosiero:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|eta|280ra|''La Knabaĝo de Raleigh'' ([[:en:The_Boyhood_of_Raleigh|angle]]), olea pentraĵo sur kanvaso, 1870. Maristo diras al la juna [[Walter Raleigh]] kaj lia frato la rakonton de kio okazis dum vojaĝo.]] == Antaŭrafaelitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:John_Everett_Millais_-_Mariana_-_Google_Art_Project.jpg| ''Mariana'', 1851 Dosiero:Millais_-_Die_Rückkehr_der_Taube_zur_Arche_Noah.jpg|alternative=The Return of the Dove to the Ark (1851) Ashmolean Museum, Oxford| ''La reveno de la kolombo al la [[Arkeo de Noa|arkeo]]'' (1851), [[Muzeo Ashmolean]], Oksfordo Dosiero:John_Everett_Millais_-_Ophelia_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Ophelia (1851–52) Tate Britain, London| ''Ophelia'' (1851–52) [[Tate Britain]], Londono Dosiero:Millais_Order_of_Release.jpg|alternative=The Order of Release (1852–53) Tate Britain, London| ''La Ordo de liberigo'' (1852–53) Tate Britain, Londono </gallery> === Plipostaj verkoj === <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Millais_-_Überfahrt_nach_Nordwest.jpg|''La Nordokcidenta Trairejo'' (1874) Tate Britain, Londono Dosiero:CherryRipe1879_by_John_Everett_Millais.jpg|''[[:en:Cherry_Ripe_(painting)|Cherry Ripe]]'' (''Ĉerizmatura'', 1879), privata kolekto Dosiero:Millais_statue_3.jpg|''John Everett Millais'' (1905), [[Thomas Brock]], Tate Britain </gallery> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Millais,_John_Everett_(Sir)_-_Pizarro_Seizing_the_Inca_of_Peru_-_Google_Art_Project.jpg|''Pizarro Seizing the Inca of Peru'' (1846) Dosiero:Huguenot_lovers_on_St._Bartholomew's_Day.jpg|alternative=A Huguenot on St Bartholomew's Day (1851–52)|''A Huguenot on St Bartholomew's Day'' (1851–52) Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Mrs_Coventry_Patmore_-_1010_-_Fitzwilliam_Museum.jpg|''Mrs Coventry Patmore'' (Emily Augusta Patmore) (1851) Fitzwilliam Museum Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_rescue_-_Google_Art_Project.jpg|''The Rescue'', (1855), [[Nacia Galerio de Viktorio]], [[Melburno]] Dosiero:Millais_-_Das_Tal_der_Stille.jpg|''The Vale of Rest'' (1858–59) Tate Britain, London Dosiero:Bright_Eyes_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG003135.jpg|''Bright Eyes'' (1877), [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/2638 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:John_Everett_Millais_The_Black_Brunswicker.jpg|''The Black Brunswicker'' (1860) Dosiero:Parable_-_The_Leaven_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004396.jpg|''Parable - The Leaven'' (c. 1860), [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3780 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Parable_-_The_Hidden_Treasure_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004395.jpg|''Parable - The Hidden Treasure'' (c. 1860), [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3779 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Parable_-_The_Pharisee_and_the_Publican_-_Sir_John_Everett_Millais_-_ABDAG004397.jpg|''Parable - The Pharisee and the Publican'' (c. 1860), [https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/3781 Aberdeen Archives, Gallery & Museums Collection] Dosiero:Madeleine_undressing_–_Eve_of_St_Agnes,_John_Everett_Millais.jpg|''The Eve of St Agnes'' (1863) en la [[Brita Reĝa Kolekto]] <!--Dosiero:Charlie_Is_My_Darling.jpg|''Charlie Is My Darling'', 1864--> Dosiero:Esthermillais.jpg|alternative=Esther (1865) Private Collection|''Esther'' (1865), privata kolekto Dosiero:Millais_-_Vanessa,_1868.jpg|alternative=Vanessa (1868) Liverpool Museums Service|''Vanessa'' (1868)<br /><br /> Liverpool Museums Service Dosiero:John_Everett_Millais_-_Chill_October.JPG|''Chill October'' (1870), privata kolekto Dosiero:John_Everett_Millais_-_A_Flood.JPG|''A Flood'' (1870), Manchester Art Gallery Dosiero:The_Knight_Errant_b_John_Everett_Millais_1870.jpg|''The Knight Errant'' (1870), Tate Britain Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_Martyr_of_the_Solway_-_Google_Art_Project.jpg|''The Martyr of the Solway'' (1871), [[Walker Art Gallery]] Dosiero:John_Everett_Millais_-_Hearts_are_Trumps_-_Google_Art_Project.jpg|''Hearts are Trumps'' (1872), Tate Britain Dosiero:EFFIE.jpg|''Portrait of Effie Millais'' (1873), Perth Museum and Art Gallery Dosiero:John_Everett_Millais_-_The_Yeoman_of_the_Guard_-_Google_Art_Project.jpg|''The Yeoman of the Guard'' (1876) Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_The_Sound_of_Many_Waters_-_84.112.1_-_Fyvie_Castle.jpg|''The Sound of Many Waters'' (1876) Dosiero:Lillie_Langtry_by_Millais.jpg|''A Jersey Lily'' (1878) Dosiero:The_Princes_in_the_Tower_by_John_Everett_Millais_(1878).png|''The Princes in the Tower '' (1878), Royal Holloway College Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Princess_Elizabeth_in_Prison_at_St_James’s_-_THC0045_-_Royal_Holloway,_University_of_London.jpg|''Princess Elizabeth in Prison at St James's'' (1879), Royal Holloway College Dosiero:Louise_Jane_Jopling_(née_Goode,_later_Rowe)_by_Sir_John_Everett_Millais,_1st_Bt.jpg|Louise Jane Jopling (1879) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery (London)]] Dosiero:Acgladstone2.jpg|''Portrait of William Ewart Gladstone'' (1879) <!--Dosiero:Millais_-_Self-Portrait.jpg|''Self-portrait'' (1881)--> Dosiero:Benjamin_Disraeli,_1st_Earl_of_Beaconsfield_(by_Sir_John_Everett_Millais,_1881)_-_National_Portrait_Gallery_(NPG_3241).jpg|''Portrait of Benjamin Disraeli'' (1881) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery]] Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Alfred_Tennyson_(1809–1892),_1st_Baron_Tennyson,_FRS_-_LL_3613_-_Lady_Lever_Art_Gallery.jpg|''Portrait of Alfred Tennyson'' (1881) Dosiero:John_Henry_Newman_by_Sir_John_Everett_Millais,_1st_Bt.jpg|''[[John Henry Newman]]'' (1881) [[Nacia Portretgalerio (Britio)|National Portrait Gallery (London)]] Dosiero:John_Everett_Millais_(1829-1896)_-_Robert_Arthur_Talbot_Gascoyne-Cecil,_3rd_Marquess_of_Salisbury_-_NPG_3242_-_National_Portrait_Gallery.jpg|''Portrait of the Marquess of Salisbury'' (1883) Dosiero:An_Idyll_of_1745_(Millais).jpg|''An Idyll of 1745'' (1884). La tri artistinaj modeloj dekstre estis la fratinoj Lily Pettigrew (1870–1920); Hetty Pettigrew (1867–1953) kaj Rose Pettigrew (1872–1905) Dosiero:RoseberyMillais.jpg|''Earl of Rosebery'' (1886) Dosiero:Millais_-_Portia.jpg|''Portia'' (1886) Dosiero:John_Everett_Millais_-_Christmas_Eve.jpg|''Christmas Eve'' (1887) Dosiero:Sullivan_by_Millais.jpg|''Portrait of Arthur Sullivan'' (1888) Dosiero:Grey_lady.JPG|''The Grey Lady'' (1888)<br /><br /> Private Collection Dosiero:John_Everett_Millais_-_Glen_Birnam.JPG|''Glen Birnam'' (1891) Dosiero:John_Everett_Millais_-_Blow_Blow_Thou_Winter_Wind_-_Google_Art_Project.jpg|''Blow, Blow, Thou Winter Wind'' (1892) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/57/Exhibition_of_works_by_the_late_Sir_John_Everett_Millais%2C_Bart.%2C_president_of_the_Royal_Academy_-_Winter_exhibition%2C_twenty-ninth_year%2C_MDCCCXCVIII_%28IA_exhibitionofwork1898roya%29.pdf 1898 Royal Academy exhibition of Millais' work - catalogue] * {{cite book|author=Millais, John Everett|url=https://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/collections/paintings/gallery2/spring.aspx|title=Spring|publisher=Lady Lever Art Gallery}} * [https://www.liverpoolmuseums.org.uk/sir-john-everett-millais National Museums Liverpool important Millais collection] * [http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/ophelia Millais's ''Ophelia'' in focus on Tate Online]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170824000000/https://web.archive.org/web/20170824043836/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/ophelia |date=2017-08-24 }} la 24-an de aŭgusto 2017 ĉe la Wayback Machine * [https://www.youtube.com/watch?v=-LgtilBrA4g Tate Shots: Millais's ''Isabella''] * [https://smarthistory.org/millais-ophelia/ smARThistory: ''Christ in the House of His Parents'' and ''Ophelia''] – Khan Academy * [http://www.preraphaelites.org/the-collection/artist-biography/john-everett-millais/ Birmingham Museums & Art Gallery's Pre-Raphaelite Online Resource]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190825000000/https://web.archive.org/web/20190825214207/http://www.preraphaelites.org/the-collection/artist-biography/john-everett-millais/ |date=2019-08-25 }} la 25-an de aŭgusto 2019 ĉe la Wayback Machine inkluzivas preskaŭ 200 pentraĵojn sur kanvaso kaj verkojn sur papero de Millais {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Millais, John Everett}} [[Kategorio:Anglaj ilustristoj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] imjcstzgo3hbjynug6e6kk1i67d764n 0 946548 9416478 9399872 2026-06-28T21:22:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Josef ALBERS''' [ˈjoːzɛf ˈʔalbɐs] /ˈ æ l b ər z / (naskiĝis la 19-an de marto 1888 en [[Bottrop]] - mortis la 25-an de marto 1976 en [[New Haven (Konektikuto)|New Haven]], [[Konektikuto]]) estis germana pentristo, artteoriulo kaj edukisto, konsiderata unu el la pioniroj de [[Optika arto|Op Art]]. == Kreiveco == La verkado de Albers altiris la intereson de reprezentantoj de diversaj movadoj en usona pentrarto. En 1936, Albers aliĝis al la Usona Asocio de Abstrakta Arto. Ekde 1949, li kreis la serion "Strukturaj Konstelacioj" - serion de desegnaĵoj, kies rotacio permesas diversajn interpretojn. [[Koloro]] estas centra faktoro en la pentrado de Albers; ĉi tiu karakterizaĵo transdoniĝis de lia laboro kun [[vitro]]. Koloro, laŭ la propraj vortoj de la artisto, estis por li " ''relativista artrimedo'' ". Unu el la ĉefaj teknikoj de la pentrado de Albers estas la kolorvario de neŝanĝebla formo.<ref>''A. Boelke-Heinrichs, A. Czock, J. Dilling, B. Esser, A. Feise.'' 100 Artistoj de la 20-a Jarcento &#x3D; Die 100 des Jahrhunderts. Maler &#x2F; Redaktoro EV Belioglov. - Eljabinsk: Ural LTD, 1999. - Pp. 6-7 . - 210 p. - <nowiki>ISBN 5-8029-0037-7</nowiki>.</ref> Lia serio de bildstablo ("Ciklo de Sokolklefo", malfruaj 1930-aj jaroj - fruaj 1940-aj jaroj; "Transformiĝoj de la Skemo", 1948-1952; "Strukturaj Konstelacioj", 1953-1958; ktp.) fariĝis pli kaj pli lakona tra la jaroj, reprezentante kolorvariojn ene de la sama geometria krado. La kulmino de lia verko estas konsiderata la serio de [[Oleo-pentrado|oleopentraĵoj]], [[Grafikaj artoj|grafikaĵoj]] kaj [[serigrafiaĵoj]] publikigitaj ekde 1950 sub la ĝenerala titolo "Omaĝo al la Kvadrato"''.'' En ĉi tiu ciklo, la ĉefaj moduloj estas [[Kvadrato (geometrio)|kvadratoj]], kvazaŭ "nestite" unu en alia kaj konsistigante diversajn kromatajn "fugojn". En 1963, la artisto publikigis sian teorian verkon, "Interago de Koloro", en kiu li skizis siajn idealojn pri sterila, pura formo kiel la necesan fundamenton de kreivo. Albers neniam aliĝis al iu ajn skolo aŭ grupo de [[abstrakta arto]] kaj kreis sian propran stilon de pentrado, karakterizita per abstrakta lineareco kaj [[primaraj koloroj]] kiel nigra kaj blanka. Tamen, lia arta sperto havis gravan influon sur la disvolviĝo de Op Art kaj post-pentrista abstraktismo.<ref>''Rychkova Yu.V.'' Enciklopedio de modernismo. - <abbr>M</abbr> .: EKSMO-Press, 2002. - P. 122. - 224 p. — <nowiki>ISBN 5-04-009359-4</nowiki> .</ref> Antaŭ la fino de la 20-a jarcento, liaj bildoj estis ĉiam pli perceptitaj kiel la plej proksimaj german-usonaj analogoj al la [[Suprematismo]] de [[Kazimir Maleviĉ]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.albersfoundation.org/ La Fondaĵo Josef kaj Anni Albers] * [https://www.davidzwirner.com/artists/josef-albers Josef Albers] ĉe la David Zwirner Galerio * [http://www.artsignaturedictionary.com/artist/josef.albers Vortaro de Artaj Subskriboj], ekzemploj de aŭtentaj subskriboj de Josef Albers * [http://brooklynrail.org/2009/12/artseen/albers-record-jackets-doing-an-artful-job Brooklyn Rail], rekorda jako * [https://web.archive.org/web/20070410055134/http://www.cooperhewitt.org/EXHIBITIONS/albers/index.asp Ekspozicio de la Muzeo Cooper Hewitt, 2004] * Josef Albers collection * [[Solomon R. Guggenheim Museum|Muzeo Guggenheim]] [https://web.archive.org/web/20080329221345/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_works_1_0.html Josef Albers] * Josef Albers * [http://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=18574&List=True&CREIRN=18574&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=12&TNOTES=TRUE Josef Albers, Nacia Galerio de Aŭstralio, Kolekto Kenneth Tyler] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210426213404/https://nga.gov.au/InternationalPrints/Tyler/Default.cfm?MnuID=3&ArtistIRN=18574&List=True&CREIRN=18574&ORDER_SELECT=13&VIEW_SELECT=5&GrpNam=12&TNOTES=TRUE |date=2021-04-26 }} * [https://web.archive.org/web/20060412053440/http://www.tate.org.uk/modern/exhibitions/albersmoholy/ Ekspozicio ĉe Tate Modern, Londono 2006] * [https://www.nybooks.com/daily/2018/02/25/bauhaus-in-mexico/ "Bauhaus en Meksiko"], artikolo pri la Albers, iliaj vojaĝoj al Meksiko, kaj la Guggenheim-ekspozicio en 2018. ''The New York Review of Books'', 25-a de februaro 2018 * [http://www.frick.org/sites/default/files/FindingAids/JosefAlbers.html "Paperoj de Josef Albers, 1933–1961"], La Kolekto Frick/Arkivoj de la Arta Referenca Biblioteko Frick. * [[hdl:10079/fa/mssa.ms.0032|Artikoloj de Josef Albers (MS 32)]] . Manuskriptoj kaj Arkivoj, Biblioteko de Universitato Yale. '''Arkivoj de la kolekto de usona arto :''' * [https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-josef-albers-11847#transcript Intervjuo pri buŝa historio kun Josef Albers, 22-a de junio 1968 - 5-a de julio] * [http://www.aaa.si.edu/collections/josef-albers-letters-to-j-b-neumann-5952 Leteroj de Josef Albers al JB Neumann, 1934–1947] * [https://www.aaa.si.edu/collections/josef-albers-papers-5803 Trovilo al la dokumentoj de Josef Albers, 1929–1970 en la Arkivoj de Amerika Arto, Smithsonian Institution] '''Verkoj de Josef Albers''' * [http://www.baeditions.com/josef-albers-artwork.htm Galerio Brooke Alexander] * [http://www.google.nl/images?q=google+josef+albers+images&um=1&ie=UTF-8&source=univ&sa=X&ei=ZDlyTeO9J42DhQep_rU5&ved=0CCoQsAQ&biw=1600&bih=905 Google-bildoj; multaj bildoj de la artaĵoj faritaj de Albers] * [http://www.google.nl/images?q=google+josef+albers+images&um=1&ie=UTF-8&source=univ&sa=X&ei=ZDlyTeO9J42DhQep_rU5&ved=0CCoQsAQ&biw=1600&bih=905 Google-bildoj; multaj bildoj de la artaĵoj faritaj de Albers] {{Ĝermo|Artisto|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Albers, Josef}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Personecoj sur usonaj poŝtmarkoj]] [[Kategorio:Bauhaus]] [[Kategorio:Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] 12qeeuioxbpt10k93na420r5paw3e7s 0 946600 9416609 9400272 2026-06-29T03:41:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Julia Margaret CAMERON''' (naskita Pattle ; la 11-an de junio 1815 en [[Kalkato]] - mortis la 26-an de januaro 1879 en Kalutara, [[Cejlono]]) estis angla fotistino konsiderata unu el la plej gravaj portretistoj de la 19-a jarcento. Ŝi estas konata pro siaj molfokusaj ([[d:Q3074440]]) proksimfotoj de famaj [[Viktorina epoko|viktorianoj]] kaj pro ilustraj bildoj prezentantaj rolulojn el mitologio, kristanismo kaj literaturo. Cameron ekfotis en la aĝo de 48 jaroj, post kiam ŝia filino donacis al ŝi fotilon. Ŝi rapide produktis grandan kolekton de portretoj kaj kreis alegoriajn bildojn inspiritajn de [[Vivanta bildo|''tableaux vivants'']], teatro, 15-jarcentaj italaj pentristoj kaj nuntempaj artistoj. Ŝi kolektis multon el sia verko en albumoj, inkluzive de The Norman Album. Ŝi prenis ĉirkaŭ 900 fotojn dum 12-jara periodo (kaj kelkajn pliajn en [[Cejlono]], kien ŝi translokiĝis en 1875), kreante verkaron kiu havis profundan efikon sur la [[historio de fotografio]]. Ŝiaj mildaj, revemaj portretoj estas ankoraŭ referencataj nuntempe.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/julia-margaret-cameron-1815-1879 ''Julia Margaret Cameron (1815–1879) - The Metropolitan Museum of Art''], de Malcolm Daniel. Prenita 2004-10-01. Kontrolita 2026-04-04.</ref> La verko de Cameron estis disputiga. Kritikistoj mokis ŝiajn milde fokusitajn kaj laŭ ili nerafinitajn bildojn, kaj konsideris ŝiajn ilustrajn fotojn amatorecaj. Tamen, ŝiaj portretoj de artistoj kaj sciencistoj kiel [[Henry Taylor]], [[Charles Darwin]] kaj [[John Herschel|Siro John Herschel]] estis konstante laŭdataj. Ŝiaj bildoj estis priskribitaj kiel "eksterordinare potencaj" <ref name="Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography2">{{Cite book|last=Ford|first=Colin|title=Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography|date=2008|publisher=Routledge|editor-last=Hannavy|editor-first=John|location=London, UK|chapter=Cameron, Julia Margaret, 1815–1879|access-date=28 April 2019|chapter-url=https://search-credoreference-com.ezp-prod1.hul.harvard.edu/content/topic/cameron_julia_margaret_pattle_1815_1879}}</ref> kaj "tute originalaj", <ref name="Met's Heilbrunn Timeline of Art History2">{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/camr/hd_camr.htm|title=Julia Margaret Cameron (1815–1879)|last=Daniel|first=Malcolm|work=The Met's Heilbrunn Timeline of Art History|date=October 2004|access-date=4 May 2019}}</ref> kaj ŝi estas kreditita pro produktado de la unuaj proksimfotoj en tiu ĉi tekniko. <ref name="Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography2" />[[Dosiero:Julia_Margaret_Cameron,_by_James_Prinsep.jpg|alternative=|eta|Desegnaĵo de Julia Margaret Cameron fare de [[James Prinsep]]]] [[Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_by_George_Frederic_Watts.jpg|eta|''Julia Margaret Cameron'' de [[George Frederic Watts]]. Oleo sur kanvaso, 1850–1852, 24 coloj x 20 coloj (610&nbsp;mm x 508&nbsp;mm). <ref>{{Cite web|url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portraitExtended/mw01021/Julia-Margaret-Cameron|title=NPG 5046; Julia Margaret Cameron – Portrait Extended|website=National Portrait Gallery|access-date=8 May 2019}}</ref>]] [[Dosiero:Annie_my_first_success,_by_Julia_Margaret_Cameron_(restored).jpg|alternative=|eta|Cameron nomis ĉi tiun portreton de Annie Philpot de la 29a de januaro 1864 ŝia "unua sukceso".]] [[Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_-_John_Herschel_(Metropolitan_Museum_of_Art_copy,_restored)_levels.jpg|eta|[[John Herschel|Siro John Herschel]], 1867]] [[Dosiero:The_Kiss_of_Peace,_by_Julia_Margaret_Cameron,_M197101590002.jpg|alternative=A woman's cheek rests on the forehead of a younger girl. Both appear calm and are draped in fabric from the neck down.|eta|''La kiso de paco'', de Julia Margaret Cameron]] [[Dosiero:King_Lear_allotting_his_Kingdom_to_his_three_daughters,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|eta|Reĝo Lear asignas sian regnon al siaj tri filinoj. La modeloj estas Lorina Liddell, Edith Liddell, Charles Hay Cameron kaj [[Alice Liddell]].]] [[Dosiero:Alethea,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|eta|[[Alice Liddell]] kiel "Alethea", 1872]] === Portretoj === La fotoj de Cameron estas ĝenerale klasifikitaj en tri kategoriojn: eminentaj portretoj de viroj, delikataj portretoj de virinoj, kaj ilustraj alegorioj bazitaj sur religiaj kaj literaturaj verkoj. <ref>Rosenblum, Naomi. A History of Women Photographers. Third ed. New York: Abbeville Press Publishers, 2010. p. 52.</ref> ==== Viroj ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Charles_Darwin_by_Julia_Margaret_Cameron,_c._1868.jpg|alternative=Charles Darwin, c. 1868| [[Charles Darwin]], {{Ĉirkaŭ|1868}} Dosiero:Henry_Taylor,_by_Julia_Margaret_Cameron,_M198111190001.jpg| [[Henry Taylor]], 1865 Dosiero:Alfred,_Lord_Tennyson_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|alternative=Alfred, Lord Tennyson; Carbon print, 1869| [[Alfred Tennyson|Alfred, Lordo Tennyson]] ; Karbona presaĵo, 1869 Dosiero:Henry_Wadsworth_Longfellow,_photographed_by_Julia_Margaret_Cameron_in_1868.jpg| [[Henry Wadsworth Longfellow]], 1868 </gallery> ==== Virinoj ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Sadness,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg| Ellen Terry, 1864 Dosiero:Alice_Liddell_as_Pomona_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg| [[Alice Liddell]], 1872 Dosiero:Julia_Jackson,_by_Julia_Margaret_Cameron,_M196700880008.jpg| Julia Jackson, 1867 Dosiero:Suspense,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|alternative=Suspense, 1864| ''Suspenso'', 1864 </gallery> ==== Infanoj ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:I_Wait,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|''Mi atendas'' Dosiero:Angel_of_the_Nativity,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|''Anĝelo de la Naskiĝo'' Dosiero:Love_in_Idleness,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|''Amo en neniofarado'' Dosiero:Young_Astyanax,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|''Juna Astyanax'' Dosiero:Déjatch_Alámayou,_King_Theodore's_Son,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|''Déjatch Alámayou, filo de Reĝo Teodoro'' </gallery> === Alegorioj kaj ilustraĵoj === ==== Religio ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Henry_Taylor,_Study_of_King_David,_by_Julia_Margaret_Cameron,_1865.jpg|alternative=Sir Henry Taylor as King David, 1866|Siro Henry Taylor kiel [[Davido|Reĝo Davido]], 1866 Dosiero:Mary_Mother,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|alternative=Mary Mother| ''Patrino Maria'' Dosiero:The_Angel_at_the_Tomb,_by_Julia_Margaret_Cameron.jpg|alternative=The Angel at the Tomb| ''La Anĝelo ĉe la Tombo'' </gallery> ==== Literaturo ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_(British,_born_India_-_Maud_"There_has_Fallen_a_splendid_Tear_From_the_Passion_Flower_at_the_Gate"_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Maud "There has Fallen a splendid Tear From the Passion Flower at the Gate", 1875| ''Maud "Falinte grandioza larmo de la pasifloro ĉe la pordego"'', 1875 Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_-_"They_call_me_cruel_hearted,_I_care_not_..._-_Google_Art_Project.jpg|alternative="He thought of that sharp look Mother I gave him yesterday"/"They call me cruel hearted, I care not what they say", 1875| ''"Li pensis pri tiu akra rigardo, kiun mi donis al li hieraŭ, al patrino"/"Ili nomas min kruelkora, mi ne zorgas, kion ili diras"'', 1875 Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_(British,_born_India_-_Queen_Esther_before_King_Ahasuerus_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Queen Esther before King Ahasuerus, 1865| ''Reĝino Ester antaŭ Reĝo Aĥaŝveroŝ'', 1865 Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_-_"The_blessed_Music_went_that_way_my_soul_w..._-_Google_Art_Project.jpg|alternative="So now I think my time is near – I trust it is – I know"/"The blessed Music went that way my soul will have to go", 1875| ''"Do nun mi pensas, ke mia tempo estas proksima - mi fidas, ke ĝi estas - mi scias"/"La benita Muziko iris tiun vojon, kiun mia animo devos iri"'', 1875 </gallery> ==== ''Idilioj de la Reĝo'' ==== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_(British,_born_India_-_Parting_of_Sir_Lancelot_and_Queen_Guinevere_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Parting of Sir Lancelot and Queen Guinevere, 1874| ''Disiĝo de Siro [[Lanceloto]] kaj [[Reĝino Ginevra]]'', 1874 Dosiero:Julia_Margaret_Cameron_(British,_born_India_-_King_Arthur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=King Arthur, 1874| [[Reĝo Arturo]], 1874 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dimbola.co.uk/the-julia-margaret-cameron-trust/ Julia Margaret Cameron Trust] * [https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/2099/ Julia Margaret Cameron] ĉe la [[Nacia Galerio de Viktorio|National Gallery of Victoria]] (NGV), Melbourne, Australia * [https://www.moma.org/artists/932 Julia Margaret Cameron] ĉe la Museum of Modern Art * [https://www.getty.edu/art/collection/artists/1990/julia-margaret-cameron-british-born-india-1815-1879/ Julia Margaret Cameron] ĉe la J. Paul Getty Museum * [[hdl:10020/cifa850858|Julia Margaret Cameron family papers, circa 1777–1940]] ĉe la Getty Research Institute, Los Angeles, Accession No. 850858. * [https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp00717/julia-margaret-cameron Julia Margaret Cameron] ĉe la National Portrait Gallery * [https://www.nga.gov/collection/artist-info.13395.html#biography Julia Margaret Cameron] ĉe la National Gallery of Art * [https://media.artic.edu/stieglitz/julia-margaret-cameron/ Julia Margaret Cameron] ĉe la Art Institute of Chicago * [https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/artists/julia-margaret-cameron Julia Margaret Cameron] ĉe la National Galleries of Scotland * [https://www.bl.uk/collection-items/tennysons-idylls-of-the-king-photographically-illustrated-by-julia-margaret-cameron Alfred Tennyson's ''Idylls of the King'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200916000000/https://web.archive.org/web/20200916041710/https://www.bl.uk/collection-items/tennysons-idylls-of-the-king-photographically-illustrated-by-julia-margaret-cameron |date=2020-09-16 }} la 16-a de septembro 2020 ĉe la Wayback Machine, ilustrita de Julia Margaret Cameron {{Ĝermo|Fotisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cameron, Julia Margaret}} [[Kategorio:Francdevenaj angloj]] [[Kategorio:Pioniroj de fotografio]] [[Kategorio:Britaj fotistoj]] ralo5xyxhftgfp041yjl5qep1p1yngw 0 946671 9416318 9408777 2026-06-28T17:08:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416318 wikitext text/x-wiki {{polurinda|la teksto estas lingve erara|listigi=ne}} {{orfa|Nordameriko}} {{Informkesto politikisto|titolo=[[Kanceliero de Marilando]]|kesteroj={{Informkestero sinsekvo | titolo = 5-a [[kanceliero de Marilando]] | dosiero = Flag of Maryland.svg | periodo = [[16-a de novembro]] [[1846]] – [[1851]] | antaŭ = [[Teodoriko Bland (juĝisto)|Teodoriko Bland]] | post = Neniu }}|patro=[[Johano Johnson Sr.]]|dato de naskiĝo=[[8-a de aŭgusto]] [[1798]]|dato de morto=[[4-a de oktobro]] [[1856]] (58-jaraĝa)|patrino=Deborah Ghieselen|edzino=Mary Tyler|infanoj=* Mary Tyler Johnson * John Johnson III * Flora Johnson Todd|lando=[[Usono]]}} '''Johano Johnson Jr.''' aŭ '''John Johnson Jr.''' (naskiĝinta la [[8-a de aŭgusto]] [[1798]], mortinta la [[4-a de oktobro]] [[1856]]) estis [[Usono|usona]] politikisto kiu estis la kontinui [[Kanceliero de Marilando]]<ref name="maryland">{{cite web|title=John Johnson, MSA SC 3520-14332|url=http://msa.maryland.gov/msa/speccol/sc3500/sc3520/014300/014332/html/msa14332.html|website=msa.maryland.gov|publisher=[[Maryland State Archives]]|accessdate=18 June 2017}}</ref> de 1846 ĝis 1851.<ref name="Marbury">William J. Marbury, "[http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/chancery.html The High Court of Chancery and the Chancellors of Maryland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211205164041/https://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/chancery.html |date=2021-12-05 }}", Report of the Tenth Annual Meeting of the Maryland State Bar Association, (1905), p. 137-155.</ref> == Persono vivo == Johnson estis geedziĝinta al Maria Tyler (1804-1858). Kune, ili estis la gepatroj de pluraj infanoj, inkluzive: * Maria Tajlero Johnson (1833-1854) * Johano Johnson III (1835-1912) * Floro Johnson Todd (1845-1933) En 1856, li fariĝis malsana, direktanta al li morto.<ref name="Marbury" /> == Referencoj == <references /> {{Ĝermo|Usonanoj}} 8q3qw9p678zxu4l5786lzkux8qvicfi 0 946676 9416319 9408776 2026-06-28T17:09:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416319 wikitext text/x-wiki {{polurinda|la teksto estas lingve erara|listigi=ne}} {{orfa|Nordameriko}} {{Informkesto politikisto|titolo=[[Kanceliero de Marilando]]|kesteroj={{Informkestero sinsekvo | titolo = 4-a [[kanceliero de Marilando]] | dosiero = Flag of Maryland.svg | periodo = [[1821]] – [[16-a de aŭgusto]] [[1824]] | antaŭ = [[Vilhelmo Kilty]] | post = [[Teodoriko Bland (juĝisto)|Teodoriko Bland]] }}|patro=|dato de naskiĝo=[[16-a de septembro]] [[1770]]|dato de morto=[[30-a de julio]] [[1824]] (53-jaraĝa)|patrino=|edzino=Deborah Ghiselen|infanoj=* [[Reverdio Johnson]] * [[Johano Johnson Jr.]] * Maria Johnson * Georgo Johnson * Vilhelmo Johnson|lando=[[Usono]]}} '''Johano Johnson Jr.''' (naskiĝinta la [[16-a de septembro]] [[1770]], mortinta la [[30-a de julio]] de [[1824]]) estis [[Usono|usona]] politikisto kiu estis la kontinui [[Kanceliero de Marilando]] de 1821 ĝis 1824.<ref name="Marbury">William J. Marbury, "[http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/chancery.html The High Court of Chancery and the Chancellors of Maryland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211205164041/https://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/chancery.html |date=2021-12-05 }}", Report of the Tenth Annual Meeting of the Maryland State Bar Association, (1905), p. 137-155.</ref> == Persono vivo == Johnson estis geedziĝinta al Deborah Ghiselen (1773-1847). Kune, ili estis la gepatroj de pluraj infanoj, inkluzive: * [[Reverdio Johnson]] (1796-1876) * [[Johano Johnson Jr.]] (1798-1856) * Maria Johnson (1802-????) * Georgo Johnson (1817-1892) * Vilhelmo Johnson Li mortis en Hancock, [[Marilando]] de [[30-a de julio]] de [[1824]], de febro.<ref name="Marbury" /> == Referencoj == <references /> {{Ĝermo|Usonanoj}} h4e5shnxhp6h0m1pwerijllc38oputx 0 946934 9416299 9404414 2026-06-28T15:49:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Johan_Torrentius,_1589-1644_-_Nationalmuseum_-_31924.tif|eta|Johano Torrentius]] '''Johannes (Jan) Symonsz van der Beeck''' (naskiĝis je 1589 en [[Amsterdamo]] - entombigita la 17-an de februaro 1644 samloke) estis nederlanda pentristo ankaŭ konata sub lia [[Pseŭdonimo|kromnomo]] '''Johannes Torrentius'''. ("Torrentius" estas [[Latina lingvo|latina]] ekvivalento de la familia nomo van der Beeck, kun la signifo "de la rivereto".) Malgraŭ lia reputacio kiel majstro de [[Aĵpentraĵo|pentrita aranĝitaĵo]], malmultaj el la pentraĵoj de Torrentius plurestas, ĉar oni ordonis bruligi liajn verkojn post kiam li estis akuzita pri esti [[Rozkrucismo|rozkrucula]] ano de [[Ateismo|ateismaj]] kaj [[Satanismo|satanaj]] kredoj. <!-- <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (July 2022)">dubinda</span></nowiki>&#x20;&#x2013; diskuti'' &#x5D;</sup> --> La torturita pentristo estis ĵetita en malliberejon kiel kondamnita [[Blasfemo|blasfemulo]] ĝis oni permesis al li forlasi la landon kiel politika gesto por [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]] de [[Reĝlando Anglio|Anglio]], admiranto de van der Beeck. [[Dosiero:Emblematic_still_life_with_flagon,_glass,_jug_and_bridle_by_Torrentius.jpg|eta|Johannes van der Beeck, ''Emblema pentrita aranĝitaĵo kun kruĉo, glaso, kruĉo kaj brido'', [[Rijksmuseum|Rijksmuseum Amsterdam]], 1614]] [[Dosiero:TorrentiusThibaultKB.jpg|eta|Akvarelo de Torrentius (1615) en la ''[[Amikeca libro|albumo amicorum]]'' de Gérard Thibault]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00017149?lang=en Torrentius ĉe la nederlanda Rijksmuseum]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011000000/https://web.archive.org/web/20121011052313/http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00017149?lang=en |date=2012-10-11 }} * [http://www.torrentius.com Torrentius en dokumenta filmo] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beeck van der, Johannes}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj malliberuloj]] 8tvkd83lr06rdh99nkjbqx2jm54ikpw 0 947263 9416807 9406510 2026-06-29T10:28:24Z Sj1mor 12103 9416807 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Damo (titolo)|Damo]] Jocelyn Barbara HEPWORTH''' (naskiĝis la 10-an de januaro 1903 en [[Wakefield]], Anglio – mortis la 20-an de majo 1975 en St Ives en [[Kornvalo]], Anglio) estis angla skulptistino. Ŝia verko ekzempligas [[Modernismo|Modernismon]] kaj aparte modernan [[Skulptarto|skulptarton]].<ref>Gale, Matthew (aprilo 1997). "[https://www.tate.org.uk/art/artists/dame-barbara-hepworth-1274 Dame Barbara Hepworth 1903–1975]". ''Tate''. Alirita la 11-an de januaro 2023.</ref> Kune kun artistoj kiel [[Ben Nicholson]] kaj [[Naum Gabo]], Hepworth estis gvida figuro en la kolonio de artistoj, kiuj loĝis en St Ives dum la [[Dua Mondmilito]]. Hepworth studis ĉe la Leeds School of Art kaj la Royal College of Art en la 1920-aj jaroj. Ŝi edziniĝis al la skulptisto John Skeaping en 1925. En 1931 ŝi enamiĝis al la pentristo Ben Nicholson, kaj en 1933 ŝi divorcis de Skeaping. Tiutempe ŝi estis parto de rondo de modernaj artistoj centritaj en Hampstead, Londono, kaj estis unu el la fondintoj de la arta movado Unit One. Komence de la Dua Mondmilito, Hepworth kaj Nicholson translokiĝis al St Ives, Kornvalo, kie ŝi restus por la cetero de sia vivo. Plej konata kiel skulptistino, Hepworth ankaŭ produktis desegnaĵojn - inkluzive de serio de skizoj de operaciejoj post la enhospitaligo de ŝia filino en 1944 - kaj [[Litografio|litografiojn]]. Ŝi mortis en incendio en sia studio en 1975. Influite de la britoj, interalie de [[Ivon Hitchens]] kaj [[Henry Moore]], Barbara Hepworth faris strikte simpligitajn abstraktajn skulptaĵojn, kutime el polurita [[ŝtono]] aŭ [[bronzo]]. Per siaj verkoj ŝi ekzempligis modernismon kaj kontribuis al la disvolviĝo de moderna arto. Ŝiaj plej karakterizaj verkoj havas simplan rondetan formon, fermitan al la ĉambro sed trapikitan de rondaj truoj aŭ kombinaĵoj de truoj.[[Dosiero:Hepworth_1969.jpg|dekstra|eta|333x333ra|"Du formoj (Dividita cirklo)" ([[1969]]), placo de la [[Tel-Aviva Muzeo de Arto]].]] == Galerio == <gallery class="center" widths="175" heights="150"> Dosiero:Barbara_Hepworth_Winged_Figure_1963.jpg|alternative=Winged Figure, 1963, on the side of the John Lewis department store, Holles Street and Oxford Street, London.| ''Flugilhava figuro'', 1963, flanke de la grandmagazeno John Lewis, Holles Street kaj Oxford Street, Londono. Dosiero:Kroller_muller_museum.JPG|alternative=Sphere with Inner Form, 1963, at the Kröller-Müller Museum, Otterlo, the Netherlands.| ''Sfero kun Interna Formo'', 1963, ĉe la [[Muzeo Kröller-Müller]], Otterlo, [[Nederlando]]. Dosiero:Statz_Statue.jpg|alternative=Achaean, c. 1963, at St Catherine's College, Oxford.| ''Aĥea'', ĉ. 1963, ĉe la Kolegio St Catherine, Oksfordo. Dosiero:DSCN1791DualFormStIves.jpg|alternative=Dual Form at St Ives Guildhall.| ''Duobla formo'' ĉe St Ives Guildhall. Dosiero:Rock_Form_Hepworth_1964_no_c.JPG|alternative=Rock Form (Porthcurno), 1964, Franklin Parkway, Philadelphia, Pennsylvania.| ''Roka formo (Porthcurno)'', 1964, Franklin Parkway, [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]], Pensilvanio. Dosiero:Construction_Crucifixion_Homage_to_Mondrian.jpg|alternative=Construction (Crucifixion): Homage to Mondrian, 1966, outside Winchester Cathedral.| ''Konstruo (Krucumo): Omaĝo al [[Piet Mondriaan|Mondrian]]'', 1966, ekster la [[Katedralo de Winchester]]. Dosiero:Three_Obliques_(Walk_In)_(Cardiff),_May_2021_11.jpg|alternative=Three Obliques (Walk In), 1968, at Cardiff University School of Music| ''Tri oblikvoj (Enirejo)'', 1968, ĉe la Muziklernejo de la Universitato de Cardiff Dosiero:Churchill_College,_Hepworth.jpg|alternative=Four-Square (Walk Through), 1966, Churchill College, Cambridge.| ''Kvar-kvadrato (Trapromenejo)'', 1966, Churchill College, Kembriĝo. Dosiero:Curved_Reclining_Form_(Rosewall),_1960–2,_by_Barbara_Hepworth,_in_Chesterfield.jpg|alternative=Curved Reclining Form (Rosewall), 1960–62, Chesterfield, Derbyshire| ''Kurba reklinita formo (Rosewall)'', 1960–62, [[Chesterfield]], Derbyshire Dosiero:Barbara_Hepworth,_Summer_Dance,_1972,_Bronze.jpg|alternative=| ''Somera danco,'' 1972, ĉe la Harrison Sculpture Garden, Minnesota Landscape Arboretum </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://barbarahepworth.org.uk/}} * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1274 Barbara Hepworth en la kolekto Tate] * [http://archiveshub.ac.uk/data/gb70-tga7247 Skulptaj registraĵoj de Barbara Hepworth, 1925–1975] {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hepworth, Barbara}} [[Kategorio:Anglaj scenejdekoraciistoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Damoj Komandoroj de la Ordeno de Brita Imperio]] q7fwnpy0wokskx3lo85ecm8eusr584d 0 947334 9416439 9407005 2026-06-28T20:31:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Robert Jonathan DEMME''' /ˈdɛmi / DEM DEM ee; <ref name="Demme2">{{cite web|last1=Weber|first1=Bruce|title=Jonathan Demme, Oscar-Winning Director, Is Dead at 73|url=https://www.nytimes.com/2017/04/26/movies/jonathan-demme-dead-movie-director-oscar-winner.html|work=[[The New York Times]]|access-date=April 26, 2017|date=April 26, 2017|archive-date=April 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426172207/https://www.nytimes.com/2017/04/26/movies/jonathan-demme-dead-movie-director-oscar-winner.html|url-status=live}}</ref> 22-a de februaro 1944 - 26-a de aprilo 2017) estis usona filmisto. Lia kariero kiel reĝisoro, produktanto kaj scenaristo daŭris pli ol 30 jarojn kaj produktis 70 plenlongajn filmojn, dokumentariojn kaj televidajn produktadojn. Krom esti gajninto de la [[Oskar-premio|Akademia Premio]] kaj de la Directors Guild of America Award, li ricevis nomumojn por [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA-premio]], [[Premio Ora Globo|Golden Globe Award]] kaj tri Independent Spirit Awards. Komencante sian karieron sub la gvidado de la produktanto [[B filmo|de B-filmoj]] [[Roger Corman]], Demme debutis kiel reĝisoro per la filmo de 1974 pri virinoj en malliberejo ''Caged Heat'', antaŭ ol famiĝi pro siaj neformale humanismaj filmoj <ref>{{cite web|last1=Seitz|first1=Matt Zoller|author-link1=Matt Zoller Seitz|title=A musical soul: Jonathan Demme, 1944-2017|url=https://www.rogerebert.com/balder-and-dash/a-musical-soul-jonathan-demme-1944-2017|website=[[RogerEbert.com]]|publisher=Ebert Digital LLC|access-date=February 14, 2020|date=April 26, 2017|quote=Demme's laid back brand of optimistic humanism wasn't always a great fit for Hollywood projects, though he applied his talents to them so conscientiously and inventively that he briefly became an A-list director anyhow.|archive-date=April 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404090001/https://www.rogerebert.com/balder-and-dash/a-musical-soul-jonathan-demme-1944-2017|url-status=live}}</ref> kiel ekzemple ''Melvin and Howard'' (1980), ''Swing Shift'' (1984), ''Something Wild'' (1986), kaj ''Married to the Mob'' (1988). Lia psikologia horora filmo de 1991 ''[[The Silence of the Lambs]]'', bazita sur la romano de la sama titolo, gajnis kvin [[Oskar-premio|Akademiajn Premiojn]], inkluzive de Plej Bona Reĝisoro kaj Plej Bona Filmo. Liaj postaj filmoj gajnis similan laŭdon, precipe la [[Aidoso|HIV/aidos]] -tema dramo ''[[Philadelphia (filmo)|Philadelphia]]'' (1993), la supernatura gotika hororo ''Beloved'' (1998), la konspira suspensfilmo ''The Manchurian Candidate'' (2004), kaj la sendependa dramo ''[[Rachel Getting Married]]'' (2008). Demme ankaŭ reĝisoris multajn koncertfilmojn kiel ''Stop Making Sense'' (1984), ''Neil Young: Heart of Gold'' (2006), kaj ''Justin Timberlake + The Tennessee Kids'' (2016), kaj laboris pri pluraj televidserioj kiel kaj produktanto kaj reĝisoro. ''Stop Making Sense'', ''The Silence of the Lambs'', kaj ''Philadelphia'' estis enkondukitaj en la [[National Film Registry|Nacian Filmregistron]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.media-party.com/storefrontdemme/ Storefront Demme]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100211000000/https://web.archive.org/web/20100211142650/http://www.media-party.com/storefrontdemme/ |date=2010-02-11 }} media-festo.com * [https://www.lib.umich.edu/collections/collecting-areas/special-collections-and-archives/screen-arts-mavericks-and-makers/jonathan-demme/ Jonathan Demme]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220302000000/https://web.archive.org/web/20220302050104/https://www.lib.umich.edu/collections/collecting-areas/special-collections-and-archives/screen-arts-mavericks-and-makers/jonathan-demme/ |date=2022-03-02 }}, Biblioteko de Specialaj Kolektoj, [[Universitato de Miĉigano]] * {{IMDb nomo|1129}} {{Ĝermo|Reĝisoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Demme, Jonathan}} [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona reĝisoro]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] 26xh2vkruxut2lhhsdhrckr5hiv1nft 0 947351 9416611 9410910 2026-06-29T03:56:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro|priskribo=}} '''Julie DELPY''' (naskita la 21-an de decembro 1969 en [[Pariso]]) estas franc-usona aktorino, scenaristino kaj filmreĝisorino. Ŝi studis filmproduktadon ĉe la Tisch School of the Arts de [[Universitato de Novjorko|NYU]] kaj reĝisoris, verkis kaj aktoris en pli ol 30 filmoj, inkluzive de ''[[Eŭropo Eŭropo|Europa Europa]]'' (1990), ''Voyager'' (1991), ''[[Tri koloroj: Blanka|Three Colours: White]]'' (1993), la trilogio ''Before'' (1995, 2004, 2013), ''[[An American Werewolf in Paris (filmo)|An American Werewolf in Paris]]'' (1997) kaj ''2 Days in Paris'' (2007). Ŝi estis nomumita por tri [[César (filmpremio)|César-premioj]], du premioj de la Interreta Filmkritikista Societo, kaj du premioj de la Akademiaj Premioj . Ŝi translokiĝis al Usono en 1990 kaj fariĝis usona civitano en 2001. <ref name="Julie Delpy Biography">{{cite news|title=Julie Delpy Biography|url=https://movies.nytimes.com/person/18491/Julie-Delpy/biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129201402/http://movies.nytimes.com/person/18491/Julie-Delpy/biography|url-status=dead|archive-date=29 January 2008|department=Movies & TV Dept.|work=[[The New York Times]]|author=Hal Erickson|author-link=Hal Erickson (author)|date=2008|access-date=30 October 2011}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080129201402/http://movies.nytimes.com/person/18491/Julie-Delpy/biography |date=2008-01-29 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|365|Julie Delpy}} {{Ĝermo|Aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Delphy, Julie}} [[Kategorio:Francaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 6qm0naolb2zrttti2i7wa1kew7w3bp3 0 947372 9416436 9407245 2026-06-28T20:22:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416436 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|samnomulo [[d:Q581607]], usona politika eksperto (1981-)}}{{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Jonathan Kolia FAVREAU''' / ˈfævroʊ / (naskiĝis la 19-an de oktobro 1966 en [[Novjorko]]) <ref name="EW.com2">{{Cite news|title=George Lucas visits set of 'Star Wars' live-action series 'The Mandalorian'|url=https://ew.com/tv/2018/10/20/star-wars-the-mandalorian-george-lucas/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250501072136/https://ew.com/tv/2018/10/20/star-wars-the-mandalorian-george-lucas/|archive-date=2025-05-01|access-date=2026-06-15|work=EW.com|language=en}}</ref> estas usona aktoro kaj filmisto. Li ricevis multajn laŭdojn, inkluzive de [[Premio Emmy]] kaj du Premioj Saturn. Kiel aktoro, Favreau aperis en multaj filmoj kiel ''Rudy'' (1993), ''PCU'' (1994), ''Swingers'' (1996), ''Very Bad Things'' (1998), ''Deep Impact'' (1998), ''The Replacements'' (2000), ''Daredevil'' (2003), ''Wimbledon'' (2004), ''The Break-Up'' (2006), ''Four Christmases'' (2008), ''Couples Retreat'' (2009), ''I Love You, Man'' (2009), ''People Like Us'' (2012), ''[[The Wolf of Wall Street]]'' (2013), kaj ''Chef'' (2014). Kiel filmisto, Favreau estis signife implikita en la [[Kinematografia Universo de Marvel|Marvel Cinematic Universe]]. Li reĝisoris, produktis kaj aperis kiel Happy Hogan en la filmoj ''Iron Man'' (2008) kaj ''Iron Man 2'' (2010). Li ankaŭ funkciis kiel administra produktoro aŭ aperis kiel la rolulo en la filmoj ''[[The Avengers (2012)|The Avengers]]'' (2012), ''Iron Man 3'' (2013), ''[[avengers: Age of Ultron|Avengers: Age of Ultron]]'' (2015), ''[[Spider-Man: Homecoming]]'' (2017), ''[[avengers: Infinity War|Avengers: Infinity War]]'' (2018), ''[[avengers: Endgame|Avengers: Endgame]]'' (2019), ''[[Spider-Man: Far From Home]]'' (2019), ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' (2021), kaj ''Deadpool &amp; Wolverine'' (2024). Li ankaŭ reĝisoris la filmojn ''[[Elf (filmo)|Elf]]'' (2003), ''Zathura: A Space Adventure'' (2005), ''Cowboys &amp;amp; Aliens'' (2011), ''Chef'' (2014), ''The Jungle Book'' (2016), ''The Lion King'' (2019), kaj ''The Mandalorian and Grogu'' (2026). Favreau estas konata pro sia laboro en la ''[[Star Wars]]'' franĉizo kun Dave Filoni, kreante la [[Disney+]] originalan serion ''The Mandalorian'' (2019–2023), kiun Filoni helpis disvolvi, ambaŭ servante kiel administraj produktoroj. Kune kun Filoni, li servas kiel administra produktoro por ĉiuj kromproduktaj serioj de la programo, inkluzive ''de The Book of Boba Fett'', ''Ahsoka'', kaj ''Skeleton Crew''. Li produktas filmojn sub sia produktada marko, Fairview Entertainment, kaj ankaŭ prezentis la varietean serion ''Dinner for Five'' kaj la kuiran serion ''The Chef Show''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|269463}} * La Gastdiskĵokea Projekto de Jon Favreau ĉe KCRW [http://www.kcrw.com/music/programs/gd/gd081001jon_favreau KCRW Guest DJ set] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120224200503/http://www.kcrw.com/music/programs/gd/gd081001jon_favreau |date=2012-02-24 }} {{Ĝermo|Reĝisoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Favreau, Jon}} [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj televidaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj scenaristoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj komikistoj]] 0hj4c29jjti8m8i4lvx2u7ffadspg2j 0 947577 9416385 9416068 2026-06-28T19:13:43Z Kani 670 /* Intrigo */ 9416385 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''El Niño de los coroneles''''' (La Infano de la koloneloj) estas [[romano]] verkita de [[Fernando Marías Amondo|Fernando Marías]], kiu ricevis pro ĝi en 2001 la [[Premio Nadal|Premion Nadal]]. La agado okazas pli malpli meze en [[Latinameriko]] (eble en [[Centrameriko]] ĉar oni mencias la [[Kariba Maro|Karibon]], sed la lando Leonito, estas fikcia) kaj en [[Francio]]. Temas pri du (tri) rakontaj fadenoj kiuj interplektiĝas kaj estas unuigitaj per la historio de du francoj antaŭ, dum kaj post la [[Dua Mondmilito]], nome la doktoro Laventier (rezistanto) kaj Victor Lars (kunlaboristo). Ambaŭ finfinas en Leonito, kie ilia historio miksiĝas kun tiu de la ĉefrolulo, kies patro estis tie hispana [[ambasadoro]] en 1947 kaj estis preskaŭ murdota fare de la filo de la diktatoro, Triúnviro. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Laventier vizitas iun blindulon, kiu finfine estas La Infano de la koloneloj. * 1.- ''La muerte en el aire'' (Morto aere). Ferrer timas aviadilkraŝon kaj konfesas murdon de sia filino Pilar. Sendis lin al Leonito lia estrino Marisol esplori ĉe gerilano Leónidas. Li memoras pri apartiĝo en [[orfejo]] disde ĝemelo, kiu poste mortis. Lia patro rakontis perforton al virino fare de soldatoj en la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu vestis nur violan ŝtrumpeton. Tri koloneloj en Leonito interkonsentis pri nomoj de siaj filoj. * 2.- ''El enigma del calcetín morado'' (La enigmo de la viola [[ŝtrumpeto]]). Lia patro rakontas alian perforton al virino fare de Triunviro, filo de la diktatoro. Poste la gepatroj rakontas kiel fuĝis la virino, fakte la patrino de Ferrer, kaj la patro ŝirmis ŝin dum 18 tagoj. En la hotelo Ferrer renkontiĝas kun maljuna Laventier kiu transdonas al li sian historion. * 3.- ''Un caballero francés'' (Franca kavaliro). Rakonto de Laventier: kun kolego kiel studento pri [[psikiatrio]], Lars; konkurenco pri Florence, solvita semajnfine en kampardomego Loissy, sed ŝi foriris dum 58 jaroj. En 1938 Lars estis enkarcerigita pro [[fraŭdo]]. En 1940 nazioj invadis [[Parizo]]n kaj soldato ĉikanis Laventier, sed li ne kuraĝis aliĝi al la [[Franca Rezistado]], dum lia helpantino ja faris tion. Tiu suferas [[koratako]]n dum la triumfa parado, kaj ŝi estas rekonata kiel heroino kaj li mem tute erare kiel rezistanto, kune pro aliaj hazardoj: li kuracis iam iun (nesciante kiu li estas), kiu rezultas [[Jean Moulin]], nun jam mortinta. Tiukadre li malfermis [[kliniko]]n por militviktimoj, kaj malakceptas [[Nobelpremio]]n. Lars reaperas per donac- kaj leter-sendoj kaj rakontas, ke estas li kiu savis per subita fotofulmon la vivon de la patro de Ferrer, kiam tiu estis murdota, la nokton kiam liaj gepatroj renkontiĝis. * 4.- ''... Y otro caballero francés'' (...kaj alia franca kavaliro). Lars petis al Laventier strangan kontakton al ĉilia rifuĝinto Fiorino, kiu reage memmortigas sin. Lars rakontas, ke el [[prizono]] iama tiea kolego Crandell liberigis lin en 1940 por agadi kun Laffont por [[Gestapo]] kaj por [[Reinhard Heydrich]]. Lars murdas Crandell por aliri al Heydrich, kiu dungas lin kiel [[psikiatro]] subpremiga. Li iĝis torturisto, kaj cerbumas metodon instali fiulon Tuccio kiel estro de nobeletaj gastigintoj, sed en 1942 Heydrich estis atencmurdita kaj Lars ne povis fanfaroni pri sia degradiga eksperimento. Sed [[Heinrich Himmler]] alvokas lin al [[Berlino]] kaj mendas al li raporton pri mensdoloro alternativa al fizika doloro. Dume li iome spionetis Laventier, poste integriĝas en altklasa germana familio, kaj poste fuĝis ien en Latinamerikon, kie savis la vivon de la patro de Ferrer per la menciita fotofulmo. Laventier volas denunci Lars kaj dungis detektivinon Anne Valen. Lars uzis sekrete Loissy kiel torturejo, kaj perfortejo kaj tombejo de Florence. * 5.- ''¡¡¡Muerte al rey de Españ'' (Morto al la reĝo de Hispani). Informo de Vannel pri Lars. En la Palaco la nobelulino (grafino) revenĝis dum 23 jaroj retenante kaptita la fiulon Tuccio. Poste en Ameriko oni sekvas la fuĝon de Lars al Leonito. Tie nun Ferrer serĉas samtempe lumturon ĉe kiu estas Lars kaj Montaña Profunda kie estas la serĉata [[gerilano]] Leónidas. Oni murdis Bueyes, kiam li estis informonta Ferrer, kaj tiu povis nur skribi surmure "Morto al la reĝo de Hispani" per sia sango. Dum prezentado de konstruprojekto Montaña Profunda aperas filmeto de gravulo Arias kidnapita de indianoj, kiu petas Ferrer vei tien. * 6.- ''Emboscada en el desfiladero del café'' ([[Embusko]] ĉe la kafravino). Lars ĉantaĝas Teté, heredanto de la [[diktatoro]], tiukadre gravuliĝis, partoprenis kun la koloneloj en la subpremado de la indianoj. En [[atenco]] survivis nur la diktatoro Larriguera kaj la tri filoj de koloneloj. Lars murdis Larriguera kaj administris la povon por lia filo Teté. Li masakris lokajn infanojn kaj akiras 780 malliberigitojn. En trajno veturas kun Soas, la vagonaro estas haltigita per la montro de la kadavro de Arias kaj pafado. Tio estas ripeto de simila [[embusko]] okazinta en 1952, organizita de Lars por kulpigi indianojn. La 780 malliberigitoj estis torturitaj "science", sed la sbiroj (Nigraj Pumoj) masakras iliin malhelpante daŭran torturadon. Tial Lars planis krei novan korpuson de torturistoj el [[orfejo]] en 1955. Ferrer konstatas, ke Lars estas la adaptopatro de lia ĝemela frato apartigita de li en la orfejo (1956). Soas, Ferrer kaj la kapitano Huertas fuĝas el la embuskita trajno. * 7.- ''Bienvenidos al paraíso en la tierra'' (Bonvenoj al surtera paradizo (pri la abandonita turismejo)). Lars sendis siajn sbirojn Nigrajn Pumojn murdaĉi Manuelita, sorgantino de lia adoptita filo kaj lia edzino mem por manipuli la sentojn de lia filo, instigi lin al torturiga [[venĝo]] kaj konvinki la filojn de la koloneloj krei [[roto]]n de torturistoj el infanaĝo el la kerno de tiu Infano de la koloneloj. 1965-1967 Lars pelas la Infanon iĝis sekse sadisma. Huertas, Soas kaj Ferrerfuĝas el embusko per motorboato. En [[1968]] Lars kontaktis en [[Madrido]] la gepatrojn de Ferrer kaj eĉ havigis al tiu sanginfuzon en hospitalo, tiel ke li savis la vivon de la patro en 1947 kaj de la filo en 1968. Soas, Huertas kaj Ferrer alvenas al la abandonita turismejo survoje al Montaña Profunda. Soas intimas kun Ferrer: ambaŭ perdis siajn edzinojn pro [[kancero]] kaj li pridemandas Ferrer pri la morto de lia filino Pilar. Lars kreis Surteran Paradizon ĉe la batalejo/masakrejo kontraŭ la indianojn, kunlaboris kun ĉilianoj kiuj preparas [[puĉo]]n. En [[1971]] [[ciklono]] detruis la turismejon kiu tial iĝis lernejo/torturejo kie la Infano retenas sovaĝigitajn viktimojn. En la abandonita turismejo Ferrer estas surprizita de nekonatuloj kaj pafita de indianino. * 8.- ''B-A-I-L-A-R-I-N-A'' (Dancistino). Letero de Ferrer al sia amikino Marisol pri Pilar, kiu ĵus dungita kiel dancistino suferis trafikakcidenton kaj iĝis tetraplegia, pro kio petis lin mortigi ŝin. La [[letero]] estas legita de maljuna Laventier, dum Ferrer rekuperiĝas: la indianino kiu pafis miskomprenis lin kiel lia aĉa fifrato. En 1975 La Infano suferis krizon kaj liberigis la ok kaptitajn "hundulojn", Lars ĉasis ilin, luktis kontraŭ la lasta, vundiĝis kaj falis en kaverno. Post la kreo de [[diktaturo]]j fine de la [[1970-aj jaroj]] revenkis [[demokratio]] fine de la [[1980-aj jaroj]]. Kiam Laventier venis al Leonito, Lars sendis al li fotoalbumojn de Fiorino, la ĉiliano kiu memmortigis en ĉapitro 4 post kiam Laventier laŭ indikoj de Lars telefonis al li precizan kodon. Nun oni klarigas ke oni kontrolis la tutan torturprocezon tiel ke fine oni sciigis al li kodon kiu memorigu al li la torturojn. En la kaverno Lars trovis [[diamanto]]jn kaj la lokon kie la indianoj vivas kaŝite. Lars ŝajnigis apogi la demokration, sekurigis sian kontrolon de la kaverno (pere de la ekstermo de indianoj) kaj de la landa ekonomio (1993) per konstruo de la turismejo super la diamanto-mino por prepari la revenon de la koloneloj. En tiu kunteksto aperis Leónidas, kaj ankaŭ en la agado rakontas al Ferrer perfidon fare de Soas, kiu ŝajnigis venon de la reĝo de Hispanio por masakro de indianoj: militdeklaro kontraŭ Hispanio. ĉar estas hispanaj militistoj implikitaj. Leónidas konfesas planon por detruegi la minon, kiam la soldatoj avancos. Li volas, ke Ferrer diskonigu la aferon. * 9.- ''La mujer treinta y dos veces maldita'' (La virino 32-foje malbenita). Kiam Laventier estis murdonta Lars, tiu suferis cerbatakon {{Intrigofino}} ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Fernando Marías Amondo|Fernando Marías]], ''El Niño de los coroneles'', Destino, Barcelona, 2001, ISBN 84-233-3297-7 ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.lecturalia.com/libro/2307/el-nino-de-los-coroneles en Lecturalia] * [https://www.aceprensa.com/resenas-libros/el-ni-o-de-los-coroneles/ Javier Cercas Rueda] {{Trad|es|El niño de los coroneles|162804181}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2001]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] nu7539a04ul7muyf7e2ai57k026sbt9 0 947668 9416691 9410175 2026-06-29T08:43:33Z Kani 670 /* Vivo */ 9416691 wikitext text/x-wiki [[File:Volkach, Astheim, Kartäuserstraße 16, 14, Klosterkirche und Konventsbau-20151109-001.jpg|thumb|kartuzia komplekso je Astheim, kie Möring dum 42 jaroj vivis kaj agadis]] '''Georg MÖRING''' (naskiĝinta la {{Daton|14|2|1628}} en [[Heilbad Heiligenstadt|Heiligenstadt]], mortinta la {{Daton|13|11|1712}}) estis de 1670 ĝismorte prioro de la [[kartuzianoj|kartuzio]] de [[volkach|Astheim (Volkach)]]. == Vivo == Naskiĝinta en [[distrikto Eichsfeld|Eichsfeld]], katolika eksklavo ene de protestantisma regionaro li frekventis la [[latina lernejo|latinan lernejon]] en sia naskiĝurbo. Tiel universitata studo sekvinta eblis. La filozofiajn fundamentojn li lernis ĉe la naskiĝanta universitato de [[Fulda]]: pro elstara inteligenteco li eĉ anis ĉe la seminario rezervata por nobeldevenuloj. La ĉefan studon teologian li trapasis ĉe la [[universitato de Erfurto]]. Ĉi tie li forlasis la planon iĝi juristo preferante iĝi frokulo. La estro de la [[kartuzio de Erfurto]] rekomendis al li iron al Astheim. En la 29.5.1650 li faris siajn [[voto]]n kaj jam malmultajn jarojn pli malfrue li fariĝis vikario klostra. En 1657 li iĝis prokuratoro kaj en 1670 finfine li elektiĝis je prioro. Sub lia longa regado ĉi kartuzio reekfloris post la damaĝoj dum la [[Tridekjara Milito]]. Li mem instruis 16 [[novico]]jn, el kiuj kelkaj pli malfrue iĝis konventestroj. Inter 1671-73 li nove starigis la monaĥajn ĉelojn. Rapide la pieco de li fame konatiĝis pro kio estiĝis ankaŭ biografio pri li. Astheim tiam ankaŭ ĝuis la feston de la 300-a datreveno fondiĝa en la 1709-a jaro.<ref>Wieland (1896), p. 26.</ref><ref>Schwarz: (1903), p. 36</ref> Kiam li prioris okazis ankaŭ rebelo inter subuloj de ĉi klostro, en la jaro 1695-a. Ili jam ne pretis laboradi kaj plenumi [[servuto]]n; pro tio Möring petis armean helpon fare de la duko de [[Frankonio]] (do la princ-episkopo de [[Würzburg]]). La ribelestro estis arestitaj kaj forkondukitaj al Wúrzburg. Möring vane engaĝiĝis por ilia liberiĝo; ili fuŝis punlaborante en vitejoj de Würzburg kaj respondecis pri rikoltaĉo. == Literaturo == * James Hogg: 'Die Kartause Astheim" - ĉe: Michael Koller (eld.): ''Kartäuser in Franken (= Kirche, Kunst und Kultur in Franken. Band 5)''. Würzburg 1996. p. 109–118. * Ignaz Schwarz: ''Die Karthause Astheim. Ein Geschichtsbild''. Gerolzhofen 1903. * Friedrich Stöhlker: "Die Kartause Astheim und ihre Bewohner" - ĉe: Ute Feuerbach (eld.): ''Unsere Mainschleife. 1978–1992,'' Volkach 2008. p. 59–63. * Michael Wieland: "Die Karthause Ostheim und ihre Bewohner" - ĉe: ''Archiv des historischen Vereins von Unterfranken und Aschaffenburg,'' 38/1896, p. 1–35. == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Moring, Georg}} [[Kategorio:Prioroj]] [[Kategorio:Kartuzianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1628]] [[Kategorio:Mortintoj en 1712]] [[Kategorio:Heilbad Heiligenstadt]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] l5nhpl40bab50uk6h9g2nhyb7cowwh5 0 947669 9416704 9410181 2026-06-29T09:00:41Z Kani 670 9416704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro|priskribo=}} '''James Edward BARTON''' (naskiĝis la 1-an de novembro 1890 &#x2013; mortis la 19-an de februaro 1962) estis usona [[vodevilo|vodevilisto]], teatra artisto, kaj [[ĝenra aktoro]] en filmoj kaj televido. <ref name="obit">{{cite news|title=James Barton, 71, Stage Actor, Dies. Veteran Player in 'Tobacco Road'. In Films and TV Famed for Drunken Routine Scored With Dancing|url=https://www.nytimes.com/1962/02/20/archives/james-barton-71-stage-actor-dies-veteran-player-in-tobacco-roadin.html|quote=James Edward Barton, actor best known for his earthy role as Jeeter Lester in the longrunning play, "Tobacco Road," died this morning in Nassau Hospital here after a heart attack. His age was 71.|newspaper=[[New York Times]]|date=20a de Februaro, 1962|accessdate=2014-12-05}}</ref> Aperante ĉe [[Broadvejo]], Barton atingis la plej altan pinton de statuso en [[vodevilo]], ĉefrolante ĉe la Palace Theater ne unufoje sed ok fojojn, de marto 1928 ĝis aprilo 1932. La filmkariero de Barton samtempis kun liaj teatraj aktoradoj. Ĝi komenciĝis en la [[Muta kinarto|silenta epoko]], en 1923, kaj li aperis en kelkaj mallongaj filmoj de [[Paramount Pictures]] en 1929. En televido li aperis en ''The Ford Television Theatre'', ''Lux Video Theatre'', ''Studio One'', ''The Kaiser Aluminum Hour'', ''Playhouse 90'', ''Kraft Television Theatre'', ''The Rifleman'', ''The Americans'', ''Adventures in Paradise'', ''Naked City'', kaj ''Frontier Circus''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IBDB nomo}} * {{IMDb nomo|0059165}} * [http://www.answers.com/topic/james-barton-actor-musical-drama/ James Barton on Answers.com] * [http://www.citwf.com/person90153.htm James Barton Filmography] * [http://www.nypl.org/archives/194831 James Barton Papers, 1890s-1990s], tenita de la Billy Rose Theatre Division, New York Public Library for the Performing Arts {{Ĝermo|Aktoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barton, James}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] 761246zk1rn6fu8pm09k2jmelb1pxxl 0 947694 9416719 9410406 2026-06-29T09:16:25Z Kani 670 9416719 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Bronisław CZECH''' estis pola [[skiado|skiisto]], plurfoja nacia [[ĉampiono]] kaj trifoja partopreninto de [[vintraj olimpikoj]]. Li naskiĝis la 25-an de julio 1908 en la vintrosporta urbeto [[Zakopane]] kaj mortis 35-jara la 4-an de junio [[1944]]: la morton en la [[koncentrejo Aŭŝvico]] kaŭzis [[malsatego]]. == Post 1939 == Post la germana invado de Pollando en 1939, Czech aliĝis al rezista grupo kaj kontrabandis homojn kaj gravajn dokumentojn trans la [[Tatroj]]n al [[Hungario]]. En majo 1940, lin vizitis la aŭstro Sepp Roehrl, kiun li konis de iliaj antaŭmilitaj tagoj ĉe la skilernejo sur la monto [[Kaspra pinto]], en la [[Okcidentaj Tatroj]] ĉe la limo inter [[Slovakio]] kaj [[Pollando]]. Roehrl, nun ĉe la [[Gestapo]], postulis, ke li trejnu germanan junularan skiteamon. Czech rifuzis, malgraŭ la minacoj de Roehrl. En Zakopane, Czech estis arestita kaj torturita en la iama pensiono "Palaco". Kiel unu el la unuaj malliberuloj, Czech estis deportita al la koncentrejo de Aŭŝvico. Li mortis pro koratako en la malsanulejo de la komplekso Aŭŝvico 1 en junio 1944 je la aĝo de 35 jaroj.<ref name="taz 2015">[https://www.taz.de/Polnischer-Skisportler-im-KZ-Auschwitz/!153581/ artikolo "Der traurige Tod des Bronislaw Czech" ("la tristiga morto de B. Czech")], en la retejo taz.de de la germana alternativa gazeto [[Tageszeitung]] la 27-an de januaro 2015 ({{de}})</ref><ref>gariwo.net: ''Bronislaw Czech'', sen dato, [https://en.gariwo.net/righteous/exemplary-figures-in-sport/bronisaw-czech-27407.html rete], vidita la 19-an de februaro 2025. ({{en}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|skiado}} {{vivtempo|Czech, B}} [[Kategorio:Polaj skiistoj]] 1zarl0wfnfmiilftkcdg000gspvr5if 0 947701 9416720 9410528 2026-06-29T09:17:15Z Kani 670 9416720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Nelio BIEDERMANN''' (naskita en 2003) estas svisa verkisto plej konata pro ''Lázár'', lia dua romano. <ref>https://www.theguardian.com/books/2026/mar/30/lazar-by-nelio-biedermann-review-a-hungarian-epic-from-a-22-year-old-author</ref> [[Dosiero:Nelio_Biedermann_auf_der_Frankfurter_Buchmesse_2025,_(P1220849).jpg|eta|Nelio Biedermann (2025)]] Biedermann studas germanan literaturon kaj filmstudojn ĉe la [[Universitato de Zuriko]] . <ref name="zeit2">{{cite web|access-date=2025-08-27|author=Adam Soboczynski|date=2025-08-27|title=Nelio Biedermann: Der neue Zauberer|url=https://www.zeit.de/2025/37/nelio-biedermann-lazar-roman-familiengeschichte-ungarn-adel|website=[[zeit.de]]}}</ref> == Verkado == Lia debuta romano, ''Anton will bleiben'', estis publikigita en 2023 de la svisa eldonejo Arisverlag, rakontante la historion de maljuna viro mortanta pro [[kancero]]. En la somero de 2024, sep germanlingvaj eldonistoj konkuris pri la rajtoj al ''Lázár'', lia dua romano. Ĉirkaŭ la tempo de la [[Frankfurta librofoiro|Frankfurta Librofoiro]] je aŭtuno 2024, eldonrajtojn akiris dudek internaciaj eldonistoj, inkluzive de Usono, Britio, Francio, Hispanio, Pollando, Ĉeĥio kaj Hungario. <ref name="Bund">{{cite web|access-date=2025-08-29|author=Nora Zukker|date=2025-08-28|title=Er ist erst 22 – und seine fesselnde Familiensaga erobert die Welt|url=https://www.derbund.ch/nelio-biedermann-seine-familiensaga-lazar-geht-um-die-welt-700673010703|website=[[Der Bund]]}}</ref><ref name="zeit2" /> == Verkoj == * ''Antono bleiben.'' Romano. Arisverlag, Embrach 2023, * ''Lázár.'' Romano. [[Rowohlt Verlag|Rowohlt Berlin]], Berlino 2025, == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.maturitaetsarbeiten.ch/cms/archiv/a-z-namen-2022.html?view=article&id=146:biedermann-nelio&catid=11 Maturaarbeit (2022)] * {{DNB|130305437X}} de la {{Ĝermo|Verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Biedermann, Nelio}} [[Kategorio:Svisaj verkistoj]] lvj0t9a0kbgkwtcu8oefl44ma2r3puw 0 947704 9416724 9410636 2026-06-29T09:19:53Z Kani 670 9416724 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} La '''vitikulturado en [[Emilio-Romagna]]''' estas la aro de agrikulturaj kaj vinfaraj agadoj okazantaj en la itala [[regiono]] samnomine. Kun ĉirkaŭ 51.000 [[hektaro|hektaroj]] da vinberoj, la regiono okupas la kvinan lokon en [[Italio]] laŭ vinbera areo<ref name="ItalyFinest-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.italysfinestwines.it/vini-emilia-romagna/ |titolo= Vini dell'Emilia Romagna – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |persona nomo= Palmieri |familia nomo= Jean Marco |dato= 2021-04-27 |verko= Italy's Finest Wines |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> kaj la trian laŭ produktvolumeno, kun 6,1 milionoj da [[hektolitro|hektolitroj]] en 2022.<ref name="IWC-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://italianwinecentral.com/region-province/emilia-romagna/ |titolo= Emilia-Romagna wine region |verko= Italian Wine Central |lingvo= en |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> La regiono havas 2 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]], 19 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]] kaj 9 [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]].<ref name="IWC-EO" /><ref name="Quattrocalici-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.quattrocalici.it/regione/emilia-romagna/ |titolo= Il Vino in Emilia-Romagna |verko= Quattrocalici |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> La teritorio dividiĝas en du geografiajn sektorojn: okcidenta '''Emilio''', kie troviĝas la bula ruĝaj vinoj el [[Lambrusco (vinbero)|Lambrusco]], kaj orienta '''Romagna''', kie regas trankvila vinproduktado el [[Sangiovese]], [[Albana (vinbero)|Albana]] kaj [[Pignoletto]].<ref name="Quattrocalici-EO" /> == Historio == La historio de la vitikulturo en Emilio-Romagna remontadas al antaŭromia epoko. En la zono de [[Colli Piacentini]] arkeologoj trovis fosiliigitajn vinradikojn kaj semojn datendatantaj al ĉirkaŭ 2000 a.K.<ref name="ColiPiac-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://en.wikipedia.org/wiki/Colli_Piacentini |titolo= Colli Piacentini |verko= English Wikipedia |lingvo= en |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> En la 7-a jarcento a.K. arkeologiaj eltrovetoĵ konfirmis ke la loĝantoj de ĉi tiuj teroj praktikas vitikulturadon.<ref name="Quattrocalici-EO" /> La Villanova-kulturo, establita en la provinco de [[Bolonja]] dum la dua jarmilo a.K., estas unu el la plej fruaj atestoj pri vitikulturo en la regiono.<ref name="ItalyFinest-EO" /> La [[Lambrusco (vino)|Lambrusco]] estis menciita de [[Plinio la Maljuna]] en sia ''[[Naturalis Historia]]'', kie li priskribas la karakterizaĵojn de la vinbero.<ref name="Quattrocalici-EO" /> La nomo originas el ''Vitis Labrusca'', la latina nomo por prahistoria sovaĝa vitisspecio.<ref name="Quattrocalici-EO" /> En la 5-a jarcento p.K. la varieto [[Terrano (vinbero)|Refosco Terrano]] estis enkondukita el [[Dalmatio]], kaj ricevis lokan nomon Cagnina.<ref name="Quattrocalici-EO" /> Poste la [[Benedikta ordeno|benediktanaj monaĥoj]] kontribuis al la disvolvado de la vitikulturo precipe apud [[Ferrara]], kie estiĝis la vitikultura areo de [[Bosco Eliceo]].<ref name="Quattrocalici-EO" /> Finfine de la 19-a jarcento la [[filoksero]] haltis la evoluon de la sektoro.<ref name="ItalyFinest-EO" /> En la unua duono de la 20-a jarcento kooperativoj de produktantoj akceligis la kreskon de Lambrusco, precipe kvante.<ref name="ItalyFinest-EO" /> En lastaj jardekoj la vitikultura direktiĝis dudirekten: revalorigado de enlandaj variaĵoj paralele al enkonduko de internaciaj variaĵoj.<ref name="ItalyFinest-EO" /> == Vinozonaj areoj == La regiono dividiĝas en okcidenta Emilio kaj orienta Romagna, ĉiu kun propra vinberkulturo kaj vinstilo.<ref name="Quattrocalici-EO" /> === Colli Piacentini === En la okcidenta ekstremo de la regiono, la vinberoj de [[Piacenza|la provinco Piacenza]] kreskas sur montetoj formiĝintaj de la valoj de la riveroj Trebbia, Nure, Chero, Tidone kaj Arda.<ref name="AlgorCards-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://cards.algoreducation.com/it/content/pcjD28gZ/geografia-clima-emilia-romagna |titolo= L'Emilia-Romagna: una regione di diversità geografica |verko= Algor Cards |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> La plej reprezentaj vinoj estas [[Gutturnio]] DOC, produktata el [[Barbera (vinbero)|Barbera]] kaj [[Croatina]], kaj [[Ortrugo]] dei Colli Piacentini DOC.<ref name="ImpetoDivino-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.impetodivino.it/vini/regioni/emilia-romagna |titolo= Emilia-Romagna |verko= Impeto di Vino |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> === Colli di Parma === La zono de [[Parma]] distingiĝas per supereco de blankaj vinoj super ruĝaj, sen signifaj diferencoj laŭ kultivataj variaĵoj kompare al la cetero de Emilio.<ref name="Quattrocalici-Vitigni-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.quattrocalici.it/regione/emilia-romagna/vitigni/ |titolo= I Vitigni dell'Emilia-Romagna |verko= Quattrocalici |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> === Reggiano kaj Modenese === La zonoj de [[Reggio Emilia]] kaj [[Modena]] estas dominataj de Lambrusco en ĝiaj variaĵoj: Lambrusco Salamino, Lambrusco Maestri, Lambrusco Marani, Lambrusco Montericco kaj Ancellotta.<ref name="Quattrocalici-Vitigni-EO" /> Lambrusco di Sorbara kaj Lambrusco Grasparossa estas pli disvastigitaj en la Modenese.<ref name="Quattrocalici-Vitigni-EO" /> === Colli Bolognesi === En la zono de Bolonja troviĝas Pignoletto kaj vinoj el internaciaj variaĵoj, kune kun Montù, ambaŭ blankaj vinberoj referencataj en Reno DOC kaj en [[Colli Bolognesi Classico Pignoletto]] DOCG.<ref name="Quattrocalici-Vitigni-EO" /> === Ferrarese === En la provinco de [[Ferrara]] la plej grava varieto estas la nigra [[Fortana]] (konata ankaŭ kiel Uva d'Oro), kies referencnomĝo estas [[Bosco Eliceo]] DOC.<ref name="Quattrocalici-Vitigni-EO" /> === Romagna === Romagna, la orienta parto de la regiono, koncentras ĉirkaŭ 60% de la regiona vinproduktado, kun la provinco de [[Ravena]] kiel ĉefaj areo.<ref name="ItalyFinest-EO" /> [[Sangiovese]] estas la plej kultivata ruĝa varieto, dum [[Albana (vinbero)|Albana]] estas la ĉefa blanka varieto.<ref name="Quattrocalici-EO" /> == Klimato == La klimato de Emilio-Romagna estas [[Kontinenta klimato|subkontinenta]], kun malvarmaj kaj humidaj vintroj kaj varmaj somero en la ebenaĵoj.<ref name="ItalyFinest-EO" /> Sur la Apeninoj la temperaturo fariĝas pli friska, dum laŭ la marbordo de la [[Adriatika Maro]] la klimato estas pli milda kaj alproksimiĝas al la mediteranea tipo.<ref name="GlossarioVino-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://glossariodelvino.it/le-regioni-italiane-del-vino/emilia-romagna/ |titolo= Emilia-Romagna |verko= Glossario del Vino |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> La ebenaĵoj atingas termajn sumojn ĝis 2.400 gradoj laŭ la [[Winkler-indekso]], valoro kiu malpliiĝas kun alteco.<ref name="GazzUff-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.gazzettaufficiale.it/atto/serie_generale/caricaArticolo?art.versione=1&art.idGruppo=0&art.flagTipoArticolo=1&art.codiceRedazionale=20A07148&art.idArticolo=9&art.idSottoArticolo=1&art.idSottoArticolo1=10&art.dataPubblicazioneGazzetta=2021-01-05&art.progressivo=0 |titolo= Disciplinare di produzione delle indicazioni geografiche tipiche dei vini – Romagna |verko= Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana |dato= 2021-01-05 |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> La ebenaĵo produktas pli freŝajn kaj facile trinkindajn vinojn, dum la montetoj donas pli strukturitajn vinojn.<ref name="GazzUff-EO" /> == Grundo == La grundoj de la [[Pada Ebenaĵo|Padana ebenaĵo]], riĉaj je [[Argilo|argilo]], estas tre fekunda kaj permesas rendimentojn ĝis 400 kvintaloĵ por hektaro.<ref name="ItalyFinest-EO" /> La kolinaraj grundoj de la Apenino estas franko-limaj, franko-argilaj kaj argil-limaj, kutime kalkoŝtona, taŭgaj por pli bonecaj vinoj.<ref name="ImpetoDivino-EO" /> La marbordo de Ferrara prezantas sablan grundon kun malmulta fekundo: tie la vito kreskas ofte sen [[portainnesti|greftostampo]], ĉar la alta sabloenhavo malhelpas la disvastiĝon de la [[filoksero]].<ref name="ImpetoDivino-EO" /> == Variaĵoj == La vitikultura de la regiono inkludas indiĝenajn kaj internaciajn variaĵojn. 70% de la vinberejo estas dediĉataj al ruĝaj vinberoj kaj 30% al blankaj.<ref name="ItalyFinest-EO" /> === Ruĝaj variaĵoj === * [[Ancellotta]] * [[Barbera (vinbero)|Barbera]] * [[Bonarda (vinbero)|Bonarda]] * [[Croatina]] * [[Fortana]] (Uva d'Oro) * [[Lambrusco di Sorbara]] * [[Lambrusco Grasparossa]] * [[Lambrusco Maestri]] * [[Lambrusco Marani]] * [[Lambrusco Montericco]] * [[Lambrusco Salamino]] * [[Longanesi]] * [[Montepulciano (vinbero)|Montepulciano]] * [[Sangiovese]] * [[Terrano (vinbero)|Terrano]] (Cagnina) === Blankaj variaĵoj === * [[Albana (vinbero)|Albana]] * [[Biancame]] * [[Chardonnay]] * [[Famoso (vinbero)|Famoso]] * [[Malvazia de Candia aromatika]] * [[Montù]] * [[Moscato bianco]] * [[Müller-Thurgau]] * [[Ortrugo]] * [[Pagadebit]] * [[Pignoletto]] * [[Pinot bianco]] * [[Pinot grigio]] * [[Riesling Italico]] * [[Trebbiano romagnolo]] == Produktado == === Ĝeneralaj datumoj === La vinberoj de Emilio-Romagna reprezentas 8% de la itala vitikulturo sed donas 13% de la totala itala vinproduktado.<ref name="ItalyFinest-EO" /> En 2022 la regiono produktis 6,1 milionojn da hektolitroj, tria en Italio post [[Veneto]] kaj [[Apulio|Puglia]].<ref name="IWC-EO" /> La averaĝa areo de unu vinbera parcelo en la regiono estas 2 hektaroj.<ref name="ItalyFinest-EO" /> Ĉirkaŭ 60% de la regiona produktado originas el la parto Romagna, precipe el la provinco de [[Ravena]].<ref name="ItalyFinest-EO" /> === Nomregistraĵoj kaj normoj === La itala sistemo de vinkvalitkategorioj, harmonigita kun eŭropa nomenklaturo, distingas [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]], [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]] kaj [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]], kiuj respondas al la eŭropaj DOP kaj IGP respektive.<ref name="Decanter-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://www.decanter.com/learn/italian-wine-labels-understanding-docg-doc-igt-439719/ |titolo= Italian wine labels explained: Understanding DOCG, DOC & IGT |verko= Decanter |lingvo= en |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> Emilio-Romagna havas 2 DOCG, 19 DOC kaj 9 IGT.<ref name="IWC-EO" /><ref name="RegER-DOCG-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://agricoltura.regione.emilia-romagna.it/dop-igp/vini-docg-doc-igt-emilia-romagna/elenco-vini-doc-docg-igt |titolo= Docg, Doc e Igt della Regione Emilia-Romagna |verko= Regione Emilia-Romagna – Agricoltura, caccia e pesca |lingvo= it |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> ==== DOCG ==== * [[Romagna Albana]] DOCG * [[Colli Bolognesi Classico Pignoletto]] DOCG ==== DOC ==== * [[Bosco Eliceo]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO">{{citaĵo el la reto |url= https://italianwinecentral.com/wp-content/uploads/DOCG-DOC-list-from-Italian-Wine-Central-July-2025.pdf |titolo= DOCG-DOC list – Italian Wine Central, julio 2025 |verko= Italian Wine Central |lingvo= en |alirdato= 2026-05-25 }}</ref> * [[Colli Bolognesi]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli di Faenza]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli d'Imola]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli di Parma]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli di Rimini]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli di Scandiano e di Canossa]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli Piacentini]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Colli Romagna Centrale]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Gutturnio]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Lambrusco di Sorbara]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Lambrusco Grasparossa di Castelvetro]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Lambrusco Salamino di Santa Croce]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Modena (vino)|Modena]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Ortrugo]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Reggiano]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Reno (vino)|Reno]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> * [[Romagna]] DOC<ref name="IWC-PDF-EO" /> ==== IGT (elektitaj) ==== * Emilia IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> * Forlì IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> * Ravenna IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> * Rubicone IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> * Sillaro o Bianco del Sillaro IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> * Val Tidone IGT<ref name="RegER-DOCG-EO" /> La kompleta listo de la nomregistraĵoj estas publikigata sur la oficiala retejo de la Regiona Aŭtoritato de Emilio-Romagna.<ref name="RegER-DOCG-EO" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vinberkulturo en Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] f6wgn6on8518m8nwsb45731y1q1vbov 0 947708 9416727 9410685 2026-06-29T09:22:22Z Kani 670 9416727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio|Nomo=Into The Night}} '''''Into The Night''''' (Esperante: En la Nokton) estas belga apokalipsa sciencfikcia drama suspensfilmo televida serio. La serio premieris sur Netflix la 1-an de majo 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.dreadcentral.com/news/325268/try-to-outrun-the-sun-in-trailer-for-into-the-night-arriving-on-netflix-may-1st/|title=Try to Outrun the Sun in Trailer for INTO THE NIGHT, Arriving on Netflix May 1st}}</ref> La serio temas pri grupo de homoj kiuj estas kidnapitaj en aviadilo dum nokta flugo el [[Bruselo]] ĝis [[Moskvo]]. == Bibliografio == <references /> == Eksteraj ligiloj == * Into the Night on Netflix * {{IMDb titolo|tt10919486}} [[Kategorio:Postapokalipsaj televidserioj]] k484ccctij0ap66cj9gqdfvk6fb47iu 0 947709 9416728 9410687 2026-06-29T09:23:14Z Kani 670 9416728 wikitext text/x-wiki '''''Hergé's Adventures of Tintin''''' (Esperante: La Aventuroj de Tinĉjo de Hergé) estas la unua animacia televidserio bazita sur la populara bildstria serio de Hergé, La Aventuroj de Tinĉjo. {{ĝermeto}} == Bibliografio == <references /> 9vdkurotvvxzublydjko4b6k8amy2if 0 947710 9416730 9410691 2026-06-29T09:25:34Z Kani 670 9416730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto protektita tereno|name=Jaú National Park|image=Jau National Park.jpg|location=|nearest_city=[[Manaus]], Amazonas|koordinatoj=-2.30, -63.05}} La '''Nacia Parko Jaú''' (portugale: ''Parque Nacional do Jaú'') estas nacia parko situanta en la ŝtato [[Amazonio (subŝtato)|Amazonio]], [[Brazilo]]. Ĝi estas unu el la plej grandaj arbaraj rezervejoj en [[Sudameriko]], kaj parto de [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de Unesko]]. La parko estas unu el la plej grandaj protektitaj areoj en Brazilo. Ĝi situas ĉirkaŭ 220 kilometrojn nordokcidente de [[Manaŭso]] kaj enhavas la tutan basenon de la rivero Jaú inter la rivero Unini norde kaj la rivero Carabinani sude. Ĉiuj tri riveroj fluas orienten por eniri la dekstran bordon de la rivero [[Rio Negro]]. La orienta parto de la parko limiĝas al la Ekstrakta Rezervejo Rio Unini norde, kiu etendiĝas laŭlonge de la kontraŭa bordo de la rivero Unini. La parkon nordokcidente limas la Daŭripova Rezervejo Amanã. Oriente, proksime al la rivero Rio Negro, la parko limiĝas al la Norda Sekcio de la Ŝtata Parko Rio Negro sude. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Brazilo]] [[Kategorio:Naciaj parkoj de Brazilo]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] g8fq0tjcsc6lh7nt11vwugi242ppvfg 0 947718 9416736 9410862 2026-06-29T09:31:23Z Kani 670 9416736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto|priskribo=}} '''John KOMLOS''' (naskita la 28-an de decembro 1944 en [[Budapeŝto]]) estas usona ekonomia historiisto de [[Hungaroj|hungara]] deveno kaj iama posedanto de la katedro pri ekonomia historio ĉe [[Munkena universitato|LMU Munkeno]]. <ref name="auto2">{{Cite web|url=https://mandiner.hu/cikk/20190212_john_komlos|title=Nem hagytam, hogy átmossák az agyam – magyar származású sztárközgazdász a Makronómnak &#124; Mandiner|first1=Oláh|last1=Dániel|website=[[Mandiner]]}}</ref><ref name="ks2">{{Cite news|title=The Newsletter of the Cliometric Society|work=Mary Eschelbach Hansen|url=https://www.cliometrics.org/wp-content/uploads/2018/10/Volume-28-Number-1-Summer-2013.pdf}}</ref> Komlos estas unu el la fondintoj de la esplorkampo "antropometria ''historio''", kiu uzas korpmezurojn por kompari vivkondiĉojn inter socioj kaj trans malsamaj historiaj periodoj.<ref>{{Cite journal|last=Komlos|first=John|date=1985|title=Stature and Nutrition in the Habsburg Monarchy: The Standard of Living and Economic Development in the Eighteenth Century|journal=The American Historical Review|volume=90|issue=5|pages=1149–1161|doi=10.2307/1859662|jstor=1859662|pmid=11621446}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Komlos|first=John|date=1987|title=The Height and Weight of West Point Cadets: Dietary Change in Antebellum America|journal=The Journal of Economic History|volume=47|issue=4|pages=897–927|doi=10.1017/s002205070004986x|issn=0022-0507}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://econpapers.repec.org/ras/pko37.htm Listo de publikaĵoj] {{Ĝermo|Ekonomikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Komlos, John}} [[Kategorio:Usonaj historiistoj]] [[Kategorio:Usonaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Germanaj ekonomikistoj]] dggwr9mnwofwuirqwiuudgr740wl979 0 947720 9416744 9410908 2026-06-29T09:40:54Z Kani 670 9416744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Guillermo STÁBILE''' (naskiĝis la 17-an de januaro 1905 en [[Bonaero]] - mortis la 26-an de decembro 1966 samloke) estis argentina profesia [[Futbalo|futbalisto]] kaj manaĝero, kiu ludis kiel [[Avanulo|centravanculo]]. Je klubnivelo, Stábile gajnis du naciajn ĉampionecojn kun Huracán kaj ludis en Italio kaj Francio. Li estis la plej bona golinto de la [[Futbala Mondpokalo 1930]], la inaŭgura eldono de la turniro. Kiel manaĝero, li kondukis Argentinon al venko ĉe ses [[Amerika Pokalo|Sudamerikaj Ĉampionecoj]] kaj [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]] al tri ligotitoloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stábile, Guillermo}} [[Kategorio:Italdevenaj argentinanoj]] [[Kategorio:Argentinaj futbalistoj]] [[Kategorio:Argentinaj futbaltrejnistoj]] rtsisdtc0q08iyttf883xgw5cc9l0ad 0 947722 9416746 9410917 2026-06-29T09:41:49Z Kani 670 9416746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Jacobo URSO''' (Dolores , 17-a de aprilo 1899 - [[Bonaero]], 6-a de aŭgusto 1922) estis argentina futbalisto, kiu ludis kiel maldekstra [[mezkampulo]]. Li mortis pro vundo suferita en matĉo kontraŭ [[San Lorenzo de Almagro]], la ununura klubo, kie li ludis dum sia mallonga kariero.<ref name="museo12">[https://www.museodesanlorenzo.com.ar/contenido/JACOBO%20URSO/JACOBO%20URSO.htm QUIEN FUE JACOBO URSO] at museodesanlorenzo.com.ar</ref><ref name="tyc12">[https://www.tycsports.com/al-angulo/jugador-inmolo-san-lorenzo-jacobo-urso-id455130.html El jugador que se inmoló por San Lorenzo] by Andrés Burgo on TyC. 5a de Aŭgusto 2022</ref> Malgraŭ sia mallonga kariero kaj ne gajninte iujn ajn titolojn kun sia klubo, <ref name="elgraf12">[https://www.elgrafico.com.ar/articulo/%C2%A1habla-memoria!/4878/jacobo-urso-el-martir-del-boedo Jacobo Urso, el mártir del Boedo] on ''El Gráfico''. 14a de Februaro 2018</ref> Urso estas rigardata de subtenantoj de San Lorenzo kiel unu el la plej grandaj ludantoj en la historio de la klubo. <ref name="museo12" /> Li ankaŭ estis la unua ludanto de San Lorenzo alvokita por la [[Argentina nacia teamo de futbalo|argentina nacia teamo]]. <ref name="primero12">[https://sanlorenzoprimero.com.ar/noticias/el-legado-de-jacobo-urso-el-jugador-que-dejo-la-vida-por-san-lorenzo-que-hoy-se-hace-presente/ Jacobo Urso, el jugador que dejó la vida por San Lorenzo y hoy se hace presente], interview to Urso's descendants by Giuliana Pasquali. 6a de Aŭgusto 2021</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.museodesanlorenzo.com.ar/ Muzeo Jacobo Urso] {{Ĝermo|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Urso, Jacobo}} [[Kategorio:Argentinaj futbalistoj]] 5es75euvw9e161vjq779coebm79uf9d 9416747 9416746 2026-06-29T09:42:15Z Kani 670 9416747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Jacobo URSO''' (Dolores, 17-a de aprilo 1899 - [[Bonaero]], 6-a de aŭgusto 1922) estis argentina futbalisto, kiu ludis kiel maldekstra [[mezkampulo]]. Li mortis pro vundo suferita en matĉo kontraŭ [[San Lorenzo de Almagro]], la ununura klubo, kie li ludis dum sia mallonga kariero.<ref name="museo12">[https://www.museodesanlorenzo.com.ar/contenido/JACOBO%20URSO/JACOBO%20URSO.htm QUIEN FUE JACOBO URSO] ĉe museodesanlorenzo.com.ar</ref><ref name="tyc12">[https://www.tycsports.com/al-angulo/jugador-inmolo-san-lorenzo-jacobo-urso-id455130.html El jugador que se inmoló por San Lorenzo] by Andrés Burgo on TyC. 5a de Aŭgusto 2022</ref> Malgraŭ sia mallonga kariero kaj ne gajninte iujn ajn titolojn kun sia klubo, <ref name="elgraf12">[https://www.elgrafico.com.ar/articulo/%C2%A1habla-memoria!/4878/jacobo-urso-el-martir-del-boedo Jacobo Urso, el mártir del Boedo] on ''El Gráfico''. 14a de Februaro 2018</ref> Urso estas rigardata de subtenantoj de San Lorenzo kiel unu el la plej grandaj ludantoj en la historio de la klubo. <ref name="museo12" /> Li ankaŭ estis la unua ludanto de San Lorenzo alvokita por la [[Argentina nacia teamo de futbalo|argentina nacia teamo]]. <ref name="primero12">[https://sanlorenzoprimero.com.ar/noticias/el-legado-de-jacobo-urso-el-jugador-que-dejo-la-vida-por-san-lorenzo-que-hoy-se-hace-presente/ Jacobo Urso, el jugador que dejó la vida por San Lorenzo y hoy se hace presente], interview to Urso's descendants by Giuliana Pasquali. 6a de Aŭgusto 2021</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.museodesanlorenzo.com.ar/ Muzeo Jacobo Urso] {{Ĝermo|Futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Urso, Jacobo}} [[Kategorio:Argentinaj futbalistoj]] scu45xo3dfycmmkc0d5k3exrr9biobo 0 947724 9416751 9411015 2026-06-29T09:44:04Z Kani 670 9416751 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Imipramin.svg|eta|Kemia strukturo de ''[[Imipramino]]'', unu el la plej uzataj TKDoj ]] '''Triciklaj kontraŭdeprimigiloj''' (TKD-oj) estas klaso de [[drogo]]<nowiki/>j, kiuj estas uzataj por trakti [[Depresio (medicino)|depresiajn malsanojn]]<ref>Dopheide J. A. (2006). Recognizing and treating depression in children and adolescents. ''American journal of health-system pharmacy : AJHP : official journal of the American Society of Health-System Pharmacists'', ''63''(3), 233–243. <nowiki>https://doi.org/10.2146/ajhp050264</nowiki></ref> kaj aliajn [[Psika malsano|mensajn malsanojn]] (ekzemple, [[Obseda-kompulsia malsano]]<ref>Del Casale, A., Sorice, S., Padovano, A., Simmaco, M., Ferracuti, S., Lamis, D. A., Rapinesi, C., Sani, G., Girardi, P., Kotzalidis, G. D., & Pompili, M. (2019). Psychopharmacological Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder (OCD). ''Current neuropharmacology'', ''17''(8), 710–736. <nowiki>https://doi.org/10.2174/1570159X16666180813155017</nowiki></ref>). Ili estis malkovritaj ĉirkaŭ 1950 kaj iĝis inter la plej uzataj [[kontraŭdeprimilo]]<nowiki/>j tiam. Ili plejmulte estas nun ne tiom uzataj ĉar ili havas pli multajn kromefikojn ol [[Selektiva malhelpaĵo de realpreno de serotonino|SMRS]]-oj. {{ĝermo}} ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kuraciloj| ]] [[Kategorio:Antidepresiaĵoj]] [[Kategorio:Medikamentoj]] [[Kategorio:Psikiatrio]] pqz0x6xw7q9uxw333nez96e3xs9jg05 9416756 9416751 2026-06-29T09:46:26Z Kani 670 9416756 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Imipramin.svg|eta|Kemia strukturo de ''[[Imipramino]]'', unu el la plej uzataj TKDoj ]] '''Triciklaj kontraŭdeprimigiloj''' (TKD-oj) estas klaso de [[drogo]]<nowiki/>j, kiuj estas uzataj por trakti [[Depresio (medicino)|depresiajn malsanojn]]<ref>Dopheide J. A. (2006). Recognizing and treating depression in children and adolescents. ''American journal of health-system pharmacy : AJHP : official journal of the American Society of Health-System Pharmacists'', ''63''(3), 233–243. <nowiki>https://doi.org/10.2146/ajhp050264</nowiki></ref> kaj aliajn [[Psika malsano|mensajn malsanojn]] (ekzemple, [[Obseda-kompulsia malsano]]<ref>Del Casale, A., Sorice, S., Padovano, A., Simmaco, M., Ferracuti, S., Lamis, D. A., Rapinesi, C., Sani, G., Girardi, P., Kotzalidis, G. D., & Pompili, M. (2019). Psychopharmacological Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder (OCD). ''Current neuropharmacology'', ''17''(8), 710–736. <nowiki>https://doi.org/10.2174/1570159X16666180813155017</nowiki></ref>). Ili estis malkovritaj ĉirkaŭ 1950 kaj iĝis inter la plej uzataj [[kontraŭdeprimilo]]<nowiki/>j tiam. Ili plejmulte estas nun ne tiom uzataj ĉar ili havas pli multajn kromefikojn ol [[Selektiva malhelpaĵo de realpreno de serotonino|SMRS]]-oj. {{Medicinaj temoj}} ==Referencoj== {{Referencoj}} {{ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kuraciloj| ]] [[Kategorio:Antidepresiaĵoj]] [[Kategorio:Medikamentoj]] [[Kategorio:Psikiatrio]] 2yr9sq8xmj6kv4vd8kios7tira1nf5y 0 947767 9416765 9411226 2026-06-29T09:51:27Z Kani 670 9416765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Angus CHAMBERLAIN''' (naskiĝis la 16-an de aprilo 1927 en Roĉestro, [[Indianio]] &#x2013; mortis la 21-an de decembro 2011 en [[Novjorko]]), <ref>{{Cite web|title=Art & Culture &#124; Art Trends|url=http://www.galleristny.com/2011/12/john-chamberlain-dies-at-84-12212011/}}</ref> estis usona artisto (skulptaĵo, kunmetaĵoj, filmo, fotografio). Lia arto estas asociita kun ''Nouveau Réalisme'' kaj [[Abstrakta ekspresionismo|Abstrakta Ekspresionismo]]. Chamberlain estas konsiderata pioniro de [[Poparto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0150174|John Chamberlain}} {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chamberlain, John}} [[Kategorio:Usonaj skulptistoj]] [[Kategorio:Modernaj skulptistoj]] 0yctitpr4fcje6z6vxh7o31vhqks13a 0 947775 9416766 9411258 2026-06-29T09:52:09Z Kani 670 9416766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Enrique CARBAJAL González''' [karbaĤAL] (naskita la 16-an de novembro 1947 en Carmago City, [[Ĉiŭaŭo]]), konata profesie kiel '''[[Sebastián (skulptisto)|Sebastián]]''', estas meksika skulptisto, specialiĝanta pri monumenta skulptarto, kaj do plej konata pro siaj verkaĵoj el [[ŝtalo]] kaj/aŭ [[betono]] kaj en Meksiko kaj eksterlande. Ĉi tiuj inkluzivas kelkajn "pordegajn" skulptaĵojn kiel ekzemple la ''Gran Puerta a México'' en [[Heroica Matamoros|Matamoros, Tamaulipas]], sed lia plej fama skulptaĵo estas ''El Caballito'' situanta en la centro de Meksikurbo. Liaj verkoj troviĝas en diversaj landoj ekster Meksiko, kiel ekzemple Japanio, kie du nun estas uzataj kiel urbaj simboloj. == Galerio == <gallery> Dosiero:Caballito-sebastian.jpg|''Cabeza de Caballo'' en [[Meksikurbo]]. Dosiero:Dublin_Awaiting_the_Mariner.jpg|''Atendante la Mariston'' en Dublino Dosiero:Picture_034-Puerta.jpg|''La Puerta a Chihuahua'' ("La Pordego al Ĉiŭaŭo") Dosiero:Arbol_de_la_vida.JPG|''El Arbol de la Vida'' ("La Arbo de Vivo") Dosiero:Fonatur-sebastian.jpg|Artaĵo ''de Fonatur'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://issuu.com/claudiagomez02/docs/catalogo_de_obra_sebastian Katalogo (1967-2008)] (vía Issuu ) {{Ĝermo|Skulptisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carbajal, Enrique}} [[Kategorio:Meksikaj skulptistoj]] 19zho2jaiwq66dutgdfxdtpoyzy2ua3 0 947778 9416767 9411875 2026-06-29T09:53:18Z Kani 670 /* Nomo */ 9416767 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe uzbeka; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas taĝikoj, rusoj, ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita kotonpuriga fabriko.<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana bazaro. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana hospitalo, terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas biblioteko, kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] iqq172hpp5rxhf5trpt9v6zi32tq2kc 9416769 9416767 2026-06-29T09:54:41Z Kani 670 /* Loĝantaro */ 9416769 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita kotonpuriga fabriko.<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana bazaro. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana hospitalo, terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas biblioteko, kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] pfbd3tkwa1dnpgadbtfa1o25a5b6lio 9416774 9416769 2026-06-29T09:55:36Z Kani 670 /* Agrikulturo kaj kotonprilaborado */ 9416774 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana bazaro. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana hospitalo, terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas biblioteko, kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] o5u1jx3t3v2e0q9a0xtn634lmxejh8a 9416775 9416774 2026-06-29T09:55:47Z Kani 670 /* Komerco */ 9416775 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana [[bazaro]]. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana hospitalo, terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas biblioteko, kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] 2njdikzegs5xcrpv4lkw7zjibvqctlr 9416776 9416775 2026-06-29T09:56:04Z Kani 670 /* Sanservo */ 9416776 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana [[bazaro]]. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana [[hospitalo]], terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas biblioteko, kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] 34bppks0r6tf6gpfxysa8lecsy4t38g 9416777 9416776 2026-06-29T09:56:14Z Kani 670 /* Kulturo kaj bibliotekoj */ 9416777 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana [[bazaro]]. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana [[hospitalo]], terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas [[biblioteko]], kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la gazeto «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] owl5l82x84s84tg2qdmxcbdx0oqbpj4 9416778 9416777 2026-06-29T09:56:27Z Kani 670 /* Amaskomunikiloj */ 9416778 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana [[bazaro]]. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana [[hospitalo]], terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas [[biblioteko]], kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la [[gazeto]] «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas moskeon kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la tombejo «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] 8uqey5siljjkqyybpsd4abye6pu6wsu 9416781 9416778 2026-06-29T09:57:13Z Kani 670 /* Vidindaĵoj kaj tombejoj */ 9416781 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> |nomo = Mitan |origina nomo = {{lang-uz-latn|Mitan}} / {{lang-uz-Cyrl|Митан}} |dosiero=Mitan dehqon bozori.jpg |lando = Uzbekio |regiono = Samarkanda provinco |distrikto = distrikto Ishtixon |statuso = urbotipa loĝloko |statuso ekde = 1986 |loĝantaro = 5700 |censojaro = 2000 |alteco = 250 |poŝtkodo = 140720 |telefona kodo = +998 66 |horzono = UTC+5 |latitudo = 40.0064 |longitudo = 66.5506 }} '''Mitan''' ({{lang-uz|Mitan}}, {{lang-ru|Митан}}; per araba skribo — {{lang|fa-Arab|میتان}}) estas urbotipa loĝloko, aŭ ''ŝaharĉa'', en la distrikto Ishtixon (''Iŝtiĥon'') de la [[Samarkanda provinco]] de [[Uzbekio]]. Ĝi situas proksimume 8 km de la distrikta centro Ishtixon, 68 km de [[Samarkando]] kaj ĉirkaŭ 30 km de la plej proksima fervojstacio Kattakurgan. La statuson de urbotipa loĝloko ĝi havas ekde 1986.<ref name="qomus-mitan">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ |title=MITAN |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 1926—1958 Mitan estis la centro de la iama distrikto Mitan; post ĝia nuligo la teritorio estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> == Nomo == La nomo de la loĝloko estas ligata al la antikva uzbeka gento aŭ tribo ''mitan'' / ''muytan'', kies reprezentantoj loĝis sur la teritorio de la nuna loĝloko.<ref name="qomus-mitan" /> En la moderna uzbeka [[latina alfabeto]] la nomo estas skribata ''Mitan'', kaj en la uzbeka [[cirila alfabeto]] — ''Митан''. == Geografio == Mitan situas ĉe la piedo de la montetaro Oktaŭ, apartenanta al la Nurata montosistemo. La meza alteco de la loko estas ĉirkaŭ 250 m super la marnivelo.<ref name="qomus-mitan" /> La distrikto Ishtixon, al kiu apartenas Mitan, troviĝas en la nordokcidenta parto de la Samarkanda provinco. Laŭ la ĥokimijato de la Samarkanda provinco, la areo de la distrikto estas ĉirkaŭ 0,72 mil km²; je la 1-a de januaro 2024 la loĝantaro de la distrikto estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon">{{cite web |url=https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan |title=Ishtixon tumani |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Klimato == La klimato de la distrikto Ishtixon, en kiu troviĝas Mitan, apartenas al seka subtropika kontinenta tipo. En materialoj de la evoluplano de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke la averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ −1,2 °C, de julio ĉirkaŭ +27,0 °C, la absoluta minimumo estas −28 °C, la absoluta maksimumo +40 °C, kaj la averaĝa jara kvanto de precipitaĵoj estas ĉirkaŭ 322 mm; la ĉefa parto de precipitaĵoj falas vintre kaj printempe.<ref name="undp-climate">{{cite web |url=https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-07/samarkand_ishtihon_xumo_uzb.pdf |title=Samarqand viloyati Ishtixon tumani «Xumo» mahallasini klaster rivojlantirish rejasi |publisher=UNDP |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Akvaj objektoj == La distrikto apartenas al la irigacia zono de la baseno de Zarafŝano; tra la teritorio de la distrikto Ishtixon pasas la kanaloj Mijoqol, Qorasuv, Xatirchi, Yangiqent, Xonming kaj aliaj irigaciaj sistemoj.<ref name="qomus-ishtixon">{{cite web |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ |title=ISHTIXON TUMANI |website=Qomus.INFO |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sismeco == Mitan situas en sisme aktiva regiono de Uzbekio. Laŭ la konstrunormoj KMK 2.01.03-19 «Konstruado en sismaj regionoj», la normoj validas por projektado, rekonstruado, plifortigo kaj restarigo de konstruaĵoj kaj instalaĵoj sur lokoj kun kalkulata sismeco de 7, 8, 9 kaj pli da gradoj.<ref name="kmk-seismic">{{cite web |url=https://studylib.net/doc/28443063/kmk-2-01-03-2019-stroitel._stvo-v-sejsmicheskih-rajonah |title=КМК 2.01.03-19. Строительство в сейсмических районах |publisher=Ministerio pri konstruado de Respubliko Uzbekio |year=2019 |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la deviga aldono al KMK 2.01.03-19, kiu enhavas liston de loĝlokoj de Respubliko Uzbekio situantaj en sismaj regionoj, Mitan estas indikita en la Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon; por ĝi estas donita ripetiĝperiodo de 50 jaroj ĉe sismeco de 7 gradoj.<ref name="kmk-seismic" /> Ĉe taksado de sisma danĝero en Uzbekio oni konsideras regionajn parametrojn de sisma zonigo kaj lokajn inĝenier-geologiajn kondiĉojn. Modernaj esploroj notas, ke sisma intenseco povas ŝanĝiĝi depende de la kategorio de grundoj.<ref>{{cite journal |author=Ismailov V. A. et al. |title=Regional seismic risk assessment based on ground conditions in Uzbekistan |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |year=2024 |volume=24 |pages=2133–2153 |url=https://nhess.copernicus.org/articles/24/2133/2024/ |language=en |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Historio == En la sovetia periodo Mitan estis administra centro de la distrikto Mitan. La distrikto ekzistis de 1926 ĝis 1958, poste ĝi estis inkludita en la distrikton Ishtixon.<ref name="qomus-mitan" /> En enciklopediaj informoj Mitan estas priskribata kiel loĝloko kun kotonpuriga fabriko, maŝin-traktora entrepreno, deĥkana bazaro, du ĝeneralaj lernejoj, biblioteko, kulturdomo, kultura kaj ripoza parko, infana hospitalo kaj sekcio de la distrikta hospitalo.<ref name="qomus-mitan" /> == Loĝantaro == Laŭ la datumoj cititaj en la Uzbeka Nacia Enciklopedio, la loĝantaro de Mitan en 2000 estis ĉirkaŭ 5,7 mil homoj.<ref name="qomus-mitan" /> Por komparo, la loĝantaro de la tuta distrikto Ishtixon je la 1-a de januaro 2024 estis 275 902 homoj.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon aperas la indikilo 282,2 mil homoj je la 1-a de januaro 2025.<ref name="undp-climate" /> La loĝantaro de la distrikto entute estas priskribata kiel ĉefe [[uzbekoj|uzbeka]]; en la distrikto Ishtixon ankaŭ loĝas [[taĝikoj]], [[rusoj]], ukrainoj, koreoj, armenoj, tataroj kaj reprezentantoj de aliaj naciecoj.<ref name="qomus-ishtixon" /> == Aŭtoritatoj == Mitan, kiel ŝaharĉa en la konsisto de la distrikto Ishtixon, estas administrata de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon. La plenuman potencon sur la teritorio de la distrikto efektivigas la ĥokimo de la distrikto Ishtixon. En 2026 la ĥokimo de la distrikto Ishtixon estas Fazliddin Kiranoviĉ Ruziyev ({{lang-uz|Ruziyev Fazliddin Kiranovich}}).<ref name="gov-guides">{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/guides |title=Rahbariyat |website=Registara portalo de Respubliko Uzbekio |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Li estis konfirmita en la posteno en junio 2022.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumaniga-ham-yangi-hokim-tayinlandi |title=Ishtixon tumaniga ham yangi hokim tayinlandi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=15 junio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> La kontaktaj datumoj de la distrikta ĥokimijato estas: Samarkanda provinco, distrikto Ishtixon, strato Ishtixon, domo 6; telefono: (0366) 231-98-32; retpoŝto: mailto:info@ishtixon.uz.<ref name="samarkand-ishtixon" /> En la portalo gov.uz ankaŭ estas indikita la numero de la akceptejo de la distrikta ĥokimo: +998 66-629-11-54.<ref name="gov-guides" /> == Ekonomio == === Agrikulturo kaj kotonprilaborado === Mitan historie estas ligita kun prilaborado de agrikultura krudaĵo. En enciklopediaj fontoj inter la entreprenoj de la loĝloko estas indikita [[kotono|kotonpuriga]] [[fabriko]].<ref name="qomus-mitan" /> La ĉefa konata entrepreno de tiu profilo estas la akcia kompanio «MITAN PAXTA TOZALASH». Laŭ publikaj registroj, la kompanio estis registrita la 4-an de julio 1995, havas impostan identigan numeron 200741734, situas en Mitan ĉe la strato Amir Temur; la ĉefa speco de agado estas indikita kiel preparado kaj ŝpinado de kotonaj fibroj.<ref name="orginfo-mitan-paxta">{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/7934b0c623bd/ |title=«MITAN PAXTA TOZALASH» aksiyadorlik jamiyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la datumoj de Davaktiv la entrepreno estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Mitan, setlejo Mitan, A. Temur, 2; en la karto estas ankaŭ notita la statuso de proceduro de libervola likvido.<ref>{{cite web |url=https://davaktiv.uz/oz/corporate/company/XMOJQQL |title=«Mitan paxta tozalash» aksiyadorlik jamiyati |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> === Entreprenoj de loka prilaborado === En enciklopediaj fontoj pri la distrikto Ishtixon estas notite, ke lokaj entreprenoj de la distrikto specialiĝas pri prilaborado de loka krudaĵo; inter objektoj en Mitan estas nomitaj kotonpuriga fabriko, brikfabriko, konservaĵfabriko kaj la komuna entrepreno «Alnosir».<ref name="qomus-ishtixon" /> En Mitan ankaŭ estis menciita la kudra entrepreno «Samarqand baraka chevarlari». Laŭ Zarnews, projekto kun valoro de 3,91 miliardoj da sumoj estis destinita por krei laborlokojn por virinoj; en la komenca etapo estis dungitaj pli ol 50 virinoj, kaj ĉe plena kapacito estis planitaj ĝis 150 konstantaj laborlokoj.<ref name="zarnews-sewing">{{cite web |url=https://zarnews.uz/post/mitanda-zamonaviy-korxona-ish-boshladi |title=Mitanda zamonaviy korxona ish boshladi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=11 februaro 2021 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Komerco == En Mitan funkcias deĥkana [[bazaro]]. En la listo de bazaroj de la Samarkanda provinco estas indikita «Mitan» dehqon bozori, situanta en la setlejo Mitan de la distrikto Ishtixon, ĉe la strato Navoiy.<ref name="samarkand-bozorlar">{{cite web |url=https://samarkand.uz/uploads/opendata/bozorlar.pdf |title=Samarqand viloyatidagi bozorlar ro‘yxati |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Strata reto kaj voja infrastrukturo == En materialoj pri balotejoj kaj adresaj referenciloj aperas la stratoj Amir Temur, Alisher Navoiy, Hamza, Gagarin, Zavodlar, Orom, Furqat, Istirohat, Guliston, Samarqand, Chordara, Mitan, Chorvadorlar kaj aliaj.<ref>{{cite web |url=https://www.zarnews.uz/post/samarqand-viloyatida-1111-ta-referendum-uchastkasi-tuzildi |title=Samarqand viloyatida 1111 ta referendum uchastkasi tuzildi |website=Zarnews.uz |language=uz |date=29 marto 2023 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 en la distrikto Ishtixon estis malfermita nova ĉirkaŭira vojo kun longo de ĉirkaŭ 4 km, kiu ligis la distriktan centron kun la setlejo Mitan kaj la aŭtovojo M-37. Kadre de la projekto estis konstruita ponto 73 m longa kaj 15 m larĝa, same kiel 3,5 km da biciklaj kaj piediraj vojoj, 155 sunenergiaj lanternoj kaj 2 busaj haltejoj. La valoro de la projekto estis taksita je 40 miliardoj da sumoj.<ref>{{cite web |url=https://samarkand.uz/press/news/ishtixonda-yangi-aylanma-yol-va-zamonaviy-koprik-foydalanishga-topshirildi |title=Ishtixonda yangi aylanma yo‘l va zamonaviy ko‘prik foydalanishga topshirildi |website=Ĥokimijato de la Samarkanda provinco |language=uz |date=11 aprilo 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En projektodokumentaro de 2026 ankaŭ estas menciita aŭtovojo kun longo de ĉirkaŭ 2 km tra la teritorio de la mahallaj Q. Qarshiyev, Toʻpor kaj Namuna en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/231435/loyiha_pdf/52/e3b2d6de-95dc-463a-9a17-421bc17d53c8.pdf |title=Ishtixon tumani «Mitan» shaharchasidagi «Q. Qarshiyev», «Toʻpor» va «Namuna» mahallalari hududidan o‘tuvchi avtomobil yo‘lini ta’mirlash loyihasi |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Edukado == En enciklopediaj informoj pri Mitan estas indikita la ĉeesto de du ĝeneralaj lernejoj kaj domo por talentaj lernantoj.<ref name="qomus-mitan" /> Al la edukaj institucioj de Mitan apartenas: * la 19-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/78438791224b/ |title=Ishtixon tumani 19-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 41-a ĝenerala mezlernejo de la distrikto Ishtixon;<ref>{{cite web |url=https://www.davaktiv.uz/uz/corporate/company/WJPIQK |title=Ishtixon tuman 41-umumiy o‘rta ta’lim maktabi |website=Davaktiv.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * la 6-a antaŭlerneja kaj komenca eduka institucio de la distrikto Ishtixon, situanta ĉe la adreso: Mitan, strato Qo‘shterak, domo 6.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/fc5126397038/ |title=Ishtixon tuman 6-sonli maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim muassasasi |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> La decido de la ĥokimo de la distrikto Ishtixon de la 29-a de julio 2022 pri fiksado de mikroteritorioj al lernejoj konfirmas, ke la 19-a lernejo servas kelkajn stratojn kaj loĝlokojn de la Mitan-zono, inkluzive de la stratoj Orom, Istirohat, Furqat, Guliston, Gagarin, Qo‘shterak, Mitan, Palvonariq, Hamza, Buloqboshi kaj Oltinoy; la 41-a lernejo servas la teritorion de Q. Qarshiyev MFY, inkluzive de la stratoj A. Temur kaj Nuriston.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/files/6137234.pdf |title=Ishtixon tumanida maktab yoshidagi bolalarni umumiy o‘rta ta’limga to‘liq qamrab olish yuzasidan tumandagi umumta’lim muassasalarining mikrohududlarini belgilash to‘g‘risida |website=Lex.uz |language=uz |date=29 julio 2022 |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la evoluplano de apartaj mahallaj de la distrikto Ishtixon estas indikite, ke en 97 ĝeneralaj lernejoj de la distrikto lernis 48 837 lernantoj.<ref name="undp-climate" /> == Sanservo == En enciklopediaj fontoj estas indikitaj infana [[hospitalo]], terapia sekcio de la distrikta hospitalo kaj apotekoj en Mitan.<ref name="qomus-mitan" /> En la artikolo pri la distrikto Ishtixon ankaŭ estas menciita filio de la centra distrikta hospitalo en Mitan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En aĉetaj dokumentoj kaj projektaj taskoj aperas laboroj pri sanservaj objektoj en Mitan, inkluzive de kapitala riparo de la fasado kaj korto de la centra hospitalo en la ŝaharĉa Mitan.<ref>{{cite web |url=https://apisitender.mc.uz/storage/29392/loyiha_pdf/52/9251095b-8fd0-4ceb-8af2-4f91e1259c51.pdf |title=Ishtixon tumani Mitan shaharchasidagi markaziy shifoxona fasad va hovli qismini kapital ta’mirlash bo‘yicha loyiha topshirig‘i |website=apisitender.mc.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Kulturo kaj bibliotekoj == En Mitan, laŭ la Uzbeka Nacia Enciklopedio, troviĝas [[biblioteko]], kulturdomo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-mitan" /> Je la nivelo de la distrikto Ishtixon entute estas menciataj publikaj bibliotekoj, klubaj institucioj, kulturdomoj, muzeo kaj kultura kaj ripoza parko.<ref name="qomus-ishtixon" /> Infanoj el Mitan povas lerni en la distrikta infana muzika kaj arta lernejo. Laŭ Zarnews, la 21-a infana muzika kaj arta lernejo de la distrikto Ishtixon estas projektita por 150 lokoj, sed fakte en ĝi lernis 346 lernantoj laŭ 11 fakoj; inter la teritorioj, de kie venas infanoj, estas nomita Mitan.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/musiqa-maktablarida-cholgu-asboblari-bormi |title=Musiqa maktablarida cholg‘u asboblari bormi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Amaskomunikiloj == La distrikta gazeto estas «Ishtixon ovozi». Laŭ enciklopediaj informoj, ĝi estas eldonata ekde 1934; la eldonkvanto estis indikita kiel 2300 ekzempleroj.<ref name="qomus-ishtixon" /> La redakcio de la [[gazeto]] «Ishtixon ovozi» estas registrita kiel ŝtata institucio; ĝia fondinto estas la ĥokimijato de la distrikto Ishtixon, kaj la adreso de la redakcio estas urbo Ishtixon, strato Mashrab, 16.<ref>{{cite web |url=https://orginfo.uz/ru/organization/0d34ad8b3209/ |title=«ISHTIXON OVOZI» gazetasi tahririyati |website=Orginfo.uz |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En 2026 la distrikta ĥokimijato publikigis anoncojn pri apero de novaj numeroj de la gazeto kaj indikis ĝian Telegram-kanalon.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/oz/ishtixon/news/view/69280 |title=«Ishtixon ovozi» gazetasining 2026-yil 7-martdagi 6-soni nashr etildi |website=Gov.uz |language=uz |date=7 marto 2026 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Sporto == En Mitan estas menciata sporthalo apartenanta al la sistemo de sportaj lernejoj de la distrikto Ishtixon. En registaraj materialoj la objekto estas indikita kiel «Ishtixon tumani sport maktablari Mitan sport zali» kaj estas ligita interalie kun manpilko.<ref>{{cite web |url=https://lex.uz/mact/-4754374 |title=Sport ta’lim muassasalari bo‘yicha ro‘yxat |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> En publikaĵoj pri evoluo de sporto en la distrikto Ishtixon estis raportite pri kreado de infana-junulara sporta lernejo en la Mitan-zono, destinita por 8 sportospecoj, 600 lernantoj kaj 35 trejnistoj. En la sama publikaĵo la loĝantaro de la Mitan-zono estis taksita je ĉirkaŭ 15 mil homoj, el kiuj ĉirkaŭ 4,8 mil estas junuloj.<ref>{{cite web |url=https://olamsport.com/oz/news/ishtixonda-yangi-bosm-tashkil-etiladi |title=Ishtixonda yangi BO‘SM tashkil etiladi |website=Olamsport.com |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Transporto == Mitan estas ligita per aŭtovojoj kun Ishtixon, Kattakurgan kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto. En enciklopediaj informoj pri la distrikto Ishtixon estas menciataj la busitineroj Ishtixon — Mitan — Oq-Tepa kaj Ishtixon — Kattakurgan.<ref name="qomus-ishtixon" /> En 2019 Zarnews skribis, ke el la distrikta centro Ishtixon al Mitan veturis transportiloj de la kompanio «Hoshim avtotrans», inkluzive de buso kaj aŭtoj Damas, tamen la nivelo de transporta servado estis taksita kiel nesufiĉa.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/ishtixon-tumani-markazidan-qishloqlarga-qanday-boriladi |title=Ishtixon tumani markazidan qishloqlarga qanday boriladi? |website=Zarnews.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Publikaj fontoj konfirmas la ekziston de la aŭtostacio «Mitan», apartenanta al la kompanio «Suxrob avto trans» MChJ. En 2024 Zarnews inkludis ĝin en la liston de aŭtostacioj de la Samarkanda provinco, kies stato estis kritikita pro manko de necesaj aranĝaj laboroj.<ref>{{cite web |url=https://zarnews.uz/uz/post/avtobuslar-etishmaydi-avtostanciya-va-bekatlarda-muammolar-bor |title=Avtobuslar yetishmaydi, avtostansiya va bekatlarda muammolar bor |website=Zarnews.uz |language=uz |date=18 septembro 2024 |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Publika sekureco == La teritorion de Mitan servas la distriktaj strukturoj de la distrikto Ishtixon, inkluzive de la distrikta internafera fako. En la referencilo GoldenPages la distrikta internafera administracio de Ishtixon estas indikita ĉe la adreso: Samarkanda provinco, Ishtixon, strato Ishtixon, 90.<ref>{{cite web |url=https://www.goldenpages.uz/uz/company/?Id=95286 |title=Ishtixon tumanining ichki ishlar boshqarmasi |website=GoldenPages.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Konstruado == La konstruaro de Mitan estas ĉefe malaltetaĝa. En publikaj nemoveblaĵaj anoncoj en la ŝaharĉa Mitan aperas kvinetaĝaj plurfamiliaj domoj. == Poŝta kaj telefona konekto == La poŝtkodo de Mitan estas 140720.<ref>{{cite web |url=https://uzb.postcodebase.com/ru/all/140720 |title=Mitan/Митан, Ishtixan/Иштихан, Samarqand province/Самаркандская область: 140720 |website=PostcodeBase |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> En la listo de poŝtaj objektoj de Uzbekio ankaŭ estas indikita Mitan kun la indekso 140720.<ref>{{cite web |url=https://www.lex.uz/uz/docs/-6350459 |title=O‘zbekiston Respublikasining pochta aloqasi obyektlari ro‘yxati |website=Lex.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> Por fiksa telefonio estas uzata la landa kodo de Uzbekio +998 kaj la provinca kodo de la Samarkanda provinco 66; ĉe organizaĵoj de la distrikto Ishtixon aperas numeroj de la formato +998 66 629-XX-XX.<ref name="gov-guides" /> == Vidindaĵoj kaj tombejoj == Unu el la konataj religiaj-kulturaj vidindaĵoj de la loko estas la pilgrimejo Polvon ota. En fontoj ĝi estas ligata kun Mitan kaj inkluzivas [[moskeo]]n kaj maŭzoleon de Polvon ota, konata ankaŭ kiel Ahmad Zamjiy.<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/ru/o/polvon-ota-jome-masjidi/ |title=Мечеть Полвон ота |website=Uzbekistan Travel |language=ru |access-date=23a de junio 2026}}</ref> En la ŝaharĉa Mitan troviĝas ankaŭ la [[tombejo]] «Polvon ota». En 2025 deputito de la distrikta konsilio de Ishtixon prezentis oficialan demandon pri plibonigo de la tombejo kaj riparo de ĝiaj bariloj.<ref>{{cite web |url=https://kengash.gov.uz/baxmal/news/23874 |title=“Polvon ota” qabristoni: obodlik va xavfsizlik masalasi nazoratga olindi |website=Kengash.gov.uz |language=uz |access-date=23a de junio 2026}}</ref> En arkeologiaj publikaĵoj pri la distrikto Ishtixon estas menciata la antikva setlejo Arktepa, situanta en la regiono de Mitan, sur la dekstra bordo de Tosinsoy.<ref>{{cite web |url=https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR/article/download/2182/3249/3438 |title=Материалы об археологических памятниках Иштыханского района |website=Wordlyknowledge.uz |language=uz |access-date=23a de junio 2026}}</ref> == Personoj ligitaj kun Mitan == En publikaj fontoj aperas informoj pri personoj ligitaj kun la iama distrikto Mitan aŭ kun la Mitan-regiono. * '''Fajzi Ŝohismoil''' — uzbeka verkisto, ĵurnalisto kaj tradukisto; lia infanaĝo pasis en la iama distrikto Mitan de la Samarkanda provinco.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> * '''Ĝura Maĥmudov''' — Heroo de Sovetunio; li naskiĝis en la vilaĝo Ŝilkin, nun sur la teritorio de la distrikto Ishtixon, kaj laboris kiel vojmajstro en la iama distrikto Mitan.<ref>{{cite web |url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24526 |title=Махмудов Джура |website=Герои страны |language=ru |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Mencioj en scienca kaj alia literaturo == La toponimo Mitan kaj ĝiaj rilataj formoj plurfoje estis pritraktitaj en scienca literaturo pri etnografio, onomastiko kaj historia geografio de Centra Azio. En la verkoj de L. S. Tolstova la etnonimo ''mujten'' / ''mitan'' estis ligata kun uzbekoj kaj karakalpakoj de la Zarafŝana valo, kaj inter konserviĝintaj toponimoj kun tiu bazo estis nomitaj Mitan, Aktepe-Mitan, Ĥoŝtepe-Mitan kaj Urmitan.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Древнейшие юго-западные связи населения Хорезма |journal=Советская этнография |year=1971 |issue=2 |language=ru |url=https://www.booksite.ru/etnogr/1971/1971_2.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En etnografiaj materialoj pri karakalpakoj de la Samarkanda provinco ankaŭ estas menciata la vilaĝo Ak-Tepe-Mitan, ligita kun la setlado de karakalpakaj grupoj en la Zarafŝana valo.<ref>{{cite journal |author=Толстова Л. С. |title=Материалы этнографического обследования группы «каракалпак» Самаркандской области Узбекской ССР |journal=Советская этнография |year=1961 |issue=3 |language=ru |url=https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/1961/03/eoarchive_1961_3_034_tolstova.pdf |access-date=23 junio 2026}}</ref> En moderna onomastika literaturo la komponanto ''Mitan'' estas konsiderata kiel antikva etnotoponimo de Centra Azio, ligita kun orientiranaj kaj sogdaj tavoloj de toponimio.<ref>{{cite journal |author=Turdibekov M. T. |title=Toponyms and Ethnotoponyms of Northern Tajikistan |journal=European Scholar Journal |year=2021 |volume=2 |issue=5 |language=en |url=https://scholarzest.com/index.php/esj/article/download/837/709/1679 |access-date=23 junio 2026}}</ref> Kun la iama distrikto Mitan estas ligita la uzbeka poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto Fajzi Ŝohismoil: laŭ biografiaj informoj, lia infanaĝo pasis en la Samarkanda provinco, en la distrikto Mitan, nun eniranta la distrikton Ishtixon.<ref>{{cite web |url=https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/fayzi-shohismoil/ |title=Файзи Шоҳисмоил (1938—2015) |website=Ziyouz.uz |language=uz |access-date=23 junio 2026}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/m/mitan-2/ Artikolo «Mitan» en Qomus.INFO] * [https://samarkand.uz/towns_districts/ishtikhan Paĝo de la distrikto Ishtixon ĉe la retejo de la ĥokimijato de la Samarkanda provinco] * [https://gov.uz/oz/ishtixon/guides Gvidantaro de la distrikta ĥokimijato de Ishtixon en la portalo gov.uz] * [https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ishtixon-tumani/ Artikolo «Ishtixon tumani» en Qomus.INFO] [[Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Uzbekio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de Samarkanda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Ishtixon]] jq9b4h18epqth33sqg4gv2p8lqizdos 0 947850 9416798 9412072 2026-06-29T10:10:09Z Kani 670 9416798 wikitext text/x-wiki Cerbo-komputila interfaco (BCI), foje nomata cerbo-maŝina interfaco (BMI), estas rekta komunikada ligo inter la elektra aktiveco de la cerbo kaj ekstera aparato, plej ofte komputilo aŭ robota membro. {{ĝermeto}} == Bibliografio == <references /> [[Kategorio:Enplantaĵoj]] [[Kategorio:Hom-komputila interagado]] ara58jip04smy0pp0eon61flf6i5r11 0 947853 9416800 9412100 2026-06-29T10:15:29Z Kani 670 9416800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ernst Theodor ECHTERMEYER''' (naskiĝinta la {{daton|12|8|1805}} en [[bad Liebenwerda|Liebenwerda]], mortinta la {{Daton|6|5|1844}} en [[Dresdeno]]) estis [[germanio|germana]] verkisto kaj literaturhistoriisto. Edzigis lin en 1834 Emilie Sophie Louise Planitz kiu poste naskis filon. ==Vivo== Kiam Echtermeyer lernantis ĉe [[Landesschule Pforta]] li estis interesigita pri [[klasika filologio]] (danke al [[August Koberstein]]) kaj pri germanlingva literaturo. Laŭ patra volo li komencis studon de jursciencoj je [[Halle (Saale)]], antaŭ aliorientiĝo pri filozofio je [[Berlino]] pro la impresanta [[Friedrich Hegel]]. Post doktoriĝo pri la mitoj de [[Vergilio]] (1831) li instruis en [[Zeitz]] kaj poste je ''Pädagogium'' de [[Franckesche Stiftungen]] kiu ĝenerale favoris esploradojn. Tie ĉi naskiĝis el praktika instruado de la germana lingvo en la jaro 1836-a verko, kiu ĝis nun portas lian nomon: ''Auswahl deutscher Gedichte'' (48-a jubilea eldono en 1936; novaranĝo far B. von Wiese, 1954; 441.-470. miloj en 1957). Sian kolegon Arnold Rüge li sukcese interesigits pri la eldono de la periodaĵo ''Hallische Jahrbücher'' (1838–40) kie traktiĝu, laŭ ideoj de Hegel, ĉiaj branĉoj de artoj kaj sciencoj. Gravega eseo tie ĉi titoliĝis (1839/40) ''Der Protestantismus und die Romantik''; laŭ [[Adolf Stahr]], ilia amiko kaj kunlaboranto, Echtermeyer por tio liveris la ideojn dum Rüge surpaperigis la tuton. Ĝi taksiĝis kvazaŭ [[romantikismo|kontraŭromantikisma]] manifesto provokante pri sia akreco multajn disputojn. Ĉar la intelektula duopo imputis al ĝi, post profundaj studoj: rigidecon ene de empiria mio, malmodernecon pro sklava imito de [[mezepoko]], spiritan malliberecon pro [[katolika Eklezio|katolikemo]], bremson de pli valora malsubjektiva pensado, malhelpon de protestantisma malfermiteco. Pluan verkadon malebligis [[mjelo|mjela]] malsano nekuracebla, la frua forpaso de la edzino kaj materialaj problemoj. Je la eldono de ''Deutsche Musenalmanach'' (kun Rüge) doniĝis ankoraŭ nur lia nomo, nenio kontribua (1840/41). Aliaj aferoj jam ne realigeblis krom prelegaro dresdena (1843); Dresdene li vivis de 1841. Ĉe lia morto klaris ke multo da liaj scioj kaj literaturhistoriaj tezoj ankoraŭ ne estis transdonitaj. ==Aliaj verkoj== *Carmina aliquot Goethii et Schilleri latine reddita, 1833 (kun [[Moritz Ludwig Seyffert]]) *Palaestra Musarum, 1833 (kun Seyffert) *Materialien zur Einübung der gewöhnl. Metra und Erlernung der poetischen Sprache der Römer in 4 Abteilunge, 1834/35 *Die Universität Halle, je: Hallische Jahrbücher, 1838 *recenzo pri la eldono ''Abentheuer des Simplicissimus'' fare de [[Karl Eduard von Bülow]]; je: Hallische Jahrbücher, 1838 ==Fonto== Lorenzen, Käte: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118921517.html#ndbcontent "Echtermeyer, Ernst Theodor"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 272-273 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118921517 ligiloj ĉe DDB] *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Echtermeyer,_Theodor&oldid=- "Echtermeyer, Theodor"] - fare de Jürgen Lübbert, je: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 48 (1904), p. 254–255 *[https://archive.org/search?query=Ernst%20Theodor%20Echtermeyer verkoj je ''archive.org''] ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Echtermeyer, Ernst}} [[kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] [[kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1805]] [[kategorio:Mortintoj en 1844]] [[kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Halle]] [[kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Dresdeno]] d7nhlvufi5kjk9d7ahiyclmt2063z3h 0 947855 9416801 9412220 2026-06-29T10:16:11Z Kani 670 9416801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Stolperstein für Joachim Meichssner (Naumburg-Schulpforte).jpg|eta|[[stumbliga ŝtoneto]] por Meichßner en [[Bad Kösen]]]] '''Joachim MEICHSSNER''' (naskiĝinta la {{Daton|4|7|1906}} en [[Iława]], ekzekutita la {{daton|29|9|1944}} je [[Charlottenburg-Wilmersdorf|Berlin-Plötzensee]]) estis [[germanio|germana]] oficiro, [[kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisto]] kaj engaĝiĝanto je la [[atenco de la 20-a de julio 1944]]. == Vivo == Estante filo de la posta [[superintendanto]] Maximilian Meichßner, li trapasis la abiturientan ekzamenon en 1924 ĉe [[Landesschule Pforta]]. Sekvis kariero oficiro ĉe [[Reichswehr]]. En 1935 li estis sendita al trejniĝo generalstaba je la Armean Akademion de [[Moabit]]. Post fino akademia li estis promociita en 1937 al laboro je la ĉefkomandejo de [[Wehrmacht]]. Ĉi-tie li fariĝis unua generalstaboficiro kaj grupestro ĉe la ''Allgemeines Heeresamt'' (AHA). Ĉefo lia estis infanterigeneralo [[Friedrich Olbricht]], kiu venigis lin al [[Rezistmovado dum la Dua Mondmilito|rezistadaj]] cirkloj. Post fronta ĉeesto en 1943 li iĝis, kiel kolonelo generalstaba, gvidanto de la organizada sekcio de la kondukantaro de Wehrmacht. Tiel li ankaŭ rekte partoprenis la regulajn statajn taksadojn de [[Adolf Hitler]]. Tamen Meichßner ne volis mem atenci. Post la atenca fiasko [[Gestapo]] arestis lin. En la 14.7.1944 estis senhonora maldungigo de li fare de ''Ehrenhof'' de Wehrmacht<ref>Grupo da feldmarŝaloj kaj generaloj komisiitaj pri malhonorigoj de enarmeaj perfiduloj</ref>. Post tio la Regna Milita Tribunalo jam ne respondecis por li. En la 29.9.1944 [[Roland Freisler]] kondamnis lin je mortopuno (pendiĝo). == Literaturo == * [[Bengt von zur Mühlen]] (eld.): ''Die Angeklagten des 20. Juli vor dem Volksgerichtshof,'' Chronos Film GmbH, Berlin 2001, ISBN 3-931054-06-3. == Eksteraj ligiloj == *[https://www.gdw-berlin.de/vertiefung/biografien/personenverzeichnis/biografie/view-bio/joachim-meichssner/ etbiografio je GDW] - kun foto ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Meichssner, Joachim}} [[Kategorio:Atenco de la 20-a de julio 1944]] [[Kategorio:Germanaj oficiroj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1906]] [[Kategorio:Mortintoj en 1944]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg]] h4hogd2ia9nclfa9wec98evtgkfh48k 0 947867 9416802 9412165 2026-06-29T10:18:55Z Kani 670 9416802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Jean-Baptiste GREUZE''', franclingva prononco [ʒɑ̃ batist ɡʁøz] (naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1725 en [[Tournus]] (departemento [[Saône-et-Loire]]) &#x2013; mortis la 21-an de marto 1805 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] de portretoj, ĝenroscenoj kaj [[Historia pentrarto|historia pentrado]]. Li estis kaj [[ĝenropentristo]] kaj portretisto, kaj unu el la ĉefaj reprezentantoj de [[sentimentalismo]] en la bildartoj de la [[Klerismo]]. Li revivigis la ĝenropentrado prezentanta ĉiutagan vivon, moralan aŭ sentimentalan, post la malkresko de [[Historia pentrarto|historia pentrado]] dum la regado de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]]. Lin influis [[rokoko]] kaj la [[Realisma pentrarto|realismo]] de nederlandaj kaj flandraj artistoj. Li restis en la publika konscio, kiu admiris lin ĉefe pro siaj emociaj scenoj el la kamparana vivo, kiuj transdonis moralajn mesaĝojn, kaj li elstaris en [[Portreto|portretarto]]. La verko de Greuze kombinas trajtojn de Rokoko kaj [[Novklasikismo]]. La artisto serĉis inspiron en nederlanda kaj itala pentrarto. Liaj plej famaj estas sentimentalaj ĝenroscenoj kun profunda moralumiga mesaĝo, kies protagonistoj estis membroj de la pli malaltaj sociaj klasoj. [[Denis Diderot]] entuziasme skribis pri ĉi tiuj verkoj, emfazante ilian ligon al la vidpunktoj de [[Jean-Jacques Rousseau]]. Post la [[Franca Revolucio]], Greuze perdis kaj sian popularecon kaj sian vivrimedojn. Dum la regado de [[Napoleono Bonaparte]], li provis malsukcese reakiri sian perditan pozicion. [[Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze,_Gitarzysta.jpg|dekstra|eta|''La gitaristo'' (1757), [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]] en [[Varsovio]] .]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_The_White_Hat_2120759508.jpg|eta|''[https://collections.mfa.org/objects/34218/the-white-hat;jsessionid=722879EC73B59709F3AC824F45FF960A La blanka ĉapelo]'', 1780, [[Belarta Muzeo de Bostono|Muzeo de Belartoj, Bostono]]]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_-_Portrait_of_Benjamin_Franklin.jpg|eta|Portreto de [[Benjamin Franklin]], 1777]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_001.jpg|eta|''La rompita kruĉo'' (1771–1772)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="168px" caption="Kelkaj pentraĵoj de Jean-Baptiste Greuze"> Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_-_The_lazy_boy.jpg|alternative=The Lazy Boy, 1755| ''La mallaborema knabo'', 1755 Dosiero:Mme_Georges_Gougenot_de_Croissy,_née_Vïrany_de_Varennes.jpg| Mme Georges Gougenot de Croissy, naskita Vïrany de Varennes, 1757 Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_(French_-_The_Laundress_(La_Blanchisseuse)_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Laundress (La Blanchisseuse), 1761| ''La lavistino (La Blanchisseuse)'', 1761 Dosiero:The_Broken_Mirror_(Greuze).jpg|alternative=The Broken Mirror, 1763| ''La rompita spegulo'', 1763 Dosiero:Comte_d'Angiviller.jpg|alternative=Comte d'Angiviller, 1763| ''Grafo d'Angiviller'', 1763 Dosiero:Mozart_painted_by_Greuze_1763-64.jpg|alternative=W. A. Mozart, 1763–64. Yale University| [[Wolfgang Amadeus Mozart|W.A. Mozart]], 1763-64. [[Universitato Yale]] Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_-_Septimius_Severus_and_Caracalla_-_WGA10673.jpg|alternative=Septimius Severus and Caracalla, 1769, Louvre| ''Septimius Severus kaj Karakalo'', 1769, [[Luvro]] Dosiero:La_malediction_paternelle.jpg|alternative=The Father's Curse, 1770| ''La malbeno de la patro'', 1770 Dosiero:Greuze,_Jean-Baptiste_-_Portrait_of_Count_Stroganov_as_a_Child_-_1778.jpg|alternative=Portrait of Count Stroganov as a Child, 1778| ''Portreto de Grafo Stroganov kiel infano'', 1778 Dosiero:Broken_Eggs_MET_DP-12952-001.jpg|alternative=Broken Eggs, 1756, Metropolitan Museum of Art| ''Rompitaj ovoj'', 1756, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Lille_PdBA_greuze_psyche_amour.JPG|alternative=Cupid Crowned by Psyche, 1785-1790| ''Kupido kronita de Psiĥo'', 1785-1790 Dosiero:Jeanne_Philiberte_Ledoux,_by_Jean-Baptiste_Greuze.jpg|alternative=Jeanne Philiberte Ledoux, c. 1790| ''Jeanne Philiberte Ledoux'', ĉ. 1790 Dosiero:Nicolas-Pierre-Baptiste_Anselme,_called_Baptiste_aîné_by_Jean-Baptiste_Greuze_(1725_-_1805).jpg|alternative=Nicolas-Pierre-Baptiste Anselme, c. 1790| ''Nicolas-Pierre-Baptiste Anselme'', ĉ. 1790 Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_(1725-1805)_-_Ariadne_-_P421_-_The_Wallace_Collection.jpg|alternative=Ariadne, c. 1804|''Ariadna'', ĉ. 1804 Dosiero:Les_deux_amies_de_Jean-Baptiste_Greuze.jpg|alternative=The Two Friends, 18th-century| ''La du amikoj'', 18-a jarcento Dosiero:Greuze_jeune_fille_ruban_bl.jpg|alternative=Young girl with blue ribbon, second half of 18th century| ''Juna knabino kun blua rubando'', dua duono de la 18-a jarcento <ref>{{cite web|title=Jeune fille au ruban bleu|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/00000075395|website=POP : la plateforme ouverte du patrimoine|publisher=Ministère de la Culture (France)|access-date=2020-06-08}}</ref> Dosiero:Portrait_of_Marquise_de_Chauvelin_-_Jean_Baptiste_Greuze.png|alternative=Portrait of Marquise de Chauvelin, date unknown| ''Portreto de [[Agnès-Thérèse Mazade d'Argeville|markizino de Chauvelin]]'', dato nekonata Dosiero:Greuze-Le_petit_mathématicien.JPG|alternative=Le petit mathématicien or The young mathematician, date unknown| ''Le petit mathématicien'' aŭ ''La juna matematikisto'', dato nekonata Dosiero:Jean-Baptiste_Greuze_The_Hermit,_Or_The_Distributor_Of_Rosaries.jpg|alternative=The hermit or The distributor of rosaries, date unknown| ''La ermito'' aŭ ''La distribuanto de rozarioj'', dato nekonata </gallery> [[Dosiero:Tournus_-_Statue_de_Greuze.jpg|eta|Statuo de Greuze en Tournus]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pubhist.com/person/1306/jean-baptiste-greuze Works and literature] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59328/rec/1 ''Europe in the age of enlightenment and revolution''], katalogo de la Bibliotekoj de la Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Greuze (vidu indekson) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Greuze, Jean-Baptiste}} [[Kategorio:Pentristoj de rokoko]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Portretistoj]] nv1hgqkmvd3r5d5tbjvdrzg5j9aup1c 0 947885 9416817 9415695 2026-06-29T10:38:25Z Kani 670 9416817 wikitext text/x-wiki '''Caracci''' estis tri italaj pentristoj, nome * [[Agostino Carracci]] * [[Annibale Carracci]] * [[Ludovico Carracci]] {{Apartigilo}} 8dlqv3v7m2k9tdlccdwygs8ov74jjti 0 947887 9416826 9415703 2026-06-29T10:40:51Z Kani 670 9416826 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Runebergintorttu.jpg|eta|200ra|dekstre|Runeberga torto]] '''Runeberga torto''' estas finnlanda bakaĵo en formo de rekta cilindra korpo, aromigita per [[migdalo]]j kaj araka punĉo aŭ [[rumo]]. Ĝin kreis [[Fredrika Runeberg]], edzino de [[Johan Ludvig Runeberg]]. Sur la supro kutime troviĝas frambokonfitaĵo, ĉirkaŭita de ringo el sukerglazuro. Pri Johan Ludvig Runeberg oni rakontas, ke li ŝatis ĝui tiajn bakaĵojn ĉe matenmanĝo kune kun [[punĉo]]. Runeberg-tortoj estas en Finnlando kutime haveblaj ekde januaro ĝis ĉirkaŭ la Tago de Runeberg (flagtago, finne ''Runebergin päivä'' kaj svede ''Runebergsdagen''), la 5-an de februaro. En kelkaj kafejoj de [[Porvoo]] ili estas haveblaj dum la tuta jaro. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finna kuirarto]] ran18owwq6nef70pehkb38s899xbijl 0 947888 9416828 9412883 2026-06-29T10:41:57Z Kani 670 9416828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Denis, PA03711.jpg|eta|Johann Nepomuk Cosmas Michael Denis]] [[File:Wien14 Linzer Straße424 Kirche GD Denis 2019-06-22 GuentherZ 5270.jpg|thumb|epitafo vande de la Andrea Preĝejo de [[penzing (Vieno)|Hütteldorf]]]] '''Johann Nepomuk Cosmas Michael DENIS''', ankaŭ ''Sined der Barde'' (naskiĝinta la {{daton|27|9|1729}} en [[Schärding]], mortinta la {{daton|29|9|1800}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pastro, verkisto, tradukisto, bibliotekisto kaj zoologo. == Vivo == De la patro li lernis frue la latinan. En 1739 li eniris la Leopoldan Gimnazion de la [[Jezuita kolegio (Passau)|jezuitoj de Passau]]. Fina ekzameniĝo estis en la 1747-a jaro. Samjare li mem eniris ĉi ordenon en Vieno. Post la novicado li aktivis kiel instruisto pri gramatiko kaj retroiko ĉe la jezuita kolegio de [[Graz]] kaj [[klagenfurt|Klaŭdiforumo]]. Ĉi-funkcie li elfaris latinlingvajn drametojn kaj la didaktikan epopeon ''Palatium Rhetoricae''. En 1757 estis li ordinacio sacerdota. En 1759 oni vokis lin al la Tereza Akademio je Vieno, kie li restis ĝis la ordena neniiĝo en 1773. De tiam ĝis la akademio malfondo li gvidis la Bibliotekon de Garelli. De 1784 li estis bibliotekisto ĉe la [[Aŭstria Nacia Biblioteko|Kortega Biblioteko]]. Inter la verkaro de Denis oni trovis, krom la jam menciitaj lernejaj dramoj, lirikaĵojn latinajn kaj germanlingvajn kaj ekleziajn kantojn nelatinajn. La poeziaĵojn li ofte kun la anagrama pseŭdonimo ''Sined der Barde'' publikgis. Krome li kreis biblioteksciencajn verkojn kaj lernolibrojn kaj en 1762 la unuan legolibron por aŭstraj lernantoj. En tuta [[Germanlingvio]] li famiĝis danke al traduko de la verkoj de [[Ossian]] (1768/69). Krome li estis aŭtoro de la konata adventa kanto ''Tauet, Himmel, den Gerechten'' kaj de la paska resurekta kanto ''Der Heiland ist erstanden''. Denis helpis dum pluraj jaroj la naturesploriston [[Johann Ignaz Schiffermüller]] en kolekto kaj ordigo de papiloj el la ĉirkaŭaĵo de Vieno. Rezulte povis eldoniĝi en 1775 ''Ankündung eines systematischen Werkes von den Schmetterlingen der Wienergegend'' kaj en 1776 ''Systematisches Verzeichnis der Schmetterlinge der Wienergegend''. Lia papila kolekto en la Kortega Malartefakta Kabineto brulkonsumiĝis en 1848.<ref>[https://www.zobodat.at/publikation_series.php?id=1610 "Denisia"] - ĉe: ''zobodat.at''</ref> En 1801/02 la postlasitaĵoj de li estis publikigitaj en du volumoj fare de [[Joseph Friedrich von Retzer]]. == Honoroj == *1874: nomo de la strato ''Denisgasse'' en [[Brigittenau]] *2001: komenco de eldono de la scienca skribaĵa serio ''Denisia'' == Verkoj == * ''Der Donaustrom: an Josephen von Baiern Auf Ihrer Hochzeitreise nach Wien'', Wien 1765 b10381672-6 }} bei BSB) * ''Poetische Bilder der meisten kriegerischen Vorgänge in Europa seit dem Jahr 1756'', Wien 1760 * ''Die Gedichte Ossians, eines alten celtischen Dichters, aus dem Englischen übersetzt'', Wien 1768–1769 * ''Die Lieder Sineds des Barden'', Wien 1772 * ''Geistliche Lieder z. Gebrauch der hohen Metropolitankirche b. St. Stephan in Wien und d. ganzen Wiener Erzbistums'', Wien 1774 (darunter ''Der Heiland ist erstanden'') * ''Einleitung in die Bücherkunde'', Wien 1777–1778 * ''Systematisches Verzeichniß der Schmetterlinge der Wienergegend herausgegeben von einigen Lehrern am k. k. Theresianum'' (mit Schiffermüller), Wien 1776 * ''Grundriß der Bibliographie'', Wien 1777 * ''Die Merkwürdigkeiten der k. k. garellischen öffentlichen Bibliothek am Theresiano'', Wien 1780 * ''Bibliotheca typographica Vindobonensis ab anno 1482 usque ad annum 1560'', Wien 1782 bei Google Books), auch deutsch ''Wiens Buchdruckergeschichte bis 1560'', Wien 1782–1793 * ''Ossian und Sineds Lieder'', 5 Bände, 1784 * ''Kurze Erzählung der Streitigkeiten über die alten Urkunden'', Heidelberg 1785 * ''Zurückerinnerungen'', Wien 1794 * ''Carmina quaedam'', Wien 1794 ([https://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/denis1/te01.html interrete] apud ''Camena'' * ''Beschäftigungen mit Gott schon in dem 12. Jahrhundert gesammelt'', Wien 1799 == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:Denis,_Johann_Michael_Kosmas_Peter leksika artikolo ĉe BLKÖ] * Paul von Hofmann-Wellenhof: ''Michael Denis. Ein Beitrag zur deutsch-oesterreichischen Literaturgeschichte des XVIII. Jahrhunderts''. Wagner, Innsbruck 1881 *Bietak, Wilhelm: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116071532.html#ndbcontent "Denis, Johann Nepomuk Cosmas Michael (Pseudonym Sined der Barde)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 3 (1957), p. 598-599 * Ludwig Fladerer: ''Michael Denis (1729–1800) – Lateinische Sprache und Literatur im Leben eines österreichischen Aufklärers.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 10 (2008), p. 61–86. * Ludwig Fladerer: ''An der Schwelle zur Moderne: Die lateinische Autobiographie des Jesuiten Michael Denis (1729–1800). Teil I.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 14 (2012), p. 53–111 * Ekkehard Ehrmann von Falkenau: ''Michael Denis, ein naturbegeisterter Dichter des 18. Jahrhunderts.'' Ĉe: ''Apollo.'' Volumo 20, 1970, p. 5 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Denis,+Michael verkoj ĉe ''Zeno.org''] * [http://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&pnd=116071532 pri Denis je ''Literaturportal Bayern''] * [http://www.stifter-haus.at/lib/publication_read.php?articleID=278 priaŭtoraj informoj je ''Stifterhaus''] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Denis, Michael}} [[Kategorio:Entomologoj]] [[Kategorio:Zoologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] [[Kategorio:Dramistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Jezuitoj]] [[Kategorio:Passau]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Distrikto Schärding]] c03zlmpjp3w2hf66tckl783hf55cerh 9416829 9416828 2026-06-29T10:42:11Z Kani 670 9416829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Wien14 Linzer Straße424 Kirche GD Denis 2019-06-22 GuentherZ 5270.jpg|thumb|epitafo vande de la Andrea Preĝejo de [[penzing (Vieno)|Hütteldorf]]]] '''Johann Nepomuk Cosmas Michael DENIS''', ankaŭ ''Sined der Barde'' (naskiĝinta la {{daton|27|9|1729}} en [[Schärding]], mortinta la {{daton|29|9|1800}} en [[Vieno]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pastro, verkisto, tradukisto, bibliotekisto kaj zoologo. == Vivo == De la patro li lernis frue la latinan. En 1739 li eniris la Leopoldan Gimnazion de la [[Jezuita kolegio (Passau)|jezuitoj de Passau]]. Fina ekzameniĝo estis en la 1747-a jaro. Samjare li mem eniris ĉi ordenon en Vieno. Post la novicado li aktivis kiel instruisto pri gramatiko kaj retroiko ĉe la jezuita kolegio de [[Graz]] kaj [[klagenfurt|Klaŭdiforumo]]. Ĉi-funkcie li elfaris latinlingvajn drametojn kaj la didaktikan epopeon ''Palatium Rhetoricae''. En 1757 estis li ordinacio sacerdota. En 1759 oni vokis lin al la Tereza Akademio je Vieno, kie li restis ĝis la ordena neniiĝo en 1773. De tiam ĝis la akademio malfondo li gvidis la Bibliotekon de Garelli. De 1784 li estis bibliotekisto ĉe la [[Aŭstria Nacia Biblioteko|Kortega Biblioteko]]. Inter la verkaro de Denis oni trovis, krom la jam menciitaj lernejaj dramoj, lirikaĵojn latinajn kaj germanlingvajn kaj ekleziajn kantojn nelatinajn. La poeziaĵojn li ofte kun la anagrama pseŭdonimo ''Sined der Barde'' publikgis. Krome li kreis biblioteksciencajn verkojn kaj lernolibrojn kaj en 1762 la unuan legolibron por aŭstraj lernantoj. En tuta [[Germanlingvio]] li famiĝis danke al traduko de la verkoj de [[Ossian]] (1768/69). Krome li estis aŭtoro de la konata adventa kanto ''Tauet, Himmel, den Gerechten'' kaj de la paska resurekta kanto ''Der Heiland ist erstanden''. Denis helpis dum pluraj jaroj la naturesploriston [[Johann Ignaz Schiffermüller]] en kolekto kaj ordigo de papiloj el la ĉirkaŭaĵo de Vieno. Rezulte povis eldoniĝi en 1775 ''Ankündung eines systematischen Werkes von den Schmetterlingen der Wienergegend'' kaj en 1776 ''Systematisches Verzeichnis der Schmetterlinge der Wienergegend''. Lia papila kolekto en la Kortega Malartefakta Kabineto brulkonsumiĝis en 1848.<ref>[https://www.zobodat.at/publikation_series.php?id=1610 "Denisia"] - ĉe: ''zobodat.at''</ref> En 1801/02 la postlasitaĵoj de li estis publikigitaj en du volumoj fare de [[Joseph Friedrich von Retzer]]. == Honoroj == *1874: nomo de la strato ''Denisgasse'' en [[Brigittenau]] *2001: komenco de eldono de la scienca skribaĵa serio ''Denisia'' == Verkoj == * ''Der Donaustrom: an Josephen von Baiern Auf Ihrer Hochzeitreise nach Wien'', Wien 1765 b10381672-6 }} bei BSB) * ''Poetische Bilder der meisten kriegerischen Vorgänge in Europa seit dem Jahr 1756'', Wien 1760 * ''Die Gedichte Ossians, eines alten celtischen Dichters, aus dem Englischen übersetzt'', Wien 1768–1769 * ''Die Lieder Sineds des Barden'', Wien 1772 * ''Geistliche Lieder z. Gebrauch der hohen Metropolitankirche b. St. Stephan in Wien und d. ganzen Wiener Erzbistums'', Wien 1774 (darunter ''Der Heiland ist erstanden'') * ''Einleitung in die Bücherkunde'', Wien 1777–1778 * ''Systematisches Verzeichniß der Schmetterlinge der Wienergegend herausgegeben von einigen Lehrern am k. k. Theresianum'' (mit Schiffermüller), Wien 1776 * ''Grundriß der Bibliographie'', Wien 1777 * ''Die Merkwürdigkeiten der k. k. garellischen öffentlichen Bibliothek am Theresiano'', Wien 1780 * ''Bibliotheca typographica Vindobonensis ab anno 1482 usque ad annum 1560'', Wien 1782 bei Google Books), auch deutsch ''Wiens Buchdruckergeschichte bis 1560'', Wien 1782–1793 * ''Ossian und Sineds Lieder'', 5 Bände, 1784 * ''Kurze Erzählung der Streitigkeiten über die alten Urkunden'', Heidelberg 1785 * ''Zurückerinnerungen'', Wien 1794 * ''Carmina quaedam'', Wien 1794 ([https://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/denis1/te01.html interrete] apud ''Camena'' * ''Beschäftigungen mit Gott schon in dem 12. Jahrhundert gesammelt'', Wien 1799 == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:Denis,_Johann_Michael_Kosmas_Peter leksika artikolo ĉe BLKÖ] * Paul von Hofmann-Wellenhof: ''Michael Denis. Ein Beitrag zur deutsch-oesterreichischen Literaturgeschichte des XVIII. Jahrhunderts''. Wagner, Innsbruck 1881 *Bietak, Wilhelm: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116071532.html#ndbcontent "Denis, Johann Nepomuk Cosmas Michael (Pseudonym Sined der Barde)"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 3 (1957), p. 598-599 * Ludwig Fladerer: ''Michael Denis (1729–1800) – Lateinische Sprache und Literatur im Leben eines österreichischen Aufklärers.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 10 (2008), p. 61–86. * Ludwig Fladerer: ''An der Schwelle zur Moderne: Die lateinische Autobiographie des Jesuiten Michael Denis (1729–1800). Teil I.'' Ĉe: ''Neulateinisches Jahrbuch'' 14 (2012), p. 53–111 * Ekkehard Ehrmann von Falkenau: ''Michael Denis, ein naturbegeisterter Dichter des 18. Jahrhunderts.'' Ĉe: ''Apollo.'' Volumo 20, 1970, p. 5 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Denis,+Michael verkoj ĉe ''Zeno.org''] * [http://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&pnd=116071532 pri Denis je ''Literaturportal Bayern''] * [http://www.stifter-haus.at/lib/publication_read.php?articleID=278 priaŭtoraj informoj je ''Stifterhaus''] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Denis, Michael}} [[Kategorio:Entomologoj]] [[Kategorio:Zoologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] [[Kategorio:Dramistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Jezuitoj]] [[Kategorio:Passau]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1729]] [[Kategorio:Mortintoj en 1800]] [[kategorio:Distrikto Schärding]] p86cjg4bmzypql6hbomys0mo1veok2h 0 947901 9416831 9412578 2026-06-29T10:43:45Z Kani 670 9416831 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eŭristomoj |koloro = pink |dosiero = Dollarbird by N.A. Nazeer.jpg |priskribo de dosiero = [[Orienta koracio|Orientaj koracioj]] en Barato,<br> tipa specio |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Koraciedoj]] ''Coraciidae'' |genro = '''Eŭristomoj''' ''[[Eurystomus]]'' |genro aŭtoritato = [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''Eŭristomoj''' estas la birdospecioj de la genro ''Eurystomus'', nome [[genro]] de [[Coraciidae|koracioj]], unu el la du genroj en tiu familio de [[birdoj]]. ==Priskribo== La genronomo signifas ‘larĝa buŝo’, el la grekaj ''eurus'' ({{lang|grc|[[wikt:εὐρύς|εὐρύς]]}}, ‘larĝa’) kaj ''stoma'' ({{lang|grc|[[wikt:στόμα|στόμα]]}}, ‘buŝo’).<ref>{{cite book|author=William Somerville Orr|author-link= |title=Orr's circle of the sciences: a series of treatises on the principles of science, with their application to practical pursuits|publisher=W.S. Orr & Company|url=https://archive.org/details/orrscirclescien03orrgoog|year=1855|page=[https://archive.org/details/orrscirclescien03orrgoog/page/n537 517]}}</ref> Eurystomus enhavas kvar larĝbekajn speciojn, kiuj reproduktiĝas en Afriko, Azio kaj Aŭstralazio. Du specioj estas limigitaj al Afriko, unu el kiuj, la [[Larĝbeka koracio]], estas migranta. La [[Orienta koracio]] havas grandan distribuon de Hindio ĝis Japanio kaj Aŭstralio kaj ankaŭ ĝi estas migranta super la nordaj kaj sudaj ekstremoj de sia arealo. La fina specio, la [[Lazura koracio]], estas endemia de [[Molukoj]] en [[Indonezio]]. Ĝenerale ili estas fmanĝantoj en malferma kamparo, troveblaj en arbaro, savano kaj agrikultura tero. Kaj la [[Lazura koracio]] kaj la Larĝbeka koracio estas asociitaj kun [[pluvarbaro]]j sed tamen postulas malfermajn areojn por manĝoserĉadi. La specioj de la genro ''Eurystomus'' diferencas de la alia genro de koracioj, nome ''[[Coracias]]'', per tio, ke ili havas proporcie pli longajn flugilojn kaj pli mallongajn krurojn. Ĉi tiuj morfologiaj diferencoj speguliĝas en diferencoj en manĝoteknikoj. Koraciaj koracioj manĝas de fiksa ripozejo kaj kaptas predon per plonĝado sur ĝin sur la tero, dum la pli rapidaj kaj pli facilmovaj ''Eurystomus'' koracioj kaptas sian predon dumfluge. Male al la specioj de la genro ''Coracias'', ili ne faras la "ruliĝantan" montradon.<ref name = "HBW">{{Citation | first = C | last = Fry | editor-first = Josep | editor-last = del Hoyo | editor2-first = Andrew | editor2-last = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordi | contribution = Family Coraciidae (Rollers) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/342 342–369] | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 978-84-87334-30-6 }}</ref> ==Taksonomio== La genro ''Eurystomus'' estis enkondukita en 1816 de la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] por akomodi la orientan koracion.<ref>{{cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1816 | title=Analyse d'une Nouvelle Ornithologie Élémentaire | publisher=Deterville/self | location=Paris | page=37 | language=French| url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9745205x/f43.item }}<!--BHL has a scan of an 1883 reprint - same pagination http://biodiversitylibrary.org/page/12830237 --></ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=244 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480255 }}</ref> La nomo devenas de la klasika greka ''eurustomos'', kiu signifas "larĝbuŝa".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=154 }}</ref> Molekulfilogenetika studo de Ulf Johansson kaj kunlaborantoj publikigita en 2018 trovis, ke la lazura koracio (''Eurystomus azureus'') kuŝass en klado enhavanta subspeciojn de la orienta koracio (''Eurystomus orientalis'').<ref>{{cite journal | last1=Johansson | first1=U.S. | last2=Irestedt | first2=M. |last3=Qu | first3=Y. |last4=Ericson | first4=P. G. P. | date=2018 |title=Phylogenetic relationships of rollers (Coraciidae) based on complete mitochondrial genomes and fifteen nuclear genes |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=126 |pages=17–22|doi=10.1016/j.ympev.2018.03.030| pmid=29631051 | bibcode=2018MolPE.126...17J | s2cid=5011292 }}</ref> {{Clade| style=font-size:90%;line-height:90% |label1=''Eurystomus'' |1={{clade |1={{clade |1=[[Larĝbeka koracio]] – ''E. glaucurus'' |2=[[Blugorĝa koracio]] – ''E. gularis'' }} |2={{clade |1=[[Orienta koracio]] – ''E. orientalis orientalis'' |2={{clade |1=[[Lazura koracio]] – ''E. azureus'' |2={{clade |1=Orienta koracio – ''E. orientalis pacificus'' |2=Orienta koracio – ''E. orientalis waigiouensis'' }} }} }} }} }} == Specioj == {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:Blue-throated Roller from Canopy Walkway - Kakum NP - Ghana 14 S4E1636 (16011512580).jpg|120px]] || ''Eurystomus gularis''||[[Blugorĝa koracio]] ||okcidenta subsahara Afriko de Gvineo ĝis Kameruno, sude ĝis norda Angolo, kaj okcidente ĝis sudorienta Ugando |- |[[File:Broad-billed Roller, Ankarafantsika, Madagascar, crop.jpg|120px]] || ''Eurystomus glaucurus'' || [[Larĝbeka koracio]]|| tropika Afriko kaj Madagaskaro |- |[[File:Dollarbird Samcem Dec02.JPG|120px]] || ''Eurystomus orientalis'' ||[[Orienta koracio]] ||Aŭstralio ĝis Japanio kaj Barato. |- |[[File:2015-09-13 Eurystomus azureus, Halmahera Timur, Indonesia.jpg|120px]]|| ''Eurystomus azureus'' ||[[Lazura koracio]] || Molukoj en Indonezio |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} * ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' de Fry, Fry and Harris, {{ISBN|0-7136-8028-8}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] {{Birdoj}} {{Portalo Biologio}} izihg3mvov184z6u8quts34puj7it2t 0 947935 9416699 9412498 2026-06-29T08:54:44Z Baba79 118684 /* Rimarkindaj damaĝoj */ 9416699 wikitext text/x-wiki [[Rusio]] komencis la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|plenskalan invadon de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022, en grava eskalado de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|Rusa-Ukraina Milito]], kiu komenciĝis en 2014. Ĝi estas la plej granda milita atako en [[Eŭropo]] ekde la [[Dua Mondmilito]]<ref>Herb, Jeremy; Starr, Barbara; Kaufman, Ellie (24-a de Februaro 2022). "[https://www.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html US orders 7,000 more troops to Europe following Russia's invasion of Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20220227052443/https://edition.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html arkivo]). Oren Liebermann and Michael Conte. CNN. </ref><ref>Karmanau, Yuras; Heintz, Jim; Isachenkov, Vladimir; Litvinova, Dasha (24 February 2022). "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 Russia presses invasion to outskirts of Ukrainian capital]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 arkivo]). ABC News. </ref><ref>Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar; Zinets, Natalia; Charlish, Alan; Grulovic, Fedja (27-a de Februaro 2022). "[https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ Putin puts nuclear 'deterrence' forces on alert]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ arkivo]). Reuters</ref>. Dum la batalado, multaj pecoj de ukraina kultura heredaĵo estis detruitaj, difektitaj aŭ endanĝerigitaj pro la ĝeneraligita detruado tra la lando<ref name= Akinsha> Akinsha, Konstantin (25-a de Marto 2022). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/25/ukraine-culture-in-peril Culture in the crossfire: Ukraine's key monuments and museums at risk of destruction in the war]". The Art Newspaper.</ref>. Ĉi tiu konscia detruo kaj prirabado de pli ol 500 ukrainaj kulturaj heredaĵejoj estas konsiderata [[militkrimo]]<ref>Kirchmair, Lando (2022-03-21). "[https://www.ejiltalk.org/the-war-of-aggression-against-ukraine-cultural-property-and-genocide-why-it-is-imperative-to-take-a-close-look-at-cultural-property/ The War of Aggression Against Ukraine, Cultural Property and Genocide: Why it is Imperative to Take a Close Look at Cultural Property]". EJIL: Talk!.</ref> kaj estis priskribata de la Ministro pri Kulturo de Ukrainio kiel [[kultura genocido]]<ref>"[https://www.euronews.com/culture/2022/09/13/its-cultural-genocide-ukraines-culture-minister-trying-to-salvage-the-countrys-artifacts Salvaging Ukraine's culture: Country's history & language under threat]". euronews. 2022-09-13. </ref>. == Juraj protektoj == La kulturaj posedaĵoj ĝuas specialan protekton laŭ [[internacia humanitara juro]]<ref name= Hausler >Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. La ​​unua protokolo de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] kaj la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago por la Protekto de Kultura Posedaĵo en Kazo de Armita Konflikto]] (ambaŭ devigaj por Ukrainio kaj Rusio) malpermesas al ŝtatoj-partioj uzi historiajn monumentojn por subteni siajn militistajn operaciojn aŭ igi ilin objekto de agoj de malamikeco aŭ reprezalioj<ref name=Hausler />. La ​​Dua Protokolo al la Konvencio de Hago permesas atakojn kontraŭ kultura posedaĵo nur en kazo de "nepra milita neceso" kiam ne ekzistas farebla alternativo. Atakoj kontraŭ kultura heredaĵo egalas al militkrimoj kaj povas esti procesigitaj antaŭ la [[Internacia Puna Kortumo]]<ref>Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. == Rimarkindaj lokoj == Antaŭ la invado, Ukrainio havis sep [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondajn Heredaĵojn de UNESKO]], inkluzive de la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo Sankta Sofia]] en Kijivo, la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]], kaj la Historia Centro de [[Lvivo]]<ref>Sherwood, Harriet (2022-03-01). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught]". the Guardian. </ref>. Pliaj lokoj en [[Ĥarkivo]] ([[Derĵprom]]), [[Mikolajivo]] (Observatorio) kaj [[Ĉernihivo]] (Transfiguracio kaj Boris kaj Gleb katedraloj) estas pripensitaj por eniri la liston<ref>Katz, Brigit (8-a de marto 2022). "[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/unesco-sounds-the-alarm-over-threats-to-ukrainian-cultural-heritage-180979686/ Unesco Sounds the Alarm Over Threats to Ukrainian Cultural Heritage]". Smithsonian Magazine. </ref>. Fine de aprilo 2022, [[Politico]] raportis, ke Ukrainio registris la vrakon de la rusia krozŝipo ''Moskva'' kiel "subakvan kulturan heredaĵon"<ref>Jack, Victor (2022-04-22). "[https://www.politico.eu/article/trolling-russia-ukraine-registers-moskva-shipwreck-underwater-cultural-heritage/ Trolling Russia, Ukraine registers Moskva shipwreck as 'underwater cultural heritage']". POLITICO.</ref>. == Konservadaj klopodoj == === Naciaj === Komence de la milito, la direktoro de la [[Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio]] en Kievo, Fedir Androŝĉuk, kunlaboris kun du kolegoj por konservi kaj protekti la muzeon kontraŭ atako kaj ebla prirabado. Androsĉuk ankaŭ raportis, ke kvar aliaj muzeoj en [[Vinico]], [[Ĵitomir]], [[Sumio]] kaj [[Ĉernihivo]] sukcesis forigi, stoki kaj protekti siajn ĉefajn ekspoziciojn, kaj la muzeo en Vinico estis uzata kiel loĝejo por rifuĝintoj<ref> Sherwood, « [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F01%2Fcultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught arkivo]), the Guardian, 1-a de marto 2022 </ref>. La artista kolektivo ''Asortymentna kimnata'' ("Akordita Ĉambro"), bazita ĉe la Ivano-Frankivska Nuntempa Arta Centro, kreis plurajn bunkrojn kaj kunlaboris kun galerioj en [[Kijivo]], [[Mariupolo]], [[Odeso]], [[Zaporiĵo]] kaj aliloke por evakui kaj konservi artaĵojn el la galerioj<ref name= Braun>Braun S. (2022-03-17). "[https://www.dw.com/en/ukraine-rushes-to-save-cultural-heritage-from-destruction/a-61158291 Ukraine rushes to save cultural heritage from destruction]". Deutsche Welle.</ref>. Multaj monumentoj kaj memorindaĵoj estis protektitaj per sakoj da sablo aŭ envolvitaj en diversaj materialoj. En Kijivo, ĉirkaŭ 28 objektoj estis protektitaj tiel ĝis meze de aprilo<ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим"]. Українська правда.</ref>. Loĝantoj en Lvivo provis helpi konservi plurajn ŝtonajn statuojn kaj fontanojn, kiujn oni ne povis malmunti, envolvante ilin en plaston, ŝaŭmon kaj aliajn materialojn. Pliajn klopodojn fotis kaj afiŝis la Lviva Fonduso por la Konservado de Arkitekturaj kaj Historiaj Monumentoj, prezentante lignajn kadrojn kaj tabulojn uzatajn por protekti monumentojn kaj vitralojn de preĝejoj<ref>Holland, Oscar (4-a de Marto 2022). "[https://www.cnn.com/style/article/lviv-ukraine-statues-wrapped-heritage-protection/index.html 'Concerned' Ukrainian locals help protect Lviv's historic statues]". CNN</ref><ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим]". Українська правда.</ref>. La 28-an de marto, la [[Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio|Ministerio pri Cifereca Transformo]] lanĉis NFT-muzeon por helpi konservi la ŝtatecon kaj historion de Ukrainio, kaj ĉiuj enspezoj iros al la ministerio. La retejo, Ukraina MetaHistoria NFT-Muzeo inkludus "militlinion" aŭ templinion de eventoj kun koresponda NFT, kiu inkludus [[Tvitero|tviteraĵon]] pri signifa momento en la milito kaj ilustraĵon de ukraina artisto. Antaŭ la 1-a de aprilo, ĉirkaŭ 600 000 dolaroj estis kolektitaj per la vendo de la NFT-oj, kaj la financoj estis destinitaj por helpi rekonstrui muzeojn, teatrejojn kaj aliajn kulturajn instituciojn, kiuj estas detruitaj aŭ difektitaj<ref>Kharif, Olga (1-a de Aprilo 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-01/ukrainian-government-raises-600-000-through-museum-nft-sales "Ukraine Raises $600,000 Through Museum NFT Sales to Help Rebuild]". Bloomberg. </ref><ref>Mattei, Shanti Escalante-De (2022-03-28). "[https://www.artnews.com/art-news/news/ukraine-nft-project-museum-of-war-1234623051/ Ukraine Has Launched an NFT 'Museum' to Preserve the Country's History]". ARTnews.com.</ref>. Multaj el la kulturaj heredaĵoj protektataj en Ukrainio kontraŭ la rusia invado estas objektoj de rusa kulturo<ref name= Akinsha /><ref name= Braun /><ref>Harding L., Sherwood H. (2022-03-09). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage Ukrainians in race to save cultural heritage]" ([https://web.archive.org/web/20220425175053/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage arkivo]). The Guardian.</ref>. === Internaciaj === Tuj post la komenco de la invado, [[Unesko]] anoncis, ke ĝi laboras por marki ĉiujn eblajn ŝlosilajn historiajn monumentojn kaj lokojn tra la lando per la emblemo de la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago]] de 1954, la internacie agnoskita simbolo por la protekto de kultura heredaĵo en armita konflikto. La organizo ankaŭ kunlaboros kun la muzeodirektoroj de la lando por kunordigi konservadajn klopodojn por protekti kolektojn kaj monitori ajnan difekton al kulturaj lokoj per sputnika bildigo<ref>Hickley, Catherine (2022-03-04). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/04/unesco-gravely-concerned-about-damage-to-ukrainian-cultural-heritage Unesco 'gravely concerned' about damage to Ukrainian cultural heritage]". The Art Newspaper – International art news and events. </ref>. Baldaŭ post la invado, oficialuloj de la [[Internacia Konsilio de Muzeoj]] komencis dokumenti artopecojn, kiujn polico eble trovus se ili estus movitaj kontraŭleĝe trans naciajn limojn<ref>Kishkovsky, Sophia (2022-09-09). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/09/ukraine-given-red-list-to-fight-looting Ukraine gets emergency Red List for art as evidence mounts of 'trading networks flowing West']". The Art Newspaper - International art news and events.</ref>. Kulturaj institucioj en [[Pollando]] starigis helpan programon, per la Komitato por Helpo al Muzeoj de Ukrainio kreita tuj post la invado. La Komitato subtenis ĉiujn muzeojn kaj kulturanj instituciojn en Ukrainio por subteni kaj sekurigi iliajn kolektojn same kiel dokumentadon, ciferecigon kaj inventaron de kolektoj<ref name= Braun/>. La helpo de aliaj institucioj daŭriĝas dum la tuta milito. En majo 2022 la Ĉeĥa Ministerio pri Kulturo komisiis la [[Nacia muzeo (Prago)|Nacian Muzeon de Prago]] sendi pakmaterialojn kiel vezik-plastikon kaj polietilenan ŝaŭmon kune kun sekureca ekipaĵo kiel [[fajroestingilo]]j kaj [[orientita grandpartikla plato|orientitaj grandpartiklaj platoj]] por bloki fenestrojn<ref>Iotkovska, Svilena (11-a de majo 2022). "[https://www.themayor.eu/en/a/view/czechia-helps-ukraine-preserve-its-endangered-cultural-heritage-10419 Czechia helps Ukraine preserve its endangered cultural heritage]" TheMayor.EU". www.themayor.eu.</ref>. Internaciaj organizaĵoj kiel la Ukraina Arta Helpa Centro (bazita en Germanio, subtenata de la germana registaro, inter aliaj) kaj ALIPH (bazita en Svislando) ankaŭ aktive provizis krizan ekipaĵaron ekde la printempo de 2022<ref>"[https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine Protecting cultural heritage in Ukraine | Aliph Foundation - Protecting heritage to build peace]" ([https://web.archive.org/web/20250129191327/https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine arkivo]). Aliph Foundation</ref><ref>"[https://www.dug-ww.com/presse Ukraine Hilfslieferungen für Rettung von Kunst- und Kulturgut]". www.dug-ww.com </ref>. En marto 2022, komenciĝis iniciatoj por sekurkopii kaj konservi eble endanĝerigatajn datumojn kaj teknologiojn de la kulturaj institucioj de Ukrainio kiel ''Saving Ukrainian Cultural Heritage Online'' (SUCHO). En novembro 2025, la [[Eŭropa Komisiono]] anoncis, ke ĝi kaj dudek du membroŝtatoj kreos komitaton por subteni la konservadon de la ukraina kulturo. La Eŭropa Unio ankaŭ donacis pliajn 2 milionojn da eŭroj por subteni la kulturan sektoron de Ukrainio, kun ĉirkaŭ 48 milionoj da eŭroj donacitaj ekde la komenco de la milito<ref>Orlandi, Giorgia; Hess, Amandine (7-a de novembro 2025). "[https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/11/eu-vows-to-protect-ukrainian-culture-as-russia-targets-over-500-heritage-sites EU vows to protect Ukrainian culture as Russia targets over 500 heritage sites]". EuroNews.</ref>. En februaro 2026, [[Japanio]] anoncis 3,8 milionojn da dolaroj en plia helpo por helpi Ukrainion ripari kulturajn havaĵojn, kiuj estis difektitaj dum la milito, dum renkontiĝo en Kijivo inter la japana ambasadoro Nakagome Masaŝi, ukrainaj oficialuloj kaj reprezentantoj de UNESKO<ref>"[https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/japan-pledges-38-million-to-help-repair-ukraine-s-war-damaged-cultural-sites/3826385 Japan pledges $3.8 million to help repair Ukraine's war-damaged cultural sites]". www.aa.com.tr. 11-a de februaro 2026.</ref>. == Damaĝoj == === Statitikaĵoj === La 10-an de junio 2026, [[UNESKO]] publikigis raporton kiu nombris 536 kulturajn lokojn konfirmitajn kiel difektitajn el kiuj 154 religiaj lokoj, 280 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 41 muzeoj, 33 monumentoj, 22 bibliotekoj, 5 arkeologiaj lokoj kaj 1 arkivejo<ref>[https://www.unesco.org/uk/ukraine-war/damaged-cultural-sites?hub=180699 Пошкоджені об’єкти культурної спадщини в Україні, верифіковані ЮНЕСКО], UNESKO, 10-a de junio 2026</ref>. En antaŭa raporto publikigita la 16-an de oktobro 2024, UNESKO konfirmis difektojn de 457 objektoj: 143 religiaj lokoj, 231 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 32 muzeoj, 33 monumentoj, 17 bibliotekoj, 1 arkivejo. Ĉi tiuj listoj enhavas nur kazojn konatajn el pluraj fidindaj fontoj, kaj ne enhavas supraĵajn difektojn, kiel rompitajn fenestrojn kaj pordojn<ref>"[https://www.rfi.fr/ru/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/20220628-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82-%D1%8E%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%80%D1%83%D1%88%D0% Эксперт ЮНЕСКО: «Мониторинг разрушений украинских культурных ценностей идет с первых дней войны»]". Международное французское радио. 2022-06-28.</ref>. La [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio]] je la 5a de januaro 2023 raportis 1189 kazojn de difekto aŭ detruo de kulturaj objektoj, inkluzive de 563 "kreivaj centroj", 453 bibliotekoj, 63 muzeoj kaj galerioj, 18 teatroj kaj filharmoniaj haloj, kaj 92 institucioj pri arteduko<ref>"[https://mkip.gov.ua/news/8414.html Because of russian aggression, 1189 objects of cultural infrastructure were damaged in Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20230105200329/http://www.mkip.gov.ua/news/8414.html arkivo]). Ministry of Culture of Ukraine.</ref>. 21 el ili estis konsiderataj monumentoj de nacia signifo. Ĉirkaŭ 100 objektoj estis tute aŭ preskaŭ tute detruitaj<ref>"[https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html Россия боится культуры Украины? На заседании Совбеза ООН озвучили данные ЮНЕСКО]" ([https://web.archive.org/web/20220717105634/https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html arkivo]). Radio Free Europe/Radio Liberty. 2022-07-17.</ref>. La 24-an de februaro 2026, la Ministerio pri Kulturo de Ukrainio raportis, ke ĝis februaro 2026 kaj ekde la komenco de la milito 1 685 kulturaj heredaĵejoj kaj 2 483 kulturaj infrastrukturinstalaĵoj estis aŭ detruitaj aŭ difektitaj. La raporto plue deklaris, ke la milito ankaŭ prenis la vivojn de 346 artistoj kaj 132 ukrainaj kaj eksterlandaj amaskomunikilaj profesiuloj, kun laŭtaksa totala perdo por la lando de ĉirkaŭ 4,2 miliardoj da dolaroj, kaj la totala perdo por la kultura sektoro, inkluzive de enspezoj, superis 31 miliardojn da dolaroj<ref name=Darila>Mykhailenko, Darila (2026-02-24). "[https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 Russia Destroyed 1,685 Ukrainian Cultural Sites Since 2022, Inflicting $31 Billion in Losses]" ([https://web.archive.org/web/20260312072517/https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 arkivo]). UNITED24 Media.</ref>. La Laboratorio pri Monitorado de Kultura Heredaĵo ĉe la Virginia Muzeo pri Naturhistorio trovis signojn de 458 difektitaj kulturaj lokoj je la 10a de junio 2022<ref>Seymour T. (2022-06-10). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack Is Ukraine's cultural heritage under coordinated attack?]" ([https://web.archive.org/web/20220611083033/https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack arkivo]). The Art Newspaper.</ref>. La teamo ''Visual Investigations'' de la [[The New York Times|New York Times]] kompilis liston de ĉirkaŭ 339 konstruaĵoj, monumentoj kaj aliaj kulturaj institucioj, kiuj estis parte aŭ tute detruitaj ĝis decembro 2022, kun ĉefa atento donita al la [[Donbaso]]<ref>Farago, Jason (2022-12-27). "[https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html When Cultural Heritage Becomes a Battlefront]" ([https://web.archive.org/web/20230204121859/https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html arkivo]). The New York Times. ISSN 0362-4331.</ref>. === Rimarkindaj damaĝoj === La 16-an de marto 2022, la drama teatrejo de [[Mariupolo]] estis [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo|plejparte detruita]] de aviadilaj atakoj. Centoj da civiluloj ŝajne ŝirmiĝis en la konstruaĵo tiutempe<ref>Lister, Tim; Voitovych, Olga; John, Tara (16-a de Marto 2022). "[https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/ Russians bomb Mariupol theater where hundreds had taken refuge, officials say]". CNN.</ref>. Satelitaj fotoj prenitaj antaŭ kaj tuj post la atako montris la rusan vorton por infanoj, ''Дети'', pentritan sur la tero ĉe la fronto kaj malantaŭo de la konstruaĵo, por informi rusiajn militaviadilojn, ke infanoj ŝirmiĝis en la konstruaĵo<ref>"[https://www.firstpost.com/world/mayhem-in-mariupol-in-ukraines-most-attacked-city-theatre-sheltering-hundreds-of-civilians-bombed-10467421.html Mayhem in Mariupol]". FirstPost. 17 March 2022.</ref>. La laŭtaksa mortnombro varias de almenaŭ dekduo<ref name=dekduo>"[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/ Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces]". Amnesty International. 30-a de Junio 2022. </ref> ĝis pli ol 600 homoj<ref>Hinnant, Lori; Chernov, Mstyslav; Stepanenko, Vasilisa (4-a de Majo 2022). "[https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike]". Associated Press.</ref>. La atako estis priskribita de [[Amnestio Internacia]] kiel "klara militkrimo" fare de rusiaj fortoj<ref name=dekduo/>. La 24-an de majo 2026, nur unu monaton post moderniĝo kaj remalfermo al la publiko, la [[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo|kijiva muzeo pri la katastrofo de Ĉernobilo]] estis preskaŭ tute detruita per rekta trafo de rusia misilo, sekvata de incendio kaj parta kolapso<ref>https://www.ukr.net/news/details/russianaggression/117636081.html</ref>. Ĉirkaŭ 40 procentoj de la kolekto estis savitaj el la deponejo<ref>"[https://news.artnet.com/art-world/ukraine-museums-damaged-russian-attack-2776107 Ukrainian Museums and Cultural Sites Damaged in Massive Russian Attack]". artnet. 2026-05-25.</ref>. La ukrainia prezidanto [[Volodimir Zelenskij]] vizitis la lokon en la sama tago<ref>"[https://unn.ua/en/news/zelenskyy-visited-the-chernobyl-museum-destroyed-after-the-russian-attack-as-well-as-lukyanivka Zelenskyy visited the Chernobyl Museum destroyed after the Russian attack, as well as Lukyanivka]". Ukrainian National News (UNN). 2026-05-24. </ref>. La 24-an de marto 2026, en la historia urbocentro de [[Lvivo]] kiu ĉeestas la liston de [[UNESKO]] pri [[Monda Heredaĵa Konvencio|monda heredaĵo]], incendio ekis en la konstruaĵoj de la Bernardina monaĥeja komplekso kiel rezulto de rusia spavatako<ref>Козицький, Максим (24-a de marto 2026). [https://bukvy.org/u-lvovi-poshkodzhenyj-ansambl-bernardynskogo-monastyrya/ У Львові пошкоджений ансамбль Бернардинського монастиря]. Букви</ref>. Ankaŭ ties sonorilturo estis difektata<ref>[https://zn.ua/ukr/war/rosija-vdarila-po-tsentru-lvova-poshkodzheno-budinok-ta-spadshchina-junesko.html Обстріл Львова 24 березня 2026 року. Дзеркало тижня.] 24-a de marto 2026</ref>. En januaro 2023, la [[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso]] estis enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon]] kiel parto de la Historia Centro de [[Odeso]] kaj tuj listigita kiel endanĝerigita de la rus-ukraina milito<ref>"[https://www.icomos-ukraine.org/recent-news-en/statement-regarding-the-threat-of-destruction-of-the-unesco-world-heritage-site-historical-center-of-the-port-city-of-odesa Statement regarding the threat of destruction of the UNESCO World Heritage Site "Historical Centre of the Port City of Odesa"]". ICOMOS Ukraine.22-a de Julio 2023.</ref>. La 23-an de julio 2023, la katedralo estis grave difektata de rusia misilatako<ref>"[https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000009008708/odesa-ukraine-cathedral.html Damage to the Odesa Transfiguration Cathedral (video)]". New York Times.23-a de Julio 2023.</ref>. UNESKO forte kondamnis ripetajn atakojn de Rusio kontraŭ la historia centro de [[Odeso]]<ref>Sirkovych, Zhanna (23-a de Julio 2023). "[https://ukraine.un.org/en/240086-odesa-unesco-strongly-condemns-repeated-attacks-against-cultural-heritage-including-world Odesa: UNESCO strongly condemns repeated attacks against cultural heritage, including World Heritage]". United Nations</ref>. La katedralo estis restaŭrita kun subteno de la itala registaro kaj UNESKO, kun la plejparto de la restaŭraj laboroj kompletigitaj antaŭ oktobro 2024 kaj la hejtsistemo restaŭrita antaŭ decembro 2025<ref>[https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu Одеса: ЮНЕСКО та Італія завершили аварійні відновлювальні роботи у Спасо-Преображенському кафедральному соборі] ([https://web.archive.org/web/20260209135300/https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu arkivo]), UKESKO, 1-a de decembro 2025</ref>. La 14-an de junio 2026, rusia spavatako kaŭzis signifajn damaĝojn al la komplekso de la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]<ref> "[https://www.theguardian.com/world/video/2026/jun/15/dormiton-cathedral-burns-unesco-kyiv-pechersk-lavra-russian-attack Cathedral burns at Unesco-listed Kyiv Pechersk Lavra after Russian attack]". The Guardian. 15-a de Junio 2026</ref><ref name= Beaumont>Beaumont, Peter (15-a de Junio 2026). "[https://www.theguardian.com/world/2026/jun/15/kyiv-pechersk-lavra-monastery-on-fire-russian-attacks-ukraine Kyiv monastery set on fire in night of Russian attacks across Ukraine]". The Guardian.</ref>. La ​​damaĝoj inkluzivis detruon de signifa parto de la tegmento, damaĝon al la ĉefa kupolo kaj kapelo, kaj signifajn incendiojn ene de la strukturo de la Dormiciono-Katedralo<ref>Basmat, Dmytro; Fenbert, Abbey (15-a de Junio 2026). "[https://kyivindependent.com/russian-attack-june-14-2026/ Kyiv's historic Pechersk Lavra burns as large-scale Russian strikes kill 5, injure 29 in capital]". The Kyiv Independent. </ref>. La saman tagon estis atakataj ankaŭ la [[Dovĵenka Nacia kinostudio]], la [[Artomuzeo de Ĥarkivo]] kaj la [[Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro]]<ref>[https://www.rts.ch/info/monde/2026/article/cathedrale-de-kiev-en-feu-apres-des-frappes-russes-neuf-morts-en-ukraine-29274362.html Onze morts et une cathédrale emblématique endommagée en Ukraine après des frappes russes], RTS, 15-a de junio 2026</ref><ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2261627/ukraine-russie-guerre-attaque-kiev Attaque massive sur Kiev, un joyau orthodoxe en feu], Radio Canada Info, 15-a de junio 2026</ref>. Ĉi-lasta estis jam trafita unuafoje dum la rusia invado la 11-an de marto 2022: post bombado, [[ŝrapnelo]]j frakasis la fenestrojn kaj parte detruis la murojn<ref>« [https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам’ятки, пошкоджені війною » ] ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]) // Bird in Flight, 18.03.2022</ref>. Dum amasa bombado la 24-an de junio 2025, la konstruaĵo denove estis difektata<ref>Kitsoft. "[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref>. Dum la atako de la 15-a de junio 2026, ne nur la konstruaĵo estis trafita, sed ankaŭ ĝia unika 12-tuna orgeno<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/o-nas/istoriya Історія]". www.domorgan.dp.ua</ref><ref>"[http://www.reyestr.court.gov.ua/Review/11033979 ГОСПОДАРСЬКИЙ СУД | ДНІПРОПЕТРОВСЬКОЇ ОБЛАСТІ | УХВАЛА]". www.reyestr.court.gov.ua</ref>. <gallery mode="packed"> Museum of Hryhoriy Skovoroda after Russian shelling (2022-05-07) 02.jpg|Muzeo pri [[Hrihorij Skovoroda]], 7-a de majo 2022 Bakhmut Palace of Culture after Russian shelling, 2022-09-08 (12).jpg|Kultura Palaco de [[Baĥmuto]], 8-a de septembro 2022 Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|[[Transfigura Katedralo de Odeso]], 23-a de julio 2023 Kherson Oblast Scientific Library named after Oles Honchar after Russian shelling, 2023-11-12 (21).webp|Ĥersona scienca biblioteko, 12-a de novembro 2023 Huliaipole Local Museum after Russian shelling (2024-08-24) 03.webp|Loka muzeao de Huliaipolo, 24-a de aŭgusto 2024 National Chernobyl Museum in Kyiv after Russian attack, 2026-05-24 (03).jpg|[[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo]], 24-a de majo 2026 </gallery> == Rabado == [[Dosiero:Kherson museum looted by Russian forces (05).jpg|eta|Rabita ĥersona loka muzeo post la foriro de rusiaj trupoj, la 19-an de novembro 2022.]] En aprilo 2022, la Urba Konsilio de Mariupolo anoncis, ke pli ol du mil ekspoziciaĵoj estis prirabitaj el la muzeoj de Mariupolo, inkluzive de originalaj verkoj de [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi|Arĥip Kuindĵi]] kaj [[Ivan Ajvazovskij]]. La plej multaj ekspoziciaĵoj el la Muzeo de Loka Popolo kaj la Arta Muzeo de Kuindĵi estis forigitaj de la rusiaj okupaciaj fortoj<ref>"[https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html Invaders steal over 2,000 exhibits from Mariupol museums]" ([https://web.archive.org/web/20220428184318/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html arkivo]. Ukrinform. 28-a de Aprilo 2022.</ref>. Tamen, la direktoro de la Muzeo de Loka Historio de Mariupolo, Natalia Kapustnikova, diris al la rusia novaĵagentejo ''Izvestija'', ke ŝi transdonis la verkojn de Ajvazovskij kaj Kuindĵi al la rusiaj fortoj "post la fino de la bataladoj"<ref>Sauer, Pjotr (2022-04-29). "[https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol Ukraine accuses Russian forces of seizing 2,000 artworks in Mariupol]" ([https://web.archive.org/web/20260315100851/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol arkivo]). The Guardian.</ref>. En majo 2022, ukrainiaj oficialuloj asertis, ke la rusiaj fortoj prirabis la ''"plej grandajn kaj plej multekostajn"'' kolektojn de [[Skitoj|skitaj]] artefaktoj en Ukrainio el [[Melitopolo]]<ref>Grylls, George (4-a de majo 2022). "[https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs Russian troops are destroying ancient nomadic tombs]" ([https://web.archive.org/web/20260226180215/https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs arkivo]). The Times. ISSN 0140-0460.</ref>. La ukrainia ministro pri kulturo, Oleksandr Tkaĉenko, asertis, ke rusiaj fortoj prirabis milojn da artefaktoj el preskaŭ kvardek ukrainaj muzeoj ĝis oktobro 2022. Tkaĉenko plue deklaris, ke la prirabitaj objektoj kaj la detruoj de aliaj kulturaj lokoj sumiĝis al centoj da milionoj da dolaroj en damaĝo kaj perditaj objektoj<ref>Dawson, Bethany (October 9, 2022). "[https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 Putin's forces have looted nearly 40 museums in Ukraine, plundering thousands of 'priceless' treasures, says culture minister]" [https://web.archive.org/web/20230819231239/https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 arkivo]). Business Insider. </ref>. Interaliaj, du ĉefaj muzeoj de [[Ĥersono]] estis prirabitaj de rusiaj fortoj antaŭ ol retiriĝo el la urbo en novembro 2022: la Loka Historia Muzeo kaj la Arta Muzeo, el kiuj ĉirkaŭ 10 000 artaĵoj estis ŝtelitaj. La objektoj estis transportitaj al krimeaj muzeoj<ref>"[https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html Ukraine reports looting of Kherson museums by Russian troops]" ([https://web.archive.org/web/20230210124514/https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html arkivo]). El Pais. 2022-11-17.</ref><ref>"[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/29/russia-to-take-over-ukrainian-museum-collections-as-formal-annexation-plans-announced Russia to take over Ukrainian museum collections as formal annexation plans announced]". The Art Newspaper. 2022-09-30.</ref>. En raporto el februaro 2026, la ukrainia Ministerio pri Kulturo asertis, ke Rusio prirabis 35 482 muzeajn artefaktojn, kaj pli ol 1,7 milionoj da objektoj ankoraŭ estas tenataj en nuntempe okupitaj areoj<ref name=Darila/>. == Reta Kultura Heredaĵo == Volontuloj el la tuta mondo laboras por arkivi la ciferecan enhavon de la ukraina kultura heredaĵo, kiu riskas detruon pro la rusia invado de 2022<ref>Adams, « [http://blog.archive.org/2022/03/22/volunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites/ Volunteers Rally to Archive Ukrainian Web Sites] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fblog.archive.org%2F2022%2F03%2F22%2Fvolunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites%2F arkivo], blog.archive.org, Internet Archive, 22-a de marto 2022</ref>, precipe per la iniciato Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO) (''"Savante Ukrainian Kulturan Heredaĵon Rete"''), lanĉita la 1-an de marto 2022<ref>« [https://www.sucho.org/press-release-20220308-volunteers-unite Volunteers Unite to Archive Ukrainian Cultural Heritage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.sucho.org%2Fpress-release-20220308-volunteers-unite arkivo]), sucho.org, Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO), 8-a de marto 2022</ref>. En la unuaj du semajnoj post la lanĉo de la iniciato, pli ol 1 500 retejoj, ciferecaj ekspozicioj, malfermaj aliraj publikaĵoj kaj aliaj retaj rimedoj de ukrainiaj kulturaj organizaĵoj estis kreitaj kiel ciferecaj arkivoj, reprezentante proksimume tri terabajtojn da datumoj<ref>Cascone, Sarah (2022-03-14). "[https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 How Tech Experts in the West Are Rushing to Save the Digital Archives of Ukraine's Museums]" ([https://web.archive.org/web/20220314063614/https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 arkivo]). Artnet News.</ref>. Alia projekto, "Backup Ukraine" (''"Sekurkopio de Ukrainio"''), petas volontulojn uzi aplikaĵon por skani objektojn en Ukrainio, kiuj poste estas transformitaj en 3D-modelojn kaj alŝutitaj al nuba datumbazo por sekurkopio<ref>Gault, Matthew (May 6, 2022). "[https://www.vice.com/en/article/backup-ukraine-is-looking-to-preserve-the-countrys-cultural-heritage/ Backup Ukraine Is Looking to Preserve The Country's Cultural Heritage]". Vice.com. </ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Kulturo de Ukrainio]] 0cjzwresvit7hw8c62c7oed5oswht9l 0 947943 9416835 9412661 2026-06-29T10:53:57Z Kani 670 9416835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} | titolo de administra unuo1 = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma komunumo]] | administra unuo1 = {{Katalunio}} | titolo de administra unuo2 = [[Provincoj de Hispanio|Provinco]] | administra unuo2 = {{provinco Ĝirono}} | titolo de administra unuo3 = [[Komarko]] | administra unuo3 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | titolo de administra unuo4 = Komunumaro | administra unuo4 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P361|parameter=link}}'' | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=ES-GI | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Hispanio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Sant Feliu de Guíxols''' estas urbo en la ''[[komarko]]'' ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'', en la [[provinco Ĝirono]] kaj en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Katalunio]] en plej nordorienta [[Hispanio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Sant Feliu de Guíxols estis unu el plej gravaj centroj de la industrio de [[korko]] en la regiono kaj ĝis la krizo de la [[1930-aj jaroj]] ĝi estis la ĉefa ekonomia resurso. El la 1950-aj jaroj Sant Feliu de Guíxols turnis sin al [[turismo]], kiu nun estas sendube la ĉefa aktiveco, kvankam la urbo ankoraŭ retenas aktivecon en la sektoro de korko. Estas vasta propono de servoj: komercaj centroj, trinkejoj, restoracioj, inter aliaj. Iam estis [[taŭrludejo]]. Gravas [[bazaro]] kiu funkcias ĉiun dimanĉon el jarcentoj. Inter vidindaĵoj menciendas monaĥejo, ''Porta Ferrada'' (restaĵoj de palaco), gotika preĝejo, ermitejo kun rigardejo, ĉemara promenejo, modernismaj konstruaĵoj (Casa Patxot) kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}}) {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono]] 8ckovx3osgzocgyeca4ti0qdlte3yjk 0 947944 9416839 9412662 2026-06-29T10:58:53Z Kani 670 9416839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} | titolo de administra unuo1 = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma komunumo]] | administra unuo1 = {{Katalunio}} | titolo de administra unuo2 = [[Provincoj de Hispanio|Provinco]] | administra unuo2 = {{provinco Ĝirono}} | titolo de administra unuo3 = [[Komarko]] | administra unuo3 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | titolo de administra unuo4 = Komunumaro | administra unuo4 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P361|parameter=link}}'' | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=ES-GI | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Hispanio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Bisbal d'Empordà''' estas urbo en la ''[[komarko]]'' ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'', en la [[provinco Ĝirono]] kaj en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Katalunio]] en plej nordorienta [[Hispanio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La Bisbal d'Empordà estas ĉefa urbo de [[ceramiko]] en Katalunio. En la municipo estas [[muzeo]] dediĉita al ceramiko, nome ''Terracotta Museo''. Tiu metio respegulas en sveltaj konturoj de [[kameno]]j kaj vendejoj pri ceramiko, ĉefe ĉe la fama strato Aigüeta. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}}) {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono]] 3aez5p84mtqti5adoz4jumlw7ysakiw 0 947945 9416844 9412676 2026-06-29T11:04:21Z Kani 670 9416844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} | titolo de administra unuo1 = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma komunumo]] | administra unuo1 = {{Katalunio}} | titolo de administra unuo2 = [[Provincoj de Hispanio|Provinco]] | administra unuo2 = {{provinco Ĝirono}} | titolo de administra unuo3 = [[Komarko]] | administra unuo3 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=ES-GI | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Hispanio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Camprodon''' estas urbo en la ''[[komarko]]'' ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'', en la [[provinco Ĝirono]] kaj en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Katalunio]] en plej nordorienta [[Hispanio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} (en tio la lastaj du, [[Prats-de-Mollo-la-Preste]] kaj [[Lamanère]], {{l-ca|La Menera}}, jam situas en [[norda Katalunio]], do apartenas al [[Francio]]). Pro sia proksimeco al la landlimo kun [Francio]] ĝi suferis diversajn militagadojn laŭlonge de la historio. La agrikulturo, la brutobredado de bovoj kaj la industrioj kaj teksa kaj lignoprodukta estis la tradiciaj bazoj de la ekonomio de la municipo. Pli ĵuse instaliĝis kelkaj entreprenoj pri la fabrikado de porkaĵoj, biskvitoj (Birba) kaj aliaj dolĉajoj. Tamen nuntempe la ĉefa enspezofonto estas [[turismo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}}) {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono]] mkcgihbmk2i2v26dng5viwx408ynvrr 9416845 9416844 2026-06-29T11:04:48Z Kani 670 9416845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} | titolo de administra unuo1 = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma komunumo]] | administra unuo1 = {{Katalunio}} | titolo de administra unuo2 = [[Provincoj de Hispanio|Provinco]] | administra unuo2 = {{provinco Ĝirono}} | titolo de administra unuo3 = [[Komarko]] | administra unuo3 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | loĝantaro = <!-- el vikidatumoj --> | regiono-ISO=ES-GI | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Hispanio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Camprodon''' estas urbo en la ''[[komarko]]'' ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'', en la [[provinco Ĝirono]] kaj en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Katalunio]] en plej nordorienta [[Hispanio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}} (en tio la lastaj du, [[Prats-de-Mollo-la-Preste]] kaj [[Lamanère]], {{l-ca|La Menera}}, jam situas en [[norda Katalunio]], do apartenas al [[Francio]]). Pro sia proksimeco al la landlimo kun [[Francio]] ĝi suferis diversajn militagadojn laŭlonge de la historio. La agrikulturo, la brutobredado de bovoj kaj la industrioj kaj teksa kaj lignoprodukta estis la tradiciaj bazoj de la ekonomio de la municipo. Pli ĵuse instaliĝis kelkaj entreprenoj pri la fabrikado de porkaĵoj, biskvitoj (Birba) kaj aliaj dolĉajoj. Tamen nuntempe la ĉefa enspezofonto estas [[turismo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}}) {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono]] dlqfibdukjr49sfoykur8fo9pbx4bgk 0 947956 9416852 9412652 2026-06-29T11:09:33Z Kani 670 9416852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Hispanio}} | titolo de administra unuo1 = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Aŭtonoma komunumo]] | administra unuo1 = {{Katalunio}} | titolo de administra unuo2 = [[Provincoj de Hispanio|Provinco]] | administra unuo2 = {{provinco Ĝirono}} | titolo de administra unuo3 = [[Komarko]] | administra unuo3 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'' | regiono-ISO=ES-GI | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Hispanio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- el vikidatumoj --> }} '''{{paĝonomo}}''' estas municipo en la ''[[komarko]]'' ''{{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}}'', en la [[provinco Ĝirono]] kaj en la regiono kaj [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]] [[Katalunio]] en plej nordorienta [[Hispanio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Inter vidindaĵoj menciendas la mezepoka [[ponto]] kaj la [[monaĥejo]] kiu enhavas diversajn artaĵojn. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{ca}}) {{ĝermo|Katalunio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono]] a8s7mud1x7y88dltnvdd2ccmz9j3s8u 0 947966 9416854 9412754 2026-06-29T11:12:12Z Kani 670 9416854 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''Torpare''' (finne ''torppari'') estis en [[Svedio]] kaj [[Finnlando]] lua terkultivadisto, kiu pagis la luon farante taglaboron (''dagsverke''/''taksvärkki'') por bieno kaj do ricevis rajton regi kaj kultivi parton de la bieno. La ĉefkonstruaĵo de tiu parto estis ''torp(pa)''. Ilia pozicio estis kiel kompromiso de ''landbonde'' (finne ''lampuoti''), kiuj luis tutan bienon kaj ''backstugusittare'' (finne ''mäkitupalainen''), kiuj luis nur sian domon kaj korton kaj neniom laboris rekte por si mem sed nur por la bienposedanto, kiu donis manĝon kiel salajro. Ludoni ''torp''-ojn estis permesata nur por nobeloj, ĝis ekde 1740 ĉiuj bienoj rajtis fari tion. En iuj kazoj ricevis ''torp'' pli juna frato aŭ plenkreska filo de la majstro de la bieno. Tiaj ''torpare''-oj havis normale klare pli bonan pozicion ol la aliaj ''torpare''-oj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Svedio]] [[Kategorio:Historio de Finnlando]] 6ov5zzqveccw8q52i1g8y1wxgwkziec 0 947974 9416859 9412759 2026-06-29T11:13:42Z Kani 670 9416859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto arkeologia situo}} La '''Kalambo-strukturo''' estas ligna strukturo el la [[Frua Paleolitiko]], el kiu du lignaj pecoj estis malkovritaj en 2019 kune kun aliaj lignaj iloj. Malkovrita ĉe la loko de la [[Kalambo]]-akvofaloj en [[Zambio]], ĝi estas nuntempe la plej malnova konata ligna strukturo, datita per lumineska datado al almenaŭ 476 000 jaroj. Tio estas pli olda ol la specio ''[[Homo|Homo sapiens]]''. {{Ĝermo|Arkeologio}} [[Kategorio:Lignaĵoj]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Afriko]] [[Kategorio:Paleontologiaj lokoj en Afriko]] 9qc4ng9qz95g137drw3eqmkf4xsysnr 0 947975 9416865 9412758 2026-06-29T11:16:10Z Kani 670 9416865 wikitext text/x-wiki '''Laahajoki''' estas en Finnlando en [[Jyväskylä]] situanta rivero. Ĝi fluas vere malrapide el la lago [[Korttajärvi]] al la lago [[Alvajärvi (Jyväskylä)]]. Por ebligi la akvan trafikon sur Laahajoki oni pliprofundigis la riveron. [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Riveroj en Finnlando]] ltimi7qjeyzgpqdkhtob71vaksb0sx7 9416866 9416865 2026-06-29T11:16:32Z Kani 670 9416866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero}} '''Laahajoki''' estas en Finnlando en [[Jyväskylä]] situanta rivero. Ĝi fluas vere malrapide el la lago [[Korttajärvi]] al la lago [[Alvajärvi (Jyväskylä)]]. Por ebligi la akvan trafikon sur Laahajoki oni pliprofundigis la riveron. [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Riveroj en Finnlando]] ho21d6fr0kv587bw111f8qpkyr9ijn4 0 947995 9416856 9412914 2026-06-29T11:13:15Z Sj1mor 12103 9416856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Gaspard DUGHET''' (naskiĝis la 15-an de junio 1615 en [[Romo]] - mortis la 25-an de majo 1675 samloke), ankaŭ konata kiel '''Gaspard POUSSIN''', estis franc-itala gravuristo kaj pejzaĝisto, kiu laboris ĉefe en Romo kaj la ĉirkaŭa regiono, sed ankaŭ en [[Florenco]] kaj [[Napolo]]. [[Dosiero:Gaspard_Dughet_-_Aminta_about_to_rescue_Silvia_-_Google_Art_Project.jpg|maldekstre|eta|''Aminta baldaŭ savonta Silvia-n'', ĉ. 1633–35]] Li specialiĝis pri pentrado [[Pejzaĝismo|de pejzaĝoj]] de la romia Kampanjo, fariĝante, kune kun sia sama samtempulo [[Salvator Rosa]], unu el la du plej elstaraj pejzaĝistoj de sia tempo. <ref name="golden2">{{cite book|title=France in the Golden Age: Seventeenth Century Paintings in American Collections|first=Pierre|last=Rosenberg|chapter=DUGHET Gaspar also known as Gaspar Poussin|publisher=Metropolitan Museum of Art|location=New York|page=243|year=1982|isbn=9780870992957|url=http://www.metmuseum.org/research/metpublications/France_in_the_Golden_Age_Seventeenth_Century_French_Paintings_in_American_Collections}}</ref> Li pentris plurajn ciklojn de freskoj, inkluzive de unu, montranta diversajn lokojn ĉirkaŭ Romo, ĉe la Palazzo Colonna .<ref name="golden2" /> Li laboris kun Pier Francesco Mola, Cozza kaj [[Mattia Preti]] ĉe la Palazzo Pamphilj en [[Valmontone]]. Li ofte kunlaboris kun Guillaume Courtois, kiu pentris la personaron en liaj pejzaĝoj. Tio estis la kazo, ekzemple, en la verkoj por la Palazzo Pamphilj. <ref name="trec2">[http://www.treccani.it/enciclopedia/guillaume-courtois_(Dizionario-Biografico) Simonetta Prosperi Valentini Rodinò, ''Courtois, Guillaume''], in: Treccani, accessed 14 March 2015 {{in lang|it}}</ref> Ekzistas alia freskociklo de Dughet, kvankam en malbona stato de konservado, en San Martino ai Monti. Dum la 18-a jarcento la verkoj de Dughet fariĝis aparte popularaj inter britaj kolektantoj, <ref name="wallace2">{{cite web|title=Treasure of the Month – February 2012|url=http://www.wallacecollection.org/whatson/treasure/115|publisher=Wallace Collection|access-date=6 July 2015|archive-date=25 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025093918/http://www.wallacecollection.org/whatson/treasure/115|url-status=dead}}</ref> tiomgrade ke lia nomo alkroĉiĝis al preskaŭ ĉiu klasika pejzaĝo, <ref name="golden3">{{cite book|title=France in the Golden Age: Seventeenth Century Paintings in American Collections|first=Pierre|last=Rosenberg|chapter=DUGHET Gaspar also known as Gaspar Poussin|publisher=Metropolitan Museum of Art|location=New York|page=243|year=1982|isbn=9780870992957|url=http://www.metmuseum.org/research/metpublications/France_in_the_Golden_Age_Seventeenth_Century_French_Paintings_in_American_Collections}}</ref> kaj lia stilo montriĝis influa sur brita pejzaĝa pentraĵo kaj ĝardendezajno.<ref name="wallace2" /> Lia ''Ofero de Abraham'', iam posedaĵo de la [[familio Colonna]], nun estas, kun aliaj liaj verkoj, en la [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], Londono. [[Thomas Gainsborough]] kaj [[John Constable]] estis inspiritaj de Dughet kaj rekomendis lin kiel modelon. Liaj lernantoj inkluzivis Crescenzio Onofri (1634-1712/14), Jacques de Rooster ( [[Floruit|fl.]] malfrua 17-a jarcento) kaj Jan Frans van Bloemen (1662-1749). {{-}} == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Musée_Ingres-Bourdelle_-_Incendie_de_Tivoli_-_Gaspard_Dughet_-_Joconde06070000097.jpg|"La Fajro ĉe Tivoli", Montauban, Musée Ingres Bourdelle. Dosiero:Gaspard_Dughet_001.jpg|Muzeo de Belartoj (Budapeŝto). Dosiero:Gaspard_Dughet_(1615-1675)_Paysage_musée_desBeaux-Arts_de_Chartres_Eure-et-Loir_France.jpg|"Pejzaĝo", Muzeo de Belartoj en [[Chartres]]. Dosiero:(Venice)_Gaspard_Dughet_-_Paesaggio_laziale_-_Pinacoteca_Querini_Stampalia.jpg|"Pejzaĝo en Latio" (1671-1673), Pinacoteca Querini Stampalia, [[Venecio]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dughet, Gaspard}} [[Kategorio:Francaj pejzaĝistoj]] cct1tgdmq51pdjcl8essm8zk66gjjs7 0 948018 9416498 9413185 2026-06-28T22:09:18Z ThomasPusch 1869 9416498 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - {{prononco|ĝuZEpe kaVAna}} - estis [[italoj|itala]] historia profesia [[futbalisto]]. Li naskiĝis la 18-an de novembro 1905 en [[Verĉelo]] kaj mortis en aĝo de 70 jaroj la 3-an de novembro 1976 en la sama urbo. Aparte elstara estis lia agado kiel aktiva teamano de la [[futbalklubo]] [[SSC Napoli]] aŭ plene ''Società Sportiva Calcio Napoli'' de la urbo [[Napolo]] en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]] inter la jaroj [[1929]] kaj [[1935]] (en la sama jardeko kunkonkuris interalie [[Attila Sallustro]], [[1926]]-[[1937]], kaj [[Antonio Vojak]], [[1929]]-[[1935]]). {{projektoj}} {{ĝermo|italo}} {{vivtempo|Cavanna, G}} [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] rv1ck6m3aoyggzp3gojz9proq491av9 0 948023 9416874 9413048 2026-06-29T11:22:04Z Kani 670 /* Galerio */ 9416874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Willem van de VELDE la pli juna''' (baptita la 18-an de decembro 1633 en [[Leiden]] - mortis la 6-an de aprilo 1707 en [[Grenviĉo]]) estis nederlanda pentristo, kiu specialiĝis pri mara arto. Li estis la filo de Willem van de Velde la pliaĝa, kiu ankaŭ specialiĝis pri mara arto. Lia frato, Adriaen van de Velde, estis [[Pejzaĝismo|pejzaĝisto]]. [[Dosiero:Portrait_of_an_Artist_in_His_Studio_by_Michiel_van_Musscher.jpg|eta|309x309ra|Portreto de Van de Velde en lia studio de Michiel van Musscher]] == Verkado == La plej multaj el la plej bonaj verkoj de Van de Velde reprezentas vidojn de la marbordo de Holando, kun nederlandaj ŝipoj. Liaj plej bonaj produktaĵoj estas delikataj, viglaj kaj finitaj en manipulado, kaj ĝustaj en la desegnado de la ŝipoj kaj ilia rigilaro. La multaj figuroj estas elokvente prezentitaj, kaj la artisto sukcesas en siaj bildigoj de maro, ĉu en trankvilo aŭ ŝtormo. La ŝipoj estas portretitaj kun preskaŭ fotografia precizeco, kaj estas la plej precizaj gvidiloj haveblaj pri la aspekto de ŝipoj de la 17-a jarcento. === Galerio === <gallery> Dosiero:A_memorial_to_Willem_van_de_Velde_the_Older_and_the_Younger_in_St_James's_Church,_Piccadilly.jpg|alternative=A memorial to Willem van de Velde the Older and the Younger in St James's Church, Piccadilly.| Monumento al Willem van de Velde la pli maljuna kaj la pli juna en la preĝejo St James, Piccadilly. Dosiero:De_Gouden_Leeuw_tijdens_de_Slag_bij_Kijkduin_(Battle_of_Texel)_1673_Willem_van_de_Velde.jpg|alternative=The Battle of Texel, painted 1687| ''La Batalo de Texel'', pentrita en 1687 Dosiero:The_Burning_of_the_Royal_James_at_the_Battle_of_Solebay,_28_May_1672_RMG_BHC0302.tiff|alternative=The burning of the Royal James at the Battle of Solebay| ''La brulado de la Royal James ĉe la Batalo de Solebay'' Dosiero:HMS_St_Andrew_at_sea_in_a_moderate_breeze.jpg|alternative=HMS St Andrew at sea in a moderate breeze, painted c. 1673| ''HMS "St Andrew" surmare en modera brizo'', pentrita ĉ.&nbsp;1673 Dosiero:Ships_Riding_Quietely_at_Anchor_(Willem_van_de_Velde,_the_younger).jpg|alternative=Ships riding quietly at anchor c. 1670s| ''Ŝipoj rajdantaj kviete ĉe ankro'' ĉirkaŭ la 1670-aj jaroj Dosiero:1972P53_The_English_Ship_Hampton_Court_in_a_Gale.jpg|alternative=The English Ship Hampton Court in a Gale c. 1680s| ''La angla ŝipo Hampton Court en ventego'' ĉirkaŭ la 1680-aj jaroj Dosiero:W_Van_De_Velde,_Calm_-_Fishing_Boats_Under_Sail,_1655-60,_Wallace_Collection.jpg|alternative=Calm: Fishing Boats Under Sail c. 1655-60| ''Trankvilo: Fiŝkaptistaj boatoj sub veloj'' ĉ. 1655-60 Dosiero:Entrance_to_a_Dutch_Port_MET_DP146449.jpg|alternative=Entrance to a Dutch Port, c. 1665, Metropolitan Museum of Art| ''Enirejo al nederlanda haveno'', ĉ. 1665, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Willem_van_de_Velde_II_-_Dutch_men-o'-war_and_other_shipping_in_a_calm.jpg|alternative=Dutch Ships in a Calm Sea, c. 1665, Rijksmuseum Amsterdam| ''Nederlandaj Ŝipoj en Trankvila Maro'', {{Ĉirkaŭ|1665}}, [[Rijksmuseum|Rijksmuseum Amsterdamo]] <ref>{{cite web|url=https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/SK-C-1707|title=Dutch Ships in a Calm Sea, Willem van de Velde (II), c. 1665|website=Rijksmuseum|access-date=12 May 2020}}</ref> Dosiero:Het_Kanonschot_-_Canon_fired_(Willem_van_de_Velde_II,_1707).jpg|alternative=The cannon shot| ''La kanonpafo'' Dosiero:De_Windstoot_-_A_ship_in_need_in_a_raging_storm_(Willem_van_de_Velde_II,_1707).jpg|alternative=The gust (c. 1680), in the collection of the Rijksmuseum| ''La ekvento'' (ĉ. 1680), en la kolekto de la Rijksmuseum </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Velde van de, Willem}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] toub1axio2992zgqwaltcszeptg2m8d 0 948043 9416879 9413217 2026-06-29T11:26:01Z Kani 670 9416879 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} La '''vitikulturo en Toskano''' ampleksas la ansamblon de agadoj por kultivado de vinberarbusto kaj produktado de vino en la itala regiono [[Toskano]]. La vinbeja areo atingas ĉirkaŭ 57 861 hektarojn, el kiuj 67 % troviĝas en kolinoj, 25 % en montoj kaj 8 % en ebenaĵoj.<ref name="Assovini-dati">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/toscana |titolo=Toscana |eldoninto=Assovini.it |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La regiono havas 11 [[DOCG]] (''Denominazione di Origine Controllata e Garantita''), 41 [[DOC]] (''Denominazione di Origine Controllata'') kaj 6 [[IGT]] (''Indicazione Geografica Tipica'').<ref name="Quattrocalici-den">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/toscana/denominazioni/ |titolo=Le Denominazioni di Origine della Toscana |eldoninto=Quattrocalici.it |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La ĉefa vinsortimento estas ruĝaj vinberarbustaroj; ruĝaj kaj rozaj vinoj konsistigas 85 % de la tuta produktado.<ref name="Assovini-dati" /> == Historio == La unuaj signoj de vitikulturo en la toskana teritorio rilatas al la [[etruskoj]], kiuj loĝis en la regiono ĉirkaŭ la 5-a jarcento a.K. kaj kies vino atingis diversajn mediojn de la Mediteraneo.<ref name="ItalyFinest-storia">{{citaĵo el la reto |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-toscana/ |titolo=Vini Toscani – Storia, Vitigni e Abbinamenti |eldoninto=Italy's Finest Wines |dato=2021-10-17 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> Dum la romia periodo, vino ĉesis esti nur produkt de la elito kaj integriĝis en la ĉiutagan dieton de diversaj sociaj tavoloj; vinberejoj disvastiĝis tra multaj zonoj, inkluzive de urbaj areoj kaj monaĥejoj.<ref name="ItalyFinest-storia" /> Post la falo de la Imperio, la vitikulturo malkreskis dum la frua mezepoko, periodo dum kiu [[Benediktana Ordo|benediktanaj]] kaj [[Vallombrosa-Ordo|vallombrosanaj]] monaĥejoj konservis la kultivadon de la vinbera arbusto.<ref name="ItalyFinest-storia" /> En 1282 oni fondis en [[Florenco]] la ''Arte dei Vinattieri'', institucio kiu administris la vinokomercon en la urbo kaj en la ĉirkaŭa teritorio.<ref name="OriginalItalia">{{citaĵo el la reto |url=https://www.originalitalia.it/magazine/il-vino-in-toscana-una-storia-millenaria/ |titolo=Il vino in Toscana: una storia millenaria |eldoninto=OriginalItalia.it |dato=2022-12-15 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La 24-an de septembro 1716, la granduko [[Cosimo III de' Medici]] promulgis la dekreton titolitan ''Sopra la Dichiarazione de' Confini delle quattro Regioni Chianti, Pomino, Carmignano e Vald'Arno di Sopra'', per kiu li oficiale demarkaciis la produktadareojn de kvar vinozonnoj.<ref name="IlSole24Ore-Cosimo">{{citaĵo el la reto |url=https://st.ilsole24ore.com/art/food/2016-10-28/chianti-lezione-cosimo-de-medici-dura-ancora-130722.shtml?uuid=ADIjQClB |titolo=Chianti, la lezione di Cosimo de' Medici dura ancora |eldoninto=Il Sole 24 Ore |dato=2016-10-28 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La dokumento establis unuafoje per publika akto la korespondecon inter geografia nomo kaj limigita produktadterritorio.<ref name="IlSole24Ore-Cosimo" /> En 1872, [[Bettino Ricasoli]] priskribis en letero adresita al profesoro Cesare Studiati de la Universitato de Pisa la komponon kiun li konsideris optimala por la [[Chianti (vino)|Ĉianti]]: [[Sangiovese]] kiel ĉefa sorto, kompletigata de Canaiolo kaj, en la vinojn por tuja konsumo, proporcio de blanka [[Malvasia]].<ref name="Winenews-Ricasoli">{{citaĵo el la reto |url=https://winenews.it/it/il-chianti-dagli-etruschi-a-bettino-ricasoli-che-ha-trasformato-la-toscana-in-stile-di-vita_513058/ |titolo=Il Chianti, dagli etruschi a Bettino Ricasoli |eldoninto=WineNews |dato=2023-12-11 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La 6-an de majo 1966, oni publikigis en la ''Gazzetta Ufficiale'' la dekreton de rekono de la DOC Vernaccia di San Gimignano (DPR 03.03.1966), farante ĝin la unua ''Denominazione di Origine Controllata'' de Italio.<ref name="Valoritalia-Vernaccia">{{citaĵo el la reto |url=https://www.valoritalia.it/vernaccia-di-san-gimignano-la-prima-denominazione-riconosciuta-in-italia/ |titolo=Vernaccia di San Gimignano. La prima Denominazione riconosciuta in Italia |eldoninto=Valoritalia.it |dato=2018-06-26 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> Per DPR de la 1-a de julio 1980, la [[Brunello di Montalcino]] ricevis la rangon DOCG, estante la unua vino akiri tiun rekonon en Italio; la sama dekreto inkludis ankaŭ la [[Vino Nobile di Montepulciano|Vinan Noblecon de Montepulciano]].<ref name="Brunello-Consorzio">{{citaĵo el la reto |url=https://www.consorziobrunellodimontalcino.it/it/567/territorio |titolo=Territorio |eldoninto=Consorzio del Vino Brunello di Montalcino |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref><ref name="Lavinium-DOCG">{{citaĵo el la reto |url=https://www.lavinium.it/anteprima-vino-nobile-di-montepulciano-2022-il-progetto-pievi-apre-le-porte-a-un-futuro-diverso/ |titolo=Anteprima Vino Nobile di Montepulciano 2022: il progetto "Pievi" |eldoninto=Lavinium.it |dato=2025-02-25 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> == Vitikulturejoj == La toskana vitikulturejoj estas dividitaj en du ĉefajn makroareojn: la kolinoj de Centra Toskano kaj la tirenana marbordo.<ref name="Assovini-dati" /> === Centra Toskano === Ĝi konsistigas la historian kernon de la regiono, kun absoluta dominado de Sangiovese. Ĝi inkluzivas la [[Chianti (vino)|Ĉianton]] kaj la Ĉianton Classiko, situantajn inter la provincoj de Florenco kaj Siena; la zonon de [[Carmignano]] en la provinco de Prato; la areon de [[Montalcino]] en la provinco de Siena; la teritorion de [[Montepulciano, Siena|Montepulciano]] kun la Vino Nobile; [[San Gimignano]] kun la Vernaccia; kaj la Aretinaj areoj de Valdarno kaj Valdichiana.<ref name="Assovini-dati" /> === Tirenana Marbordo === Ĝi ampleksas la zonon de [[Bolgheri]], en la provinco de Livorno, kie ekde la 1970-aj jaroj disvolviĝis la produktado de vinoj el internaciaj sortoj;<ref name="ViviIlVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/guida-ai-vini-della-toscana/ |titolo=Vini della Toscana: DOCG, DOC, IGT e vitigni |eldoninto=Viviilvino.it |dato=2026-02-24 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> la [[Maremmo|Maremma Toskana]] kaj la Grossetano; kaj la [[Elba (insulo)|Insulon Elba]].<ref name="ImpetoDivino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/toscana |titolo=La Toscana e i suoi vini |eldoninto=ImpetoDivino.it |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> == Klimato == La centra parto de la regiono prezentas mediteranean klimaton, kun varmaj someroj kaj mildaj vintroj. Proksime al la [[Apeninaj Montoj|Apeninaro]], la klimato fariĝas pli kontinenta, kun pli grandaj termaj osciloj kaj sekaj someroj, kiuj kaŭzas hidrikan strison ĉe la vinberejoj.<ref name="ItalyFinest-storia" /> La zono de Montalcino estas pli varma kaj seka ol la apudaj areoj de Ĉianto, kun pli malvarmaj noktoj kiuj favoras la konservon de acideco en la berio.<ref name="WeinPlus-Brunello">{{citaĵo el la reto |url=https://guidavino.wein.plus/wine-regions/brunello-di-montalcino-docg |titolo=Brunello di Montalcino DOCG |eldoninto=Wein.plus |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> == Grundo == La grundoj de la Ĉianta areo estas ĉefe argil-kalkaraj, kun ĉeesto de gruzoj kaj sablo.<ref name="Quattrocalici-Toscana">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/toscana/ |titolo=Il Vino in Toscana |eldoninto=Quattrocalici.it |dato=2021-05-07 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> En la Maremma predominas kalkaraj kaj argilaj grundoj, dum en la interno de la Grossetano aperas vulkandevenaj grundoj.<ref name="Assovini-dati" /> En la zono de Val di Cornia la teksturo estas de meznivela miksaĵo, kun subalkalina reakcio, alta asimileble fosforo kaj variablaj kalioprovizoj.<ref name="Lavinium-ValCornia">{{citaĵo el la reto |url=https://www.lavinium.it/le-doc-della-toscana-val-di-cornia-rosso-o-rosso-della-val-di-cornia/ |titolo=Le DOC della Toscana: Val di Cornia Rosso |eldoninto=Lavinium.it |dato=2020-05-17 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> == Sortoj == La [[Sangiovese]] estas la dominanta ruĝa sorto kaj la bazo de la ĉefaj ruĝaj vinoj de la regiono.<ref name="ItalyFinest-storia" /> En la lastaj jaroj oni notas revivigon de aŭtoktonaj sortoj tradicie uzataj en apogaj funkcioj, kiel Canaiolo, Colorino kaj Ciliegiolo.<ref name="ItalyFinest-storia" /> Ekde la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj oni enkondukis internaciajn sortojn, precipe en la zono de Bolgheri.<ref name="ViviIlVino" /> La ĉefaj kultivitaj sortoj estas: ;Ruĝaj * [[Sangiovese]] * [[Canaiolo Nero]] * [[Colorino]] * [[Ciliegiolo]] * Foglia Tonda * [[Mammolo]] * [[Aleatico]] * [[Cabernet Sauvignon]] (internacia sorto) * [[Merlot]] (internacia sorto) * [[Syrah]] (internacia sorto) ;Blankaj * Vernaccia di San Gimignano * [[Trebbiano Toscano]] * [[Malvasia Bianca Lunga]] * [[Vermentino]] * Ansonica == Produktado == === Ĝeneralaj datenoj === La tuta regiona produktado atingas ĉirkaŭ 2 657 000 hektolitrojn, el kiuj 69 % estas DOP-vinoj kaj 25 % IGP-vinoj.<ref name="Assovini-dati" /> Laŭ ISTAT-datenoj de 2024, la produktado atingis 2,7 milionojn da hektolitroj, 50 % pli ol en la malsukcesa 2023-a jaro.<ref name="NumerVino-Toscana">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/category/area-geografica/52-italia/522-toscana |titolo=Toscana – dati ISTAT 2024 |eldoninto=I numeri del vino |dato=2025-06-24 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> === Vinoj kaj denominacioj === La 11 DOCG de Toskano estas:<ref name="Insidewine-DOCG">{{citaĵo el la reto |url=https://www.insidewine.it/elenco-vini-docg-toscana/ |titolo=Elenco DOCG Toscana (aggiornato 2024) |eldoninto=InsideWine.it |dato=2024-07-10 |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref><ref name="ViviIlVino" /> * [[Brunello di Montalcino]] DOCG * [[Vino Nobile di Montepulciano]] DOCG * [[Chianti (vino)|Chianti]] DOCG * [[Chianti Classico]] DOCG * [[Vernaccia di San Gimignano]] DOCG * [[Carmignano (vino)|Carmignano]] DOCG * [[Morellino di Scansano]] DOCG * [[Montecucco Sangiovese]] DOCG * [[Suvereto]] DOCG * [[Rosso della Val di Cornia]] DOCG * [[Elba Aleatico Passito]] DOCG === Denominacioj kaj normaro === La itala sistemo de vinodenominacioj de deveno strukturiĝas en tri kategorioj. La DOCG estas la plej alta rango kaj implicas pliajn kontrolojn en la fazo de produktado kaj enboteligo kompare al la DOC.<ref name="VisitTuscany-DOCG">{{citaĵo el la reto |url=https://www.visittuscany.com/it/idee/vini-docg-della-toscana/ |titolo=I vini DOCG della Toscana |eldoninto=Visit Tuscany |alirdato=2026-05-25 |lingvo=it }}</ref> La IGT (ekvivalenta al la eŭropa IGP) permesas pli grandan flekseblecon pri la sorta konsistado; sub tiu kategorio oni komercas en Toskano vinojn produktitajn el sortoj neinkluzivitaj en la disciplinaroj de la deveno-denominacioj, konataj en la internacia merkato kiel ''[[Super Tuscan|Super Tuscans]]''.<ref name="ViviIlVino" /> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vinberkulturo en Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] ho7x5e4ogmrsz9lfhfrh4mrjux58zdo 0 948048 9416496 9413372 2026-06-28T22:06:43Z ThomasPusch 1869 9416496 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Luciano Castellini''' - {{prononco|luĈJAno kasteLIni}} - estas eksa [[italoj|itala]] profesia [[futbalisto]]. Li naskiĝis la 12-an de decembro 1945 en [[Milano]], [[Lombardio]], kaj nun estas {{aĝo|1945|12|12}}-jaraĝa. Aparte elstara estis lia agado kiel aktiva teamano de la [[futbalklubo]] [[SSC Napoli]] aŭ plene ''Società Sportiva Calcio Napoli'' de la urbo [[Napolo]] en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Kampanio]] inter la jaroj [[1987]] kaj [[1985]] (en la sama jardeko kunkonkuris interalie [[Giuseppe Bruscolotti]], 1972-1988, [[Sergio Clerici]], 1973-1975, [[Tarcisio Burgnich]], 1974-1977 kaj [[Giuseppe Savoldi]], 1975-1979). {{projektoj}} {{ĝermo|italo}} {{vivtempo|Castellini, L}} [[Kategorio:Italaj futbalistoj]] a9ip5xtpxfhnltyxtnc5jwhexs5xiz2 0 948055 9416135 9413289 2026-06-28T12:26:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Johan Barthold JONGKIND''' (naskiĝis la 3-an de junio 1819 en Lattrop (en la hodiaŭa municipo [[Dinkelland]], [[Overiselo]]) &#x2013; mortis la 9-an de februaro 1891 en [[Saint-Égrève|Saint-Egrève]] apud [[Grenoblo]], entombigita en la tombejo La Côte Saint-André en la departemento [[Isère]], [[Francio]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]]. Li pentris marajn pejzaĝojn libere kaj estas rigardata kiel antaŭulo de [[impresionismo]]. [[Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_-_Overschie_bij_maneschijn.jpg|dekstra|eta|220x220ra|''Overschie en la lunlumo'', 1871, [[Rijksmuseum]], Amsterdamo]] [[Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_The_Seine_and_Notre-Dame_in_Paris.jpg|dekstra|eta|220x220ra|''Sejno kaj Notre-Dame en Parizo'', 1864, [[Musée d'Orsay|Muzeo d'Orsay]], Parizo]] == Stilo == Kontraŭe al la Impresionistoj, li efektivigis siajn pentraĵojn en la studio el skizoj kaj [[Akvarelo|akvareloj]], kiujn li desegnis ekstere. Jongkind pentris "laŭ la naturo", sed por li, tio signifis fari akvarelojn ekstere kaj poste konverti ilin en [[Oleo-pentrado|olepentraĵojn]] en sia studio.<ref name=":0">Sillevis, Johano; ea, Johan Barthold Jongkind. Waanders Uitgeverij / Gemeentemuseum, Zwolle / Den Haag (2003), 231 blz.. ISBN 978-90-400-8860-5</ref> Jongkind certe havis ĉirkaŭ 41 skizblokojn kun multaj akvareloj, el kiuj 32 estis testamentitaj al la [[Luvro]] fare de lia biografiisto Moreau-Nélaton.<ref name=":0" /> La plej frua skizbloko datiĝas de 1843, la plej nova de 1889. La skizblokoj varias laŭ stilo kaj grandeco. Pluraj skizblokoj ankaŭ malaperis, kaj paĝoj estis ŝiritaj de aliaj. Jongkind skribis sian nomon, adreson kaj la daton sur la internan kovrilon de siaj skizblokoj. De ĉirkaŭ 1860 pluen, la plej multaj el liaj akvarelaj pejzaĝoj estas klaraj komponaĵoj, sufiĉe kompleksaj por servi kiel bazo por pentraĵo.<ref name=":0" /> Post lia morto, pli ol 400 akvareloj estis venditaj "individue" ĉe diversaj aŭkcioj. Ili estis tre dezirataj; kelkaj atingis prezojn inter 3,000 ĝis 5,000 frankojn. Pro la jam menciita labormetodo, li povis pentri pejzaĝojn de [[Roterdamo]] kaj [[Dordrecht]], eĉ longe post sia foriro el Nederlando. Liaj pejzaĝoj de [[Normandio]], de kanaloj kaj strandoj ĉe la [[Norda Maro]], de la bordoj de [[Sejno]], de [[Parizo]], kaj poste de [[Grenoblo]], tradukas la lumon kaj etoson de tiuj lokoj en fajne nuancitajn tonojn. Li foje ripetis la saman temon sub malsama lumo aŭ en malsamaj sezonoj (tipe impresionisma ideo poste adoptita de lia amiko [[Monet]]). Laŭ Monet, la verko de Jongkind, kune kun tiu de [[Camille Corot|Corot]] kaj [[Eugène Boudin|Boudin]], estas la origino de Impresionismo. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:View_from_the_Quai_d'Orsay_MET_DT5338.jpg|alternative=View from the Quai d'Orsay, 1854| ''Vido de la Kajo d'Orsay'', 1854 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_010.jpg| ''La Ciotat'', 1880 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_-_Rue_Notre-Dame,_Parijs.jpg|alternative=Rue Nôtre-Dame, Paris, 1866| ''Strato Notre-Dame, Parizo'', 1866 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_009.jpg|alternative=Ice Skaters, 1866| ''Glaciglitkuristoj'', 1866 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_008.jpg|alternative=Sunset near Overschie, 1867| ''Sunsubiro apud Overschie'', 1867 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind_003.jpg|alternative=Landschaft, date unknown| ''Pejzaĝo'', dato nekonata Dosiero:Jongkind_HollandBoatsMill.jpg|alternative=In Holland; Boats near the Mill, 1868| ''En Holando; Boatoj apud la muelejo'', 1868 Dosiero:Johan_Barthold_Jongkind,_The_Pont_Neuf.jpg|alternative=The Pont Neuf, 1849-1850[9]| ''La Ponto Neuf'', 1849-1850 <ref>{{Cite web|title=Johan Barthold Jongkind {{!}} The Pont Neuf|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/436787|access-date=2023-04-12|website=The Metropolitan Museum of Art|language=en}}</ref> Dosiero:Johan_Bartold_Jongkind_-_Fishing_Boat.jpg|alternative=Fishing Boat, 1878| ''Fiŝkaptista boato'', 1878 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://saj.jongkind.online.fr/V1-2015/PDF_DOC/TRILING-biowebv0.pdf Asocio de la Amikoj de Jongkind (Société des amis de Jongkind)] * [http://www.thefamousartists.com/johann-jongkind Biografio de Johann Jongkind] (inkluzivas elekton de liaj pentraĵoj) * [http://www.jongkind.fr/ En la Ŝtupoj de Jongkind en la Daŭphiné (Dans les pas de Jongkind en Dauphiné)] * [https://rkd.nl/en/explore/artists/record?query=Jongkind&start=0 Biografiaj notoj kaj datoj de Jongkind], en la nederlanda RKD-arkivo, Hago * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Jongkind&v=&s=&ii=0&p=1 Multaj senpagaj bildoj de pentraĵoj, desegnaĵoj kaj presaĵoj de Jongkind], en la Rijksmuseum, Amsterdamo * [http://www.musee-orsay.fr/en/events/exhibitions/in-the-musee-dorsay/exhibitions-in-the-musee-dorsay/article/johan-barthold-jongkind-1819-1891-6778.html?cHash=ab6d205e6f La pentrarto de Jongkind en la muzeo de Orsay, Parizo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160412000000/https://web.archive.org/web/20160412182822/http://www.musee-orsay.fr/en/events/exhibitions/in-the-musee-dorsay/exhibitions-in-the-musee-dorsay/article/johan-barthold-jongkind-1819-1891-6778.html?cHash=ab6d205e6f |date=2016-04-12 }} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jongkind, Johan Barthold}} [[Kategorio:Nederlandaj impresionismaj pentristoj]] fnk6l4ffgx5m921u3zhm95pxpwzfghf 0 948085 9416888 9413704 2026-06-29T11:45:36Z Kani 670 9416888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alonso de SAN BUENAVENTURA''' (naskiĝinta en la 16-a jarcento en Hispanujo, mortinta en 1594<ref>[http://www.franciscanos.org/enciclopedia/penciclopedia_s.htm]</ref> aŭ 1596<ref>[http://dbe.rah.es/biografias/41877/alonso-de-san-buenaventura]</ref> en [[Ĉilio]]) estis [[hispanio|hispana]] misiisto kaj [[franciskanoj|franciskano]]. Lia memora kaj morta tago estas la 8-a de decembro. Li eniris la konventon Nia kara Sinjorino de Loreto je [[Espartinas]]. Post la sacerdota ordinacio li aliĝis al grupo kiu intencis kristanigi homojn je [[Paragvajo]]. Por tio ĉi li ade varbis aliajn entuziasmulojn. Aliĝis al lia aro ankaŭ la diakono [[Luis de Bolaños]], kiu pli malfrue pioniris en la elpenso de [[jezuitaj redukcionoj|redukcionoj]] kaj surpaperigo de la [[gvarania lingvo]]. En 1572 la estontaj misiistoj surŝipiĝis sub la gvido de [[Juan Ortiz de Zárate]] atingonte [[Asunciono]]n en 1575. Sekvis jaroj da sukcesa civilizado kaj pacigo de gvaraniaj triboj. En 1585, San Buenaventura reiris Hispanujon por daŭrigi la reklamon de enamerikaj kristanigaj agadoj. En [[Limo]] li estis du jarojn trejnante [[novicado|novicojn]] kaj revenis Paragvajon en 1588 kun freŝbakitaj predikemuloj. Vojaĝo reen al kaj malreen el Eŭropo okazis en 1592/93, kun prifierinda alvenigo de 24 viroj, inter kiuj estis ankaŭ Martín Mallea, la posta episkopo asunciona. Vojaĝante al Paragvajo ili prenis itineron tra [[Panamo]], [[Peruo]] kaj [[Santiago de Ĉilio|Santiago]]; proksime al Santiago la rekrutema franciskano Alonso malsaniĝis kaj forpasis. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] [[kategorio:Hispanaj franciskanoj]] [[kategorio:Katolikaj misiistoj]] [[kategorio:Romkatolikaj pastroj en Hispanio]] h520739r5fddi38g3897xnzoijm8d9r 0 948087 9416378 9413710 2026-06-28T18:33:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto je ĉirkaŭ 1800, oleo sur tolo}} '''John HOPPNER''' (naskiĝis la 4an de aprilo 1758 en [[Londono]]{{Streketo}} mortis la 23-an de januaro 1810, samloke <ref>{{cite web|url=https://ngabiographies.org/biographies/johnhoppner|title=Artist Info|website=www.nga.gov via www.ngabiographies.org|access-date=2025-12-23}}</ref>) estis angla pentristo de germana deveno kaj kortega pentristo de la [[Brita reĝa familio|reĝa familio]]. Kiel posteulo de Siro [[Joshua Reynolds]], li dominis la londonan artan scenejon de 1790 ĝis 1810. Hoppner pentris famajn personecojn, de la Princo de Kimrujo, pli posta Reĝo Georgo la 4-a, ĝis la britaj naciaj herooj [[Horatio Nelson|Nelson]] kaj [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington|Wellington]]. Li atingis famon kiel brila koloristo. Liaj peniktiroj havas ecojn de libereco kaj larĝo, kiuj donas al liaj verkoj iometan aspekton de la ĉarmo de Reynolds. [[Dosiero:1795-Frankland-sisters-by-Hoppnet.jpg|eta|Portreto de la fratinoj Frankland, 1795]] [[Dosiero:Hoppnervanda.jpg|eta|Fraŭlino Mary Linwood, ĉirkaŭ 1800, John Hoppner V&A Muzeo n-ro 1439-1874]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Portrait_of_Richard_Brinsley_Sheridan.jpg|alternative=Richard Brinsley Sheridan, c.1788| [[Richard Brinsley Sheridan]], ĉ. 1788 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Franz_Joseph_Haydn_(1732-1809)_-_RCIN_406987_-_Royal_Collection.jpg|alternative=Joseph Haydn, c.1791, Royal Collection| [[Joseph Haydn]], ĉ. 1791, [[Brita Reĝa Kolekto|Reĝa Kolekto]] Dosiero:Jordan_by_Hoppner.jpg|alternative=Dorothea Jordan as Hippolyta, 1791| ''Dorothea Jordan kiel Hippolyta'', 1791 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_George_IV_as_Prince_of_Wales_-_P563_-_The_Wallace_Collection.jpg|alternative=George, Prince of Wales, 1792, Wallace Collection| [[Georgo la 4-a (Britio)|Georgo, Princo de Kimrujo]], 1792, Kolekto Wallace Dosiero:Arthur_Wellesley_by_John_Hoppner.jpg|alternative=Portrait of Arthur Wellesley, 1795| ''Portreto de Arthur Wellesley'', 1795 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_William_Lamb_(1779-1848),_2nd_Viscount_Melbourne_-_RCIN_400973_-_Royal_Collection.jpg|alternative=Portrait of William Lamb, 1796, Royal Collection| ''Portreto de William Lamb'', 1796, Reĝa Kolekto Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Francis_Russell_(1765-1802),_5th_Duke_of_Bedford_-_RCIN_405408_-_Royal_Collection.jpg|alternative=Duke of Bedford, 1796, Royal Collection| Duko de Bedford, 1796, Reĝa Kolekto Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Jane_Elizabeth,_Countess_of_Oxford_-_N00900_-_National_Gallery.jpg|alternative=Countess of Oxford, 1797, National Gallery| Grafino de Oksfordo, 1797, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]] Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Sir_Henry_William_(1768–1854),_Lord_Paget,_Later_1st_Marquess_of_Anglesey_-_1175937_-_National_Trust.jpg|alternative=Lord Paget, 1798, National Trust| Lordo Paget, 1798, [[National Trust|Nacia Fido]] Dosiero:Sir_Ralph_Abercromby_by_John_Hoppner.jpg|alternative=Sir Ralph Abercromby, 1798| Sinjoro Ralph Abercromby, 1798 Dosiero:Adam_Duncan,_1st_Viscount_Duncan_by_John_Hoppner.jpg|alternative=Admiral Duncan, c.1798| Admiralo Duncan, ĉ. 1798 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Edward,_Duke_of_Kent_(1767-1820)_-_RCIN_401521_-_Royal_Collection.jpg|alternative=Duke of Kent, c.1799, Royal Collection| Duko de Kent, ĉ. 1799, Reĝa Kolekto Dosiero:1st_Baron_Grenville.jpg|alternative=Portrait of Lord Grenville, c.1800| ''Portreto de Lordo Grenville'', ĉ. 1800 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Portrait_of_Sir_Thomas_Maitland_(1760-1824).jpg|alternative=Thomas Maitland, 1800| Tomaso Maitland, 1800 Dosiero:Lady_Hertford_1800.jpg|alternative=Lady Hertford, 1800| Sinjorino Hertford, 1800 Dosiero:Ix001199_1024x1024.jpg|alternative=Georgiana St Leger and her son Pascoe St Leger Grenfell c.1800| Georgiana St Leger kaj ŝia filo Pascoe St Leger Grenfell ĉirkaŭ 1800 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_Horatio,_First_Viscount_Nelson_(1758-1805)_-_RCIN_405901_-_Royal_Collection.jpg|alternative=Lord Nelson, c.1801, Royal Collection| [[Horatio Nelson|Lord Nelson]], ĉ. 1801, Reĝa Kolekto Dosiero:Charles_Abbot,_1st_Baron_Colchester_by_John_Hoppner.jpg|alternative=Charles Abbot, c.1802| Karlo Abbot, ĉ. 1802 Dosiero:John_Hoppner_(1758-1810)_-_The_Honourable_Sir_Arthur_Paget_(1771–1840),_GCB,_PC_-_1175940_-_National_Trust.jpg|alternative=Arthur Paget, 1804, National Trust| Arthur Paget, 1804, Nacia Fido Dosiero:Captain_Henry_Blackwood,_1770-1832_RMG_BHC2557.tiff|alternative=Henry Blackwood, c.1806| Henry Blackwood, ĉ. 1806 Dosiero:John_Hookham_Frere,_by_John_Hoppner_10993444.jpg|alternative=John Hookham Frere, 1806| Johano Hookham Frere, 1806 Dosiero:John_Hoppner_(1758_-_1810)_-_John_Jeffreys_Pratt,_Second_Earl_and_First_Marquis_Camden_as_Knight_oft_the_Order_of_the_Garter_-_81.3_-_Gemäldegalerie.jpg|alternative=Portrait of Lord Camden, 1806| ''Portreto de Lordo Camden'', 1806 Dosiero:MatthiasHoffmanByJohnHoppner.png|alternative=Dr. Matthias Hoffman, Province House (Nova Scotia)| D-ro Matthias Hoffman, Province House (Nov-Skotio) Dosiero:1800_Hoppner_Mädchen_mit_Kaninchen_anagoria.JPG|alternative=Girl with rabbit, 1800, Städelsches Kunstinstitut| Knabino kun kuniklo, 1800, [[Muzeo Städel|Städelsches Kunstinstitut]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/hoppner_john.html John Hoppner on ArtCyclopedia] * [http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?_IXACTION_=file&_IXFILE_=templates/full/person.html&_IXTRAIL_=Academicians&person=5733 Profile on Royal Academy of Arts Collections] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200924220604/http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?_IXACTION_=file&_IXFILE_=templates/full/person.html&_IXTRAIL_=Academicians&person=5733 |date=2020-09-24 }} * [http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/53.59.3 The Sackville children] (pentraĵo de 1796) * [https://web.archive.org/web/20110715074553/http://www.philipmould.com/catalogue.php?p=t&sid=2296 Portrait of William Locke] (pentraĵo de 1783) * [http://www.christies.com/lotfinder/lot_details.aspx?intObjectID=5221856 Portrait of Anne, Lady Grenville] (Christie's) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoppner, John}} [[Kategorio:Anglaj portretistoj]] n1zzpdsluew4lon9fbmja6foudd7zw6 1 948104 9416620 9413779 2026-06-29T04:51:50Z ThomasPusch 1869 9416620 wikitext text/x-wiki Tiu-ĉi paĝo nun estas ligata el 47 aliaj esperantlingvaj artikoloj. Tamen mi trovas la eldonejan nomon en multe pli da paĝoj. Ni vidu kiom da paĝoj mi povos aldoni al la listo "ligiloj ĉi tien". Principe bonas se esperantaj paĝoj en Vikipedio estas laŭeble bone interligitaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:03, 26 jun. 2026 (UTC) :Nun estas 160 ligiloj al tiu ĉi paĝo. Mi certas ke mi ne jam trovis ĉiujn menciojn de la eldoneja nomo sen interna ligilo kaj ne transformis ĉiujn al bluaj ligiloj [[Simon & Schuster]]. Sed mi estas homo, ne roboto, kaj mi devas decidi al kiu redaktado mi volas dediĉi mian ĉiutagan liberan tempon kiun mi havas por vikipedio. Do, por ke teksto ne estu [[vikipedio:orfo|artikola orfo]], necesas ke ĝi estu ligata minimume el "pluraj artikoloj", do pli ol du, ni diri tri, kvar aŭ kvin aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). 47 sendube estas pli ol 5, kaj 160 certege estas multfoje pli ol 5. Do ne necesas daŭrigi la rekordon ĝis atingiĝas eble nombro de 200 internaj ligiloj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:51, 29 jun. 2026 (UTC) os325o65yfy0f2sh9fezs8o0prxg82v 0 948212 9416171 9414823 2026-06-28T13:12:03Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[HarperCollins]] 9416171 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[HarperCollins]] 5moa7b23jbq31lypbhtejgw2equf484 0 948242 9416590 9415693 2026-06-29T01:14:43Z Pettend 214084 Aldonis fonton 9416590 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-la-Eŭropa-Unio.svg|dekstra|senkadra]] La '''''acquis communautaire'''''<ref>{{Cite web |date=2024-07-11 |title=EuroVoc: Acquis communautaire |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 |url-status=live |arkivo-url=https://archive.today/20240718121506/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 |arkivo-dato=2024-07-18 |alir-dato=2024-07-18 |retejo=Eurovoc.europa.eu}}}</ref> ({{fr}}: {{IFA|aˌki kɔmynoˈtɛːʁ}}),<ref name="Collins">{{cite web |title=acquis communautaire |website=Collinsdictionary.com |author=Collins English Dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/acquis-communautaire |access-date=5 August 2012}}}</ref> aŭ {{eo}} '''Komuna akiraĵo'''<ref>[https://remush.be/europa.eu/abc/eurojargon/index_eo.htm#Komuna_akira%C4%B5o| Eŭroĵargono ĉe EU-instancoj], sekurkopio: [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/EU-eurojxargono.pdf]</ref>, foje nomata la '''EU acquis''', kaj ofte mallongigita al '''acquis''',<ref name="Collins"/> estas la akumulita leĝaro, juraj agoj kaj juraj decidoj, kiuj konsistigas la korpon de [[Eŭropunia juro]]. La termino estas franca, "acquis" signifanta "tio, kio estis akirita", kaj "communautaire" signifanta "de la komunumo".<ref>{{cite book|last1=Rudolf|first1=Uwe Jens|last2=Berg|first2=Warren G.|dato=2010|titolo=Historia Vortaro de Malto|url=https://books.google.com/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22|paĝo=22|eldonisto=Scarecrow Press|isbn=9780810873902}}}</ref> La acquis devas ankaŭ esti plene akceptita de novaj membroŝtatoj aliĝantaj al EU, kaj ĝia rekono kaj apliko estas kondiĉo por aliĝo. ==Enhavo== Ĝia enhavo ampleksas la tutan juran tekston de la Eŭropa Unio, inkluzive de la versio de la validaj bazaj traktatoj (primara leĝaro), kaj ankaŭ la tiel nomatan duarangan leĝaron, [[Reglamento (Eŭropa Unio)|reglamentojn]], [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivojn]], decidojn, inkluzive de la decidoj kaj praktiko de la [[Eŭropa Kortumo]], la juran tekston adoptitan en la kadro de la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna Ekstera kaj Sekureca Politiko]], kaj la traktatojn kaj interkonsentojn finitajn de EU kun aliaj ŝtatoj aŭ aliaj internaciaj juraj unuoj. Laŭ iuj interpretoj, ĝi ampleksas ne nur la devigan juran tekston, sed ankaŭ ĉiujn principojn, deklarojn, konvenciojn kaj decidojn adoptitajn en la Eŭropa Unio, sendepende de ĉu ili estas jure devigaj aŭ ne. ==Vidu ankaŭ== * [[Eŭropunia juro]] * [[Eŭropa Unio]] ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio: Eŭropunia juro]] gpxudncjdirq99yipdwzc2ysj8rlc6a 0 948284 9416447 9415955 2026-06-28T20:49:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9416447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Gravura presaĵo de Joos de Momper,<br> fare [[Antoon van Dyck]] je ĉirkaŭ 1632 to 1641.<br> Muzeo Fitzwilliam}} '''Joos''' (aŭ '''Joost''') '''de Momper la pli juna''' <ref>Alternativaj literumoj de la antaŭnomo: '''Jodocus''', '''Joes''', '''Joeys''' and '''Josse'''</ref> (naskiĝis je ĉ. 1564 en [[Antverpeno]]{{Streketo}} mortis la 5-an de februaro{{Spaceto}}1635 samloke) <ref name="Oxford">{{cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100205640|title=Joos II de Momper|website=[[Oxford University Press]]|access-date=25 September 2020}}</ref> estis [[Suda Nederlando|flandra]] [[Pejzaĝismo|pejzaĝisto]] aktiva en [[Antverpeno]] inter la malfrua 16-a jarcento kaj la frua 17-a jarcento. La influo de Brueghel estas klare evidenta en multaj el la pentraĵoj de de Momper. Lia verkado situas ĉe la transiro de la malfrua 16-a jarcento [[Manierismo]] al la pli granda realismo en pejzaĝa pentrado, kiu disvolviĝis en la frua 17-a jarcento. Li atingis konsiderindan sukceson dum sia vivo.<ref name="nox">[https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100205620 de Momper] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191223231016/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100205620 |date=2019-12-23 }} at Oxford Artist Index</ref> Li ofte kunlaboris kun la pentristoj [[Jan Brueghel la pliaĝa]] kaj [[Jan Brueghel la pli juna]] . [[Dosiero:Joos_de_Momper_IcarusFXD.jpg|maldekstra|eta|310x310ra|''Pejzaĝo kun la falo de Ikaro'', 1579–1635, [[Sveda Nacia Muzeo|Nacia Muzeo]], [[Stokholmo]]]] [[Dosiero:Joos_de_Momper,_Jan_Brueghel_the_Younger_-_Grotto_Landscape_with_a_Hermitage.jpg|eta|320x320ra|''Grota pejzaĝo kun ermitejo'', ĉ. 1630, kune kun [[Jan Brueghel la pli juna]], privata kolekto]] De Momper ĉefe pentris [[Pejzaĝismo|pejzaĝojn]], la ĝenro pro kiu li estis alte estimata dum sia vivo. Nur malgranda nombro el la 500 pentraĵoj atribuitaj al de Momper estas subskribitaj kaj nur unu estas datita. La granda produktado indikas grandan partoprenon en la atelieroj. <ref name="lar2">Larry Silver, Peasant Scenes and Landscapes: The Rise of Pictorial Genres in the Antwerp Art Market, University of Pennsylvania Press, 2012, p.193-195</ref> Ĉirkaŭ 10 procentoj de liaj verkoj estas vintraj pejzaĝoj. <ref name="so2">[https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2025/the-manny-davidson-collection-a-life-in-treasures-and-benevolence-evening-sale-pf2592/voyageurs-dans-un-paysage-hivernal?locale=en Joos de Momper, ''A winter landscape with travellers''] at Sotheby's</ref> Li ofte kunlaboris kun figurpentristoj kiel [[Frans Francken la pli juna|Frans Francken II]], Peter Snayers, [[Jan Brueghel la pliaĝa|Jan Brueghel la pli maljuna]] kaj [[Jan Brueghel la pli juna]], kutime pri grandaj, montaj pejzaĝoj, kie la aliaj pentristoj pentris la personaron kaj de Momper la pejzaĝon. Liaj verkoj ofte estis prezentitaj en la prestiĝaj galeriopentraĵoj de kolektoj (realaj kaj imagitaj) de la frua deksepa jarcento. <ref name="lar2" /> Li pentris kaj fantaziajn pejzaĝojn, rigardatajn de alta observejo kaj uzante konvencian [[Manierismo|manierisman]] kolortransiron de bruna en la malfono al verda kaj fine blua en la fono, kaj pli realismajn pejzaĝojn kun pli malalta vidpunkto kaj pli naturaj koloroj. Liaj larĝaj panoramoj ankaŭ prezentas grupojn de malgrandaj figuroj. <ref>Irene Haberland, "Momper, de" ''Grove Art Online''. [[Oxford University Press]], [accessed 8 July 2007].</ref> La verkoj de De Momper estas ĉefe inspiritaj de la krutaj, fendetaj alpaj deklivoj kaj altaj rokmasoj prezentitaj en la verkaro de Pieter Brueghel la pli maljuna. Lia proksimeco al Jan Brueghel la pli maljuna ludis rolon en lia eksponiĝo al la Bruegel-idiomo. Ĉi tio ankaŭ videblas en kelkaj el la ĉeftemoj de la verkaro de De Momper, kiuj devenas de la inventoj de Pieter Brueghel, kiel ekzemple vintraj pejzaĝoj kaj grenrikoltoj. Unu el liaj verkoj, reprezentanta ''Ŝtormon sur Maro'', antaŭe estis atribuita al Pieter Brueghel, sed nun estas ĝenerale atribuita al de Momper. Alia influo sur De Momper estis la verkaro de la flandra pejzaĝa specialisto Lodewijk Toeput, kiu poste faris karieron en Italio. De Momper emfazis stiligon anstataŭ naturalismajn efikojn kaj uzis profundon kaj atmosferon por atingi sian celon de spaca konstruado. <ref name="lar2" /> La verkaro de De Momper, kiel tiu de la siatempa pejzaĝisto Abel Grimmer, ofte estis malakceptita pro sia formuleca ripetado de bazaj motivoj kaj prezento, dum liaj grandaj verkoj estis interpretitaj kiel nur "larĝpenika" versio de la mondpejzaĝo de [[Joachim Patinir]] jarcenton post ĝia unua formuliĝo. Li estas rigardata kiel reprezentanto de la fino de tradicio prefere ol revivigo aŭ novigo de pejzaĝpentraĵo, kiel okazis en la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Respubliko de la Nederlandoj]] en la 17-a jarcento. Aliflanke, la granda grandeco de liaj verkoj kaj lia kunlaboro kun aliaj ĉefaj artistoj sugestas multekostecon kaj estimon por bilda rafinado.<ref name="lar2" /> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="210px" perrow="3" caption="Elektitaj pentraĵoj"> Dosiero:Landscape_with_Sea_and_Mountains_(1).jpg|alternative=Landscape with Sea and Mountains, c. 1623, Museum of Prado, Madrid| ''Pejzaĝo kun maro kaj montoj'', ĉ. 1623, [[Prado-Muzeo|Muzeo de Prado]], [[Madrido]] Dosiero:Jan_Breughel_(I)_and_Joos_de_Momper_(II)_-_Winter_landscape_with_skaters.jpg|alternative=Winter landscape with skaters, c. 1620, Prado Museum, Madrid| ''Vintra pejzaĝo kun glitkurantoj'', ĉ. 1620, [[Prado-Muzeo|Muzeo Prado]], [[Madrido]] Dosiero:Landpass_de_Momper.jpg|alternative=Landscape with a Mountain Pass, c. 1620, Liechtenstein Museum, Liechtenstein| ''Pejzaĝo kun montpasejo'', ĉ. 1620, [[Arta Muzeo de Liĥtenŝtejno|Muzeo de Liĥtenŝtejno]], [[Liĥtenŝtejno]] Dosiero:'A_Hermit_before_a_Grotto'_by_Joos_de_Momper_the_Younger_and_Jan_Brueghel_the_Elder.jpg|alternative=Mountain Landscape with Pilgrims in a Grotto Chapel, c. 1616, Liechtenstein Museum, Liechtenstein| ''Monta pejzaĝo kun pilgrimantoj en kaverna kapelo'', ĉ. 1616, Muzeo de Liĥtenŝtejno, Liĥtenŝtejno Dosiero:Mountain_Landscape_de_Momper.jpg|alternative=Mountain Landscape, c. 1625, Kunsthistorisches Museum, Vienna| ''Monta pejzaĝo'', ĉ. 1625, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]], Vieno Dosiero:Jan_Brueghel_(I)_&_Joos_de_Momper_(II)_-_Summer_landscape_with_harvesters_(Toledo_Museum_of_Art).jpg|alternative=Summer landscape with harvesters, Museum of Art, Toledo, Ohio| ''Somera pejzaĝo kun rikoltmaŝinoj'', [[Arta muzeo de Toledo|Muzeo de Arto]], [[Toledo (Ohio)|Toledo, Ohio]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Momper de, Joos la pli juna}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] dppok2oy9vrapmqju9jp08332gp14wz 0 948307 9416121 9416118 2026-06-28T12:00:42Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9416121 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bluliphara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops mentalis.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Bluliphara abelmanĝulo''' ''M. mentalis'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops mentalis'' |volume=2016 |article-number=e.T22736513A95136294 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22736513A95136294.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops mentalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluliphara abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops mentalis'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas malgranda, malhela abelmanĝulo, kiu estas ĉirkaŭ 19 cm longe.<ref name=":0">{{Cite journal |last=del Hoyo |first=J |last2=Collar |first2=N |last3=Kirwan |first3=G.M. |date=2020 |title=Blue-moustached Bee-eater (Merops mentalis) |url=https://birdsoftheworld.org/bow/historic/hbw/bumbee1/1.0/introduction |journal=In Handbook of the Birds of the World Alive |doi=}}</ref> Ambaŭ seksoj estas ĝenerale similaj laŭ aspekto, kun ĉefe purpurblua plumaro, tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj.<ref name=":0" /> La specio estas indiĝena de la [[Supra-gvineaj arbaroj|supragvineaj arbaroj]], la okcidenta Alta Altebenaĵo kaj [[Bioko]], kaj troviĝas en [[Kameruno]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]] kaj [[Sieraleono]], kie ĝi loĝas en submontaraj kaj altmontaraj [[pluvarbaro|pluvarbaraj]] vivejoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sáfián |first1=Szabolcs |last2=Pyrcz |first2=D Tomasz W. |date=2022-03-16 |title=Further data on the butterfly fauna (Lepidoptera: Papilionoidea) of Mpanga Forest, Uganda, and the role of this forest in biodiversity conservation |journal=Metamorphosis |volume=31 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.4314/met.v31i1.3 |issn=2307-5031|doi-access=free }}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Birds of western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2001 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Field guide to the birds of Western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2004 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo kutime troviĝas unuope kaj plej ofte videblas ripozanta alte en la arbokanopeo apud vojoj aŭ malfermaĵoj. De tiuj ripozlokoj ĝi malsupren-plonĝas por kapti malgrandajn insektojn – ekzemple papiliojn, mielabelojn kaj aliajn flugantajn artikpiedulojn – antaŭ ol reveni al sia origina ripozloko.<ref name=":6" /> == Taksonomio == La genro ''[[Merops]]'' estis enkondukita de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en [[1758]] en la deka eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Cite book |last=Linnaeus |first=Carl |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |date=1758 |publisher=Holmiae:Laurentii Salvii |edition=10th |volume=1 |pages=117 |language=Latin}}</ref> La nomo ''Merops'' devenas de la malnovgreka vorto por "abelmanĝulo".<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London |pages=251}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo (''Merops mentalis'') estis unue priskribita de [[Jean Cabanis]] en 1889.<ref>{{Cite book |last=Cabanis |first=Jean |title=Merops mentalis. Ornithologisches Centralblatt |date=1889 |publisher=Holmiae: Laurentii Salvii |volume=14 |pages=118}}</ref> Antaŭe, ''M. mentalis'' estis foje lokita kun ''[[Nigra abelmanĝulo|M. gularis]]'' en la genro ''Meropiscus''. Ĝi ankaŭ estis klasita kun aliaj malgrandaj, rondflugilaj abelmanĝuloj sen longegaj vostoplumoj en la genro ''Melittophagus''.<ref name=":0" /> Tiu ĉi specio antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), sed nun estas ĝenerale traktata kiel aparta, [[monotipa]] specio.<ref name=":0" /> ''M. mentalis'' diferencas de ''M. muelleri'' en pluraj morfologiaj trajtoj, inkluzive de sia blua (anstataŭ nigra) mustaĉa strio, pli malhelblua krono sen blanka antaŭkrono, verdetblua (anstataŭ blua) vosto, pli palbluaj subpartoj, kaj longegaj centraj vostoplumoj, kiuj estas pli mallarĝaj kaj malakraj. Zono de interreproduktiĝo inter la du specioj okazas inter [[Krosrivera (subŝtato)|Krosrivero]], en Niĝerio, kaj [[Dualao]], en Kameruno.<ref name=":7">{{Cite book |last=Fry |first=C. Hilary |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |last2=Fry |first2=Kathie |date=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=247}}</ref> Plej multaj modernaj aŭtoritatoj, kiel la ''HBW kaj Birdlife International Taxonomic Checklist'', la [[Taksonomio Clements]], la [[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World|Howard and Moore Complete Checklist]], kaj la [[IOC World Bird List]], agnoskas ''Merops mentalis'' kiel apartan specion.<ref name=":8">{{Cite web |editor-last=Lepage |editor-first=Denis |title=Blue-moustached Bee-eater |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=51ADCEDC7BF324EE&sec=taxontable |access-date=2025-11-06 |website=Avibase – The World Bird Database |publisher=Bird Studies Canada}}</ref> == Aspekto == La bluliphara abelmanĝulo estas ĉirkaŭ 19 cm longa kun vostoplumoj ĝis 3 cm pli longaj. Plenkreskuloj estas ĉefe purpurbluaj, kun tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj. Malgranda skarlata gorĝmakulo, kun nigra bordo, foje estas malfacile distingebla en lumo. Precipe dumfluge, la tuta flugilo aspektas ruĝbruna pro rekta aŭ trairebla sunlumo.<ref name=":7" /> La specio havas nigran bekon, ruĝajn okulojn kaj grizajn krurojn kaj piedojn. Ambaŭ seksoj ĝenerale similas laŭ aspekto, kaj maskloj havas pli intensan koloron, inkluzive de pli hela cinamkolora dorso, pli malhelblua ventra regiono, pli malhelruĝa gorĝo, kaj estas iomete pli grandaj ĝenerale.<ref name=":0" /> Junuloj aspektas pli malhelaj ol plenkreskuloj. == Distribuo kaj habitato == La bluliphara abelmanĝulo troviĝas en [[Okcidenta Afriko]], loĝante en Sieraleono, sudorienta Gvineo, Liberio, Eburbordo, suda Ganao, suda Niĝerio kaj okcidenta Kameruno.<ref name=":1" /><ref name=":10" /> Ili estas tipe observataj en maldensejoj kaj laŭlonge de la randoj de primaraj kaj malnovaj sekundaraj arbaroj, sugestante fortan asocion kun maturaj arbaraj vivejoj.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=del Hoyo |first=J |title=Handbook of the Birds of the World |last2=Elliott |first2=A |last3=Sargatal |first3=J |date=2001 |publisher=Lynx Edicions |volume=6: Mousebirds to Hornbills |location=Barcelona, Spain}}</ref> La specio ankaŭ manĝoserĉas super agrikultura tero, kun ĉeesto de grandaj arboj, ĉu vivantaj aŭ mortintaj.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2021 |title=Species factsheet: Blue-moustached Bee-eater Merops mentalis |url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-moustached-bee-eater-merops-mentalis |access-date=2025-11-06 |website=BirdLife Data Zone |publisher=BirdLife International}}</ref> Ĝi preferas ĉiamverdajn kaj duonĉiamverdajn arbarojn kun rompita [[kanopeo]] kaj malgrandaj maldensejoj kaj ofte troviĝas proksime al arbaraj randoj laŭlonge de vojoj kaj proksime al [[marĉo]]j. Malgraŭ ĉi tiu ŝajna toleremo por limigita viveja perturbo, ''M. mentalis'' ankaŭ dependas de areoj de sendifekta arbaro kaj ĝenerale forestas de arbarkultivaĵoj kaj bienarbustaro. Individuoj kutime videblas en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":3" /> La specio [[birdomigrado|ne migrantas]] kaj troviĝas je altitudoj de 0 ĝis 1 200 m, loĝante en [[pluvarbaro]]j kie ĝi tendencas ekzisti je malaltaj densecoj, eĉ ene de protektitaj areoj.<ref name=":3" /> Ĝi estis registrita je altitudoj de ĝis 800 m en Ganao (Atewa Montaro), je similaj altitudoj sur Monto Nimba en Liberio, kaj ĝis 1 200 m sur [[Bioko]]-Insulo.<ref name=":0" /> == Kutimaro == {{Birdsong|species=Merops mentalis|url=https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis|image=Merops mentalis.jpg}} === Manĝado === La Bluliphara abelmanĝulo havas dieton tre similan al tiu de ''M. muelleri'', manĝante ĉefe malgrandajn insektojn kaj flugantajn artikulojn, kaj papilioj estas oftaj predoj en Sieraleono.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite journal |last=Ke |first=D.H. |last2=Deng |first2=Y.H. |last3=Guo |first3=W.B. |last4=Zhang |first4=Z.G. |last5=Huang |first5=Z.H. |date=2017 |title=Diets and predatory behavior of blue-throated bee-eater Merops viridis |journal=Chinese Journal of Zoology |language=Chinese |volume=52 |pages=592–597 |doi=10.13859/j.cjz.201704006}}</ref> Ĝi tipe manĝoserĉas el [[liano]]j aŭ maldikaj nudaj branĉoj, farante mallongajn, muŝkaptajn elĵetojn el la mezaj tavoloj de la arbaro, kvankam foje el pli malaltaj ripozejoj aŭ ĝis 15 m super la tero. Kutime observata en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":0" /> Post la reprodukta sezono, abelmanĝuloj ofte disiĝas de siaj nestlokoj, ĉar manĝoprovizoj malpliiĝas pro laŭsezonaj klimataj kondiĉoj. Dum tiu periodo, ili povas translokiĝi al kultivataj areoj – inkluzive de agrikulturaj kampoj kaj homaj setlejoj – kie la abundo de insektoj restas relative alta. En tiaj areoj, precipe proksime de abelbredejoj, oni observis, ke abelmanĝuloj manĝas [[mielabelo]]jn, kaj tial ili foje povas esti konsiderataj damaĝbestoj.<ref name=":11">{{Cite journal |last=Chorshanbiyevich |first=Yangiboyev Elmurod |last2=Shodiyeva |first2=Fotima Ochilovna |last3=Kholboev |first3=Fakhriddin Rohmonkulovich |last4=Rakhimov |first4=Matnazar Shomurodovich |date=2024 |title=Significance and Conservation of Birds of the Genus of Bee-eater (MEROPS) in Uzbekistan |journal=Baghdad Science Journal |volume=21 |issue=2 |doi=10.21123/bsj.2023.7109}}</ref> === Reproduktado === La reprodukta konduto de la bluliphara abelmanĝulo estas malbone konata. Tamen, studoj pri rilataj specioj ene de la genro ''Merops'' indikas, ke iliaj reproduktaj cikloj ĝenerale okazas inter aprilo kaj aŭgusto, ĉefe ene de naturaj pejzaĝoj kiel [[savano]]j kaj malfermaj arbaroj.<ref name=":11" /> Idoj de blulipharaj abelmanĝuloj estis observitaj en februaro en Sieraleono kaj Ganao, kaj en marto en Eburbordo, dum nestbirdidoj estis raportitaj en februaro en Kameruno. Ovoj estis raportitaj en januaro en Kameruno kaj komence de marto en Liberio. En Liberio, idoj en diversaj stadioj de dependeco estis observitaj inter marto kaj junio.<ref name=":8" /> La specio elfosas [[nestotruo]]n proksimume 40–55 cm longan, en vojflankaj bordoj, la flankoj de segistaj truoj sur la arbara grundo, aŭ en grundo levita ĉirkaŭ la radikoj de grandaj arboj.<ref name=":8" /> La ovodemetado konsistas el du kremblankaj ovoj, kiuj estas proksimume 22,5-23,7 mm × 18-20,1 mm.<ref name=":0" /> Neniu plua informo pri reproduktado estis raportita. == Konservostatuso == La bluliphara abelmanĝulo estas nuntempe listigita kiel [[Preskaŭ Minacata]] en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=":9">{{Cite web |last=BirdLife International |date=2021 |title=IUCN Red List of Threatened Species: Merops mentalis |url=https://www.iucnredlist.org/species/22736513/193840219 |access-date=2025-11-06 |website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Oni kredas, ke ĉi tiu specio suferas modere rapidan populacimalkreskon, ĉefe pro [[habitaoperdo]] ene de sia teritorio.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> En Liberio, grandaj areoj de arbaro estas sub kreskanta premo de komerca [[arbohakado]], setleja ekspansio kaj etbiena agrikulturo. Tra la regiono de Supra Gvineo, restantaj arbarfragmentoj alfrontas similajn minacojn, inkluzive de arbohakado kaj agrikultura konvertado.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Fauna and Flora International |date=2000 |title=Restarting Nature Conservation in Liberia |journal=Fauna and Flora News |volume=12 |pages=1–2}}</ref> Eĉ ene de iuj rezervejoj, arbaroj estas senarbarigataj por [[Granda tektono|tektonplantejoj]], kultivado kaj [[kontraŭleĝa arbohakado]] en la regionoj de la rivero Opro, Afram, Tano Ofin kaj Atewa Montaro en Ganao.<ref name=":3" /> Inter 2001 kaj 2019, la teritorio de la specio spertis ĉirkaŭkalkulitan 16%-an perdon de arbarkovro. Supozante ke la populacitendencoj malpliiĝas je simila rapideco, tio korespondas al proksimume 9%-a malkresko dum tri generacioj, metante la suspektatan pasintan malkreskan rapidecon ene de la intervalo de 1-15%. Inter 2016 kaj 2019, plia 7,2%-a arbarperdo estis registrita. Projekciite antaŭen dum tri generacioj, tio egalas al ebla rapideco de 22%-a populacia malkresko, metante la suspektatan estontan malkreskan rapidecon en la intervalon de 20-29%.<ref name=":5">{{Cite web |date=2021 |title=Interactive Forest Change Mapping Tool |url=https://www.globalforestwatch.org |access-date=2025-11-06 |website=Global Forest Watch |publisher=World Resources Institute}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops mentalis}} *[https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis Kantoj] *[https://ebird.org/species/bumbee1 ĉe eBird] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] kr3mckm5b32y63k04boydpskmzmvz2r 9416122 9416121 2026-06-28T12:00:56Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9416122 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bluliphara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops mentalis.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Bluliphara abelmanĝulo''' ''M. mentalis'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops mentalis'' |volume=2016 |article-number=e.T22736513A95136294 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22736513A95136294.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops mentalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluliphara abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops mentalis'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas malgranda, malhela abelmanĝulo, kiu estas ĉirkaŭ 19 cm longe.<ref name=":0">{{Cite journal |last=del Hoyo |first=J |last2=Collar |first2=N |last3=Kirwan |first3=G.M. |date=2020 |title=Blue-moustached Bee-eater (Merops mentalis) |url=https://birdsoftheworld.org/bow/historic/hbw/bumbee1/1.0/introduction |journal=In Handbook of the Birds of the World Alive |doi=}}</ref> Ambaŭ seksoj estas ĝenerale similaj laŭ aspekto, kun ĉefe purpurblua plumaro, tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj.<ref name=":0" /> La specio estas indiĝena de la [[Supra-gvineaj arbaroj|supragvineaj arbaroj]], la okcidenta Alta Altebenaĵo kaj [[Bioko]], kaj troviĝas en [[Kameruno]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]] kaj [[Sieraleono]], kie ĝi loĝas en submontaraj kaj altmontaraj [[pluvarbaro|pluvarbaraj]] vivejoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sáfián |first1=Szabolcs |last2=Pyrcz |first2=D Tomasz W. |date=2022-03-16 |title=Further data on the butterfly fauna (Lepidoptera: Papilionoidea) of Mpanga Forest, Uganda, and the role of this forest in biodiversity conservation |journal=Metamorphosis |volume=31 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.4314/met.v31i1.3 |issn=2307-5031|doi-access=free }}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Birds of western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2001 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Field guide to the birds of Western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2004 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo kutime troviĝas unuope kaj plej ofte videblas ripozanta alte en la arbokanopeo apud vojoj aŭ malfermaĵoj. De tiuj ripozlokoj ĝi malsupren-plonĝas por kapti malgrandajn insektojn – ekzemple papiliojn, mielabelojn kaj aliajn flugantajn artikpiedulojn – antaŭ ol reveni al sia origina ripozloko.<ref name=":6" /> == Taksonomio == La genro ''[[Merops]]'' estis enkondukita de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en [[1758]] en la deka eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Cite book |last=Linnaeus |first=Carl |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |date=1758 |publisher=Holmiae:Laurentii Salvii |edition=10th |volume=1 |pages=117 |language=Latin}}</ref> La nomo ''Merops'' devenas de la malnovgreka vorto por "abelmanĝulo".<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London |pages=251}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo (''Merops mentalis'') estis unue priskribita de [[Jean Cabanis]] en 1889.<ref>{{Cite book |last=Cabanis |first=Jean |title=Merops mentalis. Ornithologisches Centralblatt |date=1889 |publisher=Holmiae: Laurentii Salvii |volume=14 |pages=118}}</ref> Antaŭe, ''M. mentalis'' estis foje lokita kun ''[[Nigra abelmanĝulo|M. gularis]]'' en la genro ''Meropiscus''. Ĝi ankaŭ estis klasita kun aliaj malgrandaj, rondflugilaj abelmanĝuloj sen longegaj vostoplumoj en la genro ''Melittophagus''.<ref name=":0" /> Tiu ĉi specio antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), sed nun estas ĝenerale traktata kiel aparta, [[monotipa]] specio.<ref name=":0" /> ''M. mentalis'' diferencas de ''M. muelleri'' en pluraj morfologiaj trajtoj, inkluzive de sia blua (anstataŭ nigra) mustaĉa strio, pli malhelblua krono sen blanka antaŭkrono, verdetblua (anstataŭ blua) vosto, pli palbluaj subpartoj, kaj longegaj centraj vostoplumoj, kiuj estas pli mallarĝaj kaj malakraj. Zono de interreproduktiĝo inter la du specioj okazas inter [[Krosrivera (subŝtato)|Krosrivero]], en Niĝerio, kaj [[Dualao]], en Kameruno.<ref name=":7">{{Cite book |last=Fry |first=C. Hilary |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |last2=Fry |first2=Kathie |date=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=247}}</ref> Plej multaj modernaj aŭtoritatoj, kiel la ''HBW kaj Birdlife International Taxonomic Checklist'', la [[Taksonomio Clements]], la [[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World|Howard and Moore Complete Checklist]], kaj la [[IOC World Bird List]], agnoskas ''Merops mentalis'' kiel apartan specion.<ref name=":8">{{Cite web |editor-last=Lepage |editor-first=Denis |title=Blue-moustached Bee-eater |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=51ADCEDC7BF324EE&sec=taxontable |access-date=2025-11-06 |website=Avibase – The World Bird Database |publisher=Bird Studies Canada}}</ref> == Aspekto == La bluliphara abelmanĝulo estas ĉirkaŭ 19 cm longa kun vostoplumoj ĝis 3 cm pli longaj. Plenkreskuloj estas ĉefe purpurbluaj, kun tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj. Malgranda skarlata gorĝmakulo, kun nigra bordo, foje estas malfacile distingebla en lumo. Precipe dumfluge, la tuta flugilo aspektas ruĝbruna pro rekta aŭ trairebla sunlumo.<ref name=":7" /> La specio havas nigran bekon, ruĝajn okulojn kaj grizajn krurojn kaj piedojn. Ambaŭ seksoj ĝenerale similas laŭ aspekto, kaj maskloj havas pli intensan koloron, inkluzive de pli hela cinamkolora dorso, pli malhelblua ventra regiono, pli malhelruĝa gorĝo, kaj estas iomete pli grandaj ĝenerale.<ref name=":0" /> Junuloj aspektas pli malhelaj ol plenkreskuloj. == Distribuo kaj habitato == La bluliphara abelmanĝulo troviĝas en [[Okcidenta Afriko]], loĝante en Sieraleono, sudorienta Gvineo, Liberio, Eburbordo, suda Ganao, suda Niĝerio kaj okcidenta Kameruno.<ref name=":1" /><ref name=":10" /> Ili estas tipe observataj en maldensejoj kaj laŭlonge de la randoj de primaraj kaj malnovaj sekundaraj arbaroj, sugestante fortan asocion kun maturaj arbaraj vivejoj.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=del Hoyo |first=J |title=Handbook of the Birds of the World |last2=Elliott |first2=A |last3=Sargatal |first3=J |date=2001 |publisher=Lynx Edicions |volume=6: Mousebirds to Hornbills |location=Barcelona, Spain}}</ref> La specio ankaŭ manĝoserĉas super agrikultura tero, kun ĉeesto de grandaj arboj, ĉu vivantaj aŭ mortintaj.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2021 |title=Species factsheet: Blue-moustached Bee-eater Merops mentalis |url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-moustached-bee-eater-merops-mentalis |access-date=2025-11-06 |website=BirdLife Data Zone |publisher=BirdLife International}}</ref> Ĝi preferas ĉiamverdajn kaj duonĉiamverdajn arbarojn kun rompita [[kanopeo]] kaj malgrandaj maldensejoj kaj ofte troviĝas proksime al arbaraj randoj laŭlonge de vojoj kaj proksime al [[marĉo]]j. Malgraŭ ĉi tiu ŝajna toleremo por limigita viveja perturbo, ''M. mentalis'' ankaŭ dependas de areoj de sendifekta arbaro kaj ĝenerale forestas de arbarkultivaĵoj kaj bienarbustaro. Individuoj kutime videblas en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":3" /> La specio [[birdomigrado|ne migrantas]] kaj troviĝas je altitudoj de 0 ĝis 1 200 m, loĝante en [[pluvarbaro]]j kie ĝi tendencas ekzisti je malaltaj densecoj, eĉ ene de protektitaj areoj.<ref name=":3" /> Ĝi estis registrita je altitudoj de ĝis 800 m en Ganao (Atewa Montaro), je similaj altitudoj sur Monto Nimba en Liberio, kaj ĝis 1 200 m sur [[Bioko]]-Insulo.<ref name=":0" /> == Kutimaro == {{Birdsong|species=Merops mentalis|url=https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis|image=Merops mentalis.jpg}} === Manĝado === La Bluliphara abelmanĝulo havas dieton tre similan al tiu de ''M. muelleri'', manĝante ĉefe malgrandajn insektojn kaj flugantajn artikulojn, kaj papilioj estas oftaj predoj en Sieraleono.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite journal |last=Ke |first=D.H. |last2=Deng |first2=Y.H. |last3=Guo |first3=W.B. |last4=Zhang |first4=Z.G. |last5=Huang |first5=Z.H. |date=2017 |title=Diets and predatory behavior of blue-throated bee-eater Merops viridis |journal=Chinese Journal of Zoology |language=Chinese |volume=52 |pages=592–597 |doi=10.13859/j.cjz.201704006}}</ref> Ĝi tipe manĝoserĉas el [[liano]]j aŭ maldikaj nudaj branĉoj, farante mallongajn, muŝkaptajn elĵetojn el la mezaj tavoloj de la arbaro, kvankam foje el pli malaltaj ripozejoj aŭ ĝis 15 m super la tero. Kutime observata en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":0" /> Post la reprodukta sezono, abelmanĝuloj ofte disiĝas de siaj nestlokoj, ĉar manĝoprovizoj malpliiĝas pro laŭsezonaj klimataj kondiĉoj. Dum tiu periodo, ili povas translokiĝi al kultivataj areoj – inkluzive de agrikulturaj kampoj kaj homaj setlejoj – kie la abundo de insektoj restas relative alta. En tiaj areoj, precipe proksime de abelbredejoj, oni observis, ke abelmanĝuloj manĝas [[mielabelo]]jn, kaj tial ili foje povas esti konsiderataj damaĝbestoj.<ref name=":11">{{Cite journal |last=Chorshanbiyevich |first=Yangiboyev Elmurod |last2=Shodiyeva |first2=Fotima Ochilovna |last3=Kholboev |first3=Fakhriddin Rohmonkulovich |last4=Rakhimov |first4=Matnazar Shomurodovich |date=2024 |title=Significance and Conservation of Birds of the Genus of Bee-eater (MEROPS) in Uzbekistan |journal=Baghdad Science Journal |volume=21 |issue=2 |doi=10.21123/bsj.2023.7109}}</ref> === Reproduktado === La reprodukta konduto de la bluliphara abelmanĝulo estas malbone konata. Tamen, studoj pri rilataj specioj ene de la genro ''Merops'' indikas, ke iliaj reproduktaj cikloj ĝenerale okazas inter aprilo kaj aŭgusto, ĉefe ene de naturaj pejzaĝoj kiel [[savano]]j kaj malfermaj arbaroj.<ref name=":11" /> Idoj de blulipharaj abelmanĝuloj estis observitaj en februaro en Sieraleono kaj Ganao, kaj en marto en Eburbordo, dum nestbirdidoj estis raportitaj en februaro en Kameruno. Ovoj estis raportitaj en januaro en Kameruno kaj komence de marto en Liberio. En Liberio, idoj en diversaj stadioj de dependeco estis observitaj inter marto kaj junio.<ref name=":8" /> La specio elfosas [[nestotruo]]n proksimume 40–55 cm longan, en vojflankaj bordoj, la flankoj de segistaj truoj sur la arbara grundo, aŭ en grundo levita ĉirkaŭ la radikoj de grandaj arboj.<ref name=":8" /> La ovodemetado konsistas el du kremblankaj ovoj, kiuj estas proksimume 22,5-23,7 mm × 18-20,1 mm.<ref name=":0" /> Neniu plua informo pri reproduktado estis raportita. == Konservostatuso == La bluliphara abelmanĝulo estas nuntempe listigita kiel [[Preskaŭ Minacata]] en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=":9">{{Cite web |last=BirdLife International |date=2021 |title=IUCN Red List of Threatened Species: Merops mentalis |url=https://www.iucnredlist.org/species/22736513/193840219 |access-date=2025-11-06 |website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Oni kredas, ke ĉi tiu specio suferas modere rapidan populacimalkreskon, ĉefe pro [[habitatoperdo]] ene de sia teritorio.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> En Liberio, grandaj areoj de arbaro estas sub kreskanta premo de komerca [[arbohakado]], setleja ekspansio kaj etbiena agrikulturo. Tra la regiono de Supra Gvineo, restantaj arbarfragmentoj alfrontas similajn minacojn, inkluzive de arbohakado kaj agrikultura konvertado.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Fauna and Flora International |date=2000 |title=Restarting Nature Conservation in Liberia |journal=Fauna and Flora News |volume=12 |pages=1–2}}</ref> Eĉ ene de iuj rezervejoj, arbaroj estas senarbarigataj por [[Granda tektono|tektonplantejoj]], kultivado kaj [[kontraŭleĝa arbohakado]] en la regionoj de la rivero Opro, Afram, Tano Ofin kaj Atewa Montaro en Ganao.<ref name=":3" /> Inter 2001 kaj 2019, la teritorio de la specio spertis ĉirkaŭkalkulitan 16%-an perdon de arbarkovro. Supozante ke la populacitendencoj malpliiĝas je simila rapideco, tio korespondas al proksimume 9%-a malkresko dum tri generacioj, metante la suspektatan pasintan malkreskan rapidecon ene de la intervalo de 1-15%. Inter 2016 kaj 2019, plia 7,2%-a arbarperdo estis registrita. Projekciite antaŭen dum tri generacioj, tio egalas al ebla rapideco de 22%-a populacia malkresko, metante la suspektatan estontan malkreskan rapidecon en la intervalon de 20-29%.<ref name=":5">{{Cite web |date=2021 |title=Interactive Forest Change Mapping Tool |url=https://www.globalforestwatch.org |access-date=2025-11-06 |website=Global Forest Watch |publisher=World Resources Institute}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops mentalis}} *[https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis Kantoj] *[https://ebird.org/species/bumbee1 ĉe eBird] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] pr2z0or280fn12gli1w3unklrcah6e2 9416126 9416122 2026-06-28T12:12:18Z Kani 670 9416126 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bluliphara abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops mentalis.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Bluliphara abelmanĝulo''' ''M. mentalis'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops mentalis'' |volume=2016 |article-number=e.T22736513A95136294 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22736513A95136294.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops mentalis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1889) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bluliphara abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops mentalis'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas malgranda, malhela abelmanĝulo, kiu estas ĉirkaŭ 19 cm longe.<ref name=":0">{{Cite journal |last=del Hoyo |first=J |last2=Collar |first2=N |last3=Kirwan |first3=G.M. |date=2020 |title=Blue-moustached Bee-eater (Merops mentalis) |url=https://birdsoftheworld.org/bow/historic/hbw/bumbee1/1.0/introduction |journal=In Handbook of the Birds of the World Alive |doi=}}</ref> Ambaŭ seksoj estas ĝenerale similaj laŭ aspekto, kun ĉefe purpurblua plumaro, tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj.<ref name=":0" /> La specio estas indiĝena de la [[Supra-gvineaj arbaroj|supragvineaj arbaroj]], la okcidenta Alta Altebenaĵo kaj [[Bioko]], kaj troviĝas en [[Kameruno]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]] kaj [[Sieraleono]], kie ĝi loĝas en submontaraj kaj altmontaraj [[pluvarbaro|pluvarbaraj]] vivejoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sáfián |first1=Szabolcs |last2=Pyrcz |first2=D Tomasz W. |date=2022-03-16 |title=Further data on the butterfly fauna (Lepidoptera: Papilionoidea) of Mpanga Forest, Uganda, and the role of this forest in biodiversity conservation |journal=Metamorphosis |volume=31 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.4314/met.v31i1.3 |issn=2307-5031|doi-access=free }}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Birds of western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2001 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Borrow |first=N |title=Field guide to the birds of Western Africa |last2=Demey |first2=R |date=2004 |publisher=Christopher Helm |location=London}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo kutime troviĝas unuope kaj plej ofte videblas ripozanta alte en la arbokanopeo apud vojoj aŭ malfermaĵoj. De tiuj ripozlokoj ĝi malsupren-plonĝas por kapti malgrandajn insektojn – ekzemple papiliojn, mielabelojn kaj aliajn flugantajn artikpiedulojn – antaŭ ol reveni al sia origina ripozloko.<ref name=":6" /> == Taksonomio == La genro ''[[Merops]]'' estis enkondukita de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en [[1758]] en la deka eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Cite book |last=Linnaeus |first=Carl |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |date=1758 |publisher=Holmiae:Laurentii Salvii |edition=10th |volume=1 |pages=117 |language=Latin}}</ref> La nomo ''Merops'' devenas de la malnovgreka vorto por "abelmanĝulo".<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London |pages=251}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo (''Merops mentalis'') estis unue priskribita de [[Jean Cabanis]] en 1889.<ref>{{Cite book |last=Cabanis |first=Jean |title=Merops mentalis. Ornithologisches Centralblatt |date=1889 |publisher=Holmiae: Laurentii Salvii |volume=14 |pages=118}}</ref> Antaŭe, ''M. mentalis'' estis foje lokita kun ''[[Nigra abelmanĝulo|M. gularis]]'' en la genro ''Meropiscus''. Ĝi ankaŭ estis klasita kun aliaj malgrandaj, rondflugilaj abelmanĝuloj sen longegaj vostoplumoj en la genro ''Melittophagus''.<ref name=":0" /> Tiu ĉi specio antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), sed nun estas ĝenerale traktata kiel aparta, [[monotipa]] specio.<ref name=":0" /> ''M. mentalis'' diferencas de ''M. muelleri'' en pluraj morfologiaj trajtoj, inkluzive de sia blua (anstataŭ nigra) mustaĉa strio, pli malhelblua krono sen blanka antaŭkrono, verdetblua (anstataŭ blua) vosto, pli palbluaj subpartoj, kaj longegaj centraj vostoplumoj, kiuj estas pli mallarĝaj kaj malakraj. Zono de interreproduktiĝo inter la du specioj okazas inter [[Krosrivera (subŝtato)|Krosrivero]], en Niĝerio, kaj [[Dualao]], en Kameruno.<ref name=":7">{{Cite book |last=Fry |first=C. Hilary |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |last2=Fry |first2=Kathie |date=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=247}}</ref> Plej multaj modernaj aŭtoritatoj, kiel la ''HBW kaj Birdlife International Taxonomic Checklist'', la [[Taksonomio Clements]], la [[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World|Howard and Moore Complete Checklist]], kaj la [[IOC World Bird List]], agnoskas ''Merops mentalis'' kiel apartan specion.<ref name=":8">{{Cite web |editor-last=Lepage |editor-first=Denis |title=Blue-moustached Bee-eater |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=51ADCEDC7BF324EE&sec=taxontable |access-date=2025-11-06 |website=Avibase – The World Bird Database |publisher=Bird Studies Canada}}</ref> == Aspekto == La bluliphara abelmanĝulo estas ĉirkaŭ 19 cm longa kun vostoplumoj ĝis 3 cm pli longaj. Plenkreskuloj estas ĉefe purpurbluaj, kun tre kaŝtankoloraj mantelo, dorso kaj flugiloj. Malgranda skarlata gorĝmakulo, kun nigra bordo, foje estas malfacile distingebla en lumo. Precipe dumfluge, la tuta flugilo aspektas ruĝbruna pro rekta aŭ trairebla sunlumo.<ref name=":7" /> La specio havas nigran bekon, ruĝajn okulojn kaj grizajn krurojn kaj piedojn. Ambaŭ seksoj ĝenerale similas laŭ aspekto, kaj maskloj havas pli intensan koloron, inkluzive de pli hela cinamkolora dorso, pli malhelblua ventra regiono, pli malhelruĝa gorĝo, kaj estas iomete pli grandaj ĝenerale.<ref name=":0" /> Junuloj aspektas pli malhelaj ol plenkreskuloj. == Distribuo kaj habitato == La bluliphara abelmanĝulo troviĝas en [[Okcidenta Afriko]], loĝante en Sieraleono, sudorienta Gvineo, Liberio, Eburbordo, suda Ganao, suda Niĝerio kaj okcidenta Kameruno.<ref name=":1" /><ref name=":10" /> Ili estas tipe observataj en maldensejoj kaj laŭlonge de la randoj de primaraj kaj malnovaj sekundaraj arbaroj, sugestante fortan asocion kun maturaj arbaraj vivejoj.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=del Hoyo |first=J |title=Handbook of the Birds of the World |last2=Elliott |first2=A |last3=Sargatal |first3=J |date=2001 |publisher=Lynx Edicions |volume=6: Mousebirds to Hornbills |location=Barcelona, Spain}}</ref> La specio ankaŭ manĝoserĉas super agrikultura tero, kun ĉeesto de grandaj arboj, ĉu vivantaj aŭ mortintaj.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2021 |title=Species factsheet: Blue-moustached Bee-eater Merops mentalis |url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-moustached-bee-eater-merops-mentalis |access-date=2025-11-06 |website=BirdLife Data Zone |publisher=BirdLife International}}</ref> Ĝi preferas ĉiamverdajn kaj duonĉiamverdajn arbarojn kun rompita [[kanopeo]] kaj malgrandaj maldensejoj kaj ofte troviĝas proksime al arbaraj randoj laŭlonge de vojoj kaj proksime al [[marĉo]]j. Malgraŭ ĉi tiu ŝajna toleremo por limigita viveja perturbo, ''M. mentalis'' ankaŭ dependas de areoj de sendifekta arbaro kaj ĝenerale forestas de arbarkultivaĵoj kaj bienarbustaro. Individuoj kutime videblas en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":3" /> La specio [[birdomigrado|ne migrantas]] kaj troviĝas je altitudoj de 0 ĝis 1 200 m, loĝante en [[pluvarbaro]]j kie ĝi tendencas ekzisti je malaltaj densecoj, eĉ ene de protektitaj areoj.<ref name=":3" /> Ĝi estis registrita je altitudoj de ĝis 800 m en Ganao (Atewa Montaro), je similaj altitudoj sur Monto Nimba en Liberio, kaj ĝis 1 200 m sur [[Bioko]]-Insulo.<ref name=":0" /> == Kutimaro == {{Birdsong|species=Merops mentalis|url=https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis|image=Merops mentalis.jpg}} === Manĝado === La Bluliphara abelmanĝulo havas dieton tre similan al tiu de ''M. muelleri'', manĝante ĉefe malgrandajn insektojn kaj flugantajn artikulojn, kaj papilioj estas oftaj predoj en Sieraleono.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite journal |last=Ke |first=D.H. |last2=Deng |first2=Y.H. |last3=Guo |first3=W.B. |last4=Zhang |first4=Z.G. |last5=Huang |first5=Z.H. |date=2017 |title=Diets and predatory behavior of blue-throated bee-eater Merops viridis |journal=Chinese Journal of Zoology |language=Chinese |volume=52 |pages=592–597 |doi=10.13859/j.cjz.201704006}}</ref> Ĝi tipe manĝoserĉas el [[liano]]j aŭ maldikaj nudaj branĉoj, farante mallongajn, muŝkaptajn elĵetojn el la mezaj tavoloj de la arbaro, kvankam foje el pli malaltaj ripozejoj aŭ ĝis 15 m super la tero. Kutime observata en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj.<ref name=":0" /> Post la reprodukta sezono, abelmanĝuloj ofte disiĝas de siaj nestlokoj, ĉar manĝoprovizoj malpliiĝas pro laŭsezonaj klimataj kondiĉoj. Dum tiu periodo, ili povas translokiĝi al kultivataj areoj – inkluzive de agrikulturaj kampoj kaj homaj setlejoj – kie la abundo de insektoj restas relative alta. En tiaj areoj, precipe proksime de abelbredejoj, oni observis, ke abelmanĝuloj manĝas [[mielabelo]]jn, kaj tial ili foje povas esti konsiderataj damaĝbestoj.<ref name=":11">{{Cite journal |last=Chorshanbiyevich |first=Yangiboyev Elmurod |last2=Shodiyeva |first2=Fotima Ochilovna |last3=Kholboev |first3=Fakhriddin Rohmonkulovich |last4=Rakhimov |first4=Matnazar Shomurodovich |date=2024 |title=Significance and Conservation of Birds of the Genus of Bee-eater (MEROPS) in Uzbekistan |journal=Baghdad Science Journal |volume=21 |issue=2 |doi=10.21123/bsj.2023.7109}}</ref> === Reproduktado === La reprodukta konduto de la bluliphara abelmanĝulo estas malbone konata. Tamen, studoj pri rilataj specioj ene de la genro ''Merops'' indikas, ke iliaj reproduktaj cikloj ĝenerale okazas inter aprilo kaj aŭgusto, ĉefe ene de naturaj pejzaĝoj kiel [[savano]]j kaj malfermaj arbaroj.<ref name=":11" /> Idoj de blulipharaj abelmanĝuloj estis observitaj en februaro en Sieraleono kaj Ganao, kaj en marto en Eburbordo, dum nestbirdidoj estis raportitaj en februaro en Kameruno. Ovoj estis raportitaj en januaro en Kameruno kaj komence de marto en Liberio. En Liberio, idoj en diversaj stadioj de dependeco estis observitaj inter marto kaj junio.<ref name=":8" /> La specio elfosas [[nestotruo]]n proksimume 40–55 cm longan, en vojflankaj bordoj, la flankoj de segistaj truoj sur la arbara grundo, aŭ en grundo levita ĉirkaŭ la radikoj de grandaj arboj.<ref name=":8" /> La ovodemetado konsistas el du kremblankaj ovoj, kiuj estas proksimume 22,5-23,7 mm × 18-20,1 mm.<ref name=":0" /> Neniu plua informo pri reproduktado estis raportita. == Konservostatuso == La bluliphara abelmanĝulo estas nuntempe listigita kiel [[Preskaŭ Minacata]] en la [[IUCN Ruĝa Listo]].<ref name=":9">{{Cite web |last=BirdLife International |date=2021 |title=IUCN Red List of Threatened Species: Merops mentalis |url=https://www.iucnredlist.org/species/22736513/193840219 |access-date=2025-11-06 |website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Oni kredas, ke ĉi tiu specio suferas modere rapidan populacimalkreskon, ĉefe pro [[habitatoperdo]] ene de sia teritorio.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> En Liberio, grandaj areoj de arbaro estas sub kreskanta premo de komerca [[arbohakado]], setleja ekspansio kaj etbiena agrikulturo. Tra la regiono de Supra Gvineo, restantaj arbarfragmentoj alfrontas similajn minacojn, inkluzive de arbohakado kaj agrikultura konvertado.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Fauna and Flora International |date=2000 |title=Restarting Nature Conservation in Liberia |journal=Fauna and Flora News |volume=12 |pages=1–2}}</ref> Eĉ ene de iuj rezervejoj, arbaroj estas senarbarigataj por [[Granda tektono|tektonplantejoj]], kultivado kaj [[kontraŭleĝa arbohakado]] en la regionoj de la rivero Opro, Afram, Tano Ofin kaj Atewa Montaro en Ganao.<ref name=":3" /> Inter 2001 kaj 2019, la teritorio de la specio spertis ĉirkaŭkalkulitan 16%-an perdon de arbarkovro. Supozante ke la populacitendencoj malpliiĝas je simila rapideco, tio korespondas al proksimume 9%-a malkresko dum tri generacioj, metante la suspektatan pasintan malkreskan rapidecon ene de la intervalo de 1-15%. Inter 2016 kaj 2019, plia 7,2%-a arbarperdo estis registrita. Projekciite antaŭen dum tri generacioj, tio egalas al ebla rapideco de 22%-a populacia malkresko, metante la suspektatan estontan malkreskan rapidecon en la intervalon de 20-29%.<ref name=":5">{{Cite web |date=2021 |title=Interactive Forest Change Mapping Tool |url=https://www.globalforestwatch.org |access-date=2025-11-06 |website=Global Forest Watch |publisher=World Resources Institute}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops mentalis}} *[https://xeno-canto.org/species/Merops-mentalis Kantoj] *[https://ebird.org/species/bumbee1 ĉe eBird] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] pn8yds14a0eck0udg3ugdi7hkscipd3 0 948314 9416128 2026-06-28T12:16:32Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3...." 9416128 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== The adult red-throated bee eater grows to about {{convert|20|to|22|cm|in|0|abbr=on}} in length with a moderately long tail, but no streamers. The upper parts are green and the red chin and throat are distinctive, though about 1% of individuals have a yellow throat. The hind neck, breast and underparts are buff, and the under-tail coverts and thighs are bright blue. To the east of the Central African Republic, the birds have blue facial features while to the west these features are green.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The red-throated bee-eater has a wide distribution across tropical Africa, its range extending from Senegal and Gambia in the west to Uganda, southern Sudan, and Ethiopia in the east. Its typical habitat is savannah with scattered trees, farmland with trees, the edges of marshes, bushy pastures and gardens, but the birds are rarely to be found far from the erosion gullies, streams and small rivers, in the banks of which they nest.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Ground nests of red-throated bee-eaters next to a stream in [[Yankari National Park]], Bauchi, Nigeria]] ==Ekologio== The red-throated bee-eater is a colonial species, nesting in groups and remaining in the nesting area all year round. The nests are tunnels, excavated before the ground dries after the rainy season, the colony having up to about fifty nests. The diet of these birds consists mostly of honey-bees and stingless bees, as well as other insects. When foraging, a pair or a few individuals move around together, and can sometimes be seen perched in a row side by side.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> The species epithet is after [[William Bullock (collector)|William Bullock]] from whose collection the species was described.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] osar1ps4jsokl8qv2kvl3c8jarl6wdh 9416129 9416128 2026-06-28T12:17:01Z Kani 670 9416129 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== The adult red-throated bee eater grows to about {{convert|20|to|22|cm|in|0|abbr=on}} in length with a moderately long tail, but no streamers. The upper parts are green and the red chin and throat are distinctive, though about 1% of individuals have a yellow throat. The hind neck, breast and underparts are buff, and the under-tail coverts and thighs are bright blue. To the east of the Central African Republic, the birds have blue facial features while to the west these features are green.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The red-throated bee-eater has a wide distribution across tropical Africa, its range extending from Senegal and Gambia in the west to Uganda, southern Sudan, and Ethiopia in the east. Its typical habitat is savannah with scattered trees, farmland with trees, the edges of marshes, bushy pastures and gardens, but the birds are rarely to be found far from the erosion gullies, streams and small rivers, in the banks of which they nest.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Ground nests of red-throated bee-eaters next to a stream in [[Yankari National Park]], Bauchi, Nigeria]] ==Ekologio== The red-throated bee-eater is a colonial species, nesting in groups and remaining in the nesting area all year round. The nests are tunnels, excavated before the ground dries after the rainy season, the colony having up to about fifty nests. The diet of these birds consists mostly of honey-bees and stingless bees, as well as other insects. When foraging, a pair or a few individuals move around together, and can sometimes be seen perched in a row side by side.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> The species epithet is after [[William Bullock (collector)|William Bullock]] from whose collection the species was described.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] retem2xc0somk400q98aedm86du1hw1 9416132 9416129 2026-06-28T12:20:18Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416132 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska ruĝgorĝa abelmanĝulo kreskas ĝis ĉirkaŭ 20 ĝis 22 cm longa kun modere longa vosto, sed sen longegaj vostoplumoj. La supraj partoj estas verdaj kaj la ruĝaj mentono kaj gorĝo estas distingaj, kvankam ĉirkaŭ 1% de individuoj havas flavan gorĝon. La malantaŭa kolo, brusto kaj subaj partoj estas sablokoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaj femuroj estas brilbluaj. Oriente de la [[Centrafrika Respubliko]], la birdoj havas bluajn vizaĝtrajtojn, dum okcidente ĉi tiuj trajtoj estas verdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The red-throated bee-eater has a wide distribution across tropical Africa, its range extending from Senegal and Gambia in the west to Uganda, southern Sudan, and Ethiopia in the east. Its typical habitat is savannah with scattered trees, farmland with trees, the edges of marshes, bushy pastures and gardens, but the birds are rarely to be found far from the erosion gullies, streams and small rivers, in the banks of which they nest.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Ground nests of red-throated bee-eaters next to a stream in [[Yankari National Park]], Bauchi, Nigeria]] ==Ekologio== The red-throated bee-eater is a colonial species, nesting in groups and remaining in the nesting area all year round. The nests are tunnels, excavated before the ground dries after the rainy season, the colony having up to about fifty nests. The diet of these birds consists mostly of honey-bees and stingless bees, as well as other insects. When foraging, a pair or a few individuals move around together, and can sometimes be seen perched in a row side by side.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> The species epithet is after [[William Bullock (collector)|William Bullock]] from whose collection the species was described.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 0jhhocuzcbe1fx3shxvjjmeyv7pbnam 9416133 9416132 2026-06-28T12:22:28Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9416133 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska ruĝgorĝa abelmanĝulo kreskas ĝis ĉirkaŭ 20 ĝis 22 cm longa kun modere longa vosto, sed sen longegaj vostoplumoj. La supraj partoj estas verdaj kaj la ruĝaj mentono kaj gorĝo estas distingaj, kvankam ĉirkaŭ 1% de individuoj havas flavan gorĝon. La malantaŭa kolo, brusto kaj subaj partoj estas sablokoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaj femuroj estas brilbluaj. Oriente de la [[Centrafrika Respubliko]], la birdoj havas bluajn vizaĝtrajtojn, dum okcidente ĉi tiuj trajtoj estas verdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La ruĝgorĝa abelmanĝulo havas vastan distribuon tra tropika Afriko, ĝia teritorio etendiĝanta de [[Senegalo]] kaj [[Gambio]] okcidente ĝis [[Ugando]], [[Suda Sudano]] kaj [[Etiopio]] oriente. Ĝia tipa vivejo estas [[savano]] kun disaj arboj, kamparo kun arboj, randoj de [[marĉo]]j, arbustaj herbejoj kaj ĝardenoj, sed la birdoj malofte troviĝas malproksime de la eroziaj ravinoj, riveretoj kaj malgrandaj riveroj, en kies bordoj ili nestas.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Grundaj nestoj de ruĝgorĝaj abelmanĝuloj apud rivereto en Nacia Parko Yankari, Bauchi, Niĝerio]] ==Ekologio== The red-throated bee-eater is a colonial species, nesting in groups and remaining in the nesting area all year round. The nests are tunnels, excavated before the ground dries after the rainy season, the colony having up to about fifty nests. The diet of these birds consists mostly of honey-bees and stingless bees, as well as other insects. When foraging, a pair or a few individuals move around together, and can sometimes be seen perched in a row side by side.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> The species epithet is after [[William Bullock (collector)|William Bullock]] from whose collection the species was described.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 6zfoicw5u0zajm5yn8igtqtyh3pnawv 9416134 9416133 2026-06-28T12:24:48Z Kani 670 /* Ekologio */ 9416134 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska ruĝgorĝa abelmanĝulo kreskas ĝis ĉirkaŭ 20 ĝis 22 cm longa kun modere longa vosto, sed sen longegaj vostoplumoj. La supraj partoj estas verdaj kaj la ruĝaj mentono kaj gorĝo estas distingaj, kvankam ĉirkaŭ 1% de individuoj havas flavan gorĝon. La malantaŭa kolo, brusto kaj subaj partoj estas sablokoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaj femuroj estas brilbluaj. Oriente de la [[Centrafrika Respubliko]], la birdoj havas bluajn vizaĝtrajtojn, dum okcidente ĉi tiuj trajtoj estas verdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La ruĝgorĝa abelmanĝulo havas vastan distribuon tra tropika Afriko, ĝia teritorio etendiĝanta de [[Senegalo]] kaj [[Gambio]] okcidente ĝis [[Ugando]], [[Suda Sudano]] kaj [[Etiopio]] oriente. Ĝia tipa vivejo estas [[savano]] kun disaj arboj, kamparo kun arboj, randoj de [[marĉo]]j, arbustaj herbejoj kaj ĝardenoj, sed la birdoj malofte troviĝas malproksime de la eroziaj ravinoj, riveretoj kaj malgrandaj riveroj, en kies bordoj ili nestas.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Grundaj nestoj de ruĝgorĝaj abelmanĝuloj apud rivereto en Nacia Parko Yankari, Bauchi, Niĝerio]] ==Ekologio== La ruĝgorĝa abelmanĝulo estas kolonia specio, nestanta en grupoj kaj restanta en la nestareo la tutan jaron. La nestoj estas tuneloj, elfositaj antaŭ ol la grundo sekiĝas post la [[pluvsezono]], la kolonio havante ĝis ĉirkaŭ kvindek nestojn. La dieto de ĉi tiuj birdoj konsistas plejparte el mielabeloj kaj senpikaj abeloj, same kiel aliaj insektoj. Dum manĝoserĉado, paro aŭ kelkaj individuoj moviĝas kune, kaj foje povas esti vidataj ripozantaj en vico flank-al-flanke.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> La [[specia epiteto]] aludas al William Bullock, el kies kolekto oni priskribis la specion.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] cvdxvdfbn2b8wwidpctpla2z3vnbs8e 9416143 9416134 2026-06-28T12:33:36Z Kani 670 9416143 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska ruĝgorĝa abelmanĝulo kreskas ĝis ĉirkaŭ 20 ĝis 22 cm longa kun modere longa vosto, sed sen longegaj vostoplumoj. La supraj partoj estas verdaj kaj la ruĝaj mentono kaj gorĝo estas distingaj, kvankam ĉirkaŭ 1% de individuoj havas flavan gorĝon. La malantaŭa kolo, brusto kaj subaj partoj estas sablokoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaj femuroj estas brilbluaj. Oriente de la [[Centrafrika Respubliko]], la birdoj havas bluajn vizaĝtrajtojn, dum okcidente ĉi tiuj trajtoj estas verdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La ruĝgorĝa abelmanĝulo havas vastan distribuon tra tropika Afriko, ĝia teritorio etendiĝanta de [[Senegalo]] kaj [[Gambio]] okcidente ĝis [[Ugando]], [[Suda Sudano]] kaj [[Etiopio]] oriente. Ĝia tipa vivejo estas [[savano]] kun disaj arboj, kamparo kun arboj, randoj de [[marĉo]]j, arbustaj herbejoj kaj ĝardenoj, sed la birdoj malofte troviĝas malproksime de la eroziaj ravinoj, riveretoj kaj malgrandaj riveroj, en kies bordoj ili nestas.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Grundaj nestoj de ruĝgorĝaj abelmanĝuloj apud rivereto en Nacia Parko Yankari, Bauchi, Niĝerio]] ==Ekologio== La ruĝgorĝa abelmanĝulo estas kolonia specio, nestanta en grupoj kaj restanta en la nestareo la tutan jaron. La nestoj estas tuneloj, elfositaj antaŭ ol la grundo sekiĝas post la [[pluvsezono]], la kolonio havante ĝis ĉirkaŭ kvindek nestojn. La dieto de ĉi tiuj birdoj konsistas plejparte el mielabeloj kaj senpikaj abeloj, same kiel aliaj insektoj. Dum manĝoserĉado, paro aŭ kelkaj individuoj moviĝas kune, kaj foje povas esti vidataj ripozantaj en vico flank-al-flanke.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> La [[specia epiteto]] aludas al William Bullock, el kies kolekto oni priskribis la specion.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 2eorempgth4yfdt0tcgbtpjsj5ya7gb 9416525 9416143 2026-06-28T22:34:24Z Kani 670 9416525 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝgorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Merops bulocki frenatus.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo''' ''M. bulocki'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops bulocki'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Merops bulocki distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ruĝgorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops bulocki'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Ruĝgorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de [[Sudanaj savanoj]]. Ĝi havas vastan teritorion kaj grandan totalan populacion, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops bulocki'' |volume=2016 |article-number=e.T22683680A92995375 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683680A92995375.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska ruĝgorĝa abelmanĝulo kreskas ĝis ĉirkaŭ 20 ĝis 22 cm longa kun modere longa vosto, sed sen longegaj vostoplumoj. La supraj partoj estas verdaj kaj la ruĝaj mentono kaj gorĝo estas distingaj, kvankam ĉirkaŭ 1% de individuoj havas flavan gorĝon. La malantaŭa kolo, brusto kaj subaj partoj estas sablokoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaj femuroj estas brilbluaj. Oriente de la [[Centrafrika Respubliko]], la birdoj havas bluajn vizaĝtrajtojn, dum okcidente ĉi tiuj trajtoj estas verdaj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA259 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=259}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La ruĝgorĝa abelmanĝulo havas vastan distribuon tra tropika Afriko, ĝia teritorio etendiĝanta de [[Senegalo]] kaj [[Gambio]] okcidente ĝis [[Ugando]], [[Suda Sudano]] kaj [[Etiopio]] oriente. Ĝia tipa vivejo estas [[savano]] kun disaj arboj, kamparo kun arboj, randoj de [[marĉo]]j, arbustaj herbejoj kaj ĝardenoj, sed la birdoj malofte troviĝas malproksime de la eroziaj ravinoj, riveretoj kaj malgrandaj riveroj, en kies bordoj ili nestas.<ref name=Fry/> [[File:Red-throated bee-eater nest.jpg|thumb|maldekstre|Grundaj nestoj de ruĝgorĝaj abelmanĝuloj apud rivereto en Nacia Parko Yankari, Bauchi, Niĝerio]] ==Ekologio== La ruĝgorĝa abelmanĝulo estas kolonia specio, nestanta en grupoj kaj restanta en la nestareo la tutan jaron. La nestoj estas tuneloj, elfositaj antaŭ ol la grundo sekiĝas post la [[pluvsezono]], la kolonio havante ĝis ĉirkaŭ kvindek nestojn. La dieto de ĉi tiuj birdoj konsistas plejparte el mielabeloj kaj senpikaj abeloj, same kiel aliaj insektoj. Dum manĝoserĉado, paro aŭ kelkaj individuoj moviĝas kune, kaj foje povas esti vidataj ripozantaj en vico flank-al-flanke.<ref name=Fry/><ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55838 |title=Red-throated Bee-eater (''Merops bulocki'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> La [[specia epiteto]] aludas al William Bullock, el kies kolekto oni priskribis la specion.<ref>{{cite book |author=Jobling, James A. |title=Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |year=2010 |place=London |page=80}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops bulocki}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 1v7z45ewav30quykvgkbakwlnex4zwh 0 948315 9416130 2026-06-28T12:17:54Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ruĝgorĝa abelmanĝulo]] 9416130 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruĝgorĝa abelmanĝulo]] l9atehk6btm1aam2lwsuvwtqrdluy3g 0 948316 9416139 2026-06-28T12:30:51Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blankfrunta abelmanĝulo]] 9416139 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blankfrunta abelmanĝulo]] 7knocu4hgkzm0bgxvwebbftu0o3c7sc 0 948317 9416141 2026-06-28T12:32:43Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1330070302|Adriaen van der Werff]]" 9416141 wikitext text/x-wiki '''Adriaen van der WERFF''' (naskiĝis la 21-an de januaro 1659 en Kralingen-Ambacht, nun [[Roterdamo]] - mortis la 12-an de novembro 1722 en Roterdamo) estis nederlanda pentristo de portretoj kaj erotikaj, religiemaj kaj mitologiaj scenoj. Li pentris plurajn verkojn por la [[Mediĉoj]]. Lia frato, Pieter van der Werff (1661–1722), estis lia ĉefa lernanto kaj asistanto. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5"> Dosiero:John_Churchill_Marlborough_porträtterad_av_Adriaen_van_der_Werff_(1659-1722).jpg|alternative=Portrait of John Churchill, 1st Duke of Marlborough (1650–1722) (1704, Uffizi)| ''Portreto de John Churchill, 1-a Duko de Marlborough (1650–1722)'' (1704, [[Uffizi]]) Dosiero:Avd_Werff.jpg|alternative=The Entombment (1703, National Museum, Wrocław)| ''La Entombigo'' (1703, Nacia Muzeo, Vroclavo) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere (1719)| ''Neniu min tangere'' (1719) Dosiero:Adriaen_and_Pieter_van_der_Werff_-_Nymphes_dansant.jpg|alternative=Nymphes dansant (1720), also painted by his brother, Musée du Louvre| ''Nymphes dansant'' (1720), ankaŭ pentrita fare de lia frato, [[Luvro|Musée du Louvre]] Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_-_Adam_en_Eva.jpg|alternative=Adam and Eve (c. 1711, Musée du Louvre)| ''Adamo kaj Eva'' (ĉ. 1711, [[Luvro|Musée du Louvre]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_002.jpg|alternative=Paris and Oenone (1694, Rijksmuseum)| ''Parizo kaj Oenone'' (1694, [[Rijksmuseum]]) Dosiero:Shepherd_and_Shepherdess_1689_Adriaen_van_der_Werff.jpg|alternative=Shepherd and Shepherdess (1689)| ''Paŝtisto kaj Paŝtistino'' (1689) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_007.jpg|alternative=Sara brengt Hagar tot Abraham (Genesis 16:3) Sarah Bringing Hagar to Abraham, 1696| ''Sara alportas Hagaron al Abraham'' (Genezo 16:3), 1696 Dosiero:Van_der_Werff,_Adriaen_-_The_Judgement_of_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Judgement of Paris (1716, Dulwich Picture Gallery)| ''La Juĝo de Parizo'' (1716, [[Dulwich Picture Gallery]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_012.jpg|alternative=Een dansende nymf op het fluitspel van een herder (A nymph dancing before a shepherd playing a flute)| ''Nimfo dancanta antaŭ paŝtisto ludanta fluton'' Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_021.jpg|alternative=Diogenes mit der Laterne auf dem Markte (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden)| ''[[Diogeno]] kun la lanterno en la foirejo'' (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden) </gallery> * [http://www.pubhist.com/person/721/adriaen-van-der-werff Adriaen van der Werff] ĉe PubHist * [https://web.archive.org/web/20070509070005/http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/largeImage?workNumber=NG3909&collectionPublisherSection=work ''La ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', 1706] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] hc82ahrn3b0tpi5aw95jj7pymmim1n9 9416142 9416141 2026-06-28T12:33:25Z Sj1mor 12103 9416142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Adriaen van der WERFF''' (naskiĝis la 21-an de januaro 1659 en Kralingen-Ambacht, nun [[Roterdamo]] - mortis la 12-an de novembro 1722 en Roterdamo) estis nederlanda pentristo de portretoj kaj erotikaj, religiemaj kaj mitologiaj scenoj. Li pentris plurajn verkojn por la [[Mediĉoj]]. Lia frato, Pieter van der Werff (1661–1722), estis lia ĉefa lernanto kaj asistanto. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5"> Dosiero:John_Churchill_Marlborough_porträtterad_av_Adriaen_van_der_Werff_(1659-1722).jpg|alternative=Portrait of John Churchill, 1st Duke of Marlborough (1650–1722) (1704, Uffizi)| ''Portreto de John Churchill, 1-a Duko de Marlborough (1650–1722)'' (1704, [[Uffizi]]) Dosiero:Avd_Werff.jpg|alternative=The Entombment (1703, National Museum, Wrocław)| ''La Entombigo'' (1703, Nacia Muzeo, Vroclavo) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere (1719)| ''Neniu min tangere'' (1719) Dosiero:Adriaen_and_Pieter_van_der_Werff_-_Nymphes_dansant.jpg|alternative=Nymphes dansant (1720), also painted by his brother, Musée du Louvre| ''Nymphes dansant'' (1720), ankaŭ pentrita fare de lia frato, [[Luvro|Musée du Louvre]] Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_-_Adam_en_Eva.jpg|alternative=Adam and Eve (c. 1711, Musée du Louvre)| ''Adamo kaj Eva'' (ĉ. 1711, [[Luvro|Musée du Louvre]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_002.jpg|alternative=Paris and Oenone (1694, Rijksmuseum)| ''Parizo kaj Oenone'' (1694, [[Rijksmuseum]]) Dosiero:Shepherd_and_Shepherdess_1689_Adriaen_van_der_Werff.jpg|alternative=Shepherd and Shepherdess (1689)| ''Paŝtisto kaj Paŝtistino'' (1689) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_007.jpg|alternative=Sara brengt Hagar tot Abraham (Genesis 16:3) Sarah Bringing Hagar to Abraham, 1696| ''Sara alportas Hagaron al Abraham'' (Genezo 16:3), 1696 Dosiero:Van_der_Werff,_Adriaen_-_The_Judgement_of_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Judgement of Paris (1716, Dulwich Picture Gallery)| ''La Juĝo de Parizo'' (1716, [[Dulwich Picture Gallery]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_012.jpg|alternative=Een dansende nymf op het fluitspel van een herder (A nymph dancing before a shepherd playing a flute)| ''Nimfo dancanta antaŭ paŝtisto ludanta fluton'' Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_021.jpg|alternative=Diogenes mit der Laterne auf dem Markte (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden)| ''[[Diogeno]] kun la lanterno en la foirejo'' (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pubhist.com/person/721/adriaen-van-der-werff Adriaen van der Werff] ĉe PubHist * [https://web.archive.org/web/20070509070005/http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/largeImage?workNumber=NG3909&collectionPublisherSection=work ''La ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', 1706] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Werff van der, Adriaen}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] o2qb32hc0vghlwlb8urcuvccpfqfixt 9416144 9416142 2026-06-28T12:34:22Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9416144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Adriaen van der WERFF''' (naskiĝis la 21-an de januaro 1659 en Kralingen-Ambacht, nun [[Roterdamo]] - mortis la 12-an de novembro 1722 en Roterdamo) estis nederlanda pentristo de portretoj kaj erotikaj, religiemaj kaj mitologiaj scenoj. Li pentris plurajn verkojn por la [[Mediĉoj]]. Lia frato, Pieter van der Werff (1661–1722), estis lia ĉefa lernanto kaj asistanto. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Churchill_Marlborough_porträtterad_av_Adriaen_van_der_Werff_(1659-1722).jpg|alternative=Portrait of John Churchill, 1st Duke of Marlborough (1650–1722) (1704, Uffizi)| ''Portreto de John Churchill, 1-a Duko de Marlborough (1650–1722)'' (1704, [[Uffizi]]) Dosiero:Avd_Werff.jpg|alternative=The Entombment (1703, National Museum, Wrocław)| ''La Entombigo'' (1703, Nacia Muzeo, Vroclavo) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere (1719)| ''Neniu min tangere'' (1719) Dosiero:Adriaen_and_Pieter_van_der_Werff_-_Nymphes_dansant.jpg|alternative=Nymphes dansant (1720), also painted by his brother, Musée du Louvre| ''Nymphes dansant'' (1720), ankaŭ pentrita fare de lia frato, [[Luvro|Musée du Louvre]] Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_-_Adam_en_Eva.jpg|alternative=Adam and Eve (c. 1711, Musée du Louvre)| ''Adamo kaj Eva'' (ĉ. 1711, [[Luvro|Musée du Louvre]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_002.jpg|alternative=Paris and Oenone (1694, Rijksmuseum)| ''Parizo kaj Oenone'' (1694, [[Rijksmuseum]]) Dosiero:Shepherd_and_Shepherdess_1689_Adriaen_van_der_Werff.jpg|alternative=Shepherd and Shepherdess (1689)| ''Paŝtisto kaj Paŝtistino'' (1689) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_007.jpg|alternative=Sara brengt Hagar tot Abraham (Genesis 16:3) Sarah Bringing Hagar to Abraham, 1696| ''Sara alportas Hagaron al Abraham'' (Genezo 16:3), 1696 Dosiero:Van_der_Werff,_Adriaen_-_The_Judgement_of_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Judgement of Paris (1716, Dulwich Picture Gallery)| ''La Juĝo de Parizo'' (1716, [[Dulwich Picture Gallery]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_012.jpg|alternative=Een dansende nymf op het fluitspel van een herder (A nymph dancing before a shepherd playing a flute)| ''Nimfo dancanta antaŭ paŝtisto ludanta fluton'' Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_021.jpg|alternative=Diogenes mit der Laterne auf dem Markte (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden)| ''[[Diogeno]] kun la lanterno en la foirejo'' (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pubhist.com/person/721/adriaen-van-der-werff Adriaen van der Werff] ĉe PubHist * [https://web.archive.org/web/20070509070005/http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/largeImage?workNumber=NG3909&collectionPublisherSection=work ''La ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', 1706] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Werff van der, Adriaen}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 2b5eu148bvo9sikuk6p07a9fi8i490g 9416151 9416144 2026-06-28T12:39:30Z Sj1mor 12103 9416151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto de Adriaen van der Werff, 1697}} '''Adriaen van der WERFF''' (naskiĝis la 21-an de januaro 1659 en Kralingen-Ambacht, nun [[Roterdamo]] - mortis la 12-an de novembro 1722 en Roterdamo) estis nederlanda pentristo de portretoj kaj erotikaj, religiemaj kaj mitologiaj scenoj. Li pentris plurajn verkojn por la [[Mediĉoj]]. Lia frato, Pieter van der Werff (1661–1722), estis lia ĉefa lernanto kaj asistanto. Van der Werff estis rigardata de siaj samtempuloj kiel la plej granda nederlanda pentristo de sia tempo, antaŭ ol esti akuzita pri [[perfido]] de la nederlanda naturalisma tradicio en la 19-a jarcento. Multaj pentraĵoj de Van der Werff havas religiajn kaj mitologiajn motivojn. Krome, li pentris ĝenrajn pentraĵojn kaj portretojn. Tipa por multaj el ĉi tiuj pentraĵoj estas eleganta efektivigo, ke la [[haŭto]] havas eburan aŭ porcelan-similan brilon, kaj ke la [[Vizaĝo|vizaĝoj]] estas senesprimaj. Tiel, lia arto reflektas la tempon, en kiu li vivis, kaj ĝi estis tre ŝatata de liaj samtempuloj. Krom esti pentristo, li estis arkitekto kaj desegnis plurajn domojn en Roterdamo, inkluzive de la komercista [[Roterdama Borso|borso]], kiu staris ĉe Blaak en Roterdamo ĝis majo 1940, kiam ĝi estis reduktita al ruinoj dum la [[Bombardado de Roterdamo dum la Dua Mondmilito|germana bombado de la urbo]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John_Churchill_Marlborough_porträtterad_av_Adriaen_van_der_Werff_(1659-1722).jpg|alternative=Portrait of John Churchill, 1st Duke of Marlborough (1650–1722) (1704, Uffizi)| ''Portreto de John Churchill, 1-a Duko de Marlborough (1650–1722)'' (1704, [[Uffizi]]) Dosiero:Avd_Werff.jpg|alternative=The Entombment (1703, National Museum, Wrocław)| ''La Entombigo'' (1703, Nacia Muzeo, Vroclavo) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere (1719)| ''Neniu min tangere'' (1719) Dosiero:Adriaen_and_Pieter_van_der_Werff_-_Nymphes_dansant.jpg|alternative=Nymphes dansant (1720), also painted by his brother, Musée du Louvre| ''Nymphes dansant'' (1720), ankaŭ pentrita fare de lia frato, [[Luvro|Musée du Louvre]] Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_-_Adam_en_Eva.jpg|alternative=Adam and Eve (c. 1711, Musée du Louvre)| ''Adamo kaj Eva'' (ĉ. 1711, [[Luvro|Musée du Louvre]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_002.jpg|alternative=Paris and Oenone (1694, Rijksmuseum)| ''Parizo kaj Oenone'' (1694, [[Rijksmuseum]]) Dosiero:Shepherd_and_Shepherdess_1689_Adriaen_van_der_Werff.jpg|alternative=Shepherd and Shepherdess (1689)| ''Paŝtisto kaj Paŝtistino'' (1689) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_007.jpg|alternative=Sara brengt Hagar tot Abraham (Genesis 16:3) Sarah Bringing Hagar to Abraham, 1696| ''Sara alportas Hagaron al Abraham'' (Genezo 16:3), 1696 Dosiero:Van_der_Werff,_Adriaen_-_The_Judgement_of_Paris_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Judgement of Paris (1716, Dulwich Picture Gallery)| ''La Juĝo de Parizo'' (1716, [[Dulwich Picture Gallery]]) Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_012.jpg|alternative=Een dansende nymf op het fluitspel van een herder (A nymph dancing before a shepherd playing a flute)| ''Nimfo dancanta antaŭ paŝtisto ludanta fluton'' Dosiero:Adriaen_van_der_Werff_021.jpg|alternative=Diogenes mit der Laterne auf dem Markte (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden)| ''[[Diogeno]] kun la lanterno en la foirejo'' (1699, Staatliche Kunstsammlungen Dresden) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.pubhist.com/person/721/adriaen-van-der-werff Adriaen van der Werff] ĉe PubHist * [https://web.archive.org/web/20070509070005/http://www.nationalgallery.org.uk/cgi-bin/WebObjects.dll/CollectionPublisher.woa/wa/largeImage?workNumber=NG3909&collectionPublisherSection=work ''La ripozo dum la fuĝo en Egiptujon'', 1706] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Werff van der, Adriaen}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] mozs73hxz7pecwht070b5raiugmcqob 0 948318 9416147 2026-06-28T12:37:27Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Borso Monda Komerca Centro (Roterdamo)]] 9416147 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Borso Monda Komerca Centro (Roterdamo)]] eka0lglwbs3vacnfpl46glnb9adm4yc 0 948319 9416150 2026-06-28T12:38:22Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |status..." 9416150 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == The blue-breasted bee-eater, ''Merops variegatus,'' exhibits several physically defining characteristics of the Meropidae. It has a relatively large head, short neck, bright plumage, long curved slim sharp beak and a broad black eyestripe.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' weights between 20 and 26 g and measures between 18 and 21&nbsp;cm in length. It is primarily a green bird, with a green crown, green upper parts and light greenish-yellow underparts.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> Primary wings are washed with rufous and secondaries are green with black tips. Overall the wings are rounded at the tip compared to the pointed tips of the migratory species in Meropidae.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> The tail has twelve rectrices, the outer rectrices are washed with rufous and the center feathers are green. The tail has a subterminal black bar and is tipped with white. Furthermore, the tail has a shallow v -shape and is lacking tail-streamers present in other members of the family. The head of the blue-breasted bee-eater can be distinguished from other members of the family by a combination of characteristics. It has a blue stripe over the black eye stripe, an orange-red iris, a white cheek and a bright yellow throat.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Furthermore, like many meropids, they have a wide chest band. Its chest band is made up of two colours, a deep purple-blue [[Gorget (bird)|gorget]] above a chestnut coloured breastband.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Juveniles of the blue-breasted bee-eater have buff flanks and belly. They have a yellow-buff chin that leads to a light green mottled breast. Juveniles also completely lack a chest band.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === The [[little bee-eater]]s and the [[cinnamon-chested bee-eater]] are both very similar to the blue-breasted bee-eater. Although the little bee-eater is similar in voice, behavior and distribution it is smaller than the blue breasted, with a relatively smaller head as well. Furthermore, the little bee-eater lacks the white margin of cheeks present on the blue breasted.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}{{page needed|date=October 2018}}</ref> The cinnamon-chested bee-eater which also live in Ethiopia has the black mask and white cheek like that of the blue breasted bee eater. However, the blue breasted bee eater is smaller and has a much brighter green crown.<ref name=":1" /> == Taksonomio == The blue-breasted bee-eater is a member of the family [[Bee-eater|Meropidae]]. A family whose members are relatively uniform in behavior and morphology, it is a well-defined family within the coraciiform order in class Aves.<ref name=":0" /> [[Bee-eater|Meropidae]] originated in East Asia or Africa, and much of its early diversification occurred in Africa.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropidae has two major [[clade]]s, one exclusively made up of African residents while the second one is mostly migrant species found in Asia and Africa.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> The genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' is with in the African resident [[clade]] of Meropidae. Historically ''Merops'' was split up into six genera which are no longer valid: ''Bomblonax, Melittophagus, Dicrocercus, Meropiscus, Aerops'' and ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> ''Merops variegatus'' closest relative is ''[[Little bee-eater|M. pusillus]],'' the little bee-eater. They are considered sister tax and make up their own [[clade]]. The [[Outgroup (cladistics)|outgroup]] to the ''M. variegatus'' - ''[[Little bee-eater|M. pusillus]]'' clade is ''[[Cinnamon-chested bee-eater|M. oreobates]], cinnamon-chested bee-eater''.<ref name=":3" /> The blue-breasted bee-eater has three subspecies; ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', and ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> The [[Ethiopian bee-eater]] (''M. lafresnayii'') was formerly considered conspecific, but was split as a distinct species by the [[International Ornithologists' Union|IOC]] in 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> It is now known to be a distinct lineage, being more closely related to ''[[Cinnamon-chested bee-eater|M. oreobates]]'' than to ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blue breasted bee-eaters are found in many central African countries such as [[Angola]], [[Zambia]], [[Tanzania]], [[Uganda]], the [[Democratic Republic of the Congo]], [[Nigeria]] and [[Cameroon]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Within these countries the blue-breasted bee-eaters are found in a variety of habitats, ranging from reedy lake shores to the savanna grass lands bordering the Congo basin.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> They have also been recorded in marshes, grassy hillsides and papyrus beds. However, this species is usually associated with open wet habitats.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Members of the genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' have a diet specialized in [[hymenoptera]]ns compared to the rest of Meropidae.<ref name=":2" /> The blue-breasted bee eaters' diet consists of a wide variety of insect species. However, most of the diet is made up of [[honey bee]] workers, flower bees and [[Halictidae|Halictid bees]]. The rest of their diet is supplemented by [[Fly|flies]], [[beetle]]s, [[Hemiptera|true bugs]], [[grasshopper]]s, and [[Butterfly|butterflies]].<ref name=":2" /> Blue breasted bee eaters do much of their searching for prey in pairs from a perch. In savanna and forest edge habitats they can be found perched in bushes waiting for prey.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> They wait for passing prey and then will give horizontal chase and catch their prey in the air.<ref name=":1" /> On rare occasions they have been observed diving into shallow waters to catch small fish.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blue breasted bee eaters' mate at different times of the year depending on their geographic location. In the Northern reaches of their range breeding occurs from February to March, in the East from October to December, in the South September to October and in the West August to September.<ref name=":1" /> Nests are excavated in grassy hillsides or in eroded lakeshores. The nest consists of a tunnel, measuring from 45 to 75&nbsp;cm long, which leads to an egg chamber, measuring 17-70 x 18–22&nbsp;cm. The eggs are kept in the unlined egg chamber during incubation.<ref name=":1" /> Although several species of Meropidae are known for [[cooperative breeding]], the blue-breasted bee-eater is a solitary [[Monogamy in animals|monogamous]] breeder.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> A mating pair will produce between 2 and 3 eggs. The parents and their offspring will remain very social after the young have [[fledge]]d the nest. They can even be found together up until the beginning of the next breeding season.<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] sn4nhp5fkya3oroczgabhx3fsgoenmm 9416153 9416150 2026-06-28T12:47:00Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416153 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == The blue-breasted bee-eater is a member of the family [[Bee-eater|Meropidae]]. A family whose members are relatively uniform in behavior and morphology, it is a well-defined family within the coraciiform order in class Aves.<ref name=":0" /> [[Bee-eater|Meropidae]] originated in East Asia or Africa, and much of its early diversification occurred in Africa.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropidae has two major [[clade]]s, one exclusively made up of African residents while the second one is mostly migrant species found in Asia and Africa.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> The genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' is with in the African resident [[clade]] of Meropidae. Historically ''Merops'' was split up into six genera which are no longer valid: ''Bomblonax, Melittophagus, Dicrocercus, Meropiscus, Aerops'' and ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> ''Merops variegatus'' closest relative is ''[[Little bee-eater|M. pusillus]],'' the little bee-eater. They are considered sister tax and make up their own [[clade]]. The [[Outgroup (cladistics)|outgroup]] to the ''M. variegatus'' - ''[[Little bee-eater|M. pusillus]]'' clade is ''[[Cinnamon-chested bee-eater|M. oreobates]], cinnamon-chested bee-eater''.<ref name=":3" /> The blue-breasted bee-eater has three subspecies; ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', and ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> The [[Ethiopian bee-eater]] (''M. lafresnayii'') was formerly considered conspecific, but was split as a distinct species by the [[International Ornithologists' Union|IOC]] in 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> It is now known to be a distinct lineage, being more closely related to ''[[Cinnamon-chested bee-eater|M. oreobates]]'' than to ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blue breasted bee-eaters are found in many central African countries such as [[Angola]], [[Zambia]], [[Tanzania]], [[Uganda]], the [[Democratic Republic of the Congo]], [[Nigeria]] and [[Cameroon]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Within these countries the blue-breasted bee-eaters are found in a variety of habitats, ranging from reedy lake shores to the savanna grass lands bordering the Congo basin.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> They have also been recorded in marshes, grassy hillsides and papyrus beds. However, this species is usually associated with open wet habitats.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Members of the genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' have a diet specialized in [[hymenoptera]]ns compared to the rest of Meropidae.<ref name=":2" /> The blue-breasted bee eaters' diet consists of a wide variety of insect species. However, most of the diet is made up of [[honey bee]] workers, flower bees and [[Halictidae|Halictid bees]]. The rest of their diet is supplemented by [[Fly|flies]], [[beetle]]s, [[Hemiptera|true bugs]], [[grasshopper]]s, and [[Butterfly|butterflies]].<ref name=":2" /> Blue breasted bee eaters do much of their searching for prey in pairs from a perch. In savanna and forest edge habitats they can be found perched in bushes waiting for prey.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> They wait for passing prey and then will give horizontal chase and catch their prey in the air.<ref name=":1" /> On rare occasions they have been observed diving into shallow waters to catch small fish.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blue breasted bee eaters' mate at different times of the year depending on their geographic location. In the Northern reaches of their range breeding occurs from February to March, in the East from October to December, in the South September to October and in the West August to September.<ref name=":1" /> Nests are excavated in grassy hillsides or in eroded lakeshores. The nest consists of a tunnel, measuring from 45 to 75&nbsp;cm long, which leads to an egg chamber, measuring 17-70 x 18–22&nbsp;cm. The eggs are kept in the unlined egg chamber during incubation.<ref name=":1" /> Although several species of Meropidae are known for [[cooperative breeding]], the blue-breasted bee-eater is a solitary [[Monogamy in animals|monogamous]] breeder.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> A mating pair will produce between 2 and 3 eggs. The parents and their offspring will remain very social after the young have [[fledge]]d the nest. They can even be found together up until the beginning of the next breeding season.<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 7cb6pmocu0q8m26k4f0d6yyuft74ld1 9416155 9416153 2026-06-28T12:53:54Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9416155 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blue breasted bee-eaters are found in many central African countries such as [[Angola]], [[Zambia]], [[Tanzania]], [[Uganda]], the [[Democratic Republic of the Congo]], [[Nigeria]] and [[Cameroon]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Within these countries the blue-breasted bee-eaters are found in a variety of habitats, ranging from reedy lake shores to the savanna grass lands bordering the Congo basin.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> They have also been recorded in marshes, grassy hillsides and papyrus beds. However, this species is usually associated with open wet habitats.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Members of the genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' have a diet specialized in [[hymenoptera]]ns compared to the rest of Meropidae.<ref name=":2" /> The blue-breasted bee eaters' diet consists of a wide variety of insect species. However, most of the diet is made up of [[honey bee]] workers, flower bees and [[Halictidae|Halictid bees]]. The rest of their diet is supplemented by [[Fly|flies]], [[beetle]]s, [[Hemiptera|true bugs]], [[grasshopper]]s, and [[Butterfly|butterflies]].<ref name=":2" /> Blue breasted bee eaters do much of their searching for prey in pairs from a perch. In savanna and forest edge habitats they can be found perched in bushes waiting for prey.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> They wait for passing prey and then will give horizontal chase and catch their prey in the air.<ref name=":1" /> On rare occasions they have been observed diving into shallow waters to catch small fish.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blue breasted bee eaters' mate at different times of the year depending on their geographic location. In the Northern reaches of their range breeding occurs from February to March, in the East from October to December, in the South September to October and in the West August to September.<ref name=":1" /> Nests are excavated in grassy hillsides or in eroded lakeshores. The nest consists of a tunnel, measuring from 45 to 75&nbsp;cm long, which leads to an egg chamber, measuring 17-70 x 18–22&nbsp;cm. The eggs are kept in the unlined egg chamber during incubation.<ref name=":1" /> Although several species of Meropidae are known for [[cooperative breeding]], the blue-breasted bee-eater is a solitary [[Monogamy in animals|monogamous]] breeder.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> A mating pair will produce between 2 and 3 eggs. The parents and their offspring will remain very social after the young have [[fledge]]d the nest. They can even be found together up until the beginning of the next breeding season.<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 4qkdve7qkxt8wdz879a0opz591eqvpz 9416156 9416155 2026-06-28T12:54:13Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9416156 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[Cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blue breasted bee-eaters are found in many central African countries such as [[Angola]], [[Zambia]], [[Tanzania]], [[Uganda]], the [[Democratic Republic of the Congo]], [[Nigeria]] and [[Cameroon]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Within these countries the blue-breasted bee-eaters are found in a variety of habitats, ranging from reedy lake shores to the savanna grass lands bordering the Congo basin.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> They have also been recorded in marshes, grassy hillsides and papyrus beds. However, this species is usually associated with open wet habitats.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Members of the genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' have a diet specialized in [[hymenoptera]]ns compared to the rest of Meropidae.<ref name=":2" /> The blue-breasted bee eaters' diet consists of a wide variety of insect species. However, most of the diet is made up of [[honey bee]] workers, flower bees and [[Halictidae|Halictid bees]]. The rest of their diet is supplemented by [[Fly|flies]], [[beetle]]s, [[Hemiptera|true bugs]], [[grasshopper]]s, and [[Butterfly|butterflies]].<ref name=":2" /> Blue breasted bee eaters do much of their searching for prey in pairs from a perch. In savanna and forest edge habitats they can be found perched in bushes waiting for prey.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> They wait for passing prey and then will give horizontal chase and catch their prey in the air.<ref name=":1" /> On rare occasions they have been observed diving into shallow waters to catch small fish.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blue breasted bee eaters' mate at different times of the year depending on their geographic location. In the Northern reaches of their range breeding occurs from February to March, in the East from October to December, in the South September to October and in the West August to September.<ref name=":1" /> Nests are excavated in grassy hillsides or in eroded lakeshores. The nest consists of a tunnel, measuring from 45 to 75&nbsp;cm long, which leads to an egg chamber, measuring 17-70 x 18–22&nbsp;cm. The eggs are kept in the unlined egg chamber during incubation.<ref name=":1" /> Although several species of Meropidae are known for [[cooperative breeding]], the blue-breasted bee-eater is a solitary [[Monogamy in animals|monogamous]] breeder.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> A mating pair will produce between 2 and 3 eggs. The parents and their offspring will remain very social after the young have [[fledge]]d the nest. They can even be found together up until the beginning of the next breeding season.<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 5mk27kskraq9lq87227ei1b0q7kiahe 9416158 9416156 2026-06-28T12:57:17Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9416158 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[Cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en multaj centrafrikaj landoj kiel [[Angolo]], [[Zambio]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Niĝerio]] kaj [[Kameruno]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ene de ĉi tiuj landoj, la blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en diversaj vivejoj, de kanaj lagobordoj ĝis la savanaj herbejoj limantaj la Kongan basenon.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> Ili estis registritaj ankaŭ ĉe [[marĉo]]j, herbejaj montetoflankoj kaj papirusbedoj. Tamen, ĉi tiu specio kutime asociiĝas kun malfermaj malsekaj vivejoj.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Members of the genus ''[[Merops (bird)|Merops]]'' have a diet specialized in [[hymenoptera]]ns compared to the rest of Meropidae.<ref name=":2" /> The blue-breasted bee eaters' diet consists of a wide variety of insect species. However, most of the diet is made up of [[honey bee]] workers, flower bees and [[Halictidae|Halictid bees]]. The rest of their diet is supplemented by [[Fly|flies]], [[beetle]]s, [[Hemiptera|true bugs]], [[grasshopper]]s, and [[Butterfly|butterflies]].<ref name=":2" /> Blue breasted bee eaters do much of their searching for prey in pairs from a perch. In savanna and forest edge habitats they can be found perched in bushes waiting for prey.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> They wait for passing prey and then will give horizontal chase and catch their prey in the air.<ref name=":1" /> On rare occasions they have been observed diving into shallow waters to catch small fish.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blue breasted bee eaters' mate at different times of the year depending on their geographic location. In the Northern reaches of their range breeding occurs from February to March, in the East from October to December, in the South September to October and in the West August to September.<ref name=":1" /> Nests are excavated in grassy hillsides or in eroded lakeshores. The nest consists of a tunnel, measuring from 45 to 75&nbsp;cm long, which leads to an egg chamber, measuring 17-70 x 18–22&nbsp;cm. The eggs are kept in the unlined egg chamber during incubation.<ref name=":1" /> Although several species of Meropidae are known for [[cooperative breeding]], the blue-breasted bee-eater is a solitary [[Monogamy in animals|monogamous]] breeder.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> A mating pair will produce between 2 and 3 eggs. The parents and their offspring will remain very social after the young have [[fledge]]d the nest. They can even be found together up until the beginning of the next breeding season.<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 5fr1tlkc9xr4o92fp3xvpql3t4q53cl 9416161 9416158 2026-06-28T13:05:05Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9416161 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[Cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en multaj centrafrikaj landoj kiel [[Angolo]], [[Zambio]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Niĝerio]] kaj [[Kameruno]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ene de ĉi tiuj landoj, la blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en diversaj vivejoj, de kanaj lagobordoj ĝis la savanaj herbejoj limantaj la Kongan basenon.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> Ili estis registritaj ankaŭ ĉe [[marĉo]]j, herbejaj montetoflankoj kaj papirusbedoj. Tamen, ĉi tiu specio kutime asociiĝas kun malfermaj malsekaj vivejoj.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Membroj de la genro ''Merops'' havas dieton specialigitan pri [[himenopteroj]] kompare kun la cetero de Meropedoj.<ref name=":2" /> La dieto de la blubrustaj abelmanĝuloj konsistas el vasta gamo da insektaj specioj. Tamen, plejparto de la dieto konsistas el mielabelaj laboristoj, florabeloj kaj [[haliktedoj]]. La ceteron de ilia dieto kompletigas muŝoj, skaraboj, veraj cimoj, akridoj kaj papilioj.<ref name=":2" /> Blubrustaj abelmanĝuloj multe serĉas predon en paroj de sur ripozejo. En savanoj kaj arbaraj randoj oni povas trovi ilin ripozantajn en arbustoj atendante predon.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Ili atendas preterpasantan predon kaj poste horizontale ĉasas kaj kaptas sian predon en la aero.<ref name=":1" /> Malofte oni observis ilin plonĝantajn en malprofundajn akvojn por kapti malgrandajn fiŝojn.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blubrustaj abelmanĝuloj pariĝas je malsamaj tempoj de la jaro depende de ilia geografia loko. En la nordaj partoj de ilia teritorio, reproduktado okazas de februaro ĝis marto, oriente de oktobro ĝis decembro, sude de septembro ĝis oktobro kaj okcidente de aŭgusto ĝis septembro.<ref name=":1" /> Nestoj estas elfositaj en herbejaj montetoflankoj aŭ en eroziitaj lagobordoj. La nesto konsistas el tunelo, longa de 45 ĝis 75 cm, kiu kondukas al ovkamero, 17-70 x 18–22 cm. La ovoj estas tenataj en la nekovrita ovkamero dum la [[kovado]].<ref name=":1" /> Kvankam pluraj specioj de Meropedoj estas konataj pro kunlabora reproduktado, la blubrusta abelmanĝulo estas soleca monogama reproduktulo.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> Pariĝanta paro produktas inter 2 kaj 3 ovojn. La gepatroj kaj iliaj idoj restas tre sociaj post kiam la idoj elflugis el la nesto. Ili eĉ povas esti trovitaj kune ĝis la komenco de la sekva [[reprodukta sezono]].<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] eui8uj86p7e26hnegzcdxicjnxdr73t 9416162 9416161 2026-06-28T13:08:41Z Kani 670 9416162 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[Cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en multaj centrafrikaj landoj kiel [[Angolo]], [[Zambio]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Niĝerio]] kaj [[Kameruno]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ene de ĉi tiuj landoj, la blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en diversaj vivejoj, de kanaj lagobordoj ĝis la savanaj herbejoj limantaj la Kongan basenon.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> Ili estis registritaj ankaŭ ĉe [[marĉo]]j, herbejaj montetoflankoj kaj papirusbedoj. Tamen, ĉi tiu specio kutime asociiĝas kun malfermaj malsekaj vivejoj.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Membroj de la genro ''Merops'' havas dieton specialigitan pri [[himenopteroj]] kompare kun la cetero de Meropedoj.<ref name=":2" /> La dieto de la blubrustaj abelmanĝuloj konsistas el vasta gamo da insektaj specioj. Tamen, plejparto de la dieto konsistas el mielabelaj laboristoj, florabeloj kaj [[haliktedoj]]. La ceteron de ilia dieto kompletigas muŝoj, skaraboj, veraj cimoj, akridoj kaj papilioj.<ref name=":2" /> Blubrustaj abelmanĝuloj multe serĉas predon en paroj de sur ripozejo. En savanoj kaj arbaraj randoj oni povas trovi ilin ripozantajn en arbustoj atendante predon.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Ili atendas preterpasantan predon kaj poste horizontale ĉasas kaj kaptas sian predon en la aero.<ref name=":1" /> Malofte oni observis ilin plonĝantajn en malprofundajn akvojn por kapti malgrandajn fiŝojn.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blubrustaj abelmanĝuloj pariĝas je malsamaj tempoj de la jaro depende de ilia geografia loko. En la nordaj partoj de ilia teritorio, reproduktado okazas de februaro ĝis marto, oriente de oktobro ĝis decembro, sude de septembro ĝis oktobro kaj okcidente de aŭgusto ĝis septembro.<ref name=":1" /> Nestoj estas elfositaj en herbejaj montetoflankoj aŭ en eroziitaj lagobordoj. La nesto konsistas el tunelo, longa de 45 ĝis 75 cm, kiu kondukas al ovkamero, 17-70 x 18–22 cm. La ovoj estas tenataj en la nekovrita ovkamero dum la [[kovado]].<ref name=":1" /> Kvankam pluraj specioj de Meropedoj estas konataj pro kunlabora reproduktado, la blubrusta abelmanĝulo estas soleca monogama reproduktulo.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> Pariĝanta paro produktas inter 2 kaj 3 ovojn. La gepatroj kaj iliaj idoj restas tre sociaj post kiam la idoj elflugis el la nesto. Ili eĉ povas esti trovitaj kune ĝis la komenco de la sekva [[reprodukta sezono]].<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] pixu14x4ydles26e01zkisc086yasm6 9416523 9416162 2026-06-28T22:33:36Z Kani 670 9416523 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blubrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = 20160605 0253 Bangweulu Guepier a collier bleu (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blubrusta abelmanĝulo''' ''M. variegatus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops variegatus'' |volume=2016 |article-number=e.T61627052A95172403 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61627052A95172403.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops variegatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blubrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops variegatus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blubrusta abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> == Aspekto == La blubrusta abelmanĝulo, ''Merops variegatus'', montras plurajn fizikajn trajtojn karakterizajn por la familio ''Meropidae''. Ĝi havas relative grandan kapon, mallongan kolon, brilan plumaron, longan, kurban, sveltan kaj akran bekon, kaj larĝan nigran strion tra la okulo.<ref name=":0">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x |title=The Evolution and Systematics of Bee-Eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |issue=4 |pages=557–592 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> ''M. variegatus'' pezas inter 20 kaj 26 g kaj longas inter 18 kaj 21 cm. Ĝi estas ĉefe verda birdo, kun verda krono, verdaj supraj partoj kaj helaj verdec-flavaj subaj partoj.<ref name=":1">{{cite book |last1=Fry |first1=H. |last2=Boesman |first2=P. |last3=Kirwan |first3=G.M. |year=2018 |chapter=Blue-breasted Bee-eater (Merops variegatus) |editor1-last=del Hoyo |editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D.A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |title=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |doi=10.2173/bow.bbbeat2.02.1 |chapter-url=https://www.hbw.com/node/55836 }}</ref> La unuarangaj flugiloj estas ruĝeckoloraj kaj la duarangaj estas verdaj kun nigraj pintoj. Ĝenerale la flugiloj estas rondetaj ĉe la pinto kompare kun la pintecaj pintoj de la migrantaj specioj de ''Meropidae''.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> La vosto havas dek du rektajn plumojn, la eksteraj rektaj plumoj estas ruĝeckoloraj kaj la centraj plumoj estas verdaj. La vosto havas subfinan nigran strion kaj havas blankajn pintojn. Krome, la vosto havas malprofundan V-formon kaj al ĝi mankas longegaj vostoplumoj ĉeestantaj en aliaj membroj de la familio. La kapo de la blubrusta abelmanĝulo distingiĝas de aliaj membroj de la familio per kombinaĵo de karakterizaĵoj. Ĝi havas bluan strion super la nigra okulstrio, oranĝruĝajn irisojn, blankan vangon kaj brilflavan gorĝon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Krome, kiel multaj meropedoj, ili havas larĝan brustobendon. Ĝia brustbendo konsistas el du koloroj, malhelviolblua gorĝo super kaŝtankolora brustobendo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Junuloj de la blubrusta abelmanĝulo havas flavbrustajn flankojn kaj ventron. Ili havas flavbrustan mentonon, kiu kondukas al helverda makuleca brusto. Junuloj ankaŭ tute ne havas brustobendon.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Similaj specioj === Kaj la [[Nana abelmanĝulo]] kaj la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] estas tre similaj al la blubrusta abelmanĝulo. Kvankam la nana abelmanĝulo similas laŭ voĉo, konduto kaj distribuo, ĝi estas pli malgranda ol la blubrusta, kun ankaŭ relative pli malgranda kapo. Krome, al la nana abelmanĝulo mankas la blanka rando de vangoj ĉeestanta ĉe la blubrusta.<ref name=":2">{{cite book |last1=Fry |first1=C. H. |year=1984 |title=The Bee-eaters |location=London |publisher=T & AD Poyser }}</ref> La cinambrusta abelmanĝulo, kiu vivas ankaŭ en Etiopio, havas nigran maskon kaj blankan vangon kiel tiu de la blubrusta abelmanĝulo. Tamen, la blubrusta abelmanĝulo estas pli malgranda kaj havas multe pli brilverdan kronon.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La blubrusta abelmanĝulo estas membro de la familio [[Meropedoj]]. Familio, kies membroj estas relative unuformaj laŭ konduto kaj morfologio, ĝi estas klare difinita familio ene de la koracioforma ordo en la klaso ''Aves''.<ref name=":0" /> Meropedoj originis en Orienta Azio aŭ Afriko, kaj multe de ĝia frua diversiĝo okazis en Afriko.<ref name=":3">{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919x.2004.00289.x |title=Plumage-based phylogenetic analyses of the Merops bee-eaters |journal=Ibis |volume=146 |issue=3 |pages=481–492 |year=2004 |last1=Burt |first1=D. Brent }}</ref> Meropedoj havas du ĉefajn kladojn, unu konsistanta ekskluzive el afrikaj loĝantoj, dum la dua estas plejparte migrantaj specioj trovitaj kaj en Azio kaj Afriko.<ref name=":4">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2007.07.004 |pmid=17716922 |title=Molecular phylogenetics of the bee-eaters (Aves: Meropidae) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=45 |issue=1 |pages=23–32 |year=2007 |last1=Marks |first1=Ben D. |last2=Weckstein |first2=Jason D. |last3=Moyle |first3=Robert G. |bibcode=2007MolPE..45...23M }}</ref> La genro ''Merops'' apartenas al la afrika loĝanta klado de Meropedoj. Historie, ''Merops'' estis dividita en ses genrojn, kiuj jam ne validas: nome ''Bomblonax'', ''Melittophagus'', ''Dicrocercus'', ''Meropiscus'', ''Aerops'' kaj ''Philothurs''.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> La plej proksima parenco de ''Merops variegatus'' estas ''M. pusillus'', nome la [[Nana abelmanĝulo]]. Ili estas konsiderataj frataj grupoj kaj konsistigas sian propran kladon. La ekstea rgrupo de la klado ''M. variegatus - M. pusillus'' estas ''M. oreobates'', nome la [[Cinambrusta abelmanĝulo]].<ref name=":3" /> La blubrusta abelmanĝulo havas tri subspeciojn; nome ''M. v. variegatus'', ''M. v. loringi'', kaj ''M. v. banweoloensis''.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> La [[Etiopia abelmanĝulo]] (''M. lafresnayii'') antaŭe estis konsiderata [[samspecia]], sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IOC]] en 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref> Nun oni scias, ke ĝi estas eĉ aparta stirpo, estante pli proksime parenca al ''M. oreobates'' ol al ''M. variegatus''. == Habitato kaj distribuo == Blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en multaj centrafrikaj landoj kiel [[Angolo]], [[Zambio]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Niĝerio]] kaj [[Kameruno]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Ene de ĉi tiuj landoj, la blubrustaj abelmanĝuloj troviĝas en diversaj vivejoj, de kanaj lagobordoj ĝis la savanaj herbejoj limantaj la Kongan basenon.<ref name=":5">{{cite journal |first1=Brian K |last1=Schmidt |first2=William R |last2=Branch |year=2005 |title=Nests and eggs of the Black-headed Bee-eater (''Merops breweri'') in Gabon, with notes on other bee-eaters |journal=Ostrich |volume=76 |issue=1–2 |pages=80–81 |url=http://vertebrates.si.edu/birds/birds_pdfs/bks2.pdf |citeseerx=10.1.1.519.3038 }}</ref><ref name=":1" /> Ili estis registritaj ankaŭ ĉe [[marĉo]]j, herbejaj montetoflankoj kaj papirusbedoj. Tamen, ĉi tiu specio kutime asociiĝas kun malfermaj malsekaj vivejoj.<ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Membroj de la genro ''Merops'' havas dieton specialigitan pri [[himenopteroj]] kompare kun la cetero de Meropedoj.<ref name=":2" /> La dieto de la blubrustaj abelmanĝuloj konsistas el vasta gamo da insektaj specioj. Tamen, plejparto de la dieto konsistas el mielabelaj laboristoj, florabeloj kaj [[haliktedoj]]. La ceteron de ilia dieto kompletigas muŝoj, skaraboj, veraj cimoj, akridoj kaj papilioj.<ref name=":2" /> Blubrustaj abelmanĝuloj multe serĉas predon en paroj de sur ripozejo. En savanoj kaj arbaraj randoj oni povas trovi ilin ripozantajn en arbustoj atendante predon.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Ili atendas preterpasantan predon kaj poste horizontale ĉasas kaj kaptas sian predon en la aero.<ref name=":1" /> Malofte oni observis ilin plonĝantajn en malprofundajn akvojn por kapti malgrandajn fiŝojn.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Reproduktado === Blubrustaj abelmanĝuloj pariĝas je malsamaj tempoj de la jaro depende de ilia geografia loko. En la nordaj partoj de ilia teritorio, reproduktado okazas de februaro ĝis marto, oriente de oktobro ĝis decembro, sude de septembro ĝis oktobro kaj okcidente de aŭgusto ĝis septembro.<ref name=":1" /> Nestoj estas elfositaj en herbejaj montetoflankoj aŭ en eroziitaj lagobordoj. La nesto konsistas el tunelo, longa de 45 ĝis 75 cm, kiu kondukas al ovkamero, 17-70 x 18–22 cm. La ovoj estas tenataj en la nekovrita ovkamero dum la [[kovado]].<ref name=":1" /> Kvankam pluraj specioj de Meropedoj estas konataj pro kunlabora reproduktado, la blubrusta abelmanĝulo estas soleca monogama reproduktulo.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1474-919X.1972.tb02585.x |title=The Social Organisation of Bee-Eaters (Meropidae) and Co-Operative Breeding in Hot-Climate Birds |journal=Ibis |volume=114 |pages=1–14 |year=2008 |last1=Fry |first1=C. H. }}</ref> Pariĝanta paro produktas inter 2 kaj 3 ovojn. La gepatroj kaj iliaj idoj restas tre sociaj post kiam la idoj elflugis el la nesto. Ili eĉ povas esti trovitaj kune ĝis la komenco de la sekva [[reprodukta sezono]].<ref name=":2" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops variegatus}} * [https://www.hbw.com/ibc/sound/blue-breasted-bee-eater-merops-variegatus/greeting-call-birds-meeting-while-perched-long Fotaro de ripozantaj birdoj] {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] ewfxx51smu4bgyj3rmpdor5n59g613c 1 948320 9416152 2026-06-28T12:40:47Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9416152 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Aldono el la norvega. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:40, 28 jun. 2026 (UTC) 9nz077ut8piy6gnossowl5ezx6p81q2 1 948321 9416154 2026-06-28T12:50:04Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Estas bone ke aldone al la tekstoj estas la informkestoj, kiuj parte enprenas aŭtomate ligilojn pere de vikidatumaro. Ĉi tie en la teksto estis ruĝa ligilo, ke lia soldata rango estis [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas, ne mirigi se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed la informkesto malkaŝas ke laŭ ĝi li estis [[generalmajoro]] sen ligostreko, ka mirige, tiu vikipedia l..." 9416154 wikitext text/x-wiki Estas bone ke aldone al la tekstoj estas la informkestoj, kiuj parte enprenas aŭtomate ligilojn pere de vikidatumaro. Ĉi tie en la teksto estis ruĝa ligilo, ke lia soldata rango estis [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas, ne mirigi se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed la informkesto malkaŝas ke laŭ ĝi li estis [[generalmajoro]] sen ligostreko, ka mirige, tiu vikipedia ligilo ne estas ruĝa, kaj vere, esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas. La teksto kaj la erara ligilo estas ĉi tie ekde 2009, juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj melĝuste skribitaj titoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 28 jun. 2026 (UTC) 8omx0wv2al2cklkneln9f9003u4zrd8 0 948322 9416157 2026-06-28T12:55:00Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blubrusta abelmanĝulo]] 9416157 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blubrusta abelmanĝulo]] oybprm6t6ekbr2sac3bin2jkg0a6nvf 1 948323 9416159 2026-06-28T13:02:26Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste..." 9416159 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) rhe7qrd8fnk849aelzrzfo5woxolm1o 9416164 9416159 2026-06-28T13:09:30Z ThomasPusch 1869 9416164 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ pri la flanka ŝablono pri la historo de Ĉecenio, do pri la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumom Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch now2o2qbpvkz0e07xypj2lnjczd0l0f 9416165 9416164 2026-06-28T13:09:56Z ThomasPusch 1869 9416165 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ pri la flanka ŝablono pri la historo de Ĉecenio, do pri la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumon Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch klj7qmn3rzdkeu51tlrf56dt7uha8ts 9416166 9416165 2026-06-28T13:10:32Z ThomasPusch 1869 9416166 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ pri la flanka ŝablono pri la historo de Ĉecenio, do pri la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumon Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch 13:09, 28 jun. 2026 (UTC) c3bprbkjpdlnsvi4jgoqrg61lafkd4h 9416167 9416166 2026-06-28T13:11:13Z ThomasPusch 1869 9416167 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ por la flanka ŝablono por la historo de Ĉecenio, do por la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumon Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch 13:09, 28 jun. 2026 (UTC) d6hsm0aafv0vphn44s11vo2dffjfszp 9416168 9416167 2026-06-28T13:11:35Z ThomasPusch 1869 9416168 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ por la flanka ŝablono pri la historo de Ĉecenio, do por la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumon Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch 13:09, 28 jun. 2026 (UTC) a66mgcktniifidnb94qz8tw8tk7gzah 9416227 9416168 2026-06-28T14:13:25Z RG72 11847 9416227 wikitext text/x-wiki Ĉi tie en la teksto ekfarita en 2008, sed signife vastigita en 2017 kaj iom en 2019, estas multaj ruĝaj ligiloj, tio ne estas sekreto. Unu ruĝa ligilo estis, ke soldato havis la rangon [[general-majoro]] ... evidente esperanta teksto pri tiu soldata rango ankoraŭ ne ekzistas en 2026, ne mirige se oni konsideras ke inter la esperantistoj ne estas multaj soldatoj. Sed fakte esperanta teksto de titolo [[generalmajoro]] ekzistas, nur sen interna dividostreko. Juste estas konstati ke la teksto [[generalmajoro]] nur aldoniĝis en 2015, do en 2008 ankoraŭ ne eblis scii pri estonta vortumo de futura esperantlingva artikola ĝermo, sed dum 11 jaroj inter 2015 kaj 2026 neniu pridubis la strange ruĝan ligilon, kaj neniu demandis ĉu estus saĝe instali alidirektilon de [[general-majoro]] al [[generalmajoro]] aŭ ĉe pli bone estas tuj ripari la eraran ligon al ĝusta formo [[generalmajoro]]. Mi nun en 2026 demandas tiun demandon kaj mem respondas subjektive, ke laŭ mi pli bonas tuj uzi ĝustan vortumon. Simple la baza ideo estas ĉiam pridubi ruĝajn ligilojn, ĉar ofte ili simple estas laŭ detaloj malĝuste skribitaj titoloj. Sed la demando, en tiu ĉi teksto aparte al {{re|Goren|RG72}}, estas ĉu povas esti similaj miskomprenoj pri la aliaj ruĝaj ligiloj. Mi nun agas en tute alia temaro de Vikipedio kaj ne volas dis-er-igi mian energion, tial mi nun ne revizios ĉiujn ruĝajn ligilojn de la teksto, sed mi petus vin du fari tion, kiuj vi du estas la precipaj aŭtoroj... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:02, 28 jun. 2026 (UTC) :Kompreneble tiu peto ne nur validas por la teksto mem, sed ankaŭ por la flanka ŝablono pri la historo de Ĉecenio, do por la ligiloj [[Tajpo]], [[Tukĥumo]], eble [[Ĉeĉenio kaj Rusio]] (ankaŭ eblas lasi la vortumon Ĉeĉenio kaj [[Rusio]], kiel estas nun), [[Kaŭkaza milito]], [[Norda Kaŭkaza Imamato]], [[Tereka distrikto]], [[Montara Respubliko]] (1917—1919), [[Tereka Soveta Respubliko]] (1918—1919), [[Norda Kaŭkaza Soveta Respubliko]] (1918), [[Norda Kaŭkaza Emirato]] (1919-1920) kaj ankaŭ la multajn ruĝajn ligilojn poste... ThomasPusch 13:09, 28 jun. 2026 (UTC) La artikolo plenas je ruĝaj ligiloj, parte enigmaj (FSK?), parte simple eraraj (milicio), parte fantaziaj (ĥirurgia frapo), sed mi ne pretas okupiĝi pri ili nun, unue ĉar mi koncentriĝis nuntempe je mia Tjumena provinco kaj Siberio ĝenerale, due ĉar tiu ĉi artikolo estas komplete reverkenda pro sia komplete malneŭtrala, neenciklopedia enhavo, kies kreinto estas malkaŝa adoranto de ĉeĉenaj separistoj kaj islamistoj, feliĉe jam ekstermitaj fare de ĉeĉenoj mem, ĝuintaj islamistan "sendependecon" dum kelkaj jaroj. Mi faros tion poste, sed ne nun. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:13, 28 jun. 2026 (UTC) 85wlm4tzhejtwaexpc2vyf9xarsa4gx 0 948324 9416177 2026-06-28T13:15:59Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUC..." 9416177 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Ethiopian bee-eater is one of a group of African species that have sometimes been classified in a separate genus ''Mellitophagus'', distinguished by small size, rounded wingtips, lack of tail streamers, and non-colonial behaviour. The other species in this group are [[blue-breasted bee-eater]] ''M. variegatus'', [[cinnamon-chested bee-eater]] ''M. oreobates'', [[little bee-eater]] ''M. pusillus'', and sometimes also [[red-throated bee-eater]] ''M. bulocki'' and [[white-fronted bee-eater]] ''M. bullockoides'', though those last two appear less close to the others.<ref name="HBW"/> == Aspekto == At around 21&nbsp;cm long, it is slightly larger than blue-breasted bee-eater but similar in size to cinnamon-chested bee-eater, and generally similar to both in plumage. The feathers on the back and crown are olive-green, with russet-orange underparts. The throat is yellow, with a narrow white border. The chest has a dark blue band, broadest at the centre, just below the yellow throat. There is also a narrow blue band just above the bill and back to behind the eyes, above a broad black eyestripe. The tail is square-ended, lacking the long central pin feathers of many bee-eaters; it has olive-green central feathers, while the outer tail feathers have a yellow-orange basal half and a blackish distal half; all the tail feathers are narrowly tipped pale. In flight, a black stripe and additional russet feathers can be viewed beneath their back and along the underside of their wings. From above, the wing is olive-green on the covert feathers, with the flight feathers tawny-yellow with a broad black tips forming a black stripe along the back of the wings.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> ==Statuso== Though its species distribution is fairly well documented, very little information is known about the mating patterns of the Ethiopian bee-eater. Its habitat largely consists of places of medium to high humidity, where heavy rainfall persists throughout the year, mainly within the rainforests that make up a large portion of south-western Ethiopia and parts of Sudan.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Though the exact population size is unknown, its numbers remain stable, and there are no known threats of environmental conservation. Thus, the population trend of the species meets the criterion of being labeled [[Least Concern]] by the [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources]] (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> == Manĝado == The Ethiopian bee-eater is [[insectivorous]], and its diet largely consists of flying insects such as butterflies, dragonflies, moths, large beetles, and bees. The Ethiopian bee-eater primarily uses two hunting methods. It either darts swiftly between the shrubs and low branches of trees to seize insects, or descends at a slow, even pace from its roost, hovering in the air momentarily before snatching its prey.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] srnn3pebh49ekemsb0k60yy84rrn93p 9416180 9416177 2026-06-28T13:25:28Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9416180 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == At around 21&nbsp;cm long, it is slightly larger than blue-breasted bee-eater but similar in size to cinnamon-chested bee-eater, and generally similar to both in plumage. The feathers on the back and crown are olive-green, with russet-orange underparts. The throat is yellow, with a narrow white border. The chest has a dark blue band, broadest at the centre, just below the yellow throat. There is also a narrow blue band just above the bill and back to behind the eyes, above a broad black eyestripe. The tail is square-ended, lacking the long central pin feathers of many bee-eaters; it has olive-green central feathers, while the outer tail feathers have a yellow-orange basal half and a blackish distal half; all the tail feathers are narrowly tipped pale. In flight, a black stripe and additional russet feathers can be viewed beneath their back and along the underside of their wings. From above, the wing is olive-green on the covert feathers, with the flight feathers tawny-yellow with a broad black tips forming a black stripe along the back of the wings.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> ==Statuso== Though its species distribution is fairly well documented, very little information is known about the mating patterns of the Ethiopian bee-eater. Its habitat largely consists of places of medium to high humidity, where heavy rainfall persists throughout the year, mainly within the rainforests that make up a large portion of south-western Ethiopia and parts of Sudan.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Though the exact population size is unknown, its numbers remain stable, and there are no known threats of environmental conservation. Thus, the population trend of the species meets the criterion of being labeled [[Least Concern]] by the [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources]] (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> == Manĝado == The Ethiopian bee-eater is [[insectivorous]], and its diet largely consists of flying insects such as butterflies, dragonflies, moths, large beetles, and bees. The Ethiopian bee-eater primarily uses two hunting methods. It either darts swiftly between the shrubs and low branches of trees to seize insects, or descends at a slow, even pace from its roost, hovering in the air momentarily before snatching its prey.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] hktpj1fcydmixnmne10j66syrtyfrks 9416184 9416180 2026-06-28T13:28:28Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416184 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> ==Statuso== Though its species distribution is fairly well documented, very little information is known about the mating patterns of the Ethiopian bee-eater. Its habitat largely consists of places of medium to high humidity, where heavy rainfall persists throughout the year, mainly within the rainforests that make up a large portion of south-western Ethiopia and parts of Sudan.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Though the exact population size is unknown, its numbers remain stable, and there are no known threats of environmental conservation. Thus, the population trend of the species meets the criterion of being labeled [[Least Concern]] by the [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources]] (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> == Manĝado == The Ethiopian bee-eater is [[insectivorous]], and its diet largely consists of flying insects such as butterflies, dragonflies, moths, large beetles, and bees. The Ethiopian bee-eater primarily uses two hunting methods. It either darts swiftly between the shrubs and low branches of trees to seize insects, or descends at a slow, even pace from its roost, hovering in the air momentarily before snatching its prey.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] h2mx5qsirclgct0xutlhxlrr3p0hbsy 9416186 9416184 2026-06-28T13:31:21Z Kani 670 /* Statuso */ 9416186 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> ==Statuso== Kvankam ĝia speciodistribuo estas sufiĉe bone dokumentita, tre malmulte da informoj estas konataj pri la pariĝaj padronoj de la etiopa abelmanĝulo. Ĝia vivejo plejparte konsistas el lokoj kun meza ĝis alta humideco, kie peza pluvokvanto daŭras tutjare, ĉefe ene de la pluvarbaroj kiuj konsistigas grandan parton de sudokcidenta Etiopio kaj partoj de Sudano.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Kvankam la preciza populacigrandeco estas nekonata, ĝia nombro restas stabila, kaj ne ekzistas konataj minacoj al media konservado. Tiel, la populacitendenco de la specio plenumas la kriterion esti etikedita kiel [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] kaj Naturaj Rimedoj (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> == Manĝado == The Ethiopian bee-eater is [[insectivorous]], and its diet largely consists of flying insects such as butterflies, dragonflies, moths, large beetles, and bees. The Ethiopian bee-eater primarily uses two hunting methods. It either darts swiftly between the shrubs and low branches of trees to seize insects, or descends at a slow, even pace from its roost, hovering in the air momentarily before snatching its prey.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] dauyippkjha8fp7xajf3m3l6wj3pewt 9416190 9416186 2026-06-28T13:35:33Z Kani 670 /* Manĝado */ 9416190 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> ==Statuso== Kvankam ĝia speciodistribuo estas sufiĉe bone dokumentita, tre malmulte da informoj estas konataj pri la pariĝaj padronoj de la etiopa abelmanĝulo. Ĝia vivejo plejparte konsistas el lokoj kun meza ĝis alta humideco, kie peza pluvokvanto daŭras tutjare, ĉefe ene de la pluvarbaroj kiuj konsistigas grandan parton de sudokcidenta Etiopio kaj partoj de Sudano.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Kvankam la preciza populacigrandeco estas nekonata, ĝia nombro restas stabila, kaj ne ekzistas konataj minacoj al media konservado. Tiel, la populacitendenco de la specio plenumas la kriterion esti etikedita kiel [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] kaj Naturaj Rimedoj (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> == Manĝado == La etiopia abelmanĝulo estas insektovora, kaj ĝia dieto plejparte konsistas el flugantaj insektoj kiel papilioj, libeloj, tineoj, grandaj skaraboj kaj abeloj. La etiopia abelmanĝulo ĉefe uzas du ĉasmetodojn. Ĝi aŭ rapide saltas inter la arbustojn kaj malaltajn branĉojn de arboj por kapti insektojn, aŭ malsupreniras malrapide, egale de sia ripozejo, ŝvebante en la aero momente antaŭ ol kapti sian predon.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] pq0zbmeeq8lb9pesab2fsnt2krzfk7a 9416193 9416190 2026-06-28T13:37:05Z Kani 670 9416193 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> == Manĝado == La etiopia abelmanĝulo estas insektovora, kaj ĝia dieto plejparte konsistas el flugantaj insektoj kiel papilioj, libeloj, tineoj, grandaj skaraboj kaj abeloj. La etiopia abelmanĝulo ĉefe uzas du ĉasmetodojn. Ĝi aŭ rapide saltas inter la arbustojn kaj malaltajn branĉojn de arboj por kapti insektojn, aŭ malsupreniras malrapide, egale de sia ripozejo, ŝvebante en la aero momente antaŭ ol kapti sian predon.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Statuso== Kvankam ĝia speciodistribuo estas sufiĉe bone dokumentita, tre malmulte da informoj estas konataj pri la pariĝaj padronoj de la etiopa abelmanĝulo. Ĝia vivejo plejparte konsistas el lokoj kun meza ĝis alta humideco, kie peza pluvokvanto daŭras tutjare, ĉefe ene de la pluvarbaroj kiuj konsistigas grandan parton de sudokcidenta Etiopio kaj partoj de Sudano.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Kvankam la preciza populacigrandeco estas nekonata, ĝia nombro restas stabila, kaj ne ekzistas konataj minacoj al media konservado. Tiel, la populacitendenco de la specio plenumas la kriterion esti etikedita kiel [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] kaj Naturaj Rimedoj (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] cq09ig3bzy0xrzw9rr0i9bzwkbz7hw2 9416407 9416193 2026-06-28T19:36:40Z Kani 670 9416407 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> == Manĝado == La etiopia abelmanĝulo estas insektovora, kaj ĝia dieto plejparte konsistas el flugantaj insektoj kiel papilioj, libeloj, tineoj, grandaj skaraboj kaj abeloj. La etiopia abelmanĝulo ĉefe uzas du ĉasmetodojn. Ĝi aŭ rapide saltas inter la arbustojn kaj malaltajn branĉojn de arboj por kapti insektojn, aŭ malsupreniras malrapide, egale de sia ripozejo, ŝvebante en la aero momente antaŭ ol kapti sian predon.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Statuso== Kvankam ĝia speciodistribuo estas sufiĉe bone dokumentita, tre malmulte da informoj estas konataj pri la pariĝaj padronoj de la etiopa abelmanĝulo. Ĝia vivejo plejparte konsistas el lokoj kun meza ĝis alta humideco, kie peza pluvokvanto daŭras tutjare, ĉefe ene de la pluvarbaroj kiuj konsistigas grandan parton de sudokcidenta Etiopio kaj partoj de Sudano.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Kvankam la preciza populacigrandeco estas nekonata, ĝia nombro restas stabila, kaj ne ekzistas konataj minacoj al media konservado. Tiel, la populacitendenco de la specio plenumas la kriterion esti etikedita kiel [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] kaj Naturaj Rimedoj (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 0pc1icklupbg3binh78q057kug1vtbn 9416521 9416407 2026-06-28T22:33:07Z Kani 670 9416521 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Etiopia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Ethiopian Bee-eater (cropped).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Etiopia abelmanĝulo''' ''M. lafresnayii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Merops lafresnayii'' |article-number=e.T61627085A263643029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61627085A263643029.en}}</ref> |dunomo = ''Merops lafresnayii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Félix Édouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]], 1843) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Etiopia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]] kaj [[Sudano]]. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de ĉu la [[Blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'' ĉu de la [[Cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', el kiuj ĝi estas [[Alopatria speciiĝo|alopatria]] kun aparta distribuado.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-18|language=en-US}}</ref><ref name="HBW">{{cite book |last1=Hoyo |first1=Josep del |last2=Elliott |first2=Andrew |title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |publication-place=Barcelona |date=2001 |isbn=84-87334-30X |volume=6 |pages=330–332}}</ref> La Etiopia abelmanĝulo estas birdo de malfermaj montaj arbaroj (inkluzive de kafo- kaj eŭkalipto-plantejoj), trovebla je 1.000–3.200 metroj da altitudo, ofte sur krutaj deklivoj, sed ankaŭ sur pli ebena tereno sur la [[Etiopaj Altaĵoj]]. Kiel siaj du parencoj, ĝi kutime estas sola aŭ en paroj, ne sociema kiel multaj aliaj abelmanĝuloj. Ĝi ripozas sur branĉo en la [[kanopeo]] apud vojetoj kaj maldensejoj kaj plonĝas malsupren sur malgrandajn papiliojn, abelojn kaj aliajn insektojn antaŭ ol reveni al sia originala aŭ alia ripozejo.<ref name="HBW"/> ==Taksonomio== Etiopia abelmanĝulo estas unu el grupo de afrikaj specioj, kiuj foje estis klasifikitaj en aparta genro ''Mellitophagus'', distingitaj per malgrandeco, rondetaj flugilpintoj, manko de longegaj vostoplumoj, kaj nekolonia konduto. La aliaj specioj en ĉi tiu grupo estas [[blubrusta abelmanĝulo]] ''M. variegatus'', [[cinambrusta abelmanĝulo]] ''M. oreobates'', [[nana abelmanĝulo]] ''M. pusillus'', kaj foje ankaŭ [[ruĝgorĝa abelmanĝulo]] ''M. bulocki'' kaj [[blankfrunta abelmanĝulo]] ''M. bullockoides'', kvankam tiuj lastaj du ŝajnas malpli similaj al la aliaj.<ref name="HBW"/> == Aspekto == Kun longo de ĉirkaŭ 21 cm, ĝi estas iomete pli granda ol la blubrusta abelmanĝulo, sed similgranda kiel la cinambrusta abelmanĝulo, kaj ĝenerale similas al ambaŭ laŭ plumaro. La plumoj de la dorso kaj krono estas olivverdaj, dum la subaj partoj estas ruĝbrun-oranĝaj. La gorĝo estas flava, kun mallarĝa blanka bordo. La brusto havas malhelbluan strion – plej larĝan ĉe la centro – tuj sub la flava gorĝo. Ekzistas ankaŭ mallarĝa blua strio tuj super la beko, etendiĝanta malantaŭen ĝis malantaŭ la okuloj, super larĝa nigra okustrio. La vosto havas kvadratan finon; mankas al ĝi la longaj centraj vostoplumoj tipaj por multaj abelmanĝuloj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas olivecverdaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas flav-oranĝan bazan duonon kaj nigrecan distan duonon; ĉiuj vostoplumoj havas mallarĝajn helajn pintojn. Dumfluge, oni povas vidi nigran strion kaj pliajn ruĝbrunajn plumojn sub la dorso kaj laŭ la malsupra flanko de la flugiloj. Vidata de supre, la flugilo estas olivecverda ĉe la kovroplumoj, dum la flugoplumoj estas brunflavaj kun larĝaj nigraj pintoj, kiuj formas nigran strion laŭ la malantaŭa bordo de la flugiloj.<ref name="HBW"/><ref name=":0" /> == Manĝado == La etiopia abelmanĝulo estas insektovora, kaj ĝia dieto plejparte konsistas el flugantaj insektoj kiel papilioj, libeloj, tineoj, grandaj skaraboj kaj abeloj. La etiopia abelmanĝulo ĉefe uzas du ĉasmetodojn. Ĝi aŭ rapide saltas inter la arbustojn kaj malaltajn branĉojn de arboj por kapti insektojn, aŭ malsupreniras malrapide, egale de sia ripozejo, ŝvebante en la aero momente antaŭ ol kapti sian predon.<ref>{{Cite journal |last1=Kirwan |first1=Guy M. |last2=Fry |first2=Hilary |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |date=2022 |title=Ethiopian Bee-eater (Merops lafresnayii), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bubbee2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bubbee2.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Statuso== Kvankam ĝia speciodistribuo estas sufiĉe bone dokumentita, tre malmulte da informoj estas konataj pri la pariĝaj padronoj de la etiopa abelmanĝulo. Ĝia vivejo plejparte konsistas el lokoj kun meza ĝis alta humideco, kie peza pluvokvanto daŭras tutjare, ĉefe ene de la pluvarbaroj kiuj konsistigas grandan parton de sudokcidenta Etiopio kaj partoj de Sudano.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/bubbee2 |access-date=2023-10-20 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Kvankam la preciza populacigrandeco estas nekonata, ĝia nombro restas stabila, kaj ne ekzistas konataj minacoj al media konservado. Tiel, la populacitendenco de la specio plenumas la kriterion esti etikedita kiel [[Malplej Zorgiga]] fare de la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] kaj Naturaj Rimedoj (IUCN).<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Bee-eater (''Merops lafresnayii'') - BirdLife species factsheet |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ethiopian-bee-eater-merops-lafresnayii |access-date=2023-10-20 |website=datazone.birdlife.org}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops lafresnayii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] l80hbpktx7484rb6srt1t4m1rmfx4zd 0 948325 9416178 2026-06-28T13:17:46Z Kani 670 Alidirektigis al [[Etiopia abelmanĝulo]] 9416178 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Etiopia abelmanĝulo]] rcq64sjisu9592nny25c3jl5e5hdp5v 0 948326 9416179 2026-06-28T13:22:31Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj kaj 1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSPAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Li estis mortigita fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la Nokto de lo..." 9416179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj kaj 1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSPAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Li estis mortigita fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] h5xerg4v36y3sjvszv698x9ec258iy7 9416187 9416179 2026-06-28T13:31:37Z ThomasPusch 1869 9416187 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj kaj 1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Li estis mortigita fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] e0vdbb8vfr7xq69vqxucjvg729x48v2 9416189 9416187 2026-06-28T13:35:25Z ThomasPusch 1869 9416189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ferdinand von Bredow''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Li estis mortigita fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] djfd5oe4w5x72x4vdta8yvmdx9huoxy 9416192 9416189 2026-06-28T13:35:57Z ThomasPusch 1869 9416192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Li estis mortigita fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] dum la [[Nokto de longaj tranĉiloj]], en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] rr2jl8vbw4z465o7e6r2sx3rs40u1ff 9416196 9416192 2026-06-28T13:42:11Z ThomasPusch 1869 9416196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon finde de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] hmawm4gbbh3kj2qeabiydwt9rs4b48z 9416198 9416196 2026-06-28T13:42:40Z ThomasPusch 1869 9416198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] m5pctk2fem5ht6y4odk2lebrsybf8lu 9416281 9416198 2026-06-28T15:26:11Z ThomasPusch 1869 9416281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 9-an de septembro 1887 en [[Hagen]], [[Vestfalio]]. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] e76r9qr1bui5yrfjpxiu4e77uyh27vq 9416351 9416281 2026-06-28T18:02:48Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 9-an de septembro 1887 en [[Hagen]], [[Vestfalio]]. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Detten, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] tc8qan6kcvuaa10prymtc38wbx7yr7z 10 948327 9416181 2026-06-28T13:27:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * Kuno Kampha..." 9416181 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans Koch]] * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|nokto de longaj tranĉiloj]] [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] oyts5d24bhjd8e9nvorszaw9d61j4ml 9416183 9416181 2026-06-28T13:28:04Z ThomasPusch 1869 9416183 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |bodyclass = hlist |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans Koch]] * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|nokto de longaj tranĉiloj]] [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] mkiyl88srpl8axuo1zfr0xoage28ur2 9416185 9416183 2026-06-28T13:30:22Z ThomasPusch 1869 9416185 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] &nbsp; viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 &nbsp; [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |bodyclass = hlist |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans Koch]] * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|nokto de longaj tranĉiloj]] [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] b1u5e0z27kkisqoifbkpdb97zneji9l 9416208 9416185 2026-06-28T13:50:36Z ThomasPusch 1869 NE estis la esperantisto Hans Koch 9416208 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] &nbsp; viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 &nbsp; [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |bodyclass = hlist |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] * [[Hans-Karl Koch]] * [[Fritz von Krausser]] * [[Adalbert Probst]] * [[Hans Ramshorn]] * [[Ernst Röhm]] * [[Paul Röhrbein]] * [[Alfons Sack]] * [[Elisabeth von Schleicher]] * [[Kurt von Schleicher]] * [[Willi Schmid]] * [[Ludwig Schmitt]] * [[August Schneidhuber]] * [[Johann Konrad Schragmüller]] * [[Emil Sembach]] * Patro [[Bernhard Stempfle]] * [[Gregor Strasser]] * [[Gerd Voß]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|nokto de longaj tranĉiloj]] [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] pu2cr2wnowx82hzcx0hwu28pe3t515q 9416305 9416208 2026-06-28T16:06:17Z ThomasPusch 1869 9416305 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Sig runes.svg|30ra|emblemo de la murda skvadrono SS]] |titolo= [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] &nbsp; viktimoj de la [[nazioj|nazia]] [[nokto de longaj tranĉiloj]] en somero 1934 &nbsp; [[dosiero:Sig runes.svg|10ra]] |nomo = viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj |bodyclass = hlist |listo1= * [[Ferdinand von Bredow]] * [[Georg von Detten]] * [[Karl Ernst]] * [[Fritz Gerlich]] * [[Alexander Glaser]] * [[Hans Hayn]] * [[Edmund Heines]] * [[Peter von Heydebreck]] * [[Edgar Julius Jung]] * [[Gustav Ritter von Kahr]] * [[Kuno Kamphausen]] * [[Eugen von Kessel]] * [[Erich Klausener]] <!--* Hans-Karl Koch * Fritz von Krausser * Adalbert Probst * Hans Ramshorn--> * [[Ernst Röhm]] <!--* Paul Röhrbein * Alfons Sack * Elisabeth von Schleicher--> * [[Kurt von Schleicher]] <!--* Willi Schmid * Ludwig Schmitt * August Schneidhuber * Johann Konrad Schragmüller * Emil Sembach * Patro Bernhard Stempfle--> * [[Gregor Strasser]] <!--* Gerd Voß--> }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|nokto de longaj tranĉiloj]] [[Kategorio:Nazia Germanio| ]] ccnoe9i3acl6lypttj61960yf221rph 0 948328 9416209 2026-06-28T13:52:43Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kessel, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] a5xufdu9hckpll0rkwtrsgqqfgdxx1z 9416210 9416209 2026-06-28T13:56:58Z ThomasPusch 1869 9416210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano de la [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten naskiĝis la 29-an de oktobro 1890 en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Li ekde 1933 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj iĝis membro de la nazia milica unuo [[Sturmabteilung]] (SA). Eugen von Kessel estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kessel, E}} [[Kategorio:Nazia Germanio]] k5n24jc1md0shq9uv8qnfg8fp7q13lp 9416212 9416210 2026-06-28T13:57:44Z ThomasPusch 1869 9416212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano de la [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Sinjoro von Kessel naskiĝis la 29-an de oktobro 1890 en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Li ekde 1933 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj iĝis membro de la nazia milica unuo [[Sturmabteilung]] (SA). Eugen von Kessel estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kessel, E}} [[Kategorio:Nazia Germanio]] h4zrqs9zz7lapayx5ldy8m0wxf9g746 9416213 9416212 2026-06-28T13:58:08Z ThomasPusch 1869 9416213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano de la [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Sinjoro von Kessel naskiĝis la 29-an de oktobro 1890 en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Li ekde 1933 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj iĝis membro de la nazia milica unuo [[Sturmabteilung]] (SA). Eugen von Kessel estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kessel, E}} [[Kategorio:Nazia Germanio]] jxiv2za1ov59935gpha983qj79m0lbw 9416366 9416213 2026-06-28T18:11:54Z ThomasPusch 1869 9416366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano de la [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Sinjoro von Kessel naskiĝis la 29-an de oktobro 1890 en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Li ekde 1933 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj iĝis membro de la nazia milica unuo [[Sturmabteilung]] (SA). Eugen von Kessel estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kessel, E}} [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 96erzkjuhsblslwfs0hi5cn0gofgbt7 0 948329 9416211 2026-06-28T13:57:36Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[File:Lena Schätte beim Bachmannpreis 2026.jpg|thumb|Lena Schätte en Klagenfurt 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwar..." 9416211 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte beim Bachmannpreis 2026.jpg|thumb|Lena Schätte en Klagenfurt 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo..<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe Guglolibroj</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la Ruhr-regiono.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la Berlina Senato akj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] 4q261tke9louitj9a8dfcug87d31090 9416219 9416211 2026-06-28T14:03:17Z Tirolischleioans 254019 9416219 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo..<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe Guglolibroj</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la Ruhr-regiono.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la Berlina Senato akj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] 2u0yq5bqa1q52v4was6h2nq2lo3nc1i 9416223 9416219 2026-06-28T14:05:29Z Tirolischleioans 254019 9416223 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo..<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe Guglolibroj</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la Ruhr-regiono.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la Berlina Senato akj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] g6u2uelhedyd76iwupu88oxfllk538f 9416224 9416223 2026-06-28T14:06:16Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco */ 9416224 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo..<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe Guglolibroj</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la Ruhr-regiono.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la Berlina Senato akj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 7ctoow5mp2vpenx1jy7ein5ghx7toin 9416225 9416224 2026-06-28T14:06:53Z Tirolischleioans 254019 9416225 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo..<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe Guglolibroj</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la Ruhr-regiono.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la Berlina Senato akj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 4hcdlesm2jca2kcqnb9zuqwapp49v39 9416252 9416225 2026-06-28T14:50:21Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9416252 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝis por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] i0vw8yb76lgwmvwi5mwnti4kgoip4ye 9416253 9416252 2026-06-28T14:50:39Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9416253 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleskeca kaj inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula. <ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi reicevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 31npu8oiw9v8zx0yxfc33jt06qce6ap 9416254 9416253 2026-06-28T14:51:33Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco */ 9416254 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon en Lepsiko. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] e4ok23esubahvzwpdzw8jeth8fyci5x 9416255 9416254 2026-06-28T14:52:46Z Tirolischleioans 254019 9416255 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut]] en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] m1j432z8yspcu4vvhw8tb657zvrycrg 9416257 9416255 2026-06-28T14:53:04Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9416257 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 35t29o4li8xjk6dy8nfdnu0gr5j93xp 9416259 9416257 2026-06-28T14:54:34Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco */ 9416259 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] hxuivheni6a5t00ju6sx6lz8mu5jogu 9416261 9416259 2026-06-28T14:56:42Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9416261 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] n3gw3qsam2gnzmm0kjaag98j689i5h0 9416276 9416261 2026-06-28T15:23:36Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9416276 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de´ </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] gcw6vlfj687mfuywdl2js9twrg5b20z 9416277 9416276 2026-06-28T15:24:28Z Tirolischleioans 254019 9416277 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] h1gguy5ok34thspfwjc1pe4reswo8eu 9416282 9416277 2026-06-28T15:26:45Z Tirolischleioans 254019 9416282 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] ldrfwgyepun24acazxomwrl7g0bfkbw 9416283 9416282 2026-06-28T15:26:55Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9416283 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]]. En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] p344p9br4hqspbve88ak1ej0y9v2odk 9416284 9416283 2026-06-28T15:27:51Z Tirolischleioans 254019 9416284 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]] (DLL). En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la festivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] qdtx2e4p95x91psnvkm2sk4uinfmj4k 9416286 9416284 2026-06-28T15:30:35Z Tirolischleioans 254019 9416286 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]] (DLL). En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la kulturfestivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] gzs330vxkqzteta2q77j2k5pwd96d1j 9416287 9416286 2026-06-28T15:32:05Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9416287 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prosaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]] (DLL). En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la kulturfestivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Flegistoj]] 1622093vlgh1mocrpof3ewfby7kdjrs 9416350 9416287 2026-06-28T18:02:47Z Tirolischleioans 254019 9416350 wikitext text/x-wiki [[File:Lena Schätte - Bachmannpreis 2026 02.jpg|thumb|Lena Schätte en Klaŭdiforumo, 2026]] '''Lena SCHÄTTE''' (naskiĝinta la {{daton|25|10|1993}} en [[Lüdenscheid]]) estas [[germanio|germana]] verkistino.<ref>[https://www.literaturport.de/lexikon/lena-schaette/ "Lena Schätte – Autorenlexikon"] - ĉe: ''Literaturport.de'' </ref> Konatigis ŝin la romano ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters''.<ref>[https://www.fischerverlage.de/buch/lena-schaette-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-9783103976571 "Das Schwarz an den Händen meines Vaters – Roman"] - S. Fischer Verlag</ref> Por la prozaĵo ''Schnapstage'' oni aljuĝis al ŝi en 2024 la premion ''W.-G.-Sebald-Literaturpreis''.<ref>[https://www.sebald-gesellschaft.de/lena-schaette-erhaelt-den-w-g-sebald-literaturpreis-2024/ "Lena Schätte erhält den W.-G.-Sebald-Literaturpreis 2024"] - ĉe: ''sebald-gesellschaft.de,'' 17.7.2024</ref> En 2026 ŝi ricevis la [[Ingeborg-Bachmann-premio]]n. == Vivo == En 2014 ŝi publikigis la unuan verkon ''Ruhrpottliebe'' ĉe Marlon-eldonejo.<ref>[https://books.google.com/books/about/Ruhrpottliebe.html?id=IVtkEAAAQBAJ "Ruhrpottliebe: Roman"] - bibliografiaj detaloj, ĉe: ''Guglolibroj''</ref> Paralele laboris ŝi plurajn jarojn kiel psikiatria vartistino en la [[Ruhr-regiono]].<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/lena-schaette-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-treffen-rezension-li.3209222 "Wir sind halt nicht wie die anderen"] - ĉe: ''SZ,'' 14.3.2025</ref> En 2020 ŝi ekstudis literatoradon je ''Deutsches Literaturinstitut'' en [[Lepsiko]] (DLL). En 2023 estis ŝi gasto de la Berlina Literatura Kolokvio, ricevis restadan stipendion de la [[senato de Berlino]] kaj verkis en la redakcio de la antologiprojekto ''Tippgemeinschaft''.<ref>[https://lcb.de/gaeste/lena-schaette/ "Lena Schätte – Zu Gast im LCB"] - ĉe: ''lcb.de,'' 24.10.2023</ref> Hodiaŭ ŝi engaĝiĝas por droguloj en Lüdenscheid ne interrompante la verkadon. Ŝi vivas en [[Altenahr]]. == Graveco == Ŝia premieraĵo ''Ruhrpottliebe'' (2014) estas adoleska-inicada romano. La verko ''Das Schwarz an den Händen meines Vaters'' (2025) rakontas memfikcie pri la kreskado en laborista familio apud patro drinkula.<ref>[https://www.deutschlandfunkkultur.de/keine-ruhrgebietsromantik-ueber-das-aufwachsen-mit-einem-alkoholkranken-vater-100.html "Keine Ruhrgebietsromantik: Über das Aufwachsen mit einem alkoholkranken Vater"] - ĉe: ''deutschlandfunkkultur.de,'' 23.4.2025</ref> Ĉi libro ĝuis recenzojn en diversaj superregionaj mediatoj, ekz. ''Süddeutsche Zeitung'', ''Deutschlandfunk'' kaj ''Frankfurter Allgemeinen Zeitung''.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/literatur/lena-schaettes-das-schwarz-an-den-haenden-meines-vaters-110367730.html "Wenn die Sätze im Buch wie Blaulicht blinken"] - ĉe: ''FAZ,'' 5.4.2025</ref> La verko kandidatis por la premio ''Deutscher Buchpreis'' en 2025.<ref>Julia Hubernagel: [https://taz.de/Longlist-des-Deutschen-Buchpreises/!6108225/ "Longlist des Deutschen Buchpreises: Ausschlag nach Osten"] - ĉe: ''TAZ,'' 19.8.2025</ref> Por eltiraĵo de ĝi (ĉapitro ''Schnapstage'') ŝi ricevis jam en 2024 la ''Sebald-literaturpremion''.<ref>[https://www.allgaeuer-zeitung.de/immenstadt/w-g-sebald-literaturpreis-lena-schaette-erhaelt-auszeichnung-in-sonthofen-110338479 "Ein Text voller Wucht über die Sucht: W.-G.-Sebald-Literaturpreis in Sonthofen verliehen"] - ĉe: ''Allgäuer Zeitung,'' 30.6.2025</ref> En 2025 Schätte stipendiulis je ''Stutgarta Verkista Domo''.<ref>[https://www.stuttgarter-schriftstellerhaus.de/stipendien-2025-vergeben/ "Stipendien 2025 vergeben"] - ĉe: ''Stuttgarter Schriftstellerhaus,'' 22.1.2025</ref> En 2026 estis ŝi urba verkisto [[erfurto|erfurta]].<ref>[https://web.archive.org/web/20251219171246/https://www.erfurt.de/ef/de/service/aktuelles/pm/2025/153031.html "Lena Schätte ist neue Erfurter Stadtschreiberin 2026"] - ĉe: ''erfurt.de,''15.12.2025</ref> Laŭ invito de la svisa ĵuriano [[Thomas Strässle]] ŝi partoprenis ĉe la Bachmann-konkurso en [[Klagenfurt|Klaŭdiforumo]] en 2026, kie ŝi venkis por ŝi teksto ''Was wir tragen''; krome ricevis ŝi la aŭdantaran premion de ''BKS-Bank'' kaj invitiĝis iĝi oficiala verkisto por la kulturfestivalo ''Carinthischer Sommer''.<ref>[https://bachmannpreis.orf.at/stories/3360282/ "Bachmannpreis 2026 für Lena Schätte"] - ĉe: ''orf.at,'' 28.6.2026</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Lena Schätte}} * {{DNB-Portal|1069680214}} *[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/lena-schaette-ingeborg-bachmann-preis-,stadtschreiberin-erfurt-kultur-news-100.html "Erfurter Stadtschreiberin gewinnt Ingeborg-Bachmann-Preis"] - ĉe: ''MDR.de'' == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Schatte, Lena}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1993]] [[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[kategorio:Flegistoj]] pk7emwrr1fabfv7xcgdd4hqc1r4s6qi 0 948330 9416215 2026-06-28T13:58:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kamphausen, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] l8r4zt5rwnswu28jvnr89qnwp7f9ota 9416226 9416215 2026-06-28T14:09:07Z ThomasPusch 1869 9416226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 27-an de novembro 1900 en [[Krefeld]], studis arkitekturon en la [[teknologia universitato Darmstadt]] kaj en la studaj jaroj aparte engagviĝis en katolikaj studentaj unuiĝoj. Post la finstudo li laboris kiel arkitekto kaj kiel ŝtatoficisto en la germanlingva provinco [[prusia Silezio]], aparte en [[Waldenburg]]. Kuno Kamphausen ne estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], sed simple hazarde ne donis konstrupermeson al nazia funkciulo. Tial li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de junio 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj, sed evidente ankaŭ lokaj nazioj uzis la kampanjon por privataj venĝoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kamphausen, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] bex1n4bk22pglfrg681ydit4sdixj3s 9416364 9416226 2026-06-28T18:11:04Z ThomasPusch 1869 9416364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 27-an de novembro 1900 en [[Krefeld]], studis arkitekturon en la [[teknologia universitato Darmstadt]] kaj en la studaj jaroj aparte engagviĝis en katolikaj studentaj unuiĝoj. Post la finstudo li laboris kiel arkitekto kaj kiel ŝtatoficisto en la germanlingva provinco [[prusia Silezio]], aparte en [[Waldenburg]]. Kuno Kamphausen ne estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], sed simple hazarde ne donis konstrupermeson al nazia funkciulo. Tial li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de junio 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj, sed evidente ankaŭ lokaj nazioj uzis la kampanjon por privataj venĝoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kamphausen, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 9pgr4e00xyum7dla5p1ony2p0v3hng5 0 948331 9416216 2026-06-28T13:58:50Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kahr, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 017e4fntk79ab2iz7vgkagn9996bp4f 9416230 9416216 2026-06-28T14:17:51Z ThomasPusch 1869 9416230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|dekstrema]] politikisto, juĝisto, advokato, ministro kaj ĉefministro de [[Bavario]] aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 29-an de novembro 1862 en [[Weißenburg]], [[Bavario]] kaj ĉiam agadis en la regiona, bavara politiko. Gustav Ritter von Kahr ne estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], sed tamen en la 1920-aj jaroj laŭ nunaj historiisto subtenis la fortiĝon de [[dekstra ekstremismo]] en Germanio. Li estis mortigita en la [[koncentrejo Dachau]] la 30-an de junio 1934, probable fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de junio 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kahr, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] omw19fop8t3clgu1xgai9hs08lumkf4 9416363 9416230 2026-06-28T18:10:51Z ThomasPusch 1869 9416363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|dekstrema]] politikisto, juĝisto, advokato, ministro kaj ĉefministro de [[Bavario]] aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 29-an de novembro 1862 en [[Weißenburg]], [[Bavario]] kaj ĉiam agadis en la regiona, bavara politiko. Gustav Ritter von Kahr ne estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], sed tamen en la 1920-aj jaroj laŭ nunaj historiisto subtenis la fortiĝon de [[dekstra ekstremismo]] en Germanio. Li estis mortigita en la [[koncentrejo Dachau]] la 30-an de junio 1934, probable fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de junio 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Kahr, G}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 0xv0xfekk34agmyhfx2zrzinfpqqo6x 0 948332 9416217 2026-06-28T13:59:49Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 5h0h5jsblrqlmc80nkb8wf6voahq4mn 9416231 9416217 2026-06-28T14:22:55Z ThomasPusch 1869 9416231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis 6-an de marto 1894 en Ludwigshafen kaj fakte ekzekutiĝis 40-jaraĝa la 1-an de julio 1934 en la [[koncentrejo Oranienburg]]. Edgar Julius Jung neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] rbz1sszhrksomkfw36xdhjekpu6ryvm 9416232 9416231 2026-06-28T14:24:53Z ThomasPusch 1869 9416232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 6-an de marto 1894 en Ludwigshafen kaj fakte ekzekutiĝis 40-jaraĝa la 1-an de julio 1934 en la [[koncentrejo Oranienburg]]. Edgar Julius Jung neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] lbrtzm44crouv7zjtksfy9fyp5ylu0b 9416233 9416232 2026-06-28T14:28:02Z ThomasPusch 1869 9416233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 6-an de marto 1894 en Ludwigshafen kaj fakte ekzekutiĝis 40-jaraĝa la 1-an de julio 1934 aŭ en la centralo de la nazia sekreta polico [[Gestapo]] en [[Berlino]] aŭ en respektive en arbaro apud la proksima nazia [[koncentrejo Oranienburg]]. Edgar Julius Jung neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] d94gbinr3a1y3dowkwytd3svats95x3 9416362 9416233 2026-06-28T18:10:41Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 6-an de marto 1894 en Ludwigshafen kaj fakte ekzekutiĝis 40-jaraĝa la 1-an de julio 1934 aŭ en la centralo de la nazia sekreta polico [[Gestapo]] en [[Berlino]] aŭ en respektive en arbaro apud la proksima nazia [[koncentrejo Oranienburg]]. Edgar Julius Jung neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] c7wl0ok4n0r6ufptrbdei4lru8asrkd 9416386 9416362 2026-06-28T19:14:25Z ThomasPusch 1869 9416386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 6-an de marto 1894 en Ludwigshafen kaj fakte ekzekutiĝis 40-jaraĝa la 1-an de julio 1934 aŭ en la centralo de la nazia sekreta polico [[Gestapo]] en [[Berlino]] aŭ en la proksima nazia [[koncentrejo Oranienburg]] respektive eble en arbaro apuda. Edgar Julius Jung neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Jung, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] nlzpzf8sqokc62iksxaazfgsd7qk0lv 0 948333 9416235 2026-06-28T14:28:53Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] n8r511mm0y4xowpj1ah2pma1a1ur36q 9416248 9416235 2026-06-28T14:43:00Z ThomasPusch 1869 9416248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 8q0bt3wln6frv78s41rbm5bul19ctm7 9416262 9416248 2026-06-28T14:57:06Z ThomasPusch 1869 9416262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1889 en [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], marhavena urbo de la Germana Regno, kaj fakte estis ekzekutita 45-jaraĝa la 1-an de januaro 1934 en Munkeno. Ekde 1925, kiam la partio repermesiĝis, li estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj krome estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 8m4eh67pde0qum52vqullyf115716jf 9416265 9416262 2026-06-28T14:59:23Z ThomasPusch 1869 9416265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1889 en [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], marhavena urbo de la Germana Regno, kaj fakte estis ekzekutita 45-jaraĝa la 1-an de januaro 1934 en Munkeno. Ekde 1925, kiam la partio repermesiĝis, li estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj krome estis membro de la nazia milico [[Sturmabteilung]] (SA) kaj ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] j6840pd6bhukpvo3lfr4ru1ne64irsh 9416267 9416265 2026-06-28T15:00:01Z ThomasPusch 1869 9416267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1889 en [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], marhavena urbo de la Germana Regno, kaj fakte estis ekzekutita 45-jaraĝa la 1-an de januaro 1934 en Munkeno. Ekde 1925, kiam la partio repermesiĝis, li estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj krome estis membro de la nazia milico [[Sturmabteilung]] (SA) kaj ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis en malliberejo de [[Munkeno]] pro [[hommortigo]]. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] eatfhax0yjm9fjse1ux6x5939z2srcx 9416360 9416267 2026-06-28T18:10:14Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416360 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1889 en [[Kößlin]] aŭ [[Köslin]], marhavena urbo de la Germana Regno, kaj fakte estis ekzekutita 45-jaraĝa la 1-an de januaro 1934 en Munkeno. Ekde 1925, kiam la partio repermesiĝis, li estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj krome estis membro de la nazia milico [[Sturmabteilung]] (SA) kaj ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis en malliberejo de [[Munkeno]] pro [[hommortigo]]. <!-- {{Projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heydebreck, P}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] a8s27mr5xlqdg0maiw310qp0ekt4fhi 0 948334 9416236 2026-06-28T14:29:06Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heines, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] na2yi2ew14fgzz46yh8umm22mu082eu 9416250 9416236 2026-06-28T14:50:12Z ThomasPusch 1869 9416250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de morto = malliberejo de [[Munkeno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj politikisto aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li en marto 1920 partoprenis en la [[puĉo de Kapp]], ekde 1922 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], kiam ĝi estis malpermesita ne povis esti membro, sed kiam ĝi repermesiĝis en 1925 tuj remembriĝis. Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Edmund Heines estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis en malliberejo de [[Munkeno]] pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heines, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] l63deebk5xkcdtj7b9odre4isg6kawa 9416258 9416250 2026-06-28T14:53:13Z ThomasPusch 1869 9416258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de morto = malliberejo de [[Munkeno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj politikisto aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li en marto 1920 partoprenis en la [[puĉo de Kapp]], ekde decembro 1922 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj ankaŭ de sia milico [[Sturmabteilung]] (SA), kiam ambaŭ asocioj estis malpermesita ne povis esti membro, sed kiam ili repermesiĝis en 1925 tuj remembriĝis. Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Edmund Heines estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis en malliberejo de [[Munkeno]] pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heines, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] emd7s7tnhw17ja2sr03e4ex7f7uealq 9416358 9416258 2026-06-28T18:09:28Z ThomasPusch 1869 9416358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de morto = malliberejo de [[Munkeno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj politikisto aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li en marto 1920 partoprenis en la [[puĉo de Kapp]], ekde decembro 1922 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj ankaŭ de sia milico [[Sturmabteilung]] (SA), kiam ambaŭ asocioj estis malpermesita ne povis esti membro, sed kiam ili repermesiĝis en 1925 tuj remembriĝis. Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Edmund Heines estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis en malliberejo de [[Munkeno]] pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Heines, E}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 6hp8ymv88c2pk09faxzjhz7cu97qlzn 0 948335 9416237 2026-06-28T14:29:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Hayn, H}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] a3c6ymyvedvhq6ynveat99klsekvhg3 9416246 9416237 2026-06-28T14:40:45Z ThomasPusch 1869 9416246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Hayn, H}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] kuzt4z81cy217xlvctu5ou5zykzwuk6 9416270 9416246 2026-06-28T15:08:49Z ThomasPusch 1869 9416270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Hans Haym naskiĝis la 1-an de januaro 1896 en [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]], ekde la fino de la unua mondmilito partoprenis sabotajn kaj milicajn kampanjojn de ekstreme dekstrismaj grupoj en Germanio kaj ekde la komenco de 1930 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de la nazia milico [[Sturmanteilung]] (SA). Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Hayn, H}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 334v3x0n63gyztgj3phwxf4nhgd4rpg 9416272 9416270 2026-06-28T15:10:58Z ThomasPusch 1869 9416272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = 7-an de aŭgusto 1896 | loko de naskiĝo = [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Hans Haym naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1896 en [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]], ekde la fino de la unua mondmilito partoprenis sabotajn kaj milicajn kampanjojn de ekstreme dekstrismaj grupoj en Germanio kaj ekde la komenco de 1930 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de la nazia milico [[Sturmabteilung]] (SA), kie li tre rapide karieris. Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Hayn, H}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] oprlomdq0hegpn3r03sej86u1fokvkf 9416357 9416272 2026-06-28T18:09:15Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = 7-an de aŭgusto 1896 | loko de naskiĝo = [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Hans Haym naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1896 en [[Liegnitz]], [[prusia Silezio]], [[Germana Regno]], ekde la fino de la unua mondmilito partoprenis sabotajn kaj milicajn kampanjojn de ekstreme dekstrismaj grupoj en Germanio kaj ekde la komenco de 1930 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de la nazia milico [[Sturmabteilung]] (SA), kie li tre rapide karieris. Krome li estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Hayn, H}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 4lnwe7v6u4e70evs6a9ayrstqweoxdo 0 948336 9416238 2026-06-28T14:29:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Glaser, A}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] c2l01m7fkkwmonqiuzdms5yxufap8ew 9416275 9416238 2026-06-28T15:20:12Z ThomasPusch 1869 9416275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Alexander Glaser naskiĝis 1-an de julio 1884 en Munkeno kaj estis ekzekutita 50-jaraĝa la 30-an de junio 1934, sed mortis por la pafvundoj nur la 5-an de julio 1934 en Munkena hospitalo. Li inter 1920 kaj 1928 estis ano en la landa parlamento en [[Bavario]] kaj ekde mezo de la 1920-aj jaroj ankaŭ estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. La motivo de la murdo restis malklaraj, ĉar li post 1928 ne havis ajnan politikan gravecon. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Glaser, A}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 0lduggez3scfr3urjx2aob5e85np2ai 9416392 9416275 2026-06-28T19:18:13Z ThomasPusch 1869 9416392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Alexander Glaser naskiĝis 1-an de julio 1884 en Munkeno kaj estis ekzekutita 50-jaraĝa la 30-an de junio 1934, sed mortis por la pafvundoj nur la 5-an de julio 1934 en Munkena hospitalo. Li inter 1920 kaj 1928 estis ano en la landa parlamento en [[Bavario]] kaj ekde mezo de la 1920-aj jaroj ankaŭ estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. La motivo de la murdo restis malklaraj, ĉar li post 1928 ne havis ajnan politikan gravecon. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Glaser, A}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] l2nwlndonhdgte9ahxdivcvdppv5b8f 0 948337 9416240 2026-06-28T14:29:51Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] tkh94rwz8wg2jkadfkg6nl05sti00vk 9416278 9416240 2026-06-28T15:24:38Z ThomasPusch 1869 9416278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde la la dua duono de la 1920-aj jaroj estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] kfopx221bm68zm7k3srrzg1pk7lnpak 9416279 9416278 2026-06-28T15:24:59Z ThomasPusch 1869 9416279 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Karl Ernst estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde la la dua duono de la 1920-aj jaroj estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 8m5s5bc2ah41uck7uteq9nrewcna9jz 9416288 9416279 2026-06-28T15:32:35Z ThomasPusch 1869 9416288 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Karl Ernst ekde la komenco de 1923 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de ties milico [[Sturmabteilung]], ekde kiam ambaŭ malpermesiĝis en novembro 1923 ne povis esti membro, sed kiam ili repermesiĝis en 1925 li tuj remembriĝis en ambaŭ. Krome li ekde 1932 ĝis 1934 estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] ncu7mwux5lbavkxlrb6k7hrfaht1erq 9416289 9416288 2026-06-28T15:33:06Z ThomasPusch 1869 9416289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Karl Ernst ekde la komenco de 1923 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de ties milico [[Sturmabteilung]], ekde kiam ambaŭ malpermesiĝis en novembro 1923 ne povis esti membro, sed kiam ili repermesiĝis en 1925 li tuj remembriĝis en ambaŭ. Krome li ekde 1932 ĝis 1934 estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 3bohsl64z2tyt6fzijkex1fcuvvqhzx 9416355 9416289 2026-06-28T18:08:44Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Karl Ernst''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] milicano kaj {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Karl Ernst ekde la komenco de 1923 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kaj de ties milico [[Sturmabteilung]], ekde kiam ambaŭ malpermesiĝis en novembro 1923 ne povis esti membro, sed kiam ili repermesiĝis en 1925 li tuj remembriĝis en ambaŭ. Krome li ekde 1932 ĝis 1934 estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Ernst, K}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] 0p1w4zxcsq7xncxtjlbimw9rfrfz5ut 0 948338 9416241 2026-06-28T14:31:36Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde..." 9416241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Gerlich, F}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] 89nys0mui0uii8ajss4j0v2bqhz4dtu 9416242 9416241 2026-06-28T14:32:30Z ThomasPusch 1869 9416242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo [[Stettin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Gerlich, F}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] t1xyh51n4ozrt3teawlh741841tqx27 9416243 9416242 2026-06-28T14:32:53Z ThomasPusch 1869 9416243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Stettin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] [[dekstra ekstremismo|ekstreme dekstra]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Georg von Detten estis ano en la nacia parlamento [[Reichstag]] kaj ekde 1926 estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. Oficiale oni deklaris ke li mortis pro [[hommortigo]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Gerlich, F}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] beg05swjmd93gaq6c0j35n8kgv6ooew 9416245 9416243 2026-06-28T14:37:30Z ThomasPusch 1869 9416245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Stettin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 15-an de februaro 1883 en [[Stettin]], [[Germana Regno]] kaj mortis 51-jaraĝa la 30-an de junio 1934 en la nazia [[koncentrejo Dachau]]. Fritz Gerlich neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], estis konvinkita katoliko kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Gerlich, F}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] gbral9w3kbjk4ptonb59ot61y08wunn 9416356 9416245 2026-06-28T18:08:53Z ThomasPusch 1869 [[Kategorio:Murditoj]] 9416356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | loko de naskiĝo = [[Stettin]], [[Germana Regno]] }} '''{{paĝonomo}}''' estis [[germanoj|germana]] {{vikidatuma listo|p-kodo=P106|modo=kaj}} aparte en la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj]] en la tiutempa [[Vajmara Respubliko]] de [[Germanio]] kaj en la unuaj monatoj post kiam la [[NSDAP|nazia partio]] de [[Adolf Hitler]] akaparis la potencon fine de januaro 1933. Li naskiĝis la 15-an de februaro 1883 en [[Stettin]], [[Germana Regno]] kaj mortis 51-jaraĝa la 30-an de junio 1934 en la nazia [[koncentrejo Dachau]]. Fritz Gerlich neniam estis membro de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]], estis konvinkita katoliko kaj konsideriĝis kritika al la naziismo. Li estis mortigita fakte fare de [[SS (organizaĵo)|SS]]-soldatoj el persona [[gvardio]] de [[Adolf Hitler]] en konteksto de la kampanjo [[Nokto de longaj tranĉiloj]] de somero 1934, en kiu Hitler murdigis multajn el siaj oponantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{viktimoj de la nokto de longaj tranĉiloj}} {{Vivtempo|Gerlich, F}} [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Nazia Germanio]] [[Kategorio:Murditoj]] diyaqsx611eizfsu1n8jan2idftt63p 0 948339 9416292 2026-06-28T15:37:09Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Regiono Sirdarjo]] 9416292 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Regiono Sirdarjo]] 480ibwhi98hygy9gdm3wqmoalyiv919 1 948340 9416293 2026-06-28T15:38:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. ~~~~" 9416293 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) 1849gn6hy8me13jnsj1514n1njhgs2v 9416301 9416293 2026-06-28T15:53:17Z ThomasPusch 1869 9416301 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas. Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) 2jaia87j26q5fkjf2h84386s119xgd2 9416302 9416301 2026-06-28T15:54:23Z ThomasPusch 1869 9416302 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas (pri la nazie murditaj ne-nazioj mi tute konsentas fari tekstojn). Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) rglzb2tsonu2j9z03bvrjxci2ga2mp6 9416303 9416302 2026-06-28T15:54:46Z ThomasPusch 1869 9416303 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas (pri la nazie murditaj ne-nazioj mi tute konsentas fari tekstojn). Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo kaj fakta anonimulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) q0q435kyl49utl07vr3kdyaneq71kcj 9416409 9416303 2026-06-28T19:42:28Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416409 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas (pri la nazie murditaj ne-nazioj mi tute konsentas fari tekstojn). Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo kaj fakta anonimulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], se vi interesiĝas pri la temo mi forte sugestas, eĉ rekomendas, havigi artikol(et)ojn pri ''Münchener Post'' ([[d:Q834749]]) kaj ĝia redakcianoj. Mi ĵus kreis la vikidatumajn eniraĵojn. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:42, 28 jun. 2026 (UTC) cljk38kmq9wslmkmnhcb5wj9u6bckcc 9416416 9416409 2026-06-28T19:48:19Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416416 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas (pri la nazie murditaj ne-nazioj mi tute konsentas fari tekstojn). Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo kaj fakta anonimulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], se vi interesiĝas pri la temo mi forte sugestas, eĉ rekomendas, havigi artikol(et)ojn pri ''Münchener Post'' ([[d:Q834749]]) kaj ĝia redakcianoj. Mi ĵus kreis la vikidatumajn eniraĵojn. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:42, 28 jun. 2026 (UTC) ::Persone mi dirus ke, laŭ la malmulte ke mi scias per legado, la luktado de tiu publikaĵo kontraŭ la germana faŝismo forte memorigas al mi la nuna politika situacio en Israelo, kaj specife la rezistado laŭ la ekzemplo estrita de la ĉiutaga [[Haaretz]] eĉ pli dum la lastaj jaroj. Tio estas ege malfeliĉa situacio sed heroa kaj klarvida rezistado. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:48, 28 jun. 2026 (UTC) 7e4l5d3wirq9ksfqexg8p1r6lzmtpls 9416603 9416416 2026-06-29T03:31:03Z Arbarulo 135469 9416603 wikitext text/x-wiki La kategorio <s>[[:Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]]</s> ne ekzistas, kaj krome la masakro tute ne rilatis al la mondmilito, sed okazis pli ol 5 jarojn pli frue ol komenciĝis la milito - eble [[:Kategorio:Masakroj]] pravigeblus. Mi provizore metas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:38, 28 jun. 2026 (UTC) Mi fakte dubas ĉu esperantaj tekstoj pri ĉiuj nazie murditaj nazioj de la listo vere necesas (pri la nazie murditaj ne-nazioj mi tute konsentas fari tekstojn). Sed la ruĝaj ligiloj ĉiukaze estas, metitaj en marto 2009 de vikipedia novulo kaj fakta anonimulo, kiu ekskluzive nur kontribuis pri tiu tago kaj tiu teksto, do tute ne interesiĝis kio ekde aprilo 2009 okazus al liaj ruĝaj ligiloj. Nun laŭ al mi nova ideologio tute ne eblas pridubi ekziston de esperanta vikipedia ruĝa ligilo, nur eblas plenigi ĉiun ajn ligilon, se en almenaŭ unu nacia aŭ regiona lingvo estas vikipedia teksto, je nova teksto esperantlingva. Tial mi nun duonkonvinkite faris artikolajn ĝermojn pri la 11 tekstoj Georg von Detten, Karl Ernst, Fritz Gerlich, Alexander Glaser, Hans Hayn, Edmund Heines, Peter von Heydebreck, Edgar Julius Jung, Gustav Ritter von Kahr, Kuno Kamphausen kaj Eugen von Kessel. Ankoraŭ 14 pliaj ruĝaj ligiloj restas. Mi finas mian agadon ĉi tie, kaj supozeble ne plenigos iujn pri la 14 pliaj ruĝaj ligiloj. Mia duona konvinkiĝo post atingo de preskaŭ duono de la laboro atingis nulon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:53, 28 jun. 2026 (UTC) ::Se vi aludas al mi per "nova ideologio", vi iom mise priskribas ĝin. La ideo ne estas, ke ne eblas pridubi ekziston de ruĝa ligilo, se en alia vikipedio estas teksto, sed ke ne eblas pridubi ekziston de ruĝa ligilo, se oni rajtus verki artikolon pri la temo. ::Sed la pli grava afero estas ke ruĝema "ideologio" ne estas nova. Mi certe kredas vin, ke ĝis nun vi ne rimarkis. Sed en aliaj vikipedioj ĝi estas normala de tre frue en la vikipedia historio, kaj ankaŭ ĉi tie Blahma kaj Roberto ne estas novaj kontribuantoj. Mi pensas ke la nura fakto, ke vi tiom ofte trovas ruĝajn ligilojn kiuj malplaĉas al vi, estas indiko, ke oni uzadis ilin por malsama celo ol vi. ::Se vi insistados ĉi tiel, mi volus, ke vi indiku kiujn komunikojn vi havis aŭ ne havis kun aliaj uzantoj pri la signifo de ruĝaj ligiloj kiam vi estis vikipedia komencanto. Aŭ mi volus, ke vi rekte diru, kiam kaj kiel vi atingis la supozojn kiujn vi atingis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:30, 29 jun. 2026 (UTC) :Saluton @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], se vi interesiĝas pri la temo mi forte sugestas, eĉ rekomendas, havigi artikol(et)ojn pri ''Münchener Post'' ([[d:Q834749]]) kaj ĝia redakcianoj. Mi ĵus kreis la vikidatumajn eniraĵojn. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:42, 28 jun. 2026 (UTC) ::Persone mi dirus ke, laŭ la malmulte ke mi scias per legado, la luktado de tiu publikaĵo kontraŭ la germana faŝismo forte memorigas al mi la nuna politika situacio en Israelo, kaj specife la rezistado laŭ la ekzemplo estrita de la ĉiutaga [[Haaretz]] eĉ pli dum la lastaj jaroj. Tio estas ege malfeliĉa situacio sed heroa kaj klarvida rezistado. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:48, 28 jun. 2026 (UTC) lh9mpnpdbmj744ndzpu6m1jg00xbo2a 0 948341 9416294 2026-06-28T15:39:30Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Regiono Namangano]] 9416294 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Regiono Namangano]] dc14wyz0cy0plulyicpirl7oqrvfesl 0 948342 9416306 2026-06-28T16:07:59Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:fi:Special:Redirect/revision/23763819|Yangiobod]]" 9416306 wikitext text/x-wiki {{Kaupunki2|virallinen_nimi=Yangiobod|alkuperäinen_nimi=|muu_nimi=|kuva_taivaanranta=Музыкальная школа в Янгиабаде.JPG|kuvateksti=Musiikkikoulu.|kuvakoko=|kuva_lippu=|lippu_koko=|kuva_vaakuna=|vaakuna_koko=|vaakuna_nimi=|kaupungin_logo=|kaupungin_logon_koko=|tunnuksen_nimi=|lempinimi=|motto=|kuva_kartta=|kartta_koko=|kartta_kuvateksti=|pushpin_map=Uzbekistan|sijaintikartan leveys=250|pushpin_label_position=vasen|latd=41|latm=7|lats=12|latNS=N|longd=70|longm=5|longs=44|longEW=E|coord_region=|coord_display=|aluetyyppi=Valtio|alueen_nimi=[[Uzbekistan]]|aluetyyppi1=Alue|alueen_nimi1=[[Taškentin alue]]|aluetyyppi2=|alueen_nimi2=|aluetyyppi3=|alueen_nimi3=|aluetyyppi4=|alueen_nimi4=|perustettu_nimeke=|perustettu_päivämäärä=|perustettu_nimeke2=|perustettu_päivämäärä2=|perustettu_nimeke3=|perustettu_päivämäärä3=|asutustyyppi=|hallinnon_tyyppi=kaupunki|johtajan_arvonimi=|johtajan_nimi=|johtajan_arvonimi1=|johtajan_nimi1=|johtajan_arvonimi2=|johtajan_nimi2=|johtajan_arvonimi3=|johtajan_nimi3=|johtajan_arvonimi4=|johtajan_nimi4=|valtuusto-koko=|pinta-ala_huom=|pinta-ala_yhteensä=|pinta-ala_maa=|pinta-ala_vesi=|pinta-ala_veden_osuus%=|pinta-ala_metro=|korkeus_merenpinnasta=|väkiluku_vuosi=2016|väkiluku_huom=|väkiluku_yhteensä=8&nbsp;900|väestötiheys=|väkiluku_metropoli=|väestötiheys_metro=|utc_ero=|utc_ero_kesäaika=|postinumero_tyyppi=|postinumero=|suuntanumero=|rekisterikilpi=|kotisivu=|huomautukset=}}'''Yangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] Янгиобод, {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}, angle:''Yangiabad'') estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Ĝi situas sur la sudokcidenta deklivo de la [[montaro Ĉatkal]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Turismo Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Tie estas turisma centro kun la sama nomo<ref>(5-llingva) ''[https://www.advantour.com/uzbekistan/yangiabad.htm Yangiabad, Uzbekistan]''</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] 3rd8m2aq3bmmpwl3y9laqxoht17onxk 9416307 9416306 2026-06-28T16:08:49Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Yangiabad]] al [[Jangiobod]]: Laŭ uzbeka formo 9416306 wikitext text/x-wiki {{Kaupunki2|virallinen_nimi=Yangiobod|alkuperäinen_nimi=|muu_nimi=|kuva_taivaanranta=Музыкальная школа в Янгиабаде.JPG|kuvateksti=Musiikkikoulu.|kuvakoko=|kuva_lippu=|lippu_koko=|kuva_vaakuna=|vaakuna_koko=|vaakuna_nimi=|kaupungin_logo=|kaupungin_logon_koko=|tunnuksen_nimi=|lempinimi=|motto=|kuva_kartta=|kartta_koko=|kartta_kuvateksti=|pushpin_map=Uzbekistan|sijaintikartan leveys=250|pushpin_label_position=vasen|latd=41|latm=7|lats=12|latNS=N|longd=70|longm=5|longs=44|longEW=E|coord_region=|coord_display=|aluetyyppi=Valtio|alueen_nimi=[[Uzbekistan]]|aluetyyppi1=Alue|alueen_nimi1=[[Taškentin alue]]|aluetyyppi2=|alueen_nimi2=|aluetyyppi3=|alueen_nimi3=|aluetyyppi4=|alueen_nimi4=|perustettu_nimeke=|perustettu_päivämäärä=|perustettu_nimeke2=|perustettu_päivämäärä2=|perustettu_nimeke3=|perustettu_päivämäärä3=|asutustyyppi=|hallinnon_tyyppi=kaupunki|johtajan_arvonimi=|johtajan_nimi=|johtajan_arvonimi1=|johtajan_nimi1=|johtajan_arvonimi2=|johtajan_nimi2=|johtajan_arvonimi3=|johtajan_nimi3=|johtajan_arvonimi4=|johtajan_nimi4=|valtuusto-koko=|pinta-ala_huom=|pinta-ala_yhteensä=|pinta-ala_maa=|pinta-ala_vesi=|pinta-ala_veden_osuus%=|pinta-ala_metro=|korkeus_merenpinnasta=|väkiluku_vuosi=2016|väkiluku_huom=|väkiluku_yhteensä=8&nbsp;900|väestötiheys=|väkiluku_metropoli=|väestötiheys_metro=|utc_ero=|utc_ero_kesäaika=|postinumero_tyyppi=|postinumero=|suuntanumero=|rekisterikilpi=|kotisivu=|huomautukset=}}'''Yangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] Янгиобод, {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}, angle:''Yangiabad'') estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Ĝi situas sur la sudokcidenta deklivo de la [[montaro Ĉatkal]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Turismo Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Tie estas turisma centro kun la sama nomo<ref>(5-llingva) ''[https://www.advantour.com/uzbekistan/yangiabad.htm Yangiabad, Uzbekistan]''</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] 3rd8m2aq3bmmpwl3y9laqxoht17onxk 9416320 9416307 2026-06-28T17:10:54Z Alifono 114488 Referencoj 9416320 wikitext text/x-wiki '''Yangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] ''Yangiobod'' / ''Янгиобод'', {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}, angle:''Yangiabad'') estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Ĝi situas sur la sudokcidenta deklivo de la [[montaro Ĉatkal]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. En 2023, la loĝantaro estas malpli ol 500 loĝantoj. == Historio == Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Jangiabad mem estis konstruita ĉefe de [[Volgogermanoj]] kaj germanaj setlantoj el aliaj regionoj de [[Sovetunio]], kaj ne de militkaptitoj, kiel oni ofte kredas (militkaptitoj resenditaj al Germanio, eĉ al orienta Germanio, ne estus permesitaj eniri la uranio-minejojn). Eble pro la influo de la germana kulturo, la urbo havas unikan arkitekturon, kiu memorigas pri la arkitekturo de germana urbo de la 19-a-20-a jarcentoj, neatendita por la okuloj de homo, kiu unue venas al ĉi tiu centrazia urbo. Ne estas konstruaĵoj pli altaj ol 3 etaĝoj en la urbo. Tio verŝajne ŝuldiĝas al la alta [[Skalo de Richter|sisma aktiveco]] en la regiono. == Turismo == [[Dosiero:Турбаза Янгиабад.JPG|eta|Jangiobod, perlo en la montaro Ĉatkal.]] Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Proksime al la urbo, kelkajn kilometrojn supren laŭ la valo de la [[rivero Kattasay]] troviĝas ekde la [[1970-aj jaroj]] la turisma centro ''Yangiabad/Jangiobod''<ref>Oficiala retejo de la turisma centro Yangiabad. [https://web.archive.org/web/20120605075644/http://www2.uz/yangiabad Arkivita de la originalo], la 5-an de junio 2012 ĉe [[Wayback Machine]].</ref> sur la loko de fermita uraniominejo. Proksime al la centro estas pluraj vintraj skiejoj.En Jangiobod estas ankaŭ pulbazaro kiu revivigas la historion<ref>(fr, en) Rushanabonu Aliajbarova, ''[https://fr.euronews.com/voyages/2026/06/23/marches-aux-puces-et-antiquaires-font-vivre-lhistoire Marchés aux puces et antiquaires font vivre l'histoire]'', [[Euronews]], la 23-an de junio 2026.</ref>. La distanco al la plej proksima fervoja stacio en [[Angreno|Angren]], estas 22 km. Publika transporto (busoj kaj mikrobusoj) funkcias inter la du urboj <ref name="НЭУ" />. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] 74p6msrsr3bdexv7ergziq45kchk23o 9416332 9416320 2026-06-28T17:24:25Z Alifono 114488 /* Turismo */ 9416332 wikitext text/x-wiki '''Yangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] ''Yangiobod'' / ''Янгиобод'', {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}, angle:''Yangiabad'') estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Jangiobod kuŝas je alteco de 1 300 metroj en la montaro [[Talas-Alatoo|Talas Alatoo]], kies granda parto situas en najbara [[Kirgizio]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. Sude de Jangiobod kuŝas la urbo [[Angreno|Angren]], kiu servas kiel la administra centro por la regiono kaj estas konektita al la aŭtovoja reto de Uzbekio. De tie, vojoj kondukas al [[Taŝkento]] okcidente kaj al la dense loĝata [[Fergana valo|Fergana]] [[Fergana valo|valo]] oriente. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. En sendependa Uzbekio, Jangiobod evoluis en popularan [[Kuracloko|kuraclokon]], vintran sportan kaj migradan feriejon, Grandaj kvantoj da poluita materialo troviĝas ĉirkaŭ Yangiobod, rezultante en pli altaj niveloj de radioaktiva materialo mezurataj en kaj ĉirkaŭ la urbo. La ĉirkaŭaj riveroj ankaŭ estas trafitaj de escepte altaj [[Uranio|uraniaj]] koncentriĝoj<ref>(de) {{Literatur|Autor=Irina und Bodo Törns|Titel=Usbekistan: Entlang der Seidenstraße nach Taschkent, Samarkand, Buchara und Chiwa|Hrsg=|Sammelwerk=|Band=|Nummer=|Auflage=13. Auflage|Verlag=Trescher Verlag|Ort=Berlin|Datum=2020|ISBN=978-3-89794-453-4|Seiten=166f|Online=|Abruf=}}</ref>. == Loĝantaro == Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. En 2023, la loĝantaro estas malpli ol 500 loĝantoj. == Historio == Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Jangiabad mem estis konstruita ĉefe de [[Volgogermanoj]] kaj germanaj setlantoj el aliaj regionoj de [[Sovetunio]], kaj ne de militkaptitoj, kiel oni ofte kredas (militkaptitoj resenditaj al Germanio, eĉ al orienta Germanio, ne estus permesitaj eniri la uranio-minejojn). Eble pro la influo de la germana kulturo, la urbo havas unikan arkitekturon, kiu memorigas pri la arkitekturo de germana urbo de la 19-a-20-a jarcentoj, neatendita por la okuloj de homo, kiu unue venas al ĉi tiu centrazia urbo. Ne estas konstruaĵoj pli altaj ol 3 etaĝoj en la urbo. Tio verŝajne ŝuldiĝas al la alta [[Skalo de Richter|sisma aktiveco]] en la regiono. == Turismo == [[Dosiero:Турбаза Янгиабад.JPG|eta|Jangiobod, perlo en la montaro Ĉatkal.]] Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Proksime al la urbo, kelkajn kilometrojn supren laŭ la valo de la [[rivero Kattasay]] troviĝas ekde la [[1970-aj jaroj]] la turisma centro ''Yangiabad/Jangiobod''<ref>Oficiala retejo de la turisma centro Yangiabad. [https://web.archive.org/web/20120605075644/http://www2.uz/yangiabad Arkivita de la originalo], la 5-an de junio 2012 ĉe [[Wayback Machine]].</ref> sur la loko de fermita uraniominejo. Proksime al la centro estas pluraj vintraj skiejoj.En Jangiobod estas ankaŭ pulbazaro kiu revivigas la historion<ref>(fr, en) Rushanabonu Aliajbarova, ''[https://fr.euronews.com/voyages/2026/06/23/marches-aux-puces-et-antiquaires-font-vivre-lhistoire Marchés aux puces et antiquaires font vivre l'histoire]'', [[Euronews]], la 23-an de junio 2026.</ref>. La distanco al la plej proksima fervoja stacio en [[Angreno|Angren]], estas 22 km. Publika transporto (busoj kaj mikrobusoj) funkcias inter la du urboj. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] nzwy9gr3okl29v3xrna9zeqbsqaklc2 9416459 9416332 2026-06-28T21:04:28Z Kani 670 9416459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UZ-TO}} '''Jangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] ''Yangiobod'' / ''Янгиобод'', {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}) estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Jangiobod kuŝas je alteco de 1 300 metroj en la montaro [[Talas-Alatoo|Talas Alatoo]], kies granda parto situas en najbara [[Kirgizio]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. Sude de Jangiobod kuŝas la urbo [[Angreno|Angren]], kiu servas kiel la administra centro por la regiono kaj estas konektita al la aŭtovoja reto de Uzbekio. De tie, vojoj kondukas al [[Taŝkento]] okcidente kaj al la dense loĝata [[Fergana valo|Fergana]] [[Fergana valo|valo]] oriente. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. En sendependa Uzbekio, Jangiobod evoluis en popularan [[Kuracloko|kuraclokon]], vintran sportan kaj migradan feriejon, Grandaj kvantoj da poluita materialo troviĝas ĉirkaŭ Yangiobod, rezultante en pli altaj niveloj de radioaktiva materialo mezurataj en kaj ĉirkaŭ la urbo. La ĉirkaŭaj riveroj ankaŭ estas trafitaj de escepte altaj [[Uranio|uraniaj]] koncentriĝoj<ref>(de) {{Literatur|Autor=Irina und Bodo Törns|Titel=Usbekistan: Entlang der Seidenstraße nach Taschkent, Samarkand, Buchara und Chiwa|Hrsg=|Sammelwerk=|Band=|Nummer=|Auflage=13. Auflage|Verlag=Trescher Verlag|Ort=Berlin|Datum=2020|ISBN=978-3-89794-453-4|Seiten=166f|Online=|Abruf=}}</ref>. == Loĝantaro == Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. En 2023, la loĝantaro estas malpli ol 500 loĝantoj. == Historio == Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Jangiabad mem estis konstruita ĉefe de [[Volgogermanoj]] kaj germanaj setlantoj el aliaj regionoj de [[Sovetunio]], kaj ne de militkaptitoj, kiel oni ofte kredas (militkaptitoj resenditaj al Germanio, eĉ al orienta Germanio, ne estus permesitaj eniri la uranio-minejojn). Eble pro la influo de la germana kulturo, la urbo havas unikan arkitekturon, kiu memorigas pri la arkitekturo de germana urbo de la 19-a-20-a jarcentoj, neatendita por la okuloj de homo, kiu unue venas al ĉi tiu centrazia urbo. Ne estas konstruaĵoj pli altaj ol 3 etaĝoj en la urbo. Tio verŝajne ŝuldiĝas al la alta [[Skalo de Richter|sisma aktiveco]] en la regiono. == Turismo == [[Dosiero:Турбаза Янгиабад.JPG|eta|Jangiobod, perlo en la montaro Ĉatkal.]] Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Proksime al la urbo, kelkajn kilometrojn supren laŭ la valo de la [[rivero Kattasay]] troviĝas ekde la [[1970-aj jaroj]] la turisma centro ''Yangiabad/Jangiobod''<ref>Oficiala retejo de la turisma centro Yangiabad. [https://web.archive.org/web/20120605075644/http://www2.uz/yangiabad Arkivita de la originalo], la 5-an de junio 2012 ĉe [[Wayback Machine]].</ref> sur la loko de fermita uraniominejo. Proksime al la centro estas pluraj vintraj skiejoj.En Jangiobod estas ankaŭ pulbazaro kiu revivigas la historion<ref>(fr, en) Rushanabonu Aliajbarova, ''[https://fr.euronews.com/voyages/2026/06/23/marches-aux-puces-et-antiquaires-font-vivre-lhistoire Marchés aux puces et antiquaires font vivre l'histoire]'', [[Euronews]], la 23-an de junio 2026.</ref>. La distanco al la plej proksima fervoja stacio en [[Angreno|Angren]], estas 22 km. Publika transporto (busoj kaj mikrobusoj) funkcias inter la du urboj. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] k5og2w9fi7sk2ngrnplsns7ci9qzkhd 9416461 9416459 2026-06-28T21:04:47Z Kani 670 9416461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=UZ-TO}} '''Jangiobod''' ([[Uzbeka lingvo|uzbeke:]] ''Yangiobod'' / ''Янгиобод'', {{Lang-ru|Янгиаба́д|Jangiabad}}) estas urbo [[Regiono Taŝkento|en la Taŝkenta regiono]] [[Uzbekio|de Uzbekio]]. Jangiobod kuŝas je alteco de 1 300 metroj en la montaro [[Talas-Alatoo|Talas Alatoo]], kies granda parto situas en najbara [[Kirgizio]], 20 kilometrojn norde [[Angreno|de Angren]]. Sude de Jangiobod kuŝas la urbo [[Angreno|Angren]], kiu servas kiel la administra centro por la regiono kaj estas konektita al la aŭtovoja reto de Uzbekio. De tie, vojoj kondukas al [[Taŝkento]] okcidente kaj al la dense loĝata [[Fergana valo|Fergana]] [[Fergana valo|valo]] oriente. La urbo estas sub la jurisdikcio de la loka registara areo de Angren<ref>(uz) Nacia Enciklopedio de Uzbekio, Volumo 10, p. 390. Taŝkento: Nacia Enciklopedio de Uzbekio, 2005. ISBN 5-89890-091-8</ref>. En sendependa Uzbekio, Jangiobod evoluis en popularan [[Kuracloko|kuraclokon]], vintran sportan kaj migradan feriejon, Grandaj kvantoj da poluita materialo troviĝas ĉirkaŭ Yangiobod, rezultante en pli altaj niveloj de radioaktiva materialo mezurataj en kaj ĉirkaŭ la urbo. La ĉirkaŭaj riveroj ankaŭ estas trafitaj de escepte altaj [[Uranio|uraniaj]] koncentriĝoj<ref>(de) {{Literatur|Autor=Irina und Bodo Törns|Titel=Usbekistan: Entlang der Seidenstraße nach Taschkent, Samarkand, Buchara und Chiwa|Hrsg=|Sammelwerk=|Band=|Nummer=|Auflage=13. Auflage|Verlag=Trescher Verlag|Ort=Berlin|Datum=2020|ISBN=978-3-89794-453-4|Seiten=166f|Online=|Abruf=}}</ref>. == Loĝantaro == Estis 8 900 loĝantoj en 2016<ref>(uz) Geografio de Urboj, p. 145. Taŝkento: Barkamol Fayz Media, 2018. <nowiki>ISBN 978-9943-5519-4-7</nowiki>. [https://e-library.namdu.uz/26%20%D0%95%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B8%20%D1%84%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D1%80(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0,%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F)/shaharlar%20geografiyasi.%20soliyev%20a.s.%20tashtayeva%20s.k.pdf Reta versio de Teoksen].</ref>. En 2023, la loĝantaro estas malpli ol 500 loĝantoj. == Historio == Fondita en [[1953]] la urbo estis establita post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiel loĝkvartalo [[Uranio|por uranio-minejo]] . La minejo ĉesis funkcii kaj la iam fermita urbo perdis la plejparton de siaj loĝantoj. Jangiabad mem estis konstruita ĉefe de [[Volgogermanoj]] kaj germanaj setlantoj el aliaj regionoj de [[Sovetunio]], kaj ne de militkaptitoj, kiel oni ofte kredas (militkaptitoj resenditaj al Germanio, eĉ al orienta Germanio, ne estus permesitaj eniri la uranio-minejojn). Eble pro la influo de la germana kulturo, la urbo havas unikan arkitekturon, kiu memorigas pri la arkitekturo de germana urbo de la 19-a-20-a jarcentoj, neatendita por la okuloj de homo, kiu unue venas al ĉi tiu centrazia urbo. Ne estas konstruaĵoj pli altaj ol 3 etaĝoj en la urbo. Tio verŝajne ŝuldiĝas al la alta [[Skalo de Richter|sisma aktiveco]] en la regiono. == Turismo == Jangiobod estas nuntempe (2026) populara migrada celloko pro sia natura beleco kaj belaj pejzaĝoj. Proksime al la urbo, kelkajn kilometrojn supren laŭ la valo de la [[rivero Kattasay]] troviĝas ekde la [[1970-aj jaroj]] la turisma centro ''Yangiabad/Jangiobod''<ref>Oficiala retejo de la turisma centro Yangiabad. [https://web.archive.org/web/20120605075644/http://www2.uz/yangiabad Arkivita de la originalo], la 5-an de junio 2012 ĉe [[Wayback Machine]].</ref> sur la loko de fermita uraniominejo. Proksime al la centro estas pluraj vintraj skiejoj.En Jangiobod estas ankaŭ pulbazaro kiu revivigas la historion<ref>(fr, en) Rushanabonu Aliajbarova, ''[https://fr.euronews.com/voyages/2026/06/23/marches-aux-puces-et-antiquaires-font-vivre-lhistoire Marchés aux puces et antiquaires font vivre l'histoire]'', [[Euronews]], la 23-an de junio 2026.</ref>. La distanco al la plej proksima fervoja stacio en [[Angreno|Angren]], estas 22 km. Publika transporto (busoj kaj mikrobusoj) funkcias inter la du urboj. == Referencoj == [[Kategorio:Taŝkento]] fvs1bmjq1fnm7jk8qczazcp212ffilw 0 948343 9416308 2026-06-28T16:08:49Z Alifono 114488 Alifono movis paĝon [[Yangiabad]] al [[Jangiobod]]: Laŭ uzbeka formo 9416308 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Jangiobod]] b7aglsilgsnhpbhhxe5msquotdqr9kc 0 948344 9416310 2026-06-28T16:43:33Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Strisilvio]] al [[Benda silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416310 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Benda silvio]] n9hgenuoz7yhtzaxov3cdly4iue9ara 0 948345 9416313 2026-06-28T16:52:01Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Afrika montetosilvio]] al [[Abisenia silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416313 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Abisenia silvio]] 06v46tkgdgifearjisq05syvx7xngsb 0 948346 9416316 2026-06-28T17:02:42Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Lajarda silvio]] al [[Karua silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416316 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karua silvio]] idbk0mi93a15yszdfwb0fi367xfvuig 0 948347 9416322 2026-06-28T17:11:18Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Ruĝecventra silvio]] al [[Fursubpuga silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416322 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fursubpuga silvio]] m7odtutzalfdbsjsdjm1lctprc38780 0 948348 9416325 2026-06-28T17:18:25Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Araba silvio]] al [[Arabia silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416325 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arabia silvio]] 9r9gp3dfrnvct2vtdlwuadho0o4y20n 0 948349 9416329 2026-06-28T17:23:33Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Orfeosilvio]] al [[Orfea silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416329 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Orfea silvio]] ti0gqxaol8r8t9n16ueym2yrkld7oxb 1 948350 9416331 2026-06-28T17:23:33Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Diskuto:Orfeosilvio]] al [[Diskuto:Orfea silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416331 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Orfea silvio]] 9j1hxbq7f8oz0m439qpu2n9p9vsslih 0 948351 9416335 2026-06-28T17:30:28Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Dezertsilvio]] al [[Nana silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416335 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nana silvio]] oteovzhvgsganxqumfckbp36s1czph2 0 948352 9416338 2026-06-28T17:40:24Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Tamariksilvio]] al [[Tamarika silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416338 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tamarika silvio]] 6alczby7lnbqix6ay2318ixu3mghefn 0 948353 9416342 2026-06-28T17:47:02Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Cipra silvio]] al [[Kipra silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416342 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kipra silvio]] 03z8lc75cr5j5blwfu3zixquo7vpuz6 0 948354 9416345 2026-06-28T17:52:07Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Barbstria silvio]] al [[Balkania silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416345 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Balkania silvio]] 5mspfk8s6ebizzf7jkt2hu7qox46g97 0 948355 9416348 2026-06-28T17:58:48Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Purpura silvio]] al [[Provenca silvio]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416348 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Provenca silvio]] ar0e9z2y8w6wlse39suiwx1mrezhdes 0 948356 9416371 2026-06-28T18:15:56Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Książ]] 9416371 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Książ]] oji3bxfj2aqxwacr348dd47ri3irv7i 0 948357 9416395 2026-06-28T19:21:16Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |pu..." 9416395 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |publisher=[[Universitato de Gotenburgo|Göteborgs Universitet]] |archive-date=27a de Oktobro, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027105022/http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |url-status=dead }}</ref> ==Vivo kaj kariero== [[File:Cyligramma limacina.JPG|thumb|left|''[[Cyligramma limacina]]'', an illustration from Guérin's ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844''. He described the species in 1832.]] Guérin-Méneville changed his [[surname]] from Guérin in 1836. He was the author of the illustrated work ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844'', a complement to the work of the zoologists [[Georges Cuvier]] and [[Pierre André Latreille]], ''[[Le Règne Animal]]'', which illustrated only a selection of the animals covered.<ref name="Hansson"/> Cuvier was delighted with the work, saying that it would be very useful to readers, and that the illustrations were "as accurate as they were elegant".<ref>{{cite web |title=Sale 2361 - Lot 309 |url=http://www.christies.com/lotfinder/books-manuscripts/guerin-meneville-felix-edouard-iconographie-du-regne-5382537-details.aspx |publisher=Christie's The Art People |access-date=5 January 2015}}</ref> He also introduced [[silkworm]]s to France, so they could be bred for the production of silk.<ref name="Hansson"/> Guérin-Méneville founded several journals: ''Magasin de zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie'' (1830), ''Revue zoologique par la Société cuviérienne'' (1838), ''Revue et Magasin de zoologie pure et appliquée'' (1849), and ''Revue de sériciculture'' (1863). He was editor of [https://www.biodiversitylibrary.org/item/110969#page/9/mode/1up ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle''], published in Paris 1836–1839. Guérin-Méneville was elected president of the [[Société Entomologique de France]] for the year 1846. ==Heredo== Guérin-Méneville is commemorated in the scientific names of dozens of genera and species of insects and other organisms, including at least one snake.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Guerin", p. 111).</ref> ==Verkoj== [[File:Guerin plate 194 Guenon - Guepe - Guepier; Bee-eater, bee's nest, green monkey.jpg|thumb|upright|Ilustraĵo el ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Parizo, 1836–1839. Plate 194, "Guenon - Guepe - Guepier"]] * Guérin-Méneville, Felix-Edouard. ''Iconographie du règne animal de G. Cuvier: ou, représentation d'aprés nature de l'une des espèces les plus remarquables, et souvent non encore figurées, de chaque genre d'amimaux. Avec un texte descriptif mis au courant de la science''. Paris: J. B. Baillière, 1829–1844. * Guérin-Méneville, Felix-Edouard (eld.). ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Paris, 1836–1839. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{commons category|Félix Edouard Guérin-Méneville}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Guerin-Meneville, Felix Edouard}} [[Kategorio:Francaj entomologoj]] tbcehlp4n5ergtvob50me0nhgnr8mva 9416399 9416395 2026-06-28T19:29:18Z Kani 670 /* Vivo kaj kariero */ 9416399 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |publisher=[[Universitato de Gotenburgo|Göteborgs Universitet]] |archive-date=27a de Oktobro, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027105022/http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |url-status=dead }}</ref> ==Vivo kaj kariero== [[File:Cyligramma limacina.JPG|thumb|left|''Cyligramma limacina'', ilustraĵo el la verko de Guérin nome ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844''. Li prisksribis la specion en 1832.]] Guérin-Méneville ŝanĝis sian [[familinomo|familinomon]] el Guérin en 1836. Li estis la aŭtoro de la ilustrita verko ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844'', komplemento al la verko de la zoologoj [[Georges Cuvier]] kaj [[Pierre André Latreille]], ''Le Règne Animal'', kiu ilustris nur elekton de la traktitaj bestoj.<ref name="Hansson"/> Cuvier estis ravita pri la verko, dirante, ke ĝi estus tre utila por legantoj, kaj ke la ilustraĵoj estas "tiel precizaj kiel elegantaj".<ref>{{cite web |title=Sale 2361 - Lot 309 |url=http://www.christies.com/lotfinder/books-manuscripts/guerin-meneville-felix-edouard-iconographie-du-regne-5382537-details.aspx |publisher=Christie's The Art People |access-date=5a de Januaro 2015}}</ref> Li ankaŭ enkondukis [[silkoraŭpo]]jn en Francion, kies bredado utilu por la produktado de [[silko]].<ref name="Hansson"/> Guérin-Méneville fondis kelkajn gazetojn: ''Magasin de zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie'' (1830), ''Revue zoologique par la Société cuviérienne'' (1838), ''Revue et Magasin de zoologie pure et appliquée'' (1849), kaj ''Revue de sériciculture'' (1863). Li estis eldonisto de [https://www.biodiversitylibrary.org/item/110969#page/9/mode/1up ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle''], publikigita en Parizo 1836–1839. Guérin-Méneville estis elektita prezidanto de la ''Société Entomologique de France'' por la jaro 1846. ==Heredo== Guérin-Méneville is commemorated in the scientific names of dozens of genera and species of insects and other organisms, including at least one snake.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Guerin", p. 111).</ref> ==Verkoj== [[File:Guerin plate 194 Guenon - Guepe - Guepier; Bee-eater, bee's nest, green monkey.jpg|thumb|upright|Ilustraĵo el ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Parizo, 1836–1839. Plate 194, "Guenon - Guepe - Guepier"]] * Guérin-Méneville, Felix-Edouard. ''Iconographie du règne animal de G. Cuvier: ou, représentation d'aprés nature de l'une des espèces les plus remarquables, et souvent non encore figurées, de chaque genre d'amimaux. Avec un texte descriptif mis au courant de la science''. Paris: J. B. Baillière, 1829–1844. * Guérin-Méneville, Felix-Edouard (eld.). ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Paris, 1836–1839. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{commons category|Félix Edouard Guérin-Méneville}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Guerin-Meneville, Felix Edouard}} [[Kategorio:Francaj entomologoj]] 4aamw6zlvye1pgdckygtq0lqyooxugj 9416401 9416399 2026-06-28T19:31:58Z Kani 670 9416401 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |publisher=[[Universitato de Gotenburgo|Göteborgs Universitet]] |archive-date=27a de Oktobro, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027105022/http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |url-status=dead }}</ref> ==Vivo kaj kariero== [[File:Cyligramma limacina.JPG|thumb|left|''Cyligramma limacina'', ilustraĵo el la verko de Guérin nome ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844''. Li prisksribis la specion en 1832.]] Guérin-Méneville ŝanĝis sian [[familinomo|familinomon]] el Guérin en 1836. Li estis la aŭtoro de la ilustrita verko ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844'', komplemento al la verko de la zoologoj [[Georges Cuvier]] kaj [[Pierre André Latreille]], ''Le Règne Animal'', kiu ilustris nur elekton de la traktitaj bestoj.<ref name="Hansson"/> Cuvier estis ravita pri la verko, dirante, ke ĝi estus tre utila por legantoj, kaj ke la ilustraĵoj estas "tiel precizaj kiel elegantaj".<ref>{{cite web |title=Sale 2361 - Lot 309 |url=http://www.christies.com/lotfinder/books-manuscripts/guerin-meneville-felix-edouard-iconographie-du-regne-5382537-details.aspx |publisher=Christie's The Art People |access-date=5a de Januaro 2015}}</ref> Li ankaŭ enkondukis [[silkoraŭpo]]jn en Francion, kies bredado utilu por la produktado de [[silko]].<ref name="Hansson"/> Guérin-Méneville fondis kelkajn gazetojn: ''Magasin de zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie'' (1830), ''Revue zoologique par la Société cuviérienne'' (1838), ''Revue et Magasin de zoologie pure et appliquée'' (1849), kaj ''Revue de sériciculture'' (1863). Li estis eldonisto de [https://www.biodiversitylibrary.org/item/110969#page/9/mode/1up ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle''], publikigita en Parizo 1836–1839. Guérin-Méneville estis elektita prezidanto de la ''Société Entomologique de France'' por la jaro 1846. ==Heredo== Guérin-Méneville estas memorata per la sciencaj nomoj de dekoj da genroj kaj specioj de insektoj kaj aliaj organismoj, inkluzive de almenaŭ unu serpento.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Guerin", p. 111).</ref> Li ankaŭ priskribis kelkajn speciojn kiel la [[Etiopia abelmanĝulo]] (''Merops lafresnayii''). ==Verkoj== [[File:Guerin plate 194 Guenon - Guepe - Guepier; Bee-eater, bee's nest, green monkey.jpg|thumb|maldekstre|Ilustraĵo el ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Parizo, 1836–1839. Plate 194, "Guenon - Guepe - Guepier"]] * Guérin-Méneville, Felix-Edouard. ''Iconographie du règne animal de G. Cuvier: ou, représentation d'aprés nature de l'une des espèces les plus remarquables, et souvent non encore figurées, de chaque genre d'amimaux. Avec un texte descriptif mis au courant de la science''. Paris: J. B. Baillière, 1829–1844. * Guérin-Méneville, Felix-Edouard (eld.). ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Paris, 1836–1839. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{commons category|Félix Edouard Guérin-Méneville}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Guerin-Meneville, Felix Edouard}} [[Kategorio:Francaj entomologoj]] qa6zcvzgdcdv0ys0x5ih73bcmcioa5f 9416402 9416401 2026-06-28T19:32:51Z Kani 670 9416402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |publisher=[[Universitato de Gotenburgo|Göteborgs Universitet]] |archive-date=27a de Oktobro, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027105022/http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |url-status=dead }}</ref> ==Vivo kaj kariero== [[File:Cyligramma limacina.JPG|thumb|left|''Cyligramma limacina'', ilustraĵo el la verko de Guérin nome ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844''. Li prisksribis la specion en 1832.]] Guérin-Méneville ŝanĝis sian [[familinomo|familinomon]] el Guérin en 1836. Li estis la aŭtoro de la ilustrita verko ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844'', komplemento al la verko de la zoologoj [[Georges Cuvier]] kaj [[Pierre André Latreille]], ''Le Règne Animal'', kiu ilustris nur elekton de la traktitaj bestoj.<ref name="Hansson"/> Cuvier estis ravita pri la verko, dirante, ke ĝi estus tre utila por legantoj, kaj ke la ilustraĵoj estas "tiel precizaj kiel elegantaj".<ref>{{cite web |title=Sale 2361 - Lot 309 |url=http://www.christies.com/lotfinder/books-manuscripts/guerin-meneville-felix-edouard-iconographie-du-regne-5382537-details.aspx |publisher=Christie's The Art People |access-date=5a de Januaro 2015}}</ref> Li ankaŭ enkondukis [[silkoraŭpo]]jn en Francion, kies bredado utilu por la produktado de [[silko]].<ref name="Hansson"/> Guérin-Méneville fondis kelkajn gazetojn: ''Magasin de zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie'' (1830), ''Revue zoologique par la Société cuviérienne'' (1838), ''Revue et Magasin de zoologie pure et appliquée'' (1849), kaj ''Revue de sériciculture'' (1863). Li estis eldonisto de [https://www.biodiversitylibrary.org/item/110969#page/9/mode/1up ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle''], publikigita en Parizo 1836–1839. Guérin-Méneville estis elektita prezidanto de la ''Société Entomologique de France'' por la jaro 1846. ==Heredo== Guérin-Méneville estas memorata per la sciencaj nomoj de dekoj da genroj kaj specioj de insektoj kaj aliaj organismoj, inkluzive de almenaŭ unu serpento.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Guerin", p. 111).</ref> Li ankaŭ priskribis kelkajn speciojn kiel la [[Etiopia abelmanĝulo]] (''Merops lafresnayii''). ==Verkoj== [[File:Guerin plate 194 Guenon - Guepe - Guepier; Bee-eater, bee's nest, green monkey.jpg|thumb|maldekstre|Ilustraĵo el ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Parizo, 1836–1839. Plate 194, "Guenon - Guepe - Guepier"]] * Guérin-Méneville, Felix-Edouard. ''Iconographie du règne animal de G. Cuvier: ou, représentation d'aprés nature de l'une des espèces les plus remarquables, et souvent non encore figurées, de chaque genre d'amimaux. Avec un texte descriptif mis au courant de la science''. Paris: J. B. Baillière, 1829–1844. * Guérin-Méneville, Felix-Edouard (eld.). ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Paris, 1836–1839. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{commons category|Félix Edouard Guérin-Méneville}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Guerin-Meneville, Felix Edouard}} [[Kategorio:Francaj entomologoj]] 0fadfzqtjrqjee8xt2ro5zwizxjvt6r 9416404 9416402 2026-06-28T19:33:38Z Kani 670 /* Verkoj */ 9416404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Félix Édouard Guérin-Méneville''', ankaŭ konata kiel ''F. E. Guerin'', (12a de oktobro [[1799]], en [[Toulon]] – 26a de januaro [[1874]], en [[Parizo]]) estis franca [[entomologo]].<ref name="Hansson">{{cite web |author=Hans G. Hansson |url=http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |work=Biographical Etymology of Marine Organism Names |title=Félix Édouard Guérin |access-date=4a de Junio, 2010 |publisher=[[Universitato de Gotenburgo|Göteborgs Universitet]] |archive-date=27a de Oktobro, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027105022/http://www.tmbl.gu.se/libdb/taxon/personetymol/petymol.g.html |url-status=dead }}</ref> ==Vivo kaj kariero== [[File:Cyligramma limacina.JPG|thumb|left|''Cyligramma limacina'', ilustraĵo el la verko de Guérin nome ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844''. Li prisksribis la specion en 1832.]] Guérin-Méneville ŝanĝis sian [[familinomo|familinomon]] el Guérin en 1836. Li estis la aŭtoro de la ilustrita verko ''Iconographie du Règne Animal de G. Cuvier 1829–1844'', komplemento al la verko de la zoologoj [[Georges Cuvier]] kaj [[Pierre André Latreille]], ''Le Règne Animal'', kiu ilustris nur elekton de la traktitaj bestoj.<ref name="Hansson"/> Cuvier estis ravita pri la verko, dirante, ke ĝi estus tre utila por legantoj, kaj ke la ilustraĵoj estas "tiel precizaj kiel elegantaj".<ref>{{cite web |title=Sale 2361 - Lot 309 |url=http://www.christies.com/lotfinder/books-manuscripts/guerin-meneville-felix-edouard-iconographie-du-regne-5382537-details.aspx |publisher=Christie's The Art People |access-date=5a de Januaro 2015}}</ref> Li ankaŭ enkondukis [[silkoraŭpo]]jn en Francion, kies bredado utilu por la produktado de [[silko]].<ref name="Hansson"/> Guérin-Méneville fondis kelkajn gazetojn: ''Magasin de zoologie, d’anatomie comparée et de paléontologie'' (1830), ''Revue zoologique par la Société cuviérienne'' (1838), ''Revue et Magasin de zoologie pure et appliquée'' (1849), kaj ''Revue de sériciculture'' (1863). Li estis eldonisto de [https://www.biodiversitylibrary.org/item/110969#page/9/mode/1up ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle''], publikigita en Parizo 1836–1839. Guérin-Méneville estis elektita prezidanto de la ''Société Entomologique de France'' por la jaro 1846. ==Heredo== Guérin-Méneville estas memorata per la sciencaj nomoj de dekoj da genroj kaj specioj de insektoj kaj aliaj organismoj, inkluzive de almenaŭ unu serpento.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Guerin", p. 111).</ref> Li ankaŭ priskribis kelkajn speciojn kiel la [[Etiopia abelmanĝulo]] (''Merops lafresnayii''). ==Verkoj== [[File:Guerin plate 194 Guenon - Guepe - Guepier; Bee-eater, bee's nest, green monkey.jpg|thumb|200ra|maldekstre|Ilustraĵo el ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Parizo, 1836–1839. Plate 194, "Guenon - Guepe - Guepier"]] * Guérin-Méneville, Felix-Edouard. ''Iconographie du règne animal de G. Cuvier: ou, représentation d'aprés nature de l'une des espèces les plus remarquables, et souvent non encore figurées, de chaque genre d'amimaux. Avec un texte descriptif mis au courant de la science''. Paris: J. B. Baillière, 1829–1844. * Guérin-Méneville, Felix-Edouard (eld.). ''Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle'', Paris, 1836–1839. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{commons category|Félix Edouard Guérin-Méneville}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Guerin-Meneville, Felix Edouard}} [[Kategorio:Francaj entomologoj]] s4v5cq5ew3lza3sp8z1ir84r4ikg036 1 948358 9416403 2026-06-28T19:33:02Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto havas iujn bone kaŝitajn erarojn. Ekzemplo estas la vorto Kentuckiano, kiun mi hazarde ĵus vidis. Kentuts- Kiano ??? Sed tiaj usonanglismaj tajperaroj facile glitas el la atento... ~~~~" 9416403 wikitext text/x-wiki La teksto havas iujn bone kaŝitajn erarojn. Ekzemplo estas la vorto Kentuckiano, kiun mi hazarde ĵus vidis. Kentuts- Kiano ??? Sed tiaj usonanglismaj tajperaroj facile glitas el la atento... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 28 jun. 2026 (UTC) 6qyqk5648xj39n4iud9k5aehg81zwg4 0 948359 9416411 2026-06-28T19:43:14Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Saddam Hussein]] 9416411 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Saddam Hussein]] 2yvtirynfhvfvr0ifml86sreyyscjr6 0 948360 9416412 2026-06-28T19:43:39Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ord..." 9416412 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== The species measures {{convert|22|cm}} in length and weighs {{convert|17|-|38|g}}.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> The sexes are alike. They have bright green heads, upper parts, and tails; their chins and throats are yellow and outlined in black, with a white extension to the side; their breasts are cinnamon-brown, darkening towards the belly. When perched, their stance is upright with the tail pointing downward. The tail is blackish with an orange base and white tip when seen from the front, while from the back it is mainly green, with black edges visible when it is flared. This bird can be distinguished from the somewhat similar [[little bee-eater]] by their larger size, darker colouring, white cheek patches, and the upland habitat where they are found.<ref name=Fry/> ==Ekologio== This bird lives in upland regions, usually between {{convert|1800|and|2300|m}}, and can be found associated with wooded hillsides and forest edges, clearings, plantations, and gardens. Its diet consists mainly of honeybees although it also eats moths, butterflies, dragonflies, beetles, and [[insectivore|other flying insects]]. It seems to be an adaptable species and able to withstand loss of its forest habitat.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== The cinnamon-chested bee-eater has a very wide range, and although the population size has not been quantified, they are thought to be large, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed their conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] mqyjnaa2uvnjkanrt1zmc7aiff58lgb 9416417 9416412 2026-06-28T19:49:58Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416417 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== La specio estas 22 centimetrojn longe kaj pezas 17–38 gramojn.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ambaŭ seksoj estas similaj. Ili havas brilverdajn kapojn, suprajn partojn kaj vostojn; iliaj mentonoj kaj gorĝoj estas flavaj kaj nigre konturitaj, kun blanka etendo flanke; iliaj brustoj estas cinambrunaj, malheliĝante direkte al la ventro. Kiam ili ripozas, ili staras rekte kun la vosto malsupren. La vosto estas nigreca kun oranĝa bazo kaj blanka pinto vidata de antaŭe, dum de malantaŭe ĝi estas plejparte verda, kun nigraj randoj videblaj kiam ĝi estas larĝigita. Ĉi tiu birdo distingiĝas de la iom simila [[Nana abelmanĝulo]] per ilia plia grandeco, pli malhela koloro, blankaj vangomakuloj kaj la altaĵara vivejo kie ili troviĝas.<ref name=Fry/> ==Ekologio== This bird lives in upland regions, usually between {{convert|1800|and|2300|m}}, and can be found associated with wooded hillsides and forest edges, clearings, plantations, and gardens. Its diet consists mainly of honeybees although it also eats moths, butterflies, dragonflies, beetles, and [[insectivore|other flying insects]]. It seems to be an adaptable species and able to withstand loss of its forest habitat.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== The cinnamon-chested bee-eater has a very wide range, and although the population size has not been quantified, they are thought to be large, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed their conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] lukfirz0ipsr0v7u8ed5vdvxc7sxqin 9416418 9416417 2026-06-28T19:51:30Z Kani 670 /* Ekologio */ 9416418 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== La specio estas 22 centimetrojn longe kaj pezas 17–38 gramojn.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ambaŭ seksoj estas similaj. Ili havas brilverdajn kapojn, suprajn partojn kaj vostojn; iliaj mentonoj kaj gorĝoj estas flavaj kaj nigre konturitaj, kun blanka etendo flanke; iliaj brustoj estas cinambrunaj, malheliĝante direkte al la ventro. Kiam ili ripozas, ili staras rekte kun la vosto malsupren. La vosto estas nigreca kun oranĝa bazo kaj blanka pinto vidata de antaŭe, dum de malantaŭe ĝi estas plejparte verda, kun nigraj randoj videblaj kiam ĝi estas larĝigita. Ĉi tiu birdo distingiĝas de la iom simila [[Nana abelmanĝulo]] per ilia plia grandeco, pli malhela koloro, blankaj vangomakuloj kaj la altaĵara vivejo kie ili troviĝas.<ref name=Fry/> ==Ekologio== Tiu ĉi birdo vivas en altaĵaj regionoj, kutime inter 1 800 kaj 2 300 metroj, kaj troveblas asociita kun arbarkovritaj montetoflankoj kaj arbarlimoj, maldensejoj, plantejoj kaj ĝardenoj. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[mielabelo]]j, kvankam ĝi ankaŭ manĝas [[tineo]]jn, [[papilio]]jn, [[libelo]]jn, [[skarabo]]jn kaj aliajn fluginsektojn. Ĝi ŝajnas esti adaptiĝema specio kaj kapabla elteni perdon de sia arbara vivejo.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== The cinnamon-chested bee-eater has a very wide range, and although the population size has not been quantified, they are thought to be large, and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed their conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 0wmscsrr9jv33zfhio1zp7p6nwaolik 9416419 9416418 2026-06-28T19:53:14Z Kani 670 /* Statuso */ 9416419 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== La specio estas 22 centimetrojn longe kaj pezas 17–38 gramojn.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ambaŭ seksoj estas similaj. Ili havas brilverdajn kapojn, suprajn partojn kaj vostojn; iliaj mentonoj kaj gorĝoj estas flavaj kaj nigre konturitaj, kun blanka etendo flanke; iliaj brustoj estas cinambrunaj, malheliĝante direkte al la ventro. Kiam ili ripozas, ili staras rekte kun la vosto malsupren. La vosto estas nigreca kun oranĝa bazo kaj blanka pinto vidata de antaŭe, dum de malantaŭe ĝi estas plejparte verda, kun nigraj randoj videblaj kiam ĝi estas larĝigita. Ĉi tiu birdo distingiĝas de la iom simila [[Nana abelmanĝulo]] per ilia plia grandeco, pli malhela koloro, blankaj vangomakuloj kaj la altaĵara vivejo kie ili troviĝas.<ref name=Fry/> ==Ekologio== Tiu ĉi birdo vivas en altaĵaj regionoj, kutime inter 1 800 kaj 2 300 metroj, kaj troveblas asociita kun arbarkovritaj montetoflankoj kaj arbarlimoj, maldensejoj, plantejoj kaj ĝardenoj. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[mielabelo]]j, kvankam ĝi ankaŭ manĝas [[tineo]]jn, [[papilio]]jn, [[libelo]]jn, [[skarabo]]jn kaj aliajn fluginsektojn. Ĝi ŝajnas esti adaptiĝema specio kaj kapabla elteni perdon de sia arbara vivejo.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== La cinambrusta abelmanĝulo havas tre grandan teritorion, kaj kvankam la populacio ne estas kvantigita, oni supozas, ke ĝi estas granda, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservostatuson kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] hvzk7559y0cw26mhhxty31d2o0xjnzy 9416444 9416419 2026-06-28T20:43:07Z Kani 670 9416444 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== La specio estas 22 centimetrojn longe kaj pezas 17–38 gramojn.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ambaŭ seksoj estas similaj. Ili havas brilverdajn kapojn, suprajn partojn kaj vostojn; iliaj mentonoj kaj gorĝoj estas flavaj kaj nigre konturitaj, kun blanka etendo flanke; iliaj brustoj estas cinambrunaj, malheliĝante direkte al la ventro. Kiam ili ripozas, ili staras rekte kun la vosto malsupren. La vosto estas nigreca kun oranĝa bazo kaj blanka pinto vidata de antaŭe, dum de malantaŭe ĝi estas plejparte verda, kun nigraj randoj videblaj kiam ĝi estas larĝigita. Ĉi tiu birdo distingiĝas de la iom simila [[Nana abelmanĝulo]] per ilia plia grandeco, pli malhela koloro, blankaj vangomakuloj kaj la altaĵara vivejo kie ili troviĝas.<ref name=Fry/> ==Ekologio== Tiu ĉi birdo vivas en altaĵaj regionoj, kutime inter 1 800 kaj 2 300 metroj, kaj troveblas asociita kun arbarkovritaj montetoflankoj kaj arbarlimoj, maldensejoj, plantejoj kaj ĝardenoj. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[mielabelo]]j, kvankam ĝi ankaŭ manĝas [[tineo]]jn, [[papilio]]jn, [[libelo]]jn, [[skarabo]]jn kaj aliajn fluginsektojn. Ĝi ŝajnas esti adaptiĝema specio kaj kapabla elteni perdon de sia arbara vivejo.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== La cinambrusta abelmanĝulo havas tre grandan teritorion, kaj kvankam la populacio ne estas kvantigita, oni supozas, ke ĝi estas granda, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservostatuson kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 2mnr1rtbulfjwgc1b3hhrs6y520k5k1 9416520 9416444 2026-06-28T22:32:31Z Kani 670 9416520 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cinambrusta abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates).jpg |priskribo de dosiero = Montranta la cinamkoloran bruston |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Cinnamon-chested bee-eater (Merops oreobates) 2.jpg |priskribo de dosiero2 = Kakamega Arbaro, [[Kenjo]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Cinambrusta abelmanĝulo''' ''M. oreobates'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops oreobates'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1892) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinambrusta abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops lafresnayii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Cinambrusta abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de [[Albert-riftaj montarbaroj]] kaj de [[Orientafrikaj montarbaroj]]<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops oreobates'' |volume=2016 |article-number=e.T22683697A92996442 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683697A92996442.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> de [[Orienta Afriko]], en la regionoj ĉirkaŭ la [[Viktoria lago]]. ==Aspekto== La specio estas 22 centimetrojn longe kaj pezas 17–38 gramojn.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ambaŭ seksoj estas similaj. Ili havas brilverdajn kapojn, suprajn partojn kaj vostojn; iliaj mentonoj kaj gorĝoj estas flavaj kaj nigre konturitaj, kun blanka etendo flanke; iliaj brustoj estas cinambrunaj, malheliĝante direkte al la ventro. Kiam ili ripozas, ili staras rekte kun la vosto malsupren. La vosto estas nigreca kun oranĝa bazo kaj blanka pinto vidata de antaŭe, dum de malantaŭe ĝi estas plejparte verda, kun nigraj randoj videblaj kiam ĝi estas larĝigita. Ĉi tiu birdo distingiĝas de la iom simila [[Nana abelmanĝulo]] per ilia plia grandeco, pli malhela koloro, blankaj vangomakuloj kaj la altaĵara vivejo kie ili troviĝas.<ref name=Fry/> ==Ekologio== Tiu ĉi birdo vivas en altaĵaj regionoj, kutime inter 1 800 kaj 2 300 metroj, kaj troveblas asociita kun arbarkovritaj montetoflankoj kaj arbarlimoj, maldensejoj, plantejoj kaj ĝardenoj. Ĝia dieto konsistas ĉefe el [[mielabelo]]j, kvankam ĝi ankaŭ manĝas [[tineo]]jn, [[papilio]]jn, [[libelo]]jn, [[skarabo]]jn kaj aliajn fluginsektojn. Ĝi ŝajnas esti adaptiĝema specio kaj kapabla elteni perdon de sia arbara vivejo.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA257 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=257}}</ref> ==Statuso== La cinambrusta abelmanĝulo havas tre grandan teritorion, kaj kvankam la populacio ne estas kvantigita, oni supozas, ke ĝi estas granda, kaj la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservostatuson kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name="iucn status 12 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops oreobates}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] p7ekrtvtolc1ijkuqzki07yhecq79p6 0 948361 9416421 2026-06-28T19:55:12Z Kani 670 Alidirektigis al [[Cinambrusta abelmanĝulo]] 9416421 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cinambrusta abelmanĝulo]] 2nfdn1pe3o2paflvwvu2e88xqdujvp7 0 948362 9416423 2026-06-28T19:59:37Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[O. Henry]] 9416423 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[O. Henry]] rx4b1xanqbga94n600v6i1zval2wa4d 0 948363 9416424 2026-06-28T20:06:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto firmao}} '''Doubleday''' estas konsiderata unu el la plej grandaj eldonejoj de la mondo. Ĝian historion formis la familio Doubleday dum preskaŭ jarcento ĝis ĝi estis akirita de Bertelsmann AG en 1986. == Historio == La usona eldonejo estis fondita en 1897 de ''Frank Nelson Doubleday'' kaj ''Samuel McClure'' kiel la Doubleday & McClure Company. ''Bob, Son of Battle'' ("Robĉjo, filo de batalo") de [[Alfred Ollivant]] estis la unua libro publikigita..." 9416424 wikitext text/x-wiki {{informkesto firmao}} '''Doubleday''' estas konsiderata unu el la plej grandaj eldonejoj de la mondo. Ĝian historion formis la familio Doubleday dum preskaŭ jarcento ĝis ĝi estis akirita de Bertelsmann AG en 1986. == Historio == La usona eldonejo estis fondita en 1897 de ''Frank Nelson Doubleday'' kaj ''Samuel McClure'' kiel la Doubleday & McClure Company. ''Bob, Son of Battle'' ("Robĉjo, filo de batalo") de [[Alfred Ollivant]] estis la unua libro publikigita, aperante en 1898; ĝin sekvis en la sama jaro ''The Day''s Work'' ("La taga laboro") de [[Rudyard Kipling]]. La eldonisto Doubleday unue vizitis la verkiston Kipling la 30-an de novembro 1895; dum Doubleday kaj McClure baldaŭ disiĝis, Kipling - unu el la plej vaste legataj anglalingvaj aŭtoroj de sia tempo - restis ĉe la eldonejo. ''The Day's Work'' estis la unua granda sukceso de la kompanio. Kvankam la partnereco kun McClure estis dissolvita la 31-an de decembro 1899, kunfandiĝo la 1-an de januaro 1900 kun ''Walter Hines Page'' — socia reformisto kaj redaktoro de la monata gazeto ''The Atlantic Monthly'' — kondukis al la formado de la nova eldonejo kaj pavimis la vojon por daŭra sukceso. Aldone al Rudyard Kipling kaj [[Frank Norris]], la kompanio publikigis verkojn de [[Joseph Conrad]], [[Arthur Conan Doyle]], [[Edna Ferber]], [[O. Henry]] ([[pseŭdonimo]] de [[William Sydney Porter]]), [[T. E. Lawrence]], [[Sinclair Lewis]] kaj [[Booth Tarkington]]. En 1921, Doubleday akiris plimulton de la brita eldonejo William Heinemann, kaj en 1927, ĝi aĉetis la kompanion George H. Doran; la firmao poste estis renomita Doubleday, Doran kaj kompanianoj, fariĝante la plej granda eldonejo en la anglalingva mondo tiutempe. Ekde 1946, la kompanio funkciis kiel Doubleday kaj kompanianoj. En 1980, sub sia prezidanto Nelson Doubleday la pli juna, nepo de la fondinto, la kompanio aĉetis la renoman [[basbalo|basbalan]] teamon ''New York Mets'' je prezo de 21.1 milionoj da dolaroj; en 1986, Doubleday Jr. kaj Fred Wilpon reaĉetis la teamon ''New York Mets'' de la eldonejo por 100 milionoj da dolaroj — rekorda prezo tiutempe. En 1986, Nelson Doubleday Jr. vendis la eldonejon al [[Bertelsmann AG]] por laŭdire 500 milionoj da dolaroj, kaj en 2002, li vendis siajn akciojn de la teamo ''New York Mets'' al Wilpon. Ekde 2013, Doubleday estas parto de la eldoneja konzerno [[Penguin Random House]]. [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] 3uef9djmwos5h201vinjtpx6t5muf7y 9416425 9416424 2026-06-28T20:09:13Z ThomasPusch 1869 9416425 wikitext text/x-wiki {{informkesto firmao}} '''Doubleday''' estas konsiderata unu el la plej grandaj eldonejoj de la mondo. Ĝian historion formis la familio Doubleday dum preskaŭ jarcento ĝis ĝi estis akirita de Bertelsmann AG en 1986. == Historio == La usona eldonejo estis fondita en 1897 de ''Frank Nelson Doubleday'' kaj [[Samuel McClure]] kiel la kompanio ''Doubleday & McClure''. ''Bob, Son of Battle'' ("Robĉjo, filo de batalo") de [[Alfred Ollivant]] estis la unua libro publikigita, aperante en 1898; ĝin sekvis en la sama jaro ''The Day''s Work'' ("La taga laboro") de [[Rudyard Kipling]]. La eldonisto Doubleday unue vizitis la verkiston Kipling la 30-an de novembro 1895; dum Doubleday kaj McClure baldaŭ disiĝis, Kipling - unu el la plej vaste legataj anglalingvaj aŭtoroj de sia tempo - restis ĉe la eldonejo. ''The Day's Work'' estis la unua granda sukceso de la kompanio. Kvankam la partnereco kun McClure estis dissolvita la 31-an de decembro 1899, kunfandiĝo la 1-an de januaro 1900 kun ''Walter Hines Page'' — socia reformisto kaj redaktoro de la monata gazeto ''The Atlantic Monthly'' — kondukis al la formado de la nova eldonejo kaj pavimis la vojon por daŭra sukceso. Aldone al Rudyard Kipling, la kompanio interalie publikigis verkojn de [[Joseph Conrad]], [[Arthur Conan Doyle]], [[Edna Ferber]], [[O. Henry]] ([[pseŭdonimo]] de [[William Sydney Porter]]), [[T. E. Lawrence]], [[Sinclair Lewis]] kaj [[Booth Tarkington]]. En 1921, Doubleday akiris plimulton de la brita eldonejo William Heinemann, kaj en 1927, ĝi aĉetis la kompanion George H. Doran; la firmao poste estis renomita Doubleday, Doran kaj kompanianoj, fariĝante la plej granda eldonejo en la anglalingva mondo tiutempe. Ekde 1946, la kompanio funkciis kiel Doubleday kaj kompanianoj. En 1980, sub sia prezidanto Nelson Doubleday la pli juna, nepo de la fondinto, la kompanio aĉetis la renoman [[basbalo|basbalan]] teamon ''New York Mets'' je prezo de 21.1 milionoj da dolaroj; en 1986, Doubleday Jr. kaj Fred Wilpon reaĉetis la teamon ''New York Mets'' de la eldonejo por 100 milionoj da dolaroj — rekorda prezo tiutempe. En 1986, Nelson Doubleday Jr. vendis la eldonejon al [[Bertelsmann AG]] por laŭdire 500 milionoj da dolaroj, kaj en 2002, li vendis siajn akciojn de la teamo ''New York Mets'' al Wilpon. Ekde 2013, Doubleday estas parto de la eldoneja konzerno [[Penguin Random House]]. [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] mjfj3oh2dty0q7kpkw87il0az2mqni7 9416431 9416425 2026-06-28T20:13:04Z ThomasPusch 1869 9416431 wikitext text/x-wiki {{informkesto firmao}} '''Doubleday''' estas konsiderata unu el la plej grandaj eldonejoj de la mondo. Ĝian historion formis la familio Doubleday dum preskaŭ jarcento ĝis ĝi estis akirita de Bertelsmann AG en 1986. == Historio == La usona eldonejo estis fondita en 1897 de ''Frank Nelson Doubleday'' kaj [[Samuel McClure]] kiel la kompanio ''Doubleday & McClure''. ''Bob, Son of Battle'' ("Robĉjo, filo de batalo") de [[Alfred Ollivant]] estis la unua libro publikigita, aperante en 1898; ĝin sekvis en la sama jaro ''The Day''s Work'' ("La taga laboro") de [[Rudyard Kipling]]. La eldonisto Doubleday unue vizitis la verkiston Kipling la 30-an de novembro 1895; dum Doubleday kaj McClure baldaŭ disiĝis, Kipling - unu el la plej vaste legataj anglalingvaj aŭtoroj de sia tempo - restis ĉe la eldonejo. ''The Day's Work'' estis la unua granda sukceso de la kompanio. Kvankam la partnereco kun McClure estis dissolvita la 31-an de decembro 1899, kunfandiĝo la 1-an de januaro 1900 kun ''Walter Hines Page'' — socia reformisto kaj redaktoro de la monata gazeto ''The Atlantic Monthly'' — kondukis al la formado de la nova eldonejo kaj pavimis la vojon por daŭra sukceso. Aldone al Rudyard Kipling, la kompanio interalie publikigis verkojn de [[Joseph Conrad]], [[Arthur Conan Doyle]], [[Edna Ferber]], [[O. Henry]] ([[pseŭdonimo]] de [[William Sydney Porter]]), [[T. E. Lawrence]], [[Sinclair Lewis]] kaj [[Booth Tarkington]]. En 1921, Doubleday akiris plimulton de la brita eldonejo William Heinemann, kaj en 1927, ĝi aĉetis la kompanion George H. Doran; la firmao poste estis renomita Doubleday, Doran kaj kompanianoj, fariĝante la plej granda eldonejo en la anglalingva mondo tiutempe. Ekde 1946, la kompanio funkciis kiel Doubleday kaj kompanianoj. En 1980, sub sia prezidanto Nelson Doubleday la pli juna, nepo de la fondinto, la kompanio aĉetis la renoman [[basbalo|basbalan]] teamon ''New York Mets'' je prezo de 21.1 milionoj da dolaroj; en 1986, Doubleday Jr. kaj Fred Wilpon reaĉetis la teamon ''New York Mets'' de la eldonejo por 100 milionoj da dolaroj — rekorda prezo tiutempe. En 1986, Nelson Doubleday Jr. vendis la eldonejon al [[Bertelsmann AG]] por laŭdire 500 milionoj da dolaroj, kaj en 2002, li vendis siajn akciojn de la teamo ''New York Mets'' al Wilpon. Ekde 2013, Doubleday estas parto de la eldoneja konzerno [[Penguin Random House]]. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] jdrtx0l8iuj0ito56lfynouo2xi6tll 0 948364 9416434 2026-06-28T20:21:22Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[The Pilgrim's Progress]] 9416434 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[The Pilgrim's Progress]] tb3t77n6nn81myhlvvrbai7cd6uy0np 1 948365 9416442 2026-06-28T20:40:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas t..." 9416442 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) asyq4m6xp8fmf9wwvk13iswsiltpo3l 9416445 9416442 2026-06-28T20:44:34Z ThomasPusch 1869 9416445 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi ĵus simple faris artikoleton pri la eldonejo [[Doubleday]] kaj volis nur kontroli kiuj estas la unuaj 50 tekstoj kiuj havas mencion de la eldoneja nomo sed ne jam havas internan ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 28 jun. 2026 (UTC) 2isrv0j11a3m67pv4qd1w7eycqt18nx 9416651 9416445 2026-06-29T06:33:36Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416651 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi ĵus simple faris artikoleton pri la eldonejo [[Doubleday]] kaj volis nur kontroli kiuj estas la unuaj 50 tekstoj kiuj havas mencion de la eldoneja nomo sed ne jam havas internan ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 28 jun. 2026 (UTC) ::Farite. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:33, 29 jun. 2026 (UTC) fnbpkr4cx1g1lajbelzmwqffrmbyskz 9416652 9416651 2026-06-29T06:41:38Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416652 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi ĵus simple faris artikoleton pri la eldonejo [[Doubleday]] kaj volis nur kontroli kiuj estas la unuaj 50 tekstoj kiuj havas mencion de la eldoneja nomo sed ne jam havas internan ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 28 jun. 2026 (UTC) ::Farite. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:33, 29 jun. 2026 (UTC) :Kial vi diras "ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo"? Ĉu ne temas pri multe pli ol tio? kaj destiniĝitaj kaj efektive murditaj? kaj nejudoj kaj judoj? La "ses milionoj" estas la oficiala takso pri judoj murditaj sed krom judoj multaj aliaj etnoj ankaŭ estis destinitaj al murdo kaj efektive multaj el ili estis murditaj en grandaj nombroj, ekzemple Poloj. :Sed mi ne parolis pri viktimoj sed pri rezistantoj kiuj estis sufiĉe klarvidaj kaj publike rezistis jam antaŭ la akaparo de potenco fare de la nazioj. Certe iliaj klopodoj ne sukcesis sed ili almenaŭ faris laŭeble kiel ili povis kaj ilia ekzemplo povus servi kiel inspiro al aliaj estonteco, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:41, 29 jun. 2026 (UTC) sfluk0s3omfm5sw68w1nwnyjo4dn0r7 9416653 9416652 2026-06-29T06:41:58Z Sj1mor 12103 9416653 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi ĵus simple faris artikoleton pri la eldonejo [[Doubleday]] kaj volis nur kontroli kiuj estas la unuaj 50 tekstoj kiuj havas mencion de la eldoneja nomo sed ne jam havas internan ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 28 jun. 2026 (UTC) :Farite. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:33, 29 jun. 2026 (UTC) :Kial vi diras "ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo"? Ĉu ne temas pri multe pli ol tio? kaj destiniĝitaj kaj efektive murditaj? kaj nejudoj kaj judoj? La "ses milionoj" estas la oficiala takso pri judoj murditaj sed krom judoj multaj aliaj etnoj ankaŭ estis destinitaj al murdo kaj efektive multaj el ili estis murditaj en grandaj nombroj, ekzemple Poloj. :Sed mi ne parolis pri viktimoj sed pri rezistantoj kiuj estis sufiĉe klarvidaj kaj publike rezistis jam antaŭ la akaparo de potenco fare de la nazioj. Certe iliaj klopodoj ne sukcesis sed ili almenaŭ faris laŭeble kiel ili povis kaj ilia ekzemplo povus servi kiel inspiro al aliaj estonteco, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:41, 29 jun. 2026 (UTC) sbc9j64qymb0zugwmyey2gztd9cbt0g 9416655 9416653 2026-06-29T06:44:40Z Sj1mor 12103 9416655 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Jes, la socialdemokrata redakcio en Munkeno estus tute interesa temo, kvankam konsentite ke estas amasoj de germanaj socialdemokratoj, socialistoj, engaĝitaj kristanoj kaj aliaj justuloj murditaj de la nazioj, aldone al la ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo, ke kalkuli kiom da biografioj povos esti, estas iom da sento stari marborde kaj vidi gigantan cunamon alproksimiĝi al la marbordo... Sed mi ĉi tie havas tute teknikan kaj sobran peton. Ĉi tie vi en la listoj nur tradukis la titolojn kaj lasis la listojn mem preskaŭ senŝanĝe en nacia lingvo. Eĉ simplaj ersperantaj vortoj kiel "biography" aŭ "picture book" ne tradukiĝis. Mi petus vin ankoraŭ pli fari la liston en Esperanto, tie vi evidente tro rapide saltis al la sekva projekto. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 28 jun. 2026 (UTC) :PS: Mi ĵus simple faris artikoleton pri la eldonejo [[Doubleday]] kaj volis nur kontroli kiuj estas la unuaj 50 tekstoj kiuj havas mencion de la eldoneja nomo sed ne jam havas internan ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 28 jun. 2026 (UTC) :Farite. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:33, 29 jun. 2026 (UTC) :Kial vi diras "ses milionoj kiuj nur pro aparteno de certaj etnoj destiniĝis je murdiĝo"? Ĉu ne temas pri multe pli ol tio? kaj destiniĝitaj kaj efektive murditaj? kaj nejudoj kaj judoj? La "ses milionoj" estas la oficiala takso pri judoj murditaj sed krom judoj multaj aliaj etnoj ankaŭ estis destinitaj al murdo kaj efektive multaj el ili estis murditaj en grandaj nombroj, ekzemple Slavaj popoloj kaj precipe Poloj, kies takso de murdo nur simple laŭ etna apartaneco estas taksita en pli ol miliono aŭ eĉ multe pli. :Sed mi ne parolis pri viktimoj sed pri rezistantoj kiuj estis sufiĉe klarvidaj kaj publike rezistis jam antaŭ la akaparo de potenco fare de la nazioj. Certe iliaj klopodoj ne sukcesis sed ili almenaŭ faris laŭeble kiel ili povis kaj ilia ekzemplo povus servi kiel inspiro al aliaj estonteco, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:41, 29 jun. 2026 (UTC) 4bp505789gc25wojllbso5potir5c30 0 948366 9416451 2026-06-28T20:56:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |fami..." 9416451 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== The adult black-headed bee-eater is between {{convert|25|and|28|cm|in|0|abbr=on}} in length, excluding the {{convert|8|cm|in|0|abbr=on}} tail streamers. The sexes are similar and it is a distinctive bird with a black head, green back, wings and tail, and buff breast and belly, with a rufous band across the lower breast. The juvenile has a black chin and throat. The only other bee-eaters living in forests within its range are the [[black bee-eater]] (''Merops gularis'') and the [[blue-headed bee-eater]] (''Merops muelleri''), and these have different colourings and are considerably smaller. The black-headed bee-eater is a bold bird and easy to approach, when the red eye can be seen. In flight, the tail shows green feathers at the centre and rufous feathers at the edges.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== The black-headed bee-eater usually occurs as a solitary bird, as part of a pair or a trio, or after the breeding season, as part of a family group. About half of the diet is made up of [[honey bee]]s, [[carpenter bee]]s and other [[hymenoptera]]n species, the remaining part being [[beetle]]s, [[Dragonfly|dragonflies]], [[Butterfly|butterflies]], [[moth]]s and [[cicada]]s. It is nearly invisible as it sits on a perch in the mid-storey of the forest, but is easily observed as it darts out to snap up some passing insect in flight.<ref name=Fry/> ==Statuso== The black-headed bee-eater has a very wide range but is an uncommon bird. The population is thought to be declining because of such factors as the snaring of birds and the blocking up of nesting holes. However the total population size is large and the decline trend is slow, so the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed the conservation trend of this bird as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] em18q7zc01l12sy4w385enx8asquskm 9416469 9416451 2026-06-28T21:09:40Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416469 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska nigrakapa abelmanĝulo longas inter 25 kaj 28 cm, ekskludante la 8 cm vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ĝi estas distinga birdo kun nigra kapo, verdaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj sablokoloraj brusto kaj ventro, kun ruĝbruna bendo trans la malsupra brusto. La junulo havas nigrajn mentonon kaj gorĝon. La solaj aliaj abelmanĝuloj vivantaj en arbaroj ene de ĝia teritorio estas la [[nigra abelmanĝulo]] (''Merops gularis'') kaj la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), kaj ĉi tiuj havas malsamajn kolorojn kaj estas konsiderinde pli malgrandaj. La nigrakapa abelmanĝulo estas kuraĝa birdo kaj facile alproksimebla, kiam la ruĝa okulo videblas. Dumfluge, la vosto montras verdajn plumojn en la centro kaj ruĝbrunajn plumojn ĉe la randoj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== The black-headed bee-eater usually occurs as a solitary bird, as part of a pair or a trio, or after the breeding season, as part of a family group. About half of the diet is made up of [[honey bee]]s, [[carpenter bee]]s and other [[hymenoptera]]n species, the remaining part being [[beetle]]s, [[Dragonfly|dragonflies]], [[Butterfly|butterflies]], [[moth]]s and [[cicada]]s. It is nearly invisible as it sits on a perch in the mid-storey of the forest, but is easily observed as it darts out to snap up some passing insect in flight.<ref name=Fry/> ==Statuso== The black-headed bee-eater has a very wide range but is an uncommon bird. The population is thought to be declining because of such factors as the snaring of birds and the blocking up of nesting holes. However the total population size is large and the decline trend is slow, so the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed the conservation trend of this bird as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 479swjecbigw786t5c76m2xlp71i0se 9416473 9416469 2026-06-28T21:15:57Z Kani 670 /* Ekologio */ 9416473 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska nigrakapa abelmanĝulo longas inter 25 kaj 28 cm, ekskludante la 8 cm vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ĝi estas distinga birdo kun nigra kapo, verdaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj sablokoloraj brusto kaj ventro, kun ruĝbruna bendo trans la malsupra brusto. La junulo havas nigrajn mentonon kaj gorĝon. La solaj aliaj abelmanĝuloj vivantaj en arbaroj ene de ĝia teritorio estas la [[nigra abelmanĝulo]] (''Merops gularis'') kaj la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), kaj ĉi tiuj havas malsamajn kolorojn kaj estas konsiderinde pli malgrandaj. La nigrakapa abelmanĝulo estas kuraĝa birdo kaj facile alproksimebla, kiam la ruĝa okulo videblas. Dumfluge, la vosto montras verdajn plumojn en la centro kaj ruĝbrunajn plumojn ĉe la randoj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== La nigrakapa abelmanĝulo kutime troviĝas kiel sola birdo, kiel parto de paro aŭ triopo, aŭ post la reprodukta sezono, kiel parto de familia grupo. Ĉirkaŭ duono de la dieto konsistas el [[mielabelo]]j, [[ĉarpentabelo]]j kaj aliaj himenopteraj specioj, la cetera parto estas [[skarabo]]j, [[libelo]]j, [[papilio]]j, [[tineo]]j kaj [[cikado]]j. Ĝi estas preskaŭ nevidebla, ĉar ĝi sidas sur ripozejo en la meza etaĝo de la arbaro, sed estas facile observebla, ĉar ĝi elkuras por kapti iun preterpasantan insekton dumfluge.<ref name=Fry/> ==Statuso== The black-headed bee-eater has a very wide range but is an uncommon bird. The population is thought to be declining because of such factors as the snaring of birds and the blocking up of nesting holes. However the total population size is large and the decline trend is slow, so the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed the conservation trend of this bird as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] amc9so2frqfo0xg30vlsrnwg56dcox5 9416474 9416473 2026-06-28T21:17:02Z Kani 670 /* Statuso */ 9416474 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas ĉefe indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska nigrakapa abelmanĝulo longas inter 25 kaj 28 cm, ekskludante la 8 cm vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ĝi estas distinga birdo kun nigra kapo, verdaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj sablokoloraj brusto kaj ventro, kun ruĝbruna bendo trans la malsupra brusto. La junulo havas nigrajn mentonon kaj gorĝon. La solaj aliaj abelmanĝuloj vivantaj en arbaroj ene de ĝia teritorio estas la [[nigra abelmanĝulo]] (''Merops gularis'') kaj la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), kaj ĉi tiuj havas malsamajn kolorojn kaj estas konsiderinde pli malgrandaj. La nigrakapa abelmanĝulo estas kuraĝa birdo kaj facile alproksimebla, kiam la ruĝa okulo videblas. Dumfluge, la vosto montras verdajn plumojn en la centro kaj ruĝbrunajn plumojn ĉe la randoj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== La nigrakapa abelmanĝulo kutime troviĝas kiel sola birdo, kiel parto de paro aŭ triopo, aŭ post la reprodukta sezono, kiel parto de familia grupo. Ĉirkaŭ duono de la dieto konsistas el [[mielabelo]]j, [[ĉarpentabelo]]j kaj aliaj himenopteraj specioj, la cetera parto estas [[skarabo]]j, [[libelo]]j, [[papilio]]j, [[tineo]]j kaj [[cikado]]j. Ĝi estas preskaŭ nevidebla, ĉar ĝi sidas sur ripozejo en la meza etaĝo de la arbaro, sed estas facile observebla, ĉar ĝi elkuras por kapti iun preterpasantan insekton dumfluge.<ref name=Fry/> ==Statuso== La nigrakapa abelmanĝulo havas tre grandan teritorion sed estas malofta birdo. Oni supozas, ke la populacio malpliiĝas pro faktoroj kiel la kaptado de birdoj kaj la blokado de nestotruoj. Tamen la tuta populacio estas granda kaj la malkreska tendenco estas malrapida, do la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis la konservadan tendencon de ĉi tiu birdo kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] s2r8bq230ahdawiivkzvwyqw2wk6i5s 9416481 9416474 2026-06-28T21:27:51Z Kani 670 9416481 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska nigrakapa abelmanĝulo longas inter 25 kaj 28 cm, ekskludante la 8 cm vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ĝi estas distinga birdo kun nigra kapo, verdaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj sablokoloraj brusto kaj ventro, kun ruĝbruna bendo trans la malsupra brusto. La junulo havas nigrajn mentonon kaj gorĝon. La solaj aliaj abelmanĝuloj vivantaj en arbaroj ene de ĝia teritorio estas la [[nigra abelmanĝulo]] (''Merops gularis'') kaj la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), kaj ĉi tiuj havas malsamajn kolorojn kaj estas konsiderinde pli malgrandaj. La nigrakapa abelmanĝulo estas kuraĝa birdo kaj facile alproksimebla, kiam la ruĝa okulo videblas. Dumfluge, la vosto montras verdajn plumojn en la centro kaj ruĝbrunajn plumojn ĉe la randoj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== La nigrakapa abelmanĝulo kutime troviĝas kiel sola birdo, kiel parto de paro aŭ triopo, aŭ post la reprodukta sezono, kiel parto de familia grupo. Ĉirkaŭ duono de la dieto konsistas el [[mielabelo]]j, [[ĉarpentabelo]]j kaj aliaj himenopteraj specioj, la cetera parto estas [[skarabo]]j, [[libelo]]j, [[papilio]]j, [[tineo]]j kaj [[cikado]]j. Ĝi estas preskaŭ nevidebla, ĉar ĝi sidas sur ripozejo en la meza etaĝo de la arbaro, sed estas facile observebla, ĉar ĝi elkuras por kapti iun preterpasantan insekton dumfluge.<ref name=Fry/> ==Statuso== La nigrakapa abelmanĝulo havas tre grandan teritorion sed estas malofta birdo. Oni supozas, ke la populacio malpliiĝas pro faktoroj kiel la kaptado de birdoj kaj la blokado de nestotruoj. Tamen la tuta populacio estas granda kaj la malkreska tendenco estas malrapida, do la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis la konservadan tendencon de ĉi tiu birdo kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] i1lm4hbrgw13kc7gmh3b2hsxc4db5l5 9416519 9416481 2026-06-28T22:32:08Z Kani 670 9416519 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Black-headed Bee-eater Merops breweri, Bili, Bas-Uele, Democratic Republic Congo 2.jpg |priskribo de dosiero = En Demokratia Respubliko Kongo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Nigrakapa abelmanĝulo''' ''M. breweri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops breweri'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Cassin|Cassin]], 1859) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops breweri'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Nigrakapa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas indiĝena de arbaroj en tropika Centra kaj Okcidenta Afriko, kun teritorio en [[Angolo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Niĝerio]], kaj [[Suda Sudano]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops breweri'' |volume=2016 |article-number=e.T22683706A92997017 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683706A92997017.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La plenkreska nigrakapa abelmanĝulo longas inter 25 kaj 28 cm, ekskludante la 8 cm vostoplumojn. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ĝi estas distinga birdo kun nigra kapo, verdaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj sablokoloraj brusto kaj ventro, kun ruĝbruna bendo trans la malsupra brusto. La junulo havas nigrajn mentonon kaj gorĝon. La solaj aliaj abelmanĝuloj vivantaj en arbaroj ene de ĝia teritorio estas la [[nigra abelmanĝulo]] (''Merops gularis'') kaj la [[blukapa abelmanĝulo]] (''Merops muelleri''), kaj ĉi tiuj havas malsamajn kolorojn kaj estas konsiderinde pli malgrandaj. La nigrakapa abelmanĝulo estas kuraĝa birdo kaj facile alproksimebla, kiam la ruĝa okulo videblas. Dumfluge, la vosto montras verdajn plumojn en la centro kaj ruĝbrunajn plumojn ĉe la randoj.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary |author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA246 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |page=246}}</ref> ==Ekologio== La nigrakapa abelmanĝulo kutime troviĝas kiel sola birdo, kiel parto de paro aŭ triopo, aŭ post la reprodukta sezono, kiel parto de familia grupo. Ĉirkaŭ duono de la dieto konsistas el [[mielabelo]]j, [[ĉarpentabelo]]j kaj aliaj himenopteraj specioj, la cetera parto estas [[skarabo]]j, [[libelo]]j, [[papilio]]j, [[tineo]]j kaj [[cikado]]j. Ĝi estas preskaŭ nevidebla, ĉar ĝi sidas sur ripozejo en la meza etaĝo de la arbaro, sed estas facile observebla, ĉar ĝi elkuras por kapti iun preterpasantan insekton dumfluge.<ref name=Fry/> ==Statuso== La nigrakapa abelmanĝulo havas tre grandan teritorion sed estas malofta birdo. Oni supozas, ke la populacio malpliiĝas pro faktoroj kiel la kaptado de birdoj kaj la blokado de nestotruoj. Tamen la tuta populacio estas granda kaj la malkreska tendenco estas malrapida, do la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis la konservadan tendencon de ĉi tiu birdo kiel "[[malplej zorgiga]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops breweri}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] gtnr7etmi126simzu2f86v72gnrfota 0 948367 9416457 2026-06-28T21:01:53Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigrakapa abelmanĝulo]] 9416457 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrakapa abelmanĝulo]] m1bqvunrazavj2f5kobifvu0rsni37g 1 948368 9416460 2026-06-28T21:04:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Atentu ke tute certe la franco Jean Orieux ne estas "verdire literumata Jean Orieŭ". Esperanta supersigna litero meze de franclingva nomo entute estas fuŝo, kaj tiu eraro ĉi tie aperis tri-foje... ~~~~" 9416460 wikitext text/x-wiki Atentu ke tute certe la franco Jean Orieux ne estas "verdire literumata Jean Orieŭ". Esperanta supersigna litero meze de franclingva nomo entute estas fuŝo, kaj tiu eraro ĉi tie aperis tri-foje... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:04, 28 jun. 2026 (UTC) 1j2t1v7b9eu4r2h8mr7ge17e3gnb5xs 1 948369 9416475 2026-06-28T21:18:31Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{re|Sj1mor}} Kiu povus esti "brita verkistino en sia propra rajto"... Mi ne kontrolis en alilingvaj versioj de la teksto, sed sen tiomn fari mi ne komprenas la esperantigon, kiu ŝajnas al mi difektita aŭtomata maŝin-traduko. Ĉu vi povus kontroli kaj home fari pli bonan tradukon? ~~~~" 9416475 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Kiu povus esti "brita verkistino en sia propra rajto"... Mi ne kontrolis en alilingvaj versioj de la teksto, sed sen tiomn fari mi ne komprenas la esperantigon, kiu ŝajnas al mi difektita aŭtomata maŝin-traduko. Ĉu vi povus kontroli kaj home fari pli bonan tradukon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 28 jun. 2026 (UTC) n64tv7rt50dmc768jkfbq1yjek5s6qs 9416480 9416475 2026-06-28T21:25:52Z ThomasPusch 1869 9416480 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Kiu povus esti "brita verkistino en sia propra rajto"... Mi ne kontrolis en alilingvaj versioj de la teksto, sed sen tiomn fari mi ne komprenas la esperantigon, kiu ŝajnas al mi difektita aŭtomata maŝin-traduko. Ĉu vi povus kontroli kaj home fari pli bonan tradukon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 28 jun. 2026 (UTC) :Krome, ŝajnas ke ankaŭ tiu listo de libroj estas bloke kopiita el la angla vikipedio: kiel ruĝa ligilo «The [[Noughts & Crosses (novel series)]] / ''Noughts & Crosses'' series, in reading order:» povus iam ajn funkcii en la esperanta projekto??[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 28 jun. 2026 (UTC) 5egnitstam6ia7etsgi8j6t34opco6a 9416659 9416480 2026-06-29T06:58:17Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416659 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Kiu povus esti "brita verkistino en sia propra rajto"... Mi ne kontrolis en alilingvaj versioj de la teksto, sed sen tiomn fari mi ne komprenas la esperantigon, kiu ŝajnas al mi difektita aŭtomata maŝin-traduko. Ĉu vi povus kontroli kaj home fari pli bonan tradukon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 28 jun. 2026 (UTC) :Krome, ŝajnas ke ankaŭ tiu listo de libroj estas bloke kopiita el la angla vikipedio: kiel ruĝa ligilo «The [[Noughts & Crosses (novel series)]] / ''Noughts & Crosses'' series, in reading order:» povus iam ajn funkcii en la esperanta projekto??[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 28 jun. 2026 (UTC) :Mi kontrolis iom da lingvoj sed laŭ la nunaj versioj ne trovis ion similan (la artikolo estis kreita je feb 2023). Mi korektis. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:58, 29 jun. 2026 (UTC) 8gzmphv4nbquma5kaaootjm9txktkqu 9416660 9416659 2026-06-29T06:58:35Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9416660 wikitext text/x-wiki {{re|Sj1mor}} Kiu povus esti "brita verkistino en sia propra rajto"... Mi ne kontrolis en alilingvaj versioj de la teksto, sed sen tiomn fari mi ne komprenas la esperantigon, kiu ŝajnas al mi difektita aŭtomata maŝin-traduko. Ĉu vi povus kontroli kaj home fari pli bonan tradukon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 28 jun. 2026 (UTC) :Krome, ŝajnas ke ankaŭ tiu listo de libroj estas bloke kopiita el la angla vikipedio: kiel ruĝa ligilo «The [[Noughts & Crosses (novel series)]] / ''Noughts & Crosses'' series, in reading order:» povus iam ajn funkcii en la esperanta projekto??[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 28 jun. 2026 (UTC) ::Mi korektis. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:58, 29 jun. 2026 (UTC) :Mi kontrolis iom da lingvoj sed laŭ la nunaj versioj ne trovis ion similan (la artikolo estis kreita je feb 2023). Mi korektis. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:58, 29 jun. 2026 (UTC) 8lm6b2c7sto5yvh3c7zr4zr7ufs9mtt 0 948370 9416486 2026-06-28T21:40:44Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia ab..." 9416486 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== The Somali bee-eater grows to a length of {{convert|16|to|18|cm|in|1|abbr=on}} and is the smallest member of the genus. The sexes are similar in appearance and are slender birds with spiky plumage on the head. The crown is glossy green and the eyebrow blue. The upper parts of the body are varying shades of green, the lower back and rump are bright blue and the tail is bluish-green. The cheeks, chin and throat are white, and the breast and belly cinnamon-buff. The beak is black, the eyes reddish-brown and the legs dark grey. This species lacks the dark trailing edges to the wings that many other members of the genus have.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Somali bee-eater is found in the Horn of Africa, its range extending from the southern part of Ethiopia, through Somalia to northern and eastern Kenya. Its typical habitat is open scrub of ''[[Acacia]]'' and ''[[Commiphora]]'', arid grassland with scattered bushes and steppe.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== The Somali bee-eater feeds on small flying insects which it catches in short dashes from a low perch. It is either solitary or found in pairs. It nests in the banks of road cuttings and in the sides of deep wells. In Kenya it breeds between March and June.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] ec86gof4zagceua3xf511qmblsmulo3 9416487 9416486 2026-06-28T21:43:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416487 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La somalia abelmanĝulo kreskas ĝis longo de 16 ĝis 18 cm kaj estas la plej malgranda membro de la genro. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kaj estas sveltaj birdoj kun starebla plumaro sur la kapo. La krono estas brilverda kaj la brovo blua. La supraj partoj de la korpo estas diversaj nuancoj de verdo, la malsupra dorso kaj pugo estas brilbluaj kaj la vosto estas bluetverda. La vangoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj, kaj la brusto kaj ventro cinamflavaj. La beko estas nigra, la okuloj ruĝecbrunaj kaj la kruroj malhelgrizaj. Ĉi tiu specio ne havas la malhelajn malantaŭajn randojn al la flugiloj, kiujn multaj aliaj membroj de la genro havas.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Somali bee-eater is found in the Horn of Africa, its range extending from the southern part of Ethiopia, through Somalia to northern and eastern Kenya. Its typical habitat is open scrub of ''[[Acacia]]'' and ''[[Commiphora]]'', arid grassland with scattered bushes and steppe.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== The Somali bee-eater feeds on small flying insects which it catches in short dashes from a low perch. It is either solitary or found in pairs. It nests in the banks of road cuttings and in the sides of deep wells. In Kenya it breeds between March and June.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] 9g0hx08uhqg67jpqmfw6ruv3de50jh7 9416488 9416487 2026-06-28T21:45:26Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9416488 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La somalia abelmanĝulo kreskas ĝis longo de 16 ĝis 18 cm kaj estas la plej malgranda membro de la genro. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kaj estas sveltaj birdoj kun starebla plumaro sur la kapo. La krono estas brilverda kaj la brovo blua. La supraj partoj de la korpo estas diversaj nuancoj de verdo, la malsupra dorso kaj pugo estas brilbluaj kaj la vosto estas bluetverda. La vangoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj, kaj la brusto kaj ventro cinamflavaj. La beko estas nigra, la okuloj ruĝecbrunaj kaj la kruroj malhelgrizaj. Ĉi tiu specio ne havas la malhelajn malantaŭajn randojn al la flugiloj, kiujn multaj aliaj membroj de la genro havas.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La somalia abelmanĝulo troviĝas en la [[Korno de Afriko]], ĝia teritorio etendiĝas de la suda parto de [[Etiopio]], tra [[Somalio]] ĝis norda kaj orienta [[Kenjo]]. Ĝia tipa vivejo estas malferma arbustaro de [[akacio]]j kaj [[komiforo]]j, arida herbejo kun disaj arbustoj kaj stepo.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== The Somali bee-eater feeds on small flying insects which it catches in short dashes from a low perch. It is either solitary or found in pairs. It nests in the banks of road cuttings and in the sides of deep wells. In Kenya it breeds between March and June.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16 October 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] 1okx5z8jl5dk94t4pa5jkkr1bzgl9pg 9416490 9416488 2026-06-28T21:47:45Z Kani 670 /* Ekologio */ 9416490 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La somalia abelmanĝulo kreskas ĝis longo de 16 ĝis 18 cm kaj estas la plej malgranda membro de la genro. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kaj estas sveltaj birdoj kun starebla plumaro sur la kapo. La krono estas brilverda kaj la brovo blua. La supraj partoj de la korpo estas diversaj nuancoj de verdo, la malsupra dorso kaj pugo estas brilbluaj kaj la vosto estas bluetverda. La vangoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj, kaj la brusto kaj ventro cinamflavaj. La beko estas nigra, la okuloj ruĝecbrunaj kaj la kruroj malhelgrizaj. Ĉi tiu specio ne havas la malhelajn malantaŭajn randojn al la flugiloj, kiujn multaj aliaj membroj de la genro havas.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La somalia abelmanĝulo troviĝas en la [[Korno de Afriko]], ĝia teritorio etendiĝas de la suda parto de [[Etiopio]], tra [[Somalio]] ĝis norda kaj orienta [[Kenjo]]. Ĝia tipa vivejo estas malferma arbustaro de [[akacio]]j kaj [[komiforo]]j, arida herbejo kun disaj arbustoj kaj stepo.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== La somalia abelmanĝulo manĝas malgrandajn fluginsektojn, kiujn ĝi kaptas per mallongaj ekflugoj de malalta ripozejo. Ĝi estas aŭ sola aŭ trovebla en paroj. Ĝi nestas sur la bordoj de vojkruciĝoj kaj en la flankoj de profundaj putoj. En Kenjo ĝi reproduktiĝas inter marto kaj junio.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] 5xwebacxqzwd85tzypnhy6zabs9a5qa 9416494 9416490 2026-06-28T21:57:50Z Kani 670 9416494 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La somalia abelmanĝulo kreskas ĝis longo de 16 ĝis 18 cm kaj estas la plej malgranda membro de la genro. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kaj estas sveltaj birdoj kun starebla plumaro sur la kapo. La krono estas brilverda kaj la brovo blua. La supraj partoj de la korpo estas diversaj nuancoj de verdo, la malsupra dorso kaj pugo estas brilbluaj kaj la vosto estas bluetverda. La vangoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj, kaj la brusto kaj ventro cinamflavaj. La beko estas nigra, la okuloj ruĝecbrunaj kaj la kruroj malhelgrizaj. Ĉi tiu specio ne havas la malhelajn malantaŭajn randojn al la flugiloj, kiujn multaj aliaj membroj de la genro havas.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La somalia abelmanĝulo troviĝas en la [[Korno de Afriko]], ĝia teritorio etendiĝas de la suda parto de [[Etiopio]], tra [[Somalio]] ĝis norda kaj orienta [[Kenjo]]. Ĝia tipa vivejo estas malferma arbustaro de [[akacio]]j kaj [[komiforo]]j, arida herbejo kun disaj arbustoj kaj stepo.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== La somalia abelmanĝulo manĝas malgrandajn fluginsektojn, kiujn ĝi kaptas per mallongaj ekflugoj de malalta ripozejo. Ĝi estas aŭ sola aŭ trovebla en paroj. Ĝi nestas sur la bordoj de vojkruciĝoj kaj en la flankoj de profundaj putoj. En Kenjo ĝi reproduktiĝas inter marto kaj junio.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] a1wf7qdbmpcjug4292qy5hjsodl2no0 9416518 9416494 2026-06-28T22:31:45Z Kani 670 9416518 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Somalia abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Somali Bee-eater, Merops revoilii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Somalia abelmanĝulo''' ''M. revoilii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops revoilii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emile Oustalet|Oustalet]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Somalia abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops revoilii'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Somalia abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Sauda Arabio]], [[Somalio]] kaj [[Tanzanio]]. Jen malgranda abelmanĝulo, kiu preferas aridajn kamparajn kaj dezertajn areojn, kie ĝi povas esti surloke ofta. La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĝian konservan statuson kiel "[[malplej zorgiga]]", postulante, ke [[senarbarigo]] kreas novan taŭgan vivejon por la birdo kaj ke ĝia populacia tendenco tial povas esti altiĝanta.<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops revoilii'' |volume=2016 |article-number=e.T22683710A92997263 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683710A92997263.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== La somalia abelmanĝulo kreskas ĝis longo de 16 ĝis 18 cm kaj estas la plej malgranda membro de la genro. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto kaj estas sveltaj birdoj kun starebla plumaro sur la kapo. La krono estas brilverda kaj la brovo blua. La supraj partoj de la korpo estas diversaj nuancoj de verdo, la malsupra dorso kaj pugo estas brilbluaj kaj la vosto estas bluetverda. La vangoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj, kaj la brusto kaj ventro cinamflavaj. La beko estas nigra, la okuloj ruĝecbrunaj kaj la kruroj malhelgrizaj. Ĉi tiu specio ne havas la malhelajn malantaŭajn randojn al la flugiloj, kiujn multaj aliaj membroj de la genro havas.<ref name=Fry>{{cite book|author1=Fry, C. Hilary|author2=Fry, Kathie |title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers |url=https://books.google.com/books?id=U_XUBAAAQBAJ&pg=PA264 |year=2010|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3525-9 |pages=264–265}}</ref> ==Distribuo kaj habitato== La somalia abelmanĝulo troviĝas en la [[Korno de Afriko]], ĝia teritorio etendiĝas de la suda parto de [[Etiopio]], tra [[Somalio]] ĝis norda kaj orienta [[Kenjo]]. Ĝia tipa vivejo estas malferma arbustaro de [[akacio]]j kaj [[komiforo]]j, arida herbejo kun disaj arbustoj kaj stepo.<ref name=HBWA/> ==Ekologio== La somalia abelmanĝulo manĝas malgrandajn fluginsektojn, kiujn ĝi kaptas per mallongaj ekflugoj de malalta ripozejo. Ĝi estas aŭ sola aŭ trovebla en paroj. Ĝi nestas sur la bordoj de vojkruciĝoj kaj en la flankoj de profundaj putoj. En Kenjo ĝi reproduktiĝas inter marto kaj junio.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/55840 |title=Somali Bee-eater (''Merops revoilii'') |author=Fry, H. |author2=Boesman, P. |author3=Kirwan, G.M. |year=2016 |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=16a de Oktobro 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops revoilii}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] afda1pqzyycf3dy5rveupzaaat300gx 0 948371 9416489 2026-06-28T21:46:06Z Kani 670 Alidirektigis al [[Somalia abelmanĝulo]] 9416489 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Somalia abelmanĝulo]] 9bislkk5lt5csir26wbkpq5g8k9ck6v 0 948372 9416497 2026-06-28T22:09:06Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |spec..." 9416497 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavo]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] cp5gmq020pvs74xng03fc8jbanr9gnb 9416499 9416497 2026-06-28T22:09:27Z Kani 670 9416499 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 1bjqo3c3rx33230wtl1lo1tvzzl6ru5 9416501 9416499 2026-06-28T22:11:28Z Kani 670 9416501 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'', laŭ kio ankaŭ ''Boemia abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] ps2a5di8acpn4mlyshvnc7zz6jvjfv0 9416506 9416501 2026-06-28T22:15:21Z Kani 670 9416506 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'', laŭ kio ankaŭ ''Boema abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Bluliphara abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] dz1lh35a0sgot9oj9wwh2db9jn523mb 9416517 9416506 2026-06-28T22:30:24Z Kani 670 9416517 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'', laŭ kio ankaŭ ''Boema abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Okragorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 3pyfk87ml46fl9bfwh7ptt79d3n69un 9416527 9416517 2026-06-28T22:35:41Z Kani 670 9416527 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okragorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Boehm's Bee-eater - Malawi_S4E2687 (22658131571).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Okragorĝa abelmanĝulo''' ''M. boehmi'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Merops boehmi'' |volume=2016 |article-number=e.T22683728A92997884 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683728A92997884.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Merops boehmi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1882) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops boehmi'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okragorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops boehmi'', laŭ kio ankaŭ ''Boema abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Okragorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], kaj [[Zambio]]. La [[specia epiteto]] de tiu birdo memorigas la germanan zoologon [[Richard Böhm]].<ref>{{cite book|last=Beolens|first=Bo|title=Whose Bird? Men and Women Commemorated in the Common Names of Birds|year=2003|publisher=Christopher Helm|location=London|page=58|author2=Watkins, Michael}}</ref> Temas pri svelta abelmanĝulo kun ĝeneralaj brilverdaj supraj partoj (nigraj pintoj en flugilplumoj kaj eksteraj vostoplumoj) kun du longegaj centraj vostoplumoj. Tre rimarkinda trajto estas la kapa bildo kun oranĝeca ĉapo, larĝa nigra traokula bendo kontrasta kun la ruĝaj irisoj, sub kiu estas fajna helverda bordo kaj flavecaj al sablokoloraj mentono kaj gorĝo. La nigra beko estas pintakra kaj kurbeca pinto. ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] 3o4rt82zrigbqoxozrx47ksp898gf3d 0 948373 9416503 2026-06-28T22:13:43Z Kani 670 Alidirektigis al [[Okragorĝa abelmanĝulo]] 9416503 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okragorĝa abelmanĝulo]] 1w6vm18c4s6k4gam6yf66dglh3c4mer 0 948374 9416508 2026-06-28T22:15:57Z Kani 670 Alidirektigis al [[Okragorĝa abelmanĝulo]] 9416508 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okragorĝa abelmanĝulo]] 1w6vm18c4s6k4gam6yf66dglh3c4mer 0 948375 9416531 2026-06-28T22:41:46Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Newark (Nov-Ĵerzejo)]] al [[Newark]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas 9416531 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Newark]] bneac6z3qgxz99h0m4nooc6kzhbf4n5 0 948376 9416535 2026-06-28T22:47:37Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro..." 9416535 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], in subtropical or tropical [[mangrove]] forests. Their diet consists mostly of [[bee]]s, [[wasp]]s, and [[Dragonfly|dragonflies]]. Blue-throated bee-eater is a medium-large species of bee-eater with brightly coloured plumage consisting of a red-brown [[nape]], dark green wings, light green breast, and their signature blue throat. The juvenile plumage has a dark green head and wings and light green breast, only developing their full plumage in adulthood. They have a rich variety of [[Bird vocalization|songs]] and calls, including long calls which allow them to communicate long distances in the forest. The conservation status of the blue-throated bee-eaters is of "least concern" due to their large distribution and stability of its population as of 2024. However, deforestation may be its biggest threat, destroying its habitat and decreasing bird diversity generally. ==Taksonomio== The blue-throated bee-eater was [[Species description|formally described]] in 1758 by the Swedish naturalist [[Carl Linnaeus]] in the [[10th edition of Systema Naturae|tenth edition]] of his ''[[Systema Naturae]]'' under the current [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Merops viridis''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> The [[type locality (biology)|type locality]] is the Indonesian island of [[Java]].<ref name=peters/> The specific epithet ''viridis'' is [[Latin]] meaning "green".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> The species is [[monotypic]], with no [[subspecies]] being recognised.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> It was however formerly considered to be [[conspecific]] with the [[rufous-crowned bee-eater]] (now ''M. americanus'') of the Philippines as ''M. viridis americanus'', until an analysis of Philippine birds recommended splitting it.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> An alternative common name is the chestnut-headed bee-eater.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Juvenile, in [[Sabah]], Malaysia]] Adult blue-throated bee-eaters are around 21&nbsp;cm long, excluding the elongated central tail feathers, which are an additional 9&nbsp;cm, and a weight of around 34–41 grams.<ref name=hbw/> Adults have spectacular plumage with a red-brown crown and nape, dark green wings, blue tail, light green breast and belly, and the signature blue throat. Juveniles are mostly green all over their body, developing their full plumage later; they have a dark green head and wings and light green breast, and also lack the elongated central tail feathers of adults. Both adults and juveniles have black eye stripes. The eyes range between red and brown, or a combination.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == They have a wide distribution ranging from southeastern China to the [[Greater Sunda Islands|Greater Sundas Islands]].<ref name=hbw/> The most concentrated distribution is found in [[Singapore]], [[Malaysia]], southern [[Cambodia]], and southern [[Thailand]].<ref name=hbw/> Other locations with greater dispersal include [[Borneo]] and [[Java]].<ref name=hbw/> It is most widespread at low altitudes, between 0–670&nbsp;m,<ref name="iucn"/> but is known to occur up to 1,600&nbsp;m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Their habitat includes a wide variety of flat plains, such as farmland, suburban gardens, riversides, dunes, and sandy clearings.<ref name=hbw/> In the winter, some blue-throated bee-eaters move to forest canopies and saltwater channels of mangrove forests.<ref name=hbw/> Unlike most bee-eaters which dig nest burrows in near-vertical sand cliffs, they often dig nest burrows nearly horizontally into flat ground.<ref name="Stader" /> Colony sizes range from 50 to 200 pairs or living completely solitary in the open country.<ref name="Stader" /> === Migrado === Each spring, blue-throated bee-eaters (''Merops viridis'') along with blue-tailed bee-eaters (''Merops philippinus'') migrate from [[Sumatra]], cross the [[Strait of Malacca|Straits of Malacca]], and end up on the west coast of Malaysia.<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> The observed flight locomotion from Tanjung Tuan, west coast of Malaysia, was a combination of flapping and gliding flight.<ref name="DeCandido" /> Occasionally, they would use the air currents from the sea-breeze to soar upwards.<ref name="DeCandido" /> Once reaching land, they would rest on the lighthouse and tree branches for up to ten minutes before continuing eastward.<ref name="DeCandido" /> This migration was observed from 2000 to 2001 with a total of 2,226 bee-eaters, including 1353 blue-tailed bee-eaters and 222 blue-throated bee-eaters, with the rest unidentified.<ref name="DeCandido" /> The most observed migrating bee-eaters occurred on 21 March 2000 between 1 and 2PM.<ref name="DeCandido" /> The high number observations of bee-eaters were most likely due to the strong thermals that formed over Sumatra, allowing them to soar over the sea-breeze with ease.<ref name="DeCandido" /> High numbers of bee-eaters were also observed to migrate when there were high westerly winds blowing towards Malaysia.<ref name="DeCandido" /> Blue-throated bee-eaters also migrate onto breeding grounds of western China during breeding season as shown in the range map above.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|The vagrant blue-throated Bee-eater in Kerala, India]] There is one record of [[vagrancy (biology)|vagrancy]], a single in a [[blue-tailed bee-eater]] (''Merops philippinus'') colony near Kannur, Kerala, in southern India, from 26 May to 8 June 2013.<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Courtship offering of an insect from male to female]] There has been several observations of [[Bird migration|migration]] between islands in southeast Asia or to mainland of Asia. One notable seasonal spring migration occurs from Sumatra, across the Strait of Malacca, and ending on the west coast of Malaysia. They also migrate from southeast Asia to breeding grounds in southern China during breeding season. Blue-throated bee-eaters have a generation rate of around 6.2 years.<ref name="iucn"/> They practice asynchronous brooding, with the parents beginning incubation with the first egg laid.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> This results in hatching of chicks at different times. The eggs hatch over a period of ten days with an average spread of 4.43 ±12.15 days.<ref name="Bryant" /> The sequence and timing of the hatching of chicks is correlated with size, with the first-born chick having the greatest mass.<ref name="Bryant" /> Parents lay two to seven eggs with a survival of zero to three chicks raised to fledging.<ref name="Bryant" /> The chicks normally die in order, starting from youngest and smallest.<ref name="Bryant" /> The observed death rate in chicks was largely caused by sibling attacks by using a sharp hook on the upper bill, later lost in development, and inflicting wounds on the naked head of other chicks.<ref name="Bryant" /> Those chicks who are older have time to grow more contour feathers, protecting them from damaging attacks.<ref name="Bryant" /> Siblicide is common among other birds to increase the larger and older chick's survival with greater access to food by the parents.<ref name="Bryant" /> Sibling attacks are more common among birds when food is scarce and monopolized.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> In the blue-throated bee-eater's case, insects are delivered one by one to the chicks, making food given to chicks with the greater advantage.<ref name="Bryant" /> Increasing brood size did not increase the survival of the chicks.<ref name="Bryant" /> Decreasing body mass is correlated with increasing wounds and scars found on the individual chicks, which increased the likelihood of death.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === They predominantly feed on flying insects such as bees and wasps,<ref name="hbw"/> though a large percentage of their diet consists of [[Dragonfly|dragonflies]], with highest success rate of their catches in sunny conditions.<ref name="Stader" /> Other insects caught include flies, beetles, and other bugs up to 42mm.<ref name=hbw/> Observations found no feeding activities during rain and right after showers.<ref name="Stader" /> Their feeding patterns are well-matched with the seasonal weather patterns.<ref name="Stader" /> The highest feeding rate is during breeding season, perfectly matching the sunniest period, right after the rainy season.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] 1gvpoz8wev7ie2ip131ieyml93o88mk 9416548 9416535 2026-06-28T22:57:56Z Kani 670 9416548 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== The blue-throated bee-eater was [[Species description|formally described]] in 1758 by the Swedish naturalist [[Carl Linnaeus]] in the [[10th edition of Systema Naturae|tenth edition]] of his ''[[Systema Naturae]]'' under the current [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Merops viridis''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> The [[type locality (biology)|type locality]] is the Indonesian island of [[Java]].<ref name=peters/> The specific epithet ''viridis'' is [[Latin]] meaning "green".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> The species is [[monotypic]], with no [[subspecies]] being recognised.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> It was however formerly considered to be [[conspecific]] with the [[rufous-crowned bee-eater]] (now ''M. americanus'') of the Philippines as ''M. viridis americanus'', until an analysis of Philippine birds recommended splitting it.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> An alternative common name is the chestnut-headed bee-eater.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Juvenile, in [[Sabah]], Malaysia]] Adult blue-throated bee-eaters are around 21&nbsp;cm long, excluding the elongated central tail feathers, which are an additional 9&nbsp;cm, and a weight of around 34–41 grams.<ref name=hbw/> Adults have spectacular plumage with a red-brown crown and nape, dark green wings, blue tail, light green breast and belly, and the signature blue throat. Juveniles are mostly green all over their body, developing their full plumage later; they have a dark green head and wings and light green breast, and also lack the elongated central tail feathers of adults. Both adults and juveniles have black eye stripes. The eyes range between red and brown, or a combination.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == They have a wide distribution ranging from southeastern China to the [[Greater Sunda Islands|Greater Sundas Islands]].<ref name=hbw/> The most concentrated distribution is found in [[Singapore]], [[Malaysia]], southern [[Cambodia]], and southern [[Thailand]].<ref name=hbw/> Other locations with greater dispersal include [[Borneo]] and [[Java]].<ref name=hbw/> It is most widespread at low altitudes, between 0–670&nbsp;m,<ref name="iucn"/> but is known to occur up to 1,600&nbsp;m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Their habitat includes a wide variety of flat plains, such as farmland, suburban gardens, riversides, dunes, and sandy clearings.<ref name=hbw/> In the winter, some blue-throated bee-eaters move to forest canopies and saltwater channels of mangrove forests.<ref name=hbw/> Unlike most bee-eaters which dig nest burrows in near-vertical sand cliffs, they often dig nest burrows nearly horizontally into flat ground.<ref name="Stader" /> Colony sizes range from 50 to 200 pairs or living completely solitary in the open country.<ref name="Stader" /> === Migrado === Each spring, blue-throated bee-eaters (''Merops viridis'') along with blue-tailed bee-eaters (''Merops philippinus'') migrate from [[Sumatra]], cross the [[Strait of Malacca|Straits of Malacca]], and end up on the west coast of Malaysia.<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> The observed flight locomotion from Tanjung Tuan, west coast of Malaysia, was a combination of flapping and gliding flight.<ref name="DeCandido" /> Occasionally, they would use the air currents from the sea-breeze to soar upwards.<ref name="DeCandido" /> Once reaching land, they would rest on the lighthouse and tree branches for up to ten minutes before continuing eastward.<ref name="DeCandido" /> This migration was observed from 2000 to 2001 with a total of 2,226 bee-eaters, including 1353 blue-tailed bee-eaters and 222 blue-throated bee-eaters, with the rest unidentified.<ref name="DeCandido" /> The most observed migrating bee-eaters occurred on 21 March 2000 between 1 and 2PM.<ref name="DeCandido" /> The high number observations of bee-eaters were most likely due to the strong thermals that formed over Sumatra, allowing them to soar over the sea-breeze with ease.<ref name="DeCandido" /> High numbers of bee-eaters were also observed to migrate when there were high westerly winds blowing towards Malaysia.<ref name="DeCandido" /> Blue-throated bee-eaters also migrate onto breeding grounds of western China during breeding season as shown in the range map above.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|The vagrant blue-throated Bee-eater in Kerala, India]] There is one record of [[vagrancy (biology)|vagrancy]], a single in a [[blue-tailed bee-eater]] (''Merops philippinus'') colony near Kannur, Kerala, in southern India, from 26 May to 8 June 2013.<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Courtship offering of an insect from male to female]] There has been several observations of [[Bird migration|migration]] between islands in southeast Asia or to mainland of Asia. One notable seasonal spring migration occurs from Sumatra, across the Strait of Malacca, and ending on the west coast of Malaysia. They also migrate from southeast Asia to breeding grounds in southern China during breeding season. Blue-throated bee-eaters have a generation rate of around 6.2 years.<ref name="iucn"/> They practice asynchronous brooding, with the parents beginning incubation with the first egg laid.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> This results in hatching of chicks at different times. The eggs hatch over a period of ten days with an average spread of 4.43 ±12.15 days.<ref name="Bryant" /> The sequence and timing of the hatching of chicks is correlated with size, with the first-born chick having the greatest mass.<ref name="Bryant" /> Parents lay two to seven eggs with a survival of zero to three chicks raised to fledging.<ref name="Bryant" /> The chicks normally die in order, starting from youngest and smallest.<ref name="Bryant" /> The observed death rate in chicks was largely caused by sibling attacks by using a sharp hook on the upper bill, later lost in development, and inflicting wounds on the naked head of other chicks.<ref name="Bryant" /> Those chicks who are older have time to grow more contour feathers, protecting them from damaging attacks.<ref name="Bryant" /> Siblicide is common among other birds to increase the larger and older chick's survival with greater access to food by the parents.<ref name="Bryant" /> Sibling attacks are more common among birds when food is scarce and monopolized.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> In the blue-throated bee-eater's case, insects are delivered one by one to the chicks, making food given to chicks with the greater advantage.<ref name="Bryant" /> Increasing brood size did not increase the survival of the chicks.<ref name="Bryant" /> Decreasing body mass is correlated with increasing wounds and scars found on the individual chicks, which increased the likelihood of death.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === They predominantly feed on flying insects such as bees and wasps,<ref name="hbw"/> though a large percentage of their diet consists of [[Dragonfly|dragonflies]], with highest success rate of their catches in sunny conditions.<ref name="Stader" /> Other insects caught include flies, beetles, and other bugs up to 42mm.<ref name=hbw/> Observations found no feeding activities during rain and right after showers.<ref name="Stader" /> Their feeding patterns are well-matched with the seasonal weather patterns.<ref name="Stader" /> The highest feeding rate is during breeding season, perfectly matching the sunniest period, right after the rainy season.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] d9j9srhesvytkn8lkxx7xg9vh0sz6nr 9416556 9416548 2026-06-28T23:05:20Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9416556 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Juvenile, in [[Sabah]], Malaysia]] Adult blue-throated bee-eaters are around 21&nbsp;cm long, excluding the elongated central tail feathers, which are an additional 9&nbsp;cm, and a weight of around 34–41 grams.<ref name=hbw/> Adults have spectacular plumage with a red-brown crown and nape, dark green wings, blue tail, light green breast and belly, and the signature blue throat. Juveniles are mostly green all over their body, developing their full plumage later; they have a dark green head and wings and light green breast, and also lack the elongated central tail feathers of adults. Both adults and juveniles have black eye stripes. The eyes range between red and brown, or a combination.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == They have a wide distribution ranging from southeastern China to the [[Greater Sunda Islands|Greater Sundas Islands]].<ref name=hbw/> The most concentrated distribution is found in [[Singapore]], [[Malaysia]], southern [[Cambodia]], and southern [[Thailand]].<ref name=hbw/> Other locations with greater dispersal include [[Borneo]] and [[Java]].<ref name=hbw/> It is most widespread at low altitudes, between 0–670&nbsp;m,<ref name="iucn"/> but is known to occur up to 1,600&nbsp;m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Their habitat includes a wide variety of flat plains, such as farmland, suburban gardens, riversides, dunes, and sandy clearings.<ref name=hbw/> In the winter, some blue-throated bee-eaters move to forest canopies and saltwater channels of mangrove forests.<ref name=hbw/> Unlike most bee-eaters which dig nest burrows in near-vertical sand cliffs, they often dig nest burrows nearly horizontally into flat ground.<ref name="Stader" /> Colony sizes range from 50 to 200 pairs or living completely solitary in the open country.<ref name="Stader" /> === Migrado === Each spring, blue-throated bee-eaters (''Merops viridis'') along with blue-tailed bee-eaters (''Merops philippinus'') migrate from [[Sumatra]], cross the [[Strait of Malacca|Straits of Malacca]], and end up on the west coast of Malaysia.<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> The observed flight locomotion from Tanjung Tuan, west coast of Malaysia, was a combination of flapping and gliding flight.<ref name="DeCandido" /> Occasionally, they would use the air currents from the sea-breeze to soar upwards.<ref name="DeCandido" /> Once reaching land, they would rest on the lighthouse and tree branches for up to ten minutes before continuing eastward.<ref name="DeCandido" /> This migration was observed from 2000 to 2001 with a total of 2,226 bee-eaters, including 1353 blue-tailed bee-eaters and 222 blue-throated bee-eaters, with the rest unidentified.<ref name="DeCandido" /> The most observed migrating bee-eaters occurred on 21 March 2000 between 1 and 2PM.<ref name="DeCandido" /> The high number observations of bee-eaters were most likely due to the strong thermals that formed over Sumatra, allowing them to soar over the sea-breeze with ease.<ref name="DeCandido" /> High numbers of bee-eaters were also observed to migrate when there were high westerly winds blowing towards Malaysia.<ref name="DeCandido" /> Blue-throated bee-eaters also migrate onto breeding grounds of western China during breeding season as shown in the range map above.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|The vagrant blue-throated Bee-eater in Kerala, India]] There is one record of [[vagrancy (biology)|vagrancy]], a single in a [[blue-tailed bee-eater]] (''Merops philippinus'') colony near Kannur, Kerala, in southern India, from 26 May to 8 June 2013.<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Courtship offering of an insect from male to female]] There has been several observations of [[Bird migration|migration]] between islands in southeast Asia or to mainland of Asia. One notable seasonal spring migration occurs from Sumatra, across the Strait of Malacca, and ending on the west coast of Malaysia. They also migrate from southeast Asia to breeding grounds in southern China during breeding season. Blue-throated bee-eaters have a generation rate of around 6.2 years.<ref name="iucn"/> They practice asynchronous brooding, with the parents beginning incubation with the first egg laid.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> This results in hatching of chicks at different times. The eggs hatch over a period of ten days with an average spread of 4.43 ±12.15 days.<ref name="Bryant" /> The sequence and timing of the hatching of chicks is correlated with size, with the first-born chick having the greatest mass.<ref name="Bryant" /> Parents lay two to seven eggs with a survival of zero to three chicks raised to fledging.<ref name="Bryant" /> The chicks normally die in order, starting from youngest and smallest.<ref name="Bryant" /> The observed death rate in chicks was largely caused by sibling attacks by using a sharp hook on the upper bill, later lost in development, and inflicting wounds on the naked head of other chicks.<ref name="Bryant" /> Those chicks who are older have time to grow more contour feathers, protecting them from damaging attacks.<ref name="Bryant" /> Siblicide is common among other birds to increase the larger and older chick's survival with greater access to food by the parents.<ref name="Bryant" /> Sibling attacks are more common among birds when food is scarce and monopolized.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> In the blue-throated bee-eater's case, insects are delivered one by one to the chicks, making food given to chicks with the greater advantage.<ref name="Bryant" /> Increasing brood size did not increase the survival of the chicks.<ref name="Bryant" /> Decreasing body mass is correlated with increasing wounds and scars found on the individual chicks, which increased the likelihood of death.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === They predominantly feed on flying insects such as bees and wasps,<ref name="hbw"/> though a large percentage of their diet consists of [[Dragonfly|dragonflies]], with highest success rate of their catches in sunny conditions.<ref name="Stader" /> Other insects caught include flies, beetles, and other bugs up to 42mm.<ref name=hbw/> Observations found no feeding activities during rain and right after showers.<ref name="Stader" /> Their feeding patterns are well-matched with the seasonal weather patterns.<ref name="Stader" /> The highest feeding rate is during breeding season, perfectly matching the sunniest period, right after the rainy season.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] o7px291f8i6xbmx1x3bsdo6b5009cia 9416562 9416556 2026-06-28T23:09:30Z Kani 670 /* Aspekto */ 9416562 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Junulo, en [[Sabaho]], Malajzio]] Plenkreskaj blugorĝaj abelmanĝuloj longas ĉirkaŭ 21 cm, ekskludante la longegajn centrajn vostoplumojn, kiuj estas pliaj 9 cm, kaj pezas ĉirkaŭ 34–41 gramojn.<ref name=hbw/> Plenkreskuloj havas spektaklan plumaron kun ruĝbrunaj krono kaj nuko, malhelverdaj flugiloj, blua vosto, helverdaj brusto kaj ventro, kaj la karakteriza blua gorĝo. Junuloj estas plejparte verdaj sur la tuta korpo, evoluigante sian plenan plumaron poste; ili havas malhelverdan kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, kaj ankaŭ ne havas la longegajn centrajn vostoplumojn de plenkreskuloj. Kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas nigrajn okulstriojn. La okuloj varias inter ruĝaj kaj brunaj, aŭ kombinaĵo.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == They have a wide distribution ranging from southeastern China to the [[Greater Sunda Islands|Greater Sundas Islands]].<ref name=hbw/> The most concentrated distribution is found in [[Singapore]], [[Malaysia]], southern [[Cambodia]], and southern [[Thailand]].<ref name=hbw/> Other locations with greater dispersal include [[Borneo]] and [[Java]].<ref name=hbw/> It is most widespread at low altitudes, between 0–670&nbsp;m,<ref name="iucn"/> but is known to occur up to 1,600&nbsp;m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Their habitat includes a wide variety of flat plains, such as farmland, suburban gardens, riversides, dunes, and sandy clearings.<ref name=hbw/> In the winter, some blue-throated bee-eaters move to forest canopies and saltwater channels of mangrove forests.<ref name=hbw/> Unlike most bee-eaters which dig nest burrows in near-vertical sand cliffs, they often dig nest burrows nearly horizontally into flat ground.<ref name="Stader" /> Colony sizes range from 50 to 200 pairs or living completely solitary in the open country.<ref name="Stader" /> === Migrado === Each spring, blue-throated bee-eaters (''Merops viridis'') along with blue-tailed bee-eaters (''Merops philippinus'') migrate from [[Sumatra]], cross the [[Strait of Malacca|Straits of Malacca]], and end up on the west coast of Malaysia.<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> The observed flight locomotion from Tanjung Tuan, west coast of Malaysia, was a combination of flapping and gliding flight.<ref name="DeCandido" /> Occasionally, they would use the air currents from the sea-breeze to soar upwards.<ref name="DeCandido" /> Once reaching land, they would rest on the lighthouse and tree branches for up to ten minutes before continuing eastward.<ref name="DeCandido" /> This migration was observed from 2000 to 2001 with a total of 2,226 bee-eaters, including 1353 blue-tailed bee-eaters and 222 blue-throated bee-eaters, with the rest unidentified.<ref name="DeCandido" /> The most observed migrating bee-eaters occurred on 21 March 2000 between 1 and 2PM.<ref name="DeCandido" /> The high number observations of bee-eaters were most likely due to the strong thermals that formed over Sumatra, allowing them to soar over the sea-breeze with ease.<ref name="DeCandido" /> High numbers of bee-eaters were also observed to migrate when there were high westerly winds blowing towards Malaysia.<ref name="DeCandido" /> Blue-throated bee-eaters also migrate onto breeding grounds of western China during breeding season as shown in the range map above.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|The vagrant blue-throated Bee-eater in Kerala, India]] There is one record of [[vagrancy (biology)|vagrancy]], a single in a [[blue-tailed bee-eater]] (''Merops philippinus'') colony near Kannur, Kerala, in southern India, from 26 May to 8 June 2013.<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Courtship offering of an insect from male to female]] There has been several observations of [[Bird migration|migration]] between islands in southeast Asia or to mainland of Asia. One notable seasonal spring migration occurs from Sumatra, across the Strait of Malacca, and ending on the west coast of Malaysia. They also migrate from southeast Asia to breeding grounds in southern China during breeding season. Blue-throated bee-eaters have a generation rate of around 6.2 years.<ref name="iucn"/> They practice asynchronous brooding, with the parents beginning incubation with the first egg laid.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> This results in hatching of chicks at different times. The eggs hatch over a period of ten days with an average spread of 4.43 ±12.15 days.<ref name="Bryant" /> The sequence and timing of the hatching of chicks is correlated with size, with the first-born chick having the greatest mass.<ref name="Bryant" /> Parents lay two to seven eggs with a survival of zero to three chicks raised to fledging.<ref name="Bryant" /> The chicks normally die in order, starting from youngest and smallest.<ref name="Bryant" /> The observed death rate in chicks was largely caused by sibling attacks by using a sharp hook on the upper bill, later lost in development, and inflicting wounds on the naked head of other chicks.<ref name="Bryant" /> Those chicks who are older have time to grow more contour feathers, protecting them from damaging attacks.<ref name="Bryant" /> Siblicide is common among other birds to increase the larger and older chick's survival with greater access to food by the parents.<ref name="Bryant" /> Sibling attacks are more common among birds when food is scarce and monopolized.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> In the blue-throated bee-eater's case, insects are delivered one by one to the chicks, making food given to chicks with the greater advantage.<ref name="Bryant" /> Increasing brood size did not increase the survival of the chicks.<ref name="Bryant" /> Decreasing body mass is correlated with increasing wounds and scars found on the individual chicks, which increased the likelihood of death.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === They predominantly feed on flying insects such as bees and wasps,<ref name="hbw"/> though a large percentage of their diet consists of [[Dragonfly|dragonflies]], with highest success rate of their catches in sunny conditions.<ref name="Stader" /> Other insects caught include flies, beetles, and other bugs up to 42mm.<ref name=hbw/> Observations found no feeding activities during rain and right after showers.<ref name="Stader" /> Their feeding patterns are well-matched with the seasonal weather patterns.<ref name="Stader" /> The highest feeding rate is during breeding season, perfectly matching the sunniest period, right after the rainy season.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] 53o2q9hp4rtb5c1zpmrvjptz9c9rsiw 9416565 9416562 2026-06-28T23:28:11Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9416565 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Junulo, en [[Sabaho]], Malajzio]] Plenkreskaj blugorĝaj abelmanĝuloj longas ĉirkaŭ 21 cm, ekskludante la longegajn centrajn vostoplumojn, kiuj estas pliaj 9 cm, kaj pezas ĉirkaŭ 34–41 gramojn.<ref name=hbw/> Plenkreskuloj havas spektaklan plumaron kun ruĝbrunaj krono kaj nuko, malhelverdaj flugiloj, blua vosto, helverdaj brusto kaj ventro, kaj la karakteriza blua gorĝo. Junuloj estas plejparte verdaj sur la tuta korpo, evoluigante sian plenan plumaron poste; ili havas malhelverdan kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, kaj ankaŭ ne havas la longegajn centrajn vostoplumojn de plenkreskuloj. Kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas nigrajn okulstriojn. La okuloj varias inter ruĝaj kaj brunaj, aŭ kombinaĵo.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ili havas grandan distribuon intervale de sudorienta Ĉinio ĝis la [[Grandaj Sundaj Insuloj]].<ref name=hbw/> La plej densa distribuo troviĝas en [[Singapuro]], [[Malajzio]], suda [[Kamboĝo]] kaj suda [[Tajlando]].<ref name=hbw/> Aliaj lokoj kun granda disvastiĝo estas [[Borneo]] kaj [[Javo]].<ref name=hbw/> Ĝi estas plej disvastigita je malaltaj altitudoj, inter 0–670 m,<ref name="iucn"/> sed oni scias, ke ĝi troviĝas ĝis 1 600 m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Ilia vivejo inkluzivas vastan gamon da ebenaĵoj, kiel ekzemple kamparo, antaŭurbaj ĝardenoj, riverbordoj, dunoj kaj sablaj maldensejoj.<ref name=hbw/> Vintre, kelkaj blugorĝaj abelmanĝuloj moviĝas al arbaraj kanopeoj kaj salakvaj kanaloj de mangrovarbaroj.<ref name=hbw/> Male al plej multaj abelmanĝuloj, kiuj fosas nestotruojn en preskaŭ vertikalaj sablaj klifoj, ili ofte fosas nestotruojn preskaŭ horizontale en ebenan teron.<ref name="Stader" /> Koloniaj grandecoj varias de 50 ĝis 200 paroj aŭ vivas tute sole en malferma kamparo.<ref name="Stader" /> === Migrado === Ĉiun printempon, blugorĝaj abelmanĝuloj (''Merops viridis'') kune kun bluvostaj abelmanĝuloj (''Merops philippinus'') migras de [[Sumatro]], transiras la [[Malaka Markolo|Malakan Markolon]], kaj finas ĉe la okcidenta marbordo de [[Malajzio]].<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> La observita flugmovado de Tanjung Tuan, okcidenta marbordo de Malajzio, estis kombinaĵo de flugetado kaj glitado.<ref name="DeCandido" /> Foje, ili uzis la aerfluojn de la marbrizo por ŝvebi supren.<ref name="DeCandido" /> Post kiam ili atingis teron, ili ripozis sur la lumturo kaj arbobranĉoj dum ĝis dek minutoj antaŭ ol daŭrigi orienten.<ref name="DeCandido" /> Ĉi tiu migrado estis observita de 2000 ĝis 2001 kun totalo de 2 226 abelmanĝuloj, inkluzive de 1353 bluvostaj abelmanĝuloj kaj 222 blugorĝaj abelmanĝuloj, kaj la cetero estis neidentigita.<ref name="DeCandido" /> La plej granda observado de migrantaj abelmanĝuloj okazis la 21an de marto 2000 inter la 1a kaj la 2a posttagmeze.<ref name="DeCandido" /> La granda nombro da observadoj de abelmanĝuloj plej verŝajne ŝuldiĝis al la fortaj termikoj, kiuj formiĝis super Sumatro, permesante al ili facile ŝvebi super la marbrizo.<ref name="DeCandido" /> Granda nombro da abelmanĝuloj estis observita ankaŭ migranta kiam fortaj okcidentaj ventoj blovis al Malajzio.<ref name="DeCandido" /> Blugorĝaj abelmanĝuloj ankaŭ migras al reproduktejoj de okcidenta Ĉinio dum la [[reprodukta sezono]], kiel montrite en la mapo de la teritorio supre.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|Vaganta blugorĝa abelmanĝulo en Keralo, Barato]] Ekzistas unu registro de [[vaganteco ĉe birdoj|vaganteco]], unuopa en kolonio de [[Bluvosta abelmanĝulo|bluvostaj abelmanĝuloj]] (''Merops philippinus'') proksime de Kannur, Keralo, en suda Barato, de la 26a de majo ĝis la 8a de junio 2013 (vidu foton).<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Courtship offering of an insect from male to female]] There has been several observations of [[Bird migration|migration]] between islands in southeast Asia or to mainland of Asia. One notable seasonal spring migration occurs from Sumatra, across the Strait of Malacca, and ending on the west coast of Malaysia. They also migrate from southeast Asia to breeding grounds in southern China during breeding season. Blue-throated bee-eaters have a generation rate of around 6.2 years.<ref name="iucn"/> They practice asynchronous brooding, with the parents beginning incubation with the first egg laid.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> This results in hatching of chicks at different times. The eggs hatch over a period of ten days with an average spread of 4.43 ±12.15 days.<ref name="Bryant" /> The sequence and timing of the hatching of chicks is correlated with size, with the first-born chick having the greatest mass.<ref name="Bryant" /> Parents lay two to seven eggs with a survival of zero to three chicks raised to fledging.<ref name="Bryant" /> The chicks normally die in order, starting from youngest and smallest.<ref name="Bryant" /> The observed death rate in chicks was largely caused by sibling attacks by using a sharp hook on the upper bill, later lost in development, and inflicting wounds on the naked head of other chicks.<ref name="Bryant" /> Those chicks who are older have time to grow more contour feathers, protecting them from damaging attacks.<ref name="Bryant" /> Siblicide is common among other birds to increase the larger and older chick's survival with greater access to food by the parents.<ref name="Bryant" /> Sibling attacks are more common among birds when food is scarce and monopolized.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> In the blue-throated bee-eater's case, insects are delivered one by one to the chicks, making food given to chicks with the greater advantage.<ref name="Bryant" /> Increasing brood size did not increase the survival of the chicks.<ref name="Bryant" /> Decreasing body mass is correlated with increasing wounds and scars found on the individual chicks, which increased the likelihood of death.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === They predominantly feed on flying insects such as bees and wasps,<ref name="hbw"/> though a large percentage of their diet consists of [[Dragonfly|dragonflies]], with highest success rate of their catches in sunny conditions.<ref name="Stader" /> Other insects caught include flies, beetles, and other bugs up to 42mm.<ref name=hbw/> Observations found no feeding activities during rain and right after showers.<ref name="Stader" /> Their feeding patterns are well-matched with the seasonal weather patterns.<ref name="Stader" /> The highest feeding rate is during breeding season, perfectly matching the sunniest period, right after the rainy season.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] q7lpmloyh73kuuw1vkttym901ss46z1 9416569 9416565 2026-06-28T23:41:33Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9416569 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Junulo, en [[Sabaho]], Malajzio]] Plenkreskaj blugorĝaj abelmanĝuloj longas ĉirkaŭ 21 cm, ekskludante la longegajn centrajn vostoplumojn, kiuj estas pliaj 9 cm, kaj pezas ĉirkaŭ 34–41 gramojn.<ref name=hbw/> Plenkreskuloj havas spektaklan plumaron kun ruĝbrunaj krono kaj nuko, malhelverdaj flugiloj, blua vosto, helverdaj brusto kaj ventro, kaj la karakteriza blua gorĝo. Junuloj estas plejparte verdaj sur la tuta korpo, evoluigante sian plenan plumaron poste; ili havas malhelverdan kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, kaj ankaŭ ne havas la longegajn centrajn vostoplumojn de plenkreskuloj. Kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas nigrajn okulstriojn. La okuloj varias inter ruĝaj kaj brunaj, aŭ kombinaĵo.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ili havas grandan distribuon intervale de sudorienta Ĉinio ĝis la [[Grandaj Sundaj Insuloj]].<ref name=hbw/> La plej densa distribuo troviĝas en [[Singapuro]], [[Malajzio]], suda [[Kamboĝo]] kaj suda [[Tajlando]].<ref name=hbw/> Aliaj lokoj kun granda disvastiĝo estas [[Borneo]] kaj [[Javo]].<ref name=hbw/> Ĝi estas plej disvastigita je malaltaj altitudoj, inter 0–670 m,<ref name="iucn"/> sed oni scias, ke ĝi troviĝas ĝis 1 600 m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Ilia vivejo inkluzivas vastan gamon da ebenaĵoj, kiel ekzemple kamparo, antaŭurbaj ĝardenoj, riverbordoj, dunoj kaj sablaj maldensejoj.<ref name=hbw/> Vintre, kelkaj blugorĝaj abelmanĝuloj moviĝas al arbaraj kanopeoj kaj salakvaj kanaloj de mangrovarbaroj.<ref name=hbw/> Male al plej multaj abelmanĝuloj, kiuj fosas nestotruojn en preskaŭ vertikalaj sablaj klifoj, ili ofte fosas nestotruojn preskaŭ horizontale en ebenan teron.<ref name="Stader" /> Koloniaj grandecoj varias de 50 ĝis 200 paroj aŭ vivas tute sole en malferma kamparo.<ref name="Stader" /> === Migrado === Ĉiun printempon, blugorĝaj abelmanĝuloj (''Merops viridis'') kune kun bluvostaj abelmanĝuloj (''Merops philippinus'') migras de [[Sumatro]], transiras la [[Malaka Markolo|Malakan Markolon]], kaj finas ĉe la okcidenta marbordo de [[Malajzio]].<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> La observita flugmovado de Tanjung Tuan, okcidenta marbordo de Malajzio, estis kombinaĵo de flugetado kaj glitado.<ref name="DeCandido" /> Foje, ili uzis la aerfluojn de la marbrizo por ŝvebi supren.<ref name="DeCandido" /> Post kiam ili atingis teron, ili ripozis sur la lumturo kaj arbobranĉoj dum ĝis dek minutoj antaŭ ol daŭrigi orienten.<ref name="DeCandido" /> Ĉi tiu migrado estis observita de 2000 ĝis 2001 kun totalo de 2 226 abelmanĝuloj, inkluzive de 1353 bluvostaj abelmanĝuloj kaj 222 blugorĝaj abelmanĝuloj, kaj la cetero estis neidentigita.<ref name="DeCandido" /> La plej granda observado de migrantaj abelmanĝuloj okazis la 21an de marto 2000 inter la 1a kaj la 2a posttagmeze.<ref name="DeCandido" /> La granda nombro da observadoj de abelmanĝuloj plej verŝajne ŝuldiĝis al la fortaj termikoj, kiuj formiĝis super Sumatro, permesante al ili facile ŝvebi super la marbrizo.<ref name="DeCandido" /> Granda nombro da abelmanĝuloj estis observita ankaŭ migranta kiam fortaj okcidentaj ventoj blovis al Malajzio.<ref name="DeCandido" /> Blugorĝaj abelmanĝuloj ankaŭ migras al reproduktejoj de okcidenta Ĉinio dum la [[reprodukta sezono]], kiel montrite en la mapo de la teritorio supre.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|Vaganta blugorĝa abelmanĝulo en Keralo, Barato]] Ekzistas unu registro de [[vaganteco ĉe birdoj|vaganteco]], unuopa en kolonio de [[Bluvosta abelmanĝulo|bluvostaj abelmanĝuloj]] (''Merops philippinus'') proksime de Kannur, Keralo, en suda Barato, de la 26a de majo ĝis la 8a de junio 2013 (vidu foton).<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Pariĝada havigo de insekto el masklo al ino]] Estis pluraj observadoj de migrado inter insuloj en sudorienta Azio aŭ al kontinenta Azio. Rimarkinda laŭsezona printempa migrado okazas de Sumatro, trans la Markolo de Malako, kaj finiĝas ĉe la okcidenta marbordo de Malajzio. Ili ankaŭ migras de sudorienta Azio al reproduktejoj en suda Ĉinio dum la reprodukta sezono. Blugorĝaj abelmanĝuloj havas generacian oftecon de ĉirkaŭ 6.2 jaroj.<ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> Ili praktikas nesinkronan kovadon, laŭ kiu la gepatroj komencas [[kovado]]n tuj post la unua ovo estas demetita.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> Tio rezultas en eloviĝo de idoj je malsamaj tempoj. La ovoj eloviĝas dum periodo de dek tagoj kun averaĝa gamo de 4.43 ±12.15 tagoj.<ref name="Bryant" /> La sekvenco kaj tempo de la eloviĝo de idoj estas korelaciitaj kun grandeco, kie la unuenaskita ido havas la plej grandan mason.<ref name="Bryant" /> Gepatroj demetas du ĝis sep ovojn kun postvivado de nulo ĝis tri idoj kreskigitaj ĝis [[elnestiĝo]].<ref name="Bryant" /> La idoj normale mortas laŭorde, komencante de la plej juna kaj plej malgranda.<ref name="Bryant" /> La observita mortofteco ĉe idoj estis plejparte kaŭzita de atakoj de gefratoj uzante akran hokon sur la supra beko, poste perdita dum disvolviĝo, kaj kaŭzante vundojn sur la nuda kapo de aliaj idoj.<ref name="Bryant" /> Tiuj idoj, kiuj estas pli aĝaj, havas tempon kreskigi pli da konturoplumoj, protektante ilin kontraŭ damaĝaj atakoj.<ref name="Bryant" /> Fratmortigo estas ofta inter aliaj birdoj por pliigi la supervivon de la pli grandaj kaj pli aĝaj idoj kun pli granda aliro al manĝaĵo fare de la gepatroj.<ref name="Bryant" /> Gefrataj atakoj estas pli oftaj inter birdoj kiam manĝaĵo estas malabunda kaj monopoligita.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> Ĉe la blugorĝa abelmanĝulo, insektoj estas liverataj unu post unu al la idoj, do manĝaĵo estas donita al idoj kiu havas pli grandan avantaĝon.<ref name="Bryant" /> Kreskanta idargrandeco ne pliigis la supervivon de la idoj.<ref name="Bryant" /> Malkreskanta korpomaso estas korelacia kun kreskantaj vundoj kaj cikatroj trovitaj sur la individuaj idoj, kio pliigis la probablecon de morto.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === Ili ĉefe manĝas fluginsektojn kiel abelojn kaj vespojn,<ref name="hbw"/> kvankam granda procento de ilia dieto konsistas el libeloj, kun plej alta sukcesfrekvenco de iliaj kaptoj en sunaj kondiĉoj.<ref name="Stader" /> Aliaj kaptitaj insektoj estas muŝoj, skaraboj kaj aliaj cimoj de ĝis 42 mm.<ref name=hbw/> Observaĵoj trovis neniun manĝagadon dum pluvo kaj tuj post pluvoj.<ref name="Stader" /> Iliaj manĝopadronoj bone kongruas kun la laŭsezonaj veterpadronoj.<ref name="Stader" /> La plej alta manĝofteco okazas dum la [[reprodukta sezono]], perfekte kongruante kun la plej suna periodo, tuj post la pluvsezono.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Humans act as a threat to blue-throated bee-eater habitats. The species has been listed as "least concern" in terms of conservational status, which is determined by a combination of range distribution, population stability, habitat loss, and potential threats; this was last assessed on 12 June 2024.<ref name="iucn"/> Humans have impacted avian richness in the hill dipterocarp tropical rainforests in Malaysia.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> Logging and destruction of rainforests can impact not only individual bird species, but also the diversity of birds in the region.<ref name="Rajpar" /> Diversity of species can bounce back within thirty years post-logging and was observed to have higher species richness in terms of bird diversity and numbers compared to recently logged forests.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] f29b92ywjut1qm12ay8cl9sn7f648b9 9416570 9416569 2026-06-28T23:47:21Z Kani 670 /* Rilato al homoj */ 9416570 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Junulo, en [[Sabaho]], Malajzio]] Plenkreskaj blugorĝaj abelmanĝuloj longas ĉirkaŭ 21 cm, ekskludante la longegajn centrajn vostoplumojn, kiuj estas pliaj 9 cm, kaj pezas ĉirkaŭ 34–41 gramojn.<ref name=hbw/> Plenkreskuloj havas spektaklan plumaron kun ruĝbrunaj krono kaj nuko, malhelverdaj flugiloj, blua vosto, helverdaj brusto kaj ventro, kaj la karakteriza blua gorĝo. Junuloj estas plejparte verdaj sur la tuta korpo, evoluigante sian plenan plumaron poste; ili havas malhelverdan kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, kaj ankaŭ ne havas la longegajn centrajn vostoplumojn de plenkreskuloj. Kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas nigrajn okulstriojn. La okuloj varias inter ruĝaj kaj brunaj, aŭ kombinaĵo.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ili havas grandan distribuon intervale de sudorienta Ĉinio ĝis la [[Grandaj Sundaj Insuloj]].<ref name=hbw/> La plej densa distribuo troviĝas en [[Singapuro]], [[Malajzio]], suda [[Kamboĝo]] kaj suda [[Tajlando]].<ref name=hbw/> Aliaj lokoj kun granda disvastiĝo estas [[Borneo]] kaj [[Javo]].<ref name=hbw/> Ĝi estas plej disvastigita je malaltaj altitudoj, inter 0–670 m,<ref name="iucn"/> sed oni scias, ke ĝi troviĝas ĝis 1 600 m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Ilia vivejo inkluzivas vastan gamon da ebenaĵoj, kiel ekzemple kamparo, antaŭurbaj ĝardenoj, riverbordoj, dunoj kaj sablaj maldensejoj.<ref name=hbw/> Vintre, kelkaj blugorĝaj abelmanĝuloj moviĝas al arbaraj kanopeoj kaj salakvaj kanaloj de mangrovarbaroj.<ref name=hbw/> Male al plej multaj abelmanĝuloj, kiuj fosas nestotruojn en preskaŭ vertikalaj sablaj klifoj, ili ofte fosas nestotruojn preskaŭ horizontale en ebenan teron.<ref name="Stader" /> Koloniaj grandecoj varias de 50 ĝis 200 paroj aŭ vivas tute sole en malferma kamparo.<ref name="Stader" /> === Migrado === Ĉiun printempon, blugorĝaj abelmanĝuloj (''Merops viridis'') kune kun bluvostaj abelmanĝuloj (''Merops philippinus'') migras de [[Sumatro]], transiras la [[Malaka Markolo|Malakan Markolon]], kaj finas ĉe la okcidenta marbordo de [[Malajzio]].<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> La observita flugmovado de Tanjung Tuan, okcidenta marbordo de Malajzio, estis kombinaĵo de flugetado kaj glitado.<ref name="DeCandido" /> Foje, ili uzis la aerfluojn de la marbrizo por ŝvebi supren.<ref name="DeCandido" /> Post kiam ili atingis teron, ili ripozis sur la lumturo kaj arbobranĉoj dum ĝis dek minutoj antaŭ ol daŭrigi orienten.<ref name="DeCandido" /> Ĉi tiu migrado estis observita de 2000 ĝis 2001 kun totalo de 2 226 abelmanĝuloj, inkluzive de 1353 bluvostaj abelmanĝuloj kaj 222 blugorĝaj abelmanĝuloj, kaj la cetero estis neidentigita.<ref name="DeCandido" /> La plej granda observado de migrantaj abelmanĝuloj okazis la 21an de marto 2000 inter la 1a kaj la 2a posttagmeze.<ref name="DeCandido" /> La granda nombro da observadoj de abelmanĝuloj plej verŝajne ŝuldiĝis al la fortaj termikoj, kiuj formiĝis super Sumatro, permesante al ili facile ŝvebi super la marbrizo.<ref name="DeCandido" /> Granda nombro da abelmanĝuloj estis observita ankaŭ migranta kiam fortaj okcidentaj ventoj blovis al Malajzio.<ref name="DeCandido" /> Blugorĝaj abelmanĝuloj ankaŭ migras al reproduktejoj de okcidenta Ĉinio dum la [[reprodukta sezono]], kiel montrite en la mapo de la teritorio supre.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|Vaganta blugorĝa abelmanĝulo en Keralo, Barato]] Ekzistas unu registro de [[vaganteco ĉe birdoj|vaganteco]], unuopa en kolonio de [[Bluvosta abelmanĝulo|bluvostaj abelmanĝuloj]] (''Merops philippinus'') proksime de Kannur, Keralo, en suda Barato, de la 26a de majo ĝis la 8a de junio 2013 (vidu foton).<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Pariĝada havigo de insekto el masklo al ino]] Estis pluraj observadoj de migrado inter insuloj en sudorienta Azio aŭ al kontinenta Azio. Rimarkinda laŭsezona printempa migrado okazas de Sumatro, trans la Markolo de Malako, kaj finiĝas ĉe la okcidenta marbordo de Malajzio. Ili ankaŭ migras de sudorienta Azio al reproduktejoj en suda Ĉinio dum la reprodukta sezono. Blugorĝaj abelmanĝuloj havas generacian oftecon de ĉirkaŭ 6.2 jaroj.<ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> Ili praktikas nesinkronan kovadon, laŭ kiu la gepatroj komencas [[kovado]]n tuj post la unua ovo estas demetita.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> Tio rezultas en eloviĝo de idoj je malsamaj tempoj. La ovoj eloviĝas dum periodo de dek tagoj kun averaĝa gamo de 4.43 ±12.15 tagoj.<ref name="Bryant" /> La sekvenco kaj tempo de la eloviĝo de idoj estas korelaciitaj kun grandeco, kie la unuenaskita ido havas la plej grandan mason.<ref name="Bryant" /> Gepatroj demetas du ĝis sep ovojn kun postvivado de nulo ĝis tri idoj kreskigitaj ĝis [[elnestiĝo]].<ref name="Bryant" /> La idoj normale mortas laŭorde, komencante de la plej juna kaj plej malgranda.<ref name="Bryant" /> La observita mortofteco ĉe idoj estis plejparte kaŭzita de atakoj de gefratoj uzante akran hokon sur la supra beko, poste perdita dum disvolviĝo, kaj kaŭzante vundojn sur la nuda kapo de aliaj idoj.<ref name="Bryant" /> Tiuj idoj, kiuj estas pli aĝaj, havas tempon kreskigi pli da konturoplumoj, protektante ilin kontraŭ damaĝaj atakoj.<ref name="Bryant" /> Fratmortigo estas ofta inter aliaj birdoj por pliigi la supervivon de la pli grandaj kaj pli aĝaj idoj kun pli granda aliro al manĝaĵo fare de la gepatroj.<ref name="Bryant" /> Gefrataj atakoj estas pli oftaj inter birdoj kiam manĝaĵo estas malabunda kaj monopoligita.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> Ĉe la blugorĝa abelmanĝulo, insektoj estas liverataj unu post unu al la idoj, do manĝaĵo estas donita al idoj kiu havas pli grandan avantaĝon.<ref name="Bryant" /> Kreskanta idargrandeco ne pliigis la supervivon de la idoj.<ref name="Bryant" /> Malkreskanta korpomaso estas korelacia kun kreskantaj vundoj kaj cikatroj trovitaj sur la individuaj idoj, kio pliigis la probablecon de morto.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === Ili ĉefe manĝas fluginsektojn kiel abelojn kaj vespojn,<ref name="hbw"/> kvankam granda procento de ilia dieto konsistas el libeloj, kun plej alta sukcesfrekvenco de iliaj kaptoj en sunaj kondiĉoj.<ref name="Stader" /> Aliaj kaptitaj insektoj estas muŝoj, skaraboj kaj aliaj cimoj de ĝis 42 mm.<ref name=hbw/> Observaĵoj trovis neniun manĝagadon dum pluvo kaj tuj post pluvoj.<ref name="Stader" /> Iliaj manĝopadronoj bone kongruas kun la laŭsezonaj veterpadronoj.<ref name="Stader" /> La plej alta manĝofteco okazas dum la [[reprodukta sezono]], perfekte kongruante kun la plej suna periodo, tuj post la pluvsezono.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Homoj agas kiel minaco al la vivejoj de blugorĝa abelmanĝulo. La specio estas listigita kiel "[[malplej zorgiga]]" laŭ konserva stato, kiu estas determinita per kombinaĵo de distribuo de teritorio, stabileco de populacio, [[habitatoperdo]] kaj eblaj minacoj; ĉi tio estis laste taksita la 12an de junio 2024.<ref name="iucn"/> Homoj influis la birdan riĉecon en la tropikaj pluvarbaroj de montetaj dipterokarpoj en Malajzio.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> [[Arbohakado]] kaj detruo de [[pluvarbaro]]j povas influi ne nur individuajn birdospeciojn, sed ankaŭ la diversecon de birdoj en la regiono.<ref name="Rajpar" /> Diverseco de specioj povas resaniĝi ene de tridek jaroj post arbohakado kaj oni observis, ke ĝi havas pli altan speciriĉecon laŭ birda diverseco kaj nombro kompare kun ĵus dehakitaj arbaroj.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] gyt0mwli91qzjhol5p09y5b4kcevehj 9416571 9416570 2026-06-28T23:52:42Z Kani 670 9416571 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blugorĝa abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Blue-throated bee-eater (Merops viridis).jpg |priskribo de dosiero = Danum Valo, [[Borneo]], Malajzio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Blugorĝa abelmanĝulo''' ''M. viridis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops viridis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Aerops viridis'' |mapo de vivoteritorioj = Blue-throated bee-eater range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = ruĝe, loĝantoj; blue aldona somera reproduktejo }} La '''Blugorĝa abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops viridis'', laŭ kio ankaŭ ''Verda abelmanĝulo'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Blugorĝa abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi troviĝas en multo de [[sudorienta Azio]], en subtropikaj aŭ tropikaj mangrovarbaroj. Ilia dieto konsistas plejparte el abeloj, vespoj kaj libeloj. Blugorĝa abelmanĝulo estas mezgranda specio de abelmanĝulo kun brilkolora plumaro konsistanta el ruĝbruna nuko, malhelverdaj flugiloj, helverda brusto kaj ilia karakteriza blua gorĝo. La juna plumaro havas malhelverdajn kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, nur evoluigante sian plenan plumaron en plenaĝeco. Ili havas riĉan gamon da kantoj kaj vokoj, inkluzive de longaj vokoj, kiuj permesas al ili komuniki longajn distancojn en la arbaro. La konservostatuso de la blugorĝaj abelmanĝuloj estas "[[malplej zorgiga]]" pro ilia granda distribuo kaj stabileco de ĝia populacio ekde 2024. Tamen, [[senarbarigo]] povas esti ĝia plej granda minaco, detruante ĝian vivejon kaj malpliigante birdan diversecon ĝenerale. ==Taksonomio== La blugorĝa abelmanĝulo estis formale priskribita en [[1758]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la deka eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la nuna binomo ''Merops viridis''. <ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=117 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727022 }}</ref><ref name=peters>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=237 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480248 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=peters/> La [[specia epiteto]] ''viridis'' estas latina kun signifo "verda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=403 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n403/mode/1up }}</ref> La specio estas [[monotipa]], sen agnosko de subspecioj.<ref name=ioc>{{cite web | title=Todies, motmots, bee-eaters – IOC World Bird List | website=IOC World Bird List – Version 14.2 | date=2025-02-20 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/todies/ | access-date=2025-12-15}}</ref> Tamen, ĝi antaŭe estis konsiderata [[samspecia]] kun la [[rufkrona abelmanĝulo]] (nun ''M. americanus'') de Filipinoj kiel ''M. viridis americanus'', ĝis analizo de filipinaj birdoj rekomendis disigi ĝin.<ref name="Collar">{{cite journal | last=Collar | first=Nigel J | title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus | journal=Forktail | volume=27 | date=2011 | pages=29–38 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/283595 | access-date=2025-12-14}}</ref><ref name=ioc/> Alternativa ordinara nomo estas la kaŝtankapa abelmanĝulo.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Fry | first=C.H. | year=2001 | chapter=Family Meropidae (Bee-eaters) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=6: Mousebirds to Hornbills | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-30-6 | pages=286–341 [338–339] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0006unse/page/338/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Aspekto == [[File:Blue-throated Bee-eater Merops viridis, juvenile, Kinabatangan, Sabah, Malaysia 1.jpg|left|thumb|Junulo, en [[Sabaho]], Malajzio]] Plenkreskaj blugorĝaj abelmanĝuloj longas ĉirkaŭ 21 cm, ekskludante la longegajn centrajn vostoplumojn, kiuj estas pliaj 9 cm, kaj pezas ĉirkaŭ 34–41 gramojn.<ref name=hbw/> Plenkreskuloj havas spektaklan plumaron kun ruĝbrunaj krono kaj nuko, malhelverdaj flugiloj, blua vosto, helverdaj brusto kaj ventro, kaj la karakteriza blua gorĝo. Junuloj estas plejparte verdaj sur la tuta korpo, evoluigante sian plenan plumaron poste; ili havas malhelverdan kapon kaj flugilojn kaj helverdan bruston, kaj ankaŭ ne havas la longegajn centrajn vostoplumojn de plenkreskuloj. Kaj plenkreskuloj kaj junuloj havas nigrajn okulstriojn. La okuloj varias inter ruĝaj kaj brunaj, aŭ kombinaĵo.<ref name="Stader">{{Cite journal|last=Stader|first=Lulu D.|date=1994|title=Breeding behaviour of a tropical bird: a study of the blue-throated Bee-eater (''Merops viridis'') using relational database and DNA fingerprinting.|url=http://dspace.stir.ac.uk/handle/1893/11893|journal=ETheses from Faculty of Natural Sciences Legacy Departments|language=en|via=STORRE}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ili havas grandan distribuon intervale de sudorienta Ĉinio ĝis la [[Grandaj Sundaj Insuloj]].<ref name=hbw/> La plej densa distribuo troviĝas en [[Singapuro]], [[Malajzio]], suda [[Kamboĝo]] kaj suda [[Tajlando]].<ref name=hbw/> Aliaj lokoj kun granda disvastiĝo estas [[Borneo]] kaj [[Javo]].<ref name=hbw/> Ĝi estas plej disvastigita je malaltaj altitudoj, inter 0–670 m,<ref name="iucn"/> sed oni scias, ke ĝi troviĝas ĝis 1 600 m.<ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the Birds of the World | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=299}}</ref> Ilia vivejo inkluzivas vastan gamon da ebenaĵoj, kiel ekzemple kamparo, antaŭurbaj ĝardenoj, riverbordoj, dunoj kaj sablaj maldensejoj.<ref name=hbw/> Vintre, kelkaj blugorĝaj abelmanĝuloj moviĝas al arbaraj kanopeoj kaj salakvaj kanaloj de mangrovarbaroj.<ref name=hbw/> Male al plej multaj abelmanĝuloj, kiuj fosas nestotruojn en preskaŭ vertikalaj sablaj klifoj, ili ofte fosas nestotruojn preskaŭ horizontale en ebenan teron.<ref name="Stader" /> Koloniaj grandecoj varias de 50 ĝis 200 paroj aŭ vivas tute sole en malferma kamparo.<ref name="Stader" /> === Migrado === Ĉiun printempon, blugorĝaj abelmanĝuloj (''Merops viridis'') kune kun bluvostaj abelmanĝuloj (''Merops philippinus'') migras de [[Sumatro]], transiras la [[Malaka Markolo|Malakan Markolon]], kaj finas ĉe la okcidenta marbordo de [[Malajzio]].<ref name="DeCandido">{{Cite journal|last1=DeCandido|first1=Robert|last2=Allen|first2=Deborah|last3=Yosef|first3=Reuven|date=2004|title=Merops Migration at Tanjung Tuan, Malaysia: An Important Spring Bee-eater Migration Watchsite in South-east Asia|journal=Journal of the Yamashina Institute for Ornithology|volume=36|issue=1|pages=15–21|doi=10.3312/jyio.36.15|issn=1348-5032|doi-access=free}}</ref> La observita flugmovado de Tanjung Tuan, okcidenta marbordo de Malajzio, estis kombinaĵo de flugetado kaj glitado.<ref name="DeCandido" /> Foje, ili uzis la aerfluojn de la marbrizo por ŝvebi supren.<ref name="DeCandido" /> Post kiam ili atingis teron, ili ripozis sur la lumturo kaj arbobranĉoj dum ĝis dek minutoj antaŭ ol daŭrigi orienten.<ref name="DeCandido" /> Ĉi tiu migrado estis observita de 2000 ĝis 2001 kun totalo de 2 226 abelmanĝuloj, inkluzive de 1353 bluvostaj abelmanĝuloj kaj 222 blugorĝaj abelmanĝuloj, kaj la cetero estis neidentigita.<ref name="DeCandido" /> La plej granda observado de migrantaj abelmanĝuloj okazis la 21an de marto 2000 inter la 1a kaj la 2a posttagmeze.<ref name="DeCandido" /> La granda nombro da observadoj de abelmanĝuloj plej verŝajne ŝuldiĝis al la fortaj termikoj, kiuj formiĝis super Sumatro, permesante al ili facile ŝvebi super la marbrizo.<ref name="DeCandido" /> Granda nombro da abelmanĝuloj estis observita ankaŭ migranta kiam fortaj okcidentaj ventoj blovis al Malajzio.<ref name="DeCandido" /> Blugorĝaj abelmanĝuloj ankaŭ migras al reproduktejoj de okcidenta Ĉinio dum la [[reprodukta sezono]], kiel montrite en la mapo de la teritorio supre.<ref name=hbw/> [[File:Blue Throated Bee eater Kerala.jpg|thumb|Vaganta blugorĝa abelmanĝulo en Keralo, Barato]] Ekzistas unu registro de [[vaganteco ĉe birdoj|vaganteco]], unuopa en kolonio de [[Bluvosta abelmanĝulo|bluvostaj abelmanĝuloj]] (''Merops philippinus'') proksime de Kannur, Keralo, en suda Barato, de la 26a de majo ĝis la 8a de junio 2013 (vidu foton).<ref>{{cite journal |journal=Indian Birds |last1=Manekkara |first1=Sasidharan | title=Blue-throated Bee-eater ''Merops viridis'' in Kerala: An escapee, or a wild vagrant? |volume=12 |pages=76–78 | url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_2_3_Manekkara_BluethroatedBeeEater.pdf | access-date=2025-12-14}}</ref> == Kutimaro kaj ekologio == === Reproduktado === [[File:Blue-throated Bee-eater Courtship offering.jpg|thumb|Pariĝada havigo de insekto el masklo al ino]] Estis pluraj observadoj de migrado inter insuloj en sudorienta Azio aŭ al kontinenta Azio. Rimarkinda laŭsezona printempa migrado okazas de Sumatro, trans la Markolo de Malako, kaj finiĝas ĉe la okcidenta marbordo de Malajzio. Ili ankaŭ migras de sudorienta Azio al reproduktejoj en suda Ĉinio dum la reprodukta sezono. Blugorĝaj abelmanĝuloj havas generacian oftecon de ĉirkaŭ 6.2 jaroj.<ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops viridis'' |volume=2024 |article-number=e.T22725900A263612362 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22725900A263612362.en |access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> Ili praktikas nesinkronan kovadon, laŭ kiu la gepatroj komencas [[kovado]]n tuj post la unua ovo estas demetita.<ref name="Bryant">{{Cite journal|last1=Bryant|first1=David M.|last2=Tatner|first2=Paul|date=1990-04-01|title=Hatching asynchrony, sibling competition and siblicide in nestling birds: Studies of swiftlets and bee-eaters|journal=Animal Behaviour|volume=39|issue=4|pages=657–671|doi=10.1016/S0003-3472(05)80377-X|s2cid=53195864|issn=0003-3472}}</ref> Tio rezultas en eloviĝo de idoj je malsamaj tempoj. La ovoj eloviĝas dum periodo de dek tagoj kun averaĝa gamo de 4.43 ±12.15 tagoj.<ref name="Bryant" /> La sekvenco kaj tempo de la eloviĝo de idoj estas korelaciitaj kun grandeco, kie la unuenaskita ido havas la plej grandan mason.<ref name="Bryant" /> Gepatroj demetas du ĝis sep ovojn kun postvivado de nulo ĝis tri idoj kreskigitaj ĝis [[elnestiĝo]].<ref name="Bryant" /> La idoj normale mortas laŭorde, komencante de la plej juna kaj plej malgranda.<ref name="Bryant" /> La observita mortofteco ĉe idoj estis plejparte kaŭzita de atakoj de gefratoj uzante akran hokon sur la supra beko, poste perdita dum disvolviĝo, kaj kaŭzante vundojn sur la nuda kapo de aliaj idoj.<ref name="Bryant" /> Tiuj idoj, kiuj estas pli aĝaj, havas tempon kreskigi pli da konturoplumoj, protektante ilin kontraŭ damaĝaj atakoj.<ref name="Bryant" /> Fratmortigo estas ofta inter aliaj birdoj por pliigi la supervivon de la pli grandaj kaj pli aĝaj idoj kun pli granda aliro al manĝaĵo fare de la gepatroj.<ref name="Bryant" /> Gefrataj atakoj estas pli oftaj inter birdoj kiam manĝaĵo estas malabunda kaj monopoligita.<ref>{{Cite journal|last=Mock|first=Douglas W.|date=1985|title=Siblicidal Brood Reduction: The Prey-Size Hypothesis|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=3|pages=327–343|doi=10.1086/284346|bibcode=1985ANat..125..327M |s2cid=84218162|issn=0003-0147}}</ref> Ĉe la blugorĝa abelmanĝulo, insektoj estas liverataj unu post unu al la idoj, do manĝaĵo estas donita al idoj kiu havas pli grandan avantaĝon.<ref name="Bryant" /> Kreskanta idargrandeco ne pliigis la supervivon de la idoj.<ref name="Bryant" /> Malkreskanta korpomaso estas korelacia kun kreskantaj vundoj kaj cikatroj trovitaj sur la individuaj idoj, kio pliigis la probablecon de morto.<ref name="Bryant" /> === Manĝado === Ili ĉefe manĝas fluginsektojn kiel abelojn kaj vespojn,<ref name="hbw"/> kvankam granda procento de ilia dieto konsistas el libeloj, kun plej alta sukcesfrekvenco de iliaj kaptoj en sunaj kondiĉoj.<ref name="Stader" /> Aliaj kaptitaj insektoj estas muŝoj, skaraboj kaj aliaj cimoj de ĝis 42 mm.<ref name=hbw/> Observaĵoj trovis neniun manĝagadon dum pluvo kaj tuj post pluvoj.<ref name="Stader" /> Iliaj manĝopadronoj bone kongruas kun la laŭsezonaj veterpadronoj.<ref name="Stader" /> La plej alta manĝofteco okazas dum la [[reprodukta sezono]], perfekte kongruante kun la plej suna periodo, tuj post la pluvsezono.<ref name="Stader" /> == Rilato al homoj == Homoj agas kiel minaco al la vivejoj de blugorĝa abelmanĝulo. La specio estas listigita kiel "[[malplej zorgiga]]" laŭ konserva stato, kiu estas determinita per kombinaĵo de distribuo de teritorio, stabileco de populacio, [[habitatoperdo]] kaj eblaj minacoj; ĉi tio estis laste taksita la 12an de junio 2024.<ref name="iucn"/> Homoj influis la birdan riĉecon en la tropikaj pluvarbaroj de montetaj dipterokarpoj en Malajzio.<ref name="Rajpar">{{Cite journal|last1=Rajpar|first1=M. N.|last2=Zakaria|first2=M.|date=2014-09-01|journal=American Journal of Applied Sciences|volume=11|issue=9|pages=1519–1529|doi=10.3844/ajassp.2014.1519.1529|issn=1546-9239|title=Assessing the Effects of Logging Activities on Avian Richness and Diversity in Different Aged Post-Harvested Hill Dipterocarp Tropical Rainforest of Malaysia|doi-access=free}}</ref> [[Arbohakado]] kaj detruo de [[pluvarbaro]]j povas influi ne nur individuajn birdospeciojn, sed ankaŭ la diversecon de birdoj en la regiono.<ref name="Rajpar" /> Diverseco de specioj povas resaniĝi ene de tridek jaroj post arbohakado kaj oni observis, ke ĝi havas pli altan speciriĉecon laŭ birda diverseco kaj nombro kompare kun ĵus dehakitaj arbaroj.<ref name="Rajpar" /> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops boehmi}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de Azio]] ceqtmqvc5pn0jkaf45l0uvn6y7n09mm 0 948377 9416538 2026-06-28T22:49:05Z Kani 670 Alidirektigis al [[Blugorĝa abelmanĝulo]] 9416538 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Blugorĝa abelmanĝulo]] if0cw7twogqvgoei8jf5m4za3offq8m 0 948378 9416573 2026-06-29T00:00:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkrona abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '..." 9416573 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkrona abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Rufkrona abelmanĝulo''' ''M. americanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops americanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Merops viridis americanus'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkrona abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops americanus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Rufkrona abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas [[Endemio|endemia]] de [[Filipinoj]], kie ĝi estas vaste distribuata. Spite sian sciencan nomon, ĝi tute ne troviĝas en [[Ameriko]], pro kio tiu nomo estas evidente erara.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> == Aspekto kaj taksonomio == It was previously considered a subspecies of the [[blue-throated bee-eater]] (''M. viridis''), but was split as a distinct species by the [[IUCN Red List]] and [[BirdLife International]] in 2014, and the [[International Ornithologists' Union|International Ornithological Congress]] followed suit in 2022.<ref>{{Cite web |title=IOC World Bird List 12.1 |website=IOC World Bird List Datasets |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |language=en |doi=10.14344/ioc.ml.12.1}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel J. |date=2011 |title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus |url=https://static1.squarespace.com/static/5c1a9e03f407b482a158da87/t/5c211d4d4fa51a4c897b3a4b/1545674062184/Greater-Flameback.pdf |journal=[[Forktail (journal)|Forktail]] |volume=27 |pages=29–38}}</ref> It is still confused with ''M. viridis'' as it is still called blue-throated bee-eater by many including eBird.<ref>{{Cite web |title=Rufous-crowned Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/rucbee1 |access-date=2023-09-26 |website=ebird.org |language=en}}</ref> It differs from ''M. viridis'' in having a red-brown crown and mantle (rather than dark brown), and a paler greenish-blue throat and cheeks (rather than dark blue).<ref name="HBW">{{cite book | last1=Hoyo | first1=Josep del | last2=Elliott | first2=Andrew | last3=Sargatal | first3=Jordi | title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to hornbills | year=2001 | isbn=84-87334-30-X | volume=6 | pages=338–339}}</ref> == Ekologio kaj kutimaro == This specific species has yet to be studied in depth. This species is presumed to be an insectivore, and true to its name feeds heavily on bees. This species is considered a pest by bee-keepers.{{cn|date=December 2025}} This species breeds from February to May in communal nest burrows on sloping ground and banks. These tunnels go as far as 1&nbsp;m deep. Average clutch size 3 to 5 eggs. == Habitato kaj konservostatuso == It inhabits open country and clearings adjacent to forested areas, including over scrub and cogon fields, using dead trees and telephone wires as perches.<ref>{{Cite book |title=A guide to the birds of the Philippines |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854668-9 |editor-last=Kennedy |editor-first=Robert S. |edition=1. publ |location=New York |editor-last2=Johns Bitting |editor-first2=Melinda}}</ref> The [[IUCN Red List]] has assessed this bird as [[least-concern species]] as it is common and is able to tolerate open habitat.<ref>{{Cite journal |last1=del Hoyo |first1=Josep |last2=Collar |first2=Nigel |last3=Kirwan |first3=Guy M. |date=2020 |title=Rufous-crowned Bee-eater (''Merops americanus''), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucbee1/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.rucbee1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops americanus}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] pqvl0p2drsxkk7byquqb9tv45xv0zyb 9416574 9416573 2026-06-29T00:05:51Z Kani 670 /* Aspekto kaj taksonomio */ 9416574 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkrona abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Rufkrona abelmanĝulo''' ''M. americanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops americanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Merops viridis americanus'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkrona abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops americanus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Rufkrona abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas [[Endemio|endemia]] de [[Filipinoj]], kie ĝi estas vaste distribuata. Spite sian sciencan nomon, ĝi tute ne troviĝas en [[Ameriko]], pro kio tiu nomo estas evidente erara.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> == Aspekto kaj taksonomio == Ĝi antaŭe estis konsiderata subspecio de la [[blugorĝa abelmanĝulo]] (''M. viridis''), sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]] kaj de [[BirdLife International]] en 2014, kaj la [[Internacia Ornitologia Kongreso]] sekvis la ekzemplon en 2022.<ref>{{Cite web |title=IOC World Bird List 12.1 |website=IOC World Bird List Datasets |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |language=en |doi=10.14344/ioc.ml.12.1}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel J. |date=2011 |title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus |url=https://static1.squarespace.com/static/5c1a9e03f407b482a158da87/t/5c211d4d4fa51a4c897b3a4b/1545674062184/Greater-Flameback.pdf |journal=[[Forktail (gazeto)|Forktail]] |volume=27 |pages=29–38}}</ref> Ĝi estas konfuzita kun ''M. viridis'', ĉar ĝi ankoraŭ estas nomata blugorĝa abelmanĝulo de multaj, inkluzive de [[eBird]].<ref>{{Cite web |title=Rufous-crowned Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/rucbee1 |access-date=2023-09-26 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Ĝi diferencas de ''M. viridis'' per ruĝbrunaj krono kaj mantelo (anstataŭ malhelbruna), kaj pli palaj verdetbluaj gorĝo kaj vangoj (anstataŭ malhelbluaj).<ref name="HBW">{{cite book | last1=Hoyo | first1=Josep del | last2=Elliott | first2=Andrew | last3=Sargatal | first3=Jordi | title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to hornbills | year=2001 | isbn=84-87334-30-X | volume=6 | pages=338–339}}</ref> == Ekologio kaj kutimaro == This specific species has yet to be studied in depth. This species is presumed to be an insectivore, and true to its name feeds heavily on bees. This species is considered a pest by bee-keepers.{{cn|date=December 2025}} This species breeds from February to May in communal nest burrows on sloping ground and banks. These tunnels go as far as 1&nbsp;m deep. Average clutch size 3 to 5 eggs. == Habitato kaj konservostatuso == It inhabits open country and clearings adjacent to forested areas, including over scrub and cogon fields, using dead trees and telephone wires as perches.<ref>{{Cite book |title=A guide to the birds of the Philippines |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854668-9 |editor-last=Kennedy |editor-first=Robert S. |edition=1. publ |location=New York |editor-last2=Johns Bitting |editor-first2=Melinda}}</ref> The [[IUCN Red List]] has assessed this bird as [[least-concern species]] as it is common and is able to tolerate open habitat.<ref>{{Cite journal |last1=del Hoyo |first1=Josep |last2=Collar |first2=Nigel |last3=Kirwan |first3=Guy M. |date=2020 |title=Rufous-crowned Bee-eater (''Merops americanus''), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucbee1/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.rucbee1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops americanus}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] 5zx43zqh1fxs7k811e2t6v2cyw5zoj2 9416577 9416574 2026-06-29T00:09:08Z Kani 670 /* Ekologio kaj kutimaro */ 9416577 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkrona abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Rufkrona abelmanĝulo''' ''M. americanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops americanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Merops viridis americanus'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkrona abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops americanus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Rufkrona abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas [[Endemio|endemia]] de [[Filipinoj]], kie ĝi estas vaste distribuata. Spite sian sciencan nomon, ĝi tute ne troviĝas en [[Ameriko]], pro kio tiu nomo estas evidente erara.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> == Aspekto kaj taksonomio == Ĝi antaŭe estis konsiderata subspecio de la [[blugorĝa abelmanĝulo]] (''M. viridis''), sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]] kaj de [[BirdLife International]] en 2014, kaj la [[Internacia Ornitologia Kongreso]] sekvis la ekzemplon en 2022.<ref>{{Cite web |title=IOC World Bird List 12.1 |website=IOC World Bird List Datasets |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |language=en |doi=10.14344/ioc.ml.12.1}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel J. |date=2011 |title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus |url=https://static1.squarespace.com/static/5c1a9e03f407b482a158da87/t/5c211d4d4fa51a4c897b3a4b/1545674062184/Greater-Flameback.pdf |journal=[[Forktail (gazeto)|Forktail]] |volume=27 |pages=29–38}}</ref> Ĝi estas konfuzita kun ''M. viridis'', ĉar ĝi ankoraŭ estas nomata blugorĝa abelmanĝulo de multaj, inkluzive de [[eBird]].<ref>{{Cite web |title=Rufous-crowned Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/rucbee1 |access-date=2023-09-26 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Ĝi diferencas de ''M. viridis'' per ruĝbrunaj krono kaj mantelo (anstataŭ malhelbruna), kaj pli palaj verdetbluaj gorĝo kaj vangoj (anstataŭ malhelbluaj).<ref name="HBW">{{cite book | last1=Hoyo | first1=Josep del | last2=Elliott | first2=Andrew | last3=Sargatal | first3=Jordi | title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to hornbills | year=2001 | isbn=84-87334-30-X | volume=6 | pages=338–339}}</ref> == Ekologio kaj kutimaro == Ĉi tiu specifa specio ankoraŭ ne estas profunde studita. Oni supozas, ke ĉi tiu specio estas insektomanĝanto, kaj fidele al sia ordinara nomo, ĝi multe manĝas [[abelo]]jn. Ĉi tiu specio estas konsiderata damaĝbesto fare de abelbredistoj. Ĉi tiu specio reproduktiĝas de februaro ĝis majo en komunaj nestejoj sur dekliva tero kaj riverbordoj. Ĉi tiuj tuneloj atingas profundan distancon de 1 m. Averaĝa ovodemetado estas 3 ĝis 5 ovoj. == Habitato kaj konservostatuso == It inhabits open country and clearings adjacent to forested areas, including over scrub and cogon fields, using dead trees and telephone wires as perches.<ref>{{Cite book |title=A guide to the birds of the Philippines |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854668-9 |editor-last=Kennedy |editor-first=Robert S. |edition=1. publ |location=New York |editor-last2=Johns Bitting |editor-first2=Melinda}}</ref> The [[IUCN Red List]] has assessed this bird as [[least-concern species]] as it is common and is able to tolerate open habitat.<ref>{{Cite journal |last1=del Hoyo |first1=Josep |last2=Collar |first2=Nigel |last3=Kirwan |first3=Guy M. |date=2020 |title=Rufous-crowned Bee-eater (''Merops americanus''), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucbee1/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.rucbee1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops americanus}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] pcowcm7lvesux63apnri08q3gito22h 9416578 9416577 2026-06-29T00:10:53Z Kani 670 /* Habitato kaj konservostatuso */ 9416578 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkrona abelmanĝulo |koloro = pink |dosiero = Rufous-crowned Bee-eater, Subic Bay, Luzon 1.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Koracioformaj]] ''Coraciiformes'' |familio = [[Meropedoj]] ''Meropidae'' |genro = ''[[Merops]]'' |specio = '''Rufkrona abelmanĝulo''' ''M. americanus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Merops americanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]], 1776) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = | sinonimo = ''Merops viridis americanus'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkrona abelmanĝulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Merops americanus'') estas [[birdo]] de la [[familio (biologio)|familio]] [[Meropedoj]] aŭ [[abelmanĝuloj]], grupo de brilkoloraj birdoj kiuj manĝas ĉefe venenajn Himenopterojn kiel abeloj kaj vespoj.<ref>{{Cite journal |last=Fry |first=C.H. |date=1969 |title=The evolution and systematics of bee-eaters (Meropidae) |journal=Ibis |volume=111 |pages=557–592 |doi=10.1111/j.1474-919X.1969.tb02567.x}}</ref> La Rufkrona abelmanĝulo estas unu el 31 specioj ene de tiu familio.<ref>{{Cite journal |last=Baharlu |first=Fatemeh |last2=Gholamhosseini |first2=Ali |date=2024 |title=Geographic distribution of Bee-eaters (Genus Merops) (Coraciiformes: Meropidae) in Fars province, southern Iran based on ecoregions |journal=Experimental Animal Biology |volume=13 |issue=1 |pages=97–104 |doi=10.30473/eab.2024.71047.1944}}</ref> Ĝi estas [[Endemio|endemia]] de [[Filipinoj]], kie ĝi estas vaste distribuata. Spite sian sciencan nomon, ĝi tute ne troviĝas en [[Ameriko]], pro kio tiu nomo estas evidente erara.<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2024 |title=''Merops americanus'' |volume=2024 |article-number=e.T22725908A263611626 |url= https://www.iucnredlist.org/species/22725908/263611626|access-date=14a de Decembro 2025}}</ref> == Aspekto kaj taksonomio == Ĝi antaŭe estis konsiderata subspecio de la [[blugorĝa abelmanĝulo]] (''M. viridis''), sed estis dividita kiel aparta specio fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]] kaj de [[BirdLife International]] en 2014, kaj la [[Internacia Ornitologia Kongreso]] sekvis la ekzemplon en 2022.<ref>{{Cite web |title=IOC World Bird List 12.1 |website=IOC World Bird List Datasets |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/todies/ |language=en |doi=10.14344/ioc.ml.12.1}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel J. |date=2011 |title=Species limits in some Philippine birds including the Greater Flameback Chrysocolaptes lucidus |url=https://static1.squarespace.com/static/5c1a9e03f407b482a158da87/t/5c211d4d4fa51a4c897b3a4b/1545674062184/Greater-Flameback.pdf |journal=[[Forktail (gazeto)|Forktail]] |volume=27 |pages=29–38}}</ref> Ĝi estas konfuzita kun ''M. viridis'', ĉar ĝi ankoraŭ estas nomata blugorĝa abelmanĝulo de multaj, inkluzive de [[eBird]].<ref>{{Cite web |title=Rufous-crowned Bee-eater - eBird |url=https://ebird.org/species/rucbee1 |access-date=2023-09-26 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Ĝi diferencas de ''M. viridis'' per ruĝbrunaj krono kaj mantelo (anstataŭ malhelbruna), kaj pli palaj verdetbluaj gorĝo kaj vangoj (anstataŭ malhelbluaj).<ref name="HBW">{{cite book | last1=Hoyo | first1=Josep del | last2=Elliott | first2=Andrew | last3=Sargatal | first3=Jordi | title=Handbook of the Birds of the World: Mousebirds to hornbills | year=2001 | isbn=84-87334-30-X | volume=6 | pages=338–339}}</ref> == Ekologio kaj kutimaro == Ĉi tiu specifa specio ankoraŭ ne estas profunde studita. Oni supozas, ke ĉi tiu specio estas insektomanĝanto, kaj fidele al sia ordinara nomo, ĝi multe manĝas [[abelo]]jn. Ĉi tiu specio estas konsiderata damaĝbesto fare de abelbredistoj. Ĉi tiu specio reproduktiĝas de februaro ĝis majo en komunaj nestejoj sur dekliva tero kaj riverbordoj. Ĉi tiuj tuneloj atingas profundan distancon de 1 m. Averaĝa ovodemetado estas 3 ĝis 5 ovoj. == Habitato kaj konservostatuso == Ĝi loĝas en malferma kamparo kaj maldensejoj apud arbaraj areoj, inkluzive de arbustejoj kaj kogonkampoj, uzante mortajn arbojn kaj telefonajn kablojn kiel ripozejojn.<ref>{{Cite book |title=A guide to the birds of the Philippines |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854668-9 |editor-last=Kennedy |editor-first=Robert S. |edition=1. publ |location=New York |editor-last2=Johns Bitting |editor-first2=Melinda}}</ref> La [[Ruĝa Listo de IUCN]] klasigis tiun birdon kiel specion [[malplej zorgiga]], ĉar ĝi estas ofta kaj kapablas toleri malferman habitaton.<ref>{{Cite journal |last1=del Hoyo |first1=Josep |last2=Collar |first2=Nigel |last3=Kirwan |first3=Guy M. |date=2020 |title=Rufous-crowned Bee-eater (''Merops americanus''), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucbee1/1.0/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.rucbee1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Fry, Fry kaj Harris, ''Kingfishers, Bee-eaters and Rollers'' (1992) ISBN 0-7136-1410-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Merops americanus}} {{Birdoj}} [[kategorio:Meropedoj]] [[kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] tlbvegmc6dh8epk3d9c0zarw5phlrkl 0 948379 9416576 2026-06-29T00:06:56Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufkrona abelmanĝulo]] 9416576 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufkrona abelmanĝulo]] 1ckuu2d3ljwkmilta1453ihagry920v 0 948380 9416606 2026-06-29T03:35:05Z Goren 4701 Goren movis paĝon [[Arĝentokululo]] al [[Grizdorsa zosteropo]]: Ĝisdatigo de taksonomio 9416606 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grizdorsa zosteropo]] 11be3aofaif0m98yiejmmbv9kh8101j 0 948381 9416616 2026-06-29T04:45:58Z Crosstor 3176 historiisto 9416616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1953]] |loko de naskiĝo = {{Hungario}} }} '''[[Jozefo|József]] Dusnoki''' [jOĵef duŝnoki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Dusnoki József''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[arkivisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Dusnoki-Draskovich'' [draŝkoviĉ]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=702379&date=2026-06-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1953]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris magistron (MA) en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] en [[1977]]. En [[Gyula]] li estis arkivisto, respektive li instruis en gimnazio en la sama urbo. Baldaŭ li instruis en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]]. Intertempe li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en 2007. == Elektitaj kontribuoj == * ''200 éves lexikoncikk Békés megyéről az 1780-as évekből.'' (traduko, 1988) * Antonius Hueber: ''Iratok, vagyis különféle mulatságos történetek évek szerint.'' (traduko, 1997) * ''Nyitott múlt. Tanulmányok, történetek Gyuláról, Békés vármegyéről és a fordított világról.'' (studoj, 2000) == Fontoj == * [https://www.doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/57817/ datenoj hungare] * [https://english.kre.hu/index.php/academic-staff/150-dusnoki-jozsef datenoj angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dusnoki Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkivistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1xrxdhprssx94zp8s2k35ilzr1oxrwe 0 948382 9416622 2026-06-29T04:55:08Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Kefalonio]] 9416622 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kefalonio]] ka3a5v2et7e93di5hh36e7vx8alfpeu 6 948383 9416632 2026-06-29T05:47:20Z ThomasPusch 1869 {{ekrankopio}} En tiu ekrankopio de detalo el la paĝo "[[Turismo en Grekujo]]" de la [[vikipedio en Esperanto]] ĉiuj vidataj elementoj estas haveblaj laŭ licenco de [[krea komunaĵo]], do sekve ankaŭ la nuna ekrankopio devas esti sub [[krea komunaĵo]]. 9416632 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{ekrankopio}} En tiu ekrankopio de detalo el la paĝo "[[Turismo en Grekujo]]" de la [[vikipedio en Esperanto]] ĉiuj vidataj elementoj estas haveblaj laŭ licenco de [[krea komunaĵo]], do sekve ankaŭ la nuna ekrankopio devas esti sub [[krea komunaĵo]]. 0rr96p8vj3ntz34bjge9vooao14akmv 9416633 9416632 2026-06-29T05:49:25Z ThomasPusch 1869 /* Resumo */ 9416633 wikitext text/x-wiki == Resumo == {{ekranbildo de retpaĝo}} En tiu ekrankopio de detalo el la paĝo "[[Turismo en Grekujo]]" de la [[vikipedio en Esperanto]] ĉiuj vidataj elementoj estas haveblaj laŭ licenco de [[krea komunaĵo]], do sekve ankaŭ la nuna ekrankopio devas esti sub [[krea komunaĵo]]. 9aa3quy4cbbyrn1kqpyp127e56ew39z 0 948384 9416642 2026-06-29T06:01:40Z Wheatley2 216749 Alidirektigis al [[Humberside]] 9416642 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Humberside]] 23hc52tsgjxlof1vfvng6yqk9f5m6cs 0 948385 9416644 2026-06-29T06:07:51Z Wheatley2 216749 Alidirektigis al [[Annapolis (Marilando)]] 9416644 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Annapolis (Marilando)]] hczbpy4ahwj18h16ufecwurt9nc1sf5 0 948386 9416647 2026-06-29T06:09:22Z Wheatley2 216749 Alidirektigis al [[Annapolis (Marilando)]] 9416647 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Annapolis (Marilando)]] hczbpy4ahwj18h16ufecwurt9nc1sf5 0 948387 9416649 2026-06-29T06:11:46Z Crosstor 3176 bibliotekisto 9416649 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Deziderio|Dezső]] Dümmerth''' [deĵO dumert], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Dümmerth Dezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[bibliotekisto]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1925|7|5}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1997|11|22}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]]. Inter 1945-1949 li havis oficon en la universitato, poste li laboris en la [[Universitata Biblioteko (Budapeŝto)]] ĝis sia emeritiĝo en 1982. Li verkis librojn precipe post la emeritiĝo, krome ekde 1992 li instruis en neoficiala universitato en [[Miskolc]]. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://moly.hu/alkotok/dummerth-dezso/wikipedia biografio hungare] * [https://bookline.hu/product/home.action?_v=Dummerth_Dezso_Az_Anjou_haz_nyomaban_S&type=20&id=4207229 aprezo kaj biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dummerth Dezso}} [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nf8qnopjsddcv77qebh3z51sc4wmjkn 9416669 9416649 2026-06-29T08:14:37Z Crosstor 3176 /* Elektitaj kontribuoj */ 9416669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Deziderio|Dezső]] Dümmerth''' [deĵO dumert], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Dümmerth Dezső''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[bibliotekisto]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1925|7|5}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1997|11|22}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]]. Inter 1945-1949 li havis oficon en la universitato, poste li laboris en la [[Universitata Biblioteko (Budapeŝto)]] ĝis sia emeritiĝo en 1982. Li verkis librojn precipe post la emeritiĝo, krome ekde 1992 li instruis en neoficiala universitato en [[Miskolc]]. == Elektitaj kontribuoj == * [http://real-eod.mtak.hu/14557/ Pest város társadalma 1686-1696] (1968) * ''Az Árpádok nyomában'' (1977) * ''A két Hunyadi'' (1985) * ''Ihlet és sugallat'' (eseoj, 1996) == Fontoj == * [https://moly.hu/alkotok/dummerth-dezso/wikipedia biografio hungare] * [https://bookline.hu/product/home.action?_v=Dummerth_Dezso_Az_Anjou_haz_nyomaban_S&type=20&id=4207229 aprezo kaj biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dummerth Dezso}} [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5c13ce3s98r8t8jiuwpezlwuz28dpa1 1 948388 9416654 2026-06-29T06:43:29Z ~2026-37234-37 259500 /* La nuna titolo “Ĝongdingo” estas klare malĝusta */ nova sekcio 9416654 wikitext text/x-wiki == La nuna titolo “Ĝongdingo” estas klare malĝusta == # Kiel iu loĝas apud 永定河, mi certas en neniu kondiĉo 永 (pinjine: yǒng, IPA: /jʊŋ˨˩˦/) sonas kiel ĝong. # Versaĵne la esperantigo estis kreita de [[Uzanto:Kani|<bdi>Kani</bdi>]], kiu kreis ĉi tiun artikolon. Mi serĉis per Google kun “"Ĝongdingo"” (kun la citiloj), kaj trovis, ke preskaŭ ĉiuj rezultoj ĝis la 10-a paĝo (mi ne daŭrigis plie) estas de Wikipedia. La nura paĝo ekster Wikipedia ankaŭ ŝajnas uzi datumojn de Wikipedia. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-37234-37|&#126;2026-37234-37]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-37234-37|diskuto]]) 06:43, 29 jun. 2026 (UTC) ikia8p1l7r8dj2b8ftprjc4md4sl82r 9416686 9416654 2026-06-29T08:38:45Z Kani 670 /* La nuna titolo “Ĝongdingo” estas klare malĝusta */ Respondo 9416686 wikitext text/x-wiki == La nuna titolo “Ĝongdingo” estas klare malĝusta == # Kiel iu loĝas apud 永定河, mi certas en neniu kondiĉo 永 (pinjine: yǒng, IPA: /jʊŋ˨˩˦/) sonas kiel ĝong. # Versaĵne la esperantigo estis kreita de [[Uzanto:Kani|<bdi>Kani</bdi>]], kiu kreis ĉi tiun artikolon. Mi serĉis per Google kun “"Ĝongdingo"” (kun la citiloj), kaj trovis, ke preskaŭ ĉiuj rezultoj ĝis la 10-a paĝo (mi ne daŭrigis plie) estas de Wikipedia. La nura paĝo ekster Wikipedia ankaŭ ŝajnas uzi datumojn de Wikipedia. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-37234-37|&#126;2026-37234-37]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-37234-37|diskuto]]) 06:43, 29 jun. 2026 (UTC) :Kara anonimulo, kiel iu kiu loĝas apud tiu rivero, vi devas scii la ĝustan prononcon. Se Ĝongdingo estas malĝusta, diru kiu estas ĝusta, ĉu Jongdingo, ĉu Ĝungtingo ktp.? Mi pretas alinomi laŭ via indiko. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:38, 29 jun. 2026 (UTC) czeh4bsawdec295nlq4fc2p1h0f01vk 0 948389 9416665 2026-06-29T08:10:00Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1361187334|Théodule Ribot]]" 9416665 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:(Toulouse)_Théodule_Ribot_vers_1880_par_Ferdinand_Mulnier_-_Paris_musée_d'Orsay.jpg|eta|Théodule Ribot]] '''Théodule-Augustin RIBOT''', franclingva prononco [teɔdyl oɡystɛ̃ ʁibo] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1823 en Saint-Nicolas-d'Attez [nuntempa nomo Sainte-Marie-d'Attez&#x5D;, [[Eure]]{{Streketo}}mortis la 11-an de septembro 1891 en [[Colombes]], [[Hauts-de-Seine]]) estis franca [[Realismo (arto)|realista]] pentristo kaj gravuristo. Lia filo, [[:fr:Germain Ribot|Germain Théodore Ribot]] (1845–1893), estis pentristo de pentritaj aranĝitaĵoj kaj ĝenraj pentraĵoj en stilo simila al tiu de lia patro.<ref>[http://www.clevelandart.org/art/1980.281 ''Still Life with Dead Birds and a Basket of Oysters''. ]</ref> <gallery widths="154px" heights="200px" perrow="5" caption="Galerio"> Dosiero:'Still_Life_with_Apples_and_a_Pomegranate'_by_Théodule-Augustin_Ribot.JPG|alternative=Still Life with Apples and a Pomegranate', circa 1865| ''"Pentrita aranĝitaĵo kun pomoj kaj granato"'', ĉirkaŭ 1865 Dosiero:Ribot_Theodule_A_Girl_Arranging_A_Vase_Of_Flowers-1.jpg|alternative=A Girl Arranging a Vase of Flowers| ''Knabino aranĝanta florvazon'' Dosiero:Ribot_Theodule_The_Cook_And_The_Cat-1.jpg|alternative=The Cook and the Cat| ''La kuiristo kaj la kato'' Dosiero:(Toulouse)_Le_Bon_Samaritain_(1870)_Théodule_Ribot_-_Musée_des_beaux-arts_de_Pau_Joconde00980001224.jpg|alternative=The Good Samaritan, 1870| ''La Bona Samariano'', 1870 </gallery> [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] bdif1vx9bhzlsqmuo8sfxcry37o4vbm 9416666 9416665 2026-06-29T08:11:21Z Sj1mor 12103 9416666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:(Toulouse)_Théodule_Ribot_vers_1880_par_Ferdinand_Mulnier_-_Paris_musée_d'Orsay.jpg|eta|Théodule Ribot]] '''Théodule-Augustin RIBOT''', franclingva prononco [teɔdyl oɡystɛ̃ ʁibo] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1823 en Saint-Nicolas-d'Attez [nuntempa nomo Sainte-Marie-d'Attez&#x5D;, [[Eure]]{{Streketo}}mortis la 11-an de septembro 1891 en [[Colombes]], [[Hauts-de-Seine]]) estis franca [[Realismo (arto)|realista]] pentristo kaj gravuristo. Lia filo, [[:fr:Germain Ribot|Germain Théodore Ribot]] (1845–1893), estis pentristo de pentritaj aranĝitaĵoj kaj ĝenraj pentraĵoj en stilo simila al tiu de lia patro.<ref>[http://www.clevelandart.org/art/1980.281 ''Still Life with Dead Birds and a Basket of Oysters''. ]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:'Still_Life_with_Apples_and_a_Pomegranate'_by_Théodule-Augustin_Ribot.JPG|alternative=Still Life with Apples and a Pomegranate', circa 1865| ''"Pentrita aranĝitaĵo kun pomoj kaj granato"'', ĉirkaŭ 1865 Dosiero:Ribot_Theodule_A_Girl_Arranging_A_Vase_Of_Flowers-1.jpg|alternative=A Girl Arranging a Vase of Flowers| ''Knabino aranĝanta florvazon'' Dosiero:Ribot_Theodule_The_Cook_And_The_Cat-1.jpg|alternative=The Cook and the Cat| ''La kuiristo kaj la kato'' Dosiero:(Toulouse)_Le_Bon_Samaritain_(1870)_Théodule_Ribot_-_Musée_des_beaux-arts_de_Pau_Joconde00980001224.jpg|alternative=The Good Samaritan, 1870| ''La Bona Samariano'', 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ribot, Augustin Théodule}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 9qo2yhlpajtmhwzq1nbkp2bg4u3qcqb 9416668 9416666 2026-06-29T08:14:01Z Sj1mor 12103 9416668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Théodule-Augustin RIBOT''', franclingva prononco [teɔdyl oɡystɛ̃ ʁibo] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1823 en Saint-Nicolas-d'Attez [nuntempa nomo Sainte-Marie-d'Attez&#x5D;, [[Eure]]{{Streketo}}mortis la 11-an de septembro 1891 en [[Colombes]], [[Hauts-de-Seine]]) estis franca [[Realismo (arto)|realista]] pentristo kaj gravuristo. Li studis ĉe la École des Arts et Métiers de Châlons. En 1845 li translokiĝis al Parizo, kie li trejniĝis en la ateliero de Auguste-Barthélémy Glaize. Li debutis ĉe la [[Parizaj Salonoj|Pariza Salono]] en 1861 kun kvar pentraĵoj rilataj al kuirado. Kolektantoj akiris la verkojn, kaj liaj pentraĵoj ekspoziciitaj ĉe la Salonoj de 1864 kaj 1865 ricevis medalojn. Ribot produktis hejmajn ĝenropentraĵojn, pentritajn Aranĝitaĵojn, portretojn kaj religiajn scenojn. Lia filo, [[:fr:Germain Ribot|Germain Théodore Ribot]] (1845–1893), estis pentristo de pentritaj aranĝitaĵoj kaj ĝenraj pentraĵoj en stilo simila al tiu de lia patro.<ref>[http://www.clevelandart.org/art/1980.281 ''Still Life with Dead Birds and a Basket of Oysters''. ]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:'Still_Life_with_Apples_and_a_Pomegranate'_by_Théodule-Augustin_Ribot.JPG|alternative=Still Life with Apples and a Pomegranate', circa 1865| ''"Pentrita aranĝitaĵo kun pomoj kaj granato"'', ĉirkaŭ 1865 Dosiero:Ribot_Theodule_A_Girl_Arranging_A_Vase_Of_Flowers-1.jpg|alternative=A Girl Arranging a Vase of Flowers| ''Knabino aranĝanta florvazon'' Dosiero:Ribot_Theodule_The_Cook_And_The_Cat-1.jpg|alternative=The Cook and the Cat| ''La kuiristo kaj la kato'' Dosiero:(Toulouse)_Le_Bon_Samaritain_(1870)_Théodule_Ribot_-_Musée_des_beaux-arts_de_Pau_Joconde00980001224.jpg|alternative=The Good Samaritan, 1870| ''La Bona Samariano'', 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ribot, Augustin Théodule}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] j9fqn6hrtd16foawjp7tf7ujgps74gc 9416677 9416668 2026-06-29T08:22:11Z Sj1mor 12103 9416677 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Théodule-Augustin RIBOT''', franclingva prononco [teɔdyl oɡystɛ̃ ʁibo] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1823 en Saint-Nicolas-d'Attez [nuntempa nomo Sainte-Marie-d'Attez&#x5D;, [[Eure]]{{Streketo}}mortis la 11-an de septembro 1891 en [[Colombes]], [[Hauts-de-Seine]]) estis franca [[Realismo (arto)|realista]] pentristo kaj gravuristo. Li studis ĉe la École des Arts et Métiers de Châlons. En 1845 li translokiĝis al Parizo, kie li trejniĝis en la ateliero de Auguste-Barthélémy Glaize. Li debutis ĉe la [[Parizaj Salonoj|Pariza Salono]] en 1861 kun kvar pentraĵoj rilataj al kuirado. Kolektantoj akiris la verkojn, kaj liaj pentraĵoj ekspoziciitaj ĉe la Salonoj de 1864 kaj 1865 ricevis medalojn. Théodule Ribot estis influita de 17-jarcentaj hispanaj kaj nederlandaj pentristoj, precipe [[José de Ribera]]. Artkritikistoj ankaŭ notis la influon de la [[fratoj Le Nain]] kaj [[Jean-Baptiste-Siméon Chardin]]. Ribot produktis hejmajn ĝenropentraĵojn, pentritajn Aranĝitaĵojn, portretojn kaj religiajn scenojn. Lia filo, [[:fr:Germain Ribot|Germain Théodore Ribot]] (1845–1893), estis pentristo de pentritaj aranĝitaĵoj kaj ĝenraj pentraĵoj en stilo simila al tiu de lia patro.<ref>[http://www.clevelandart.org/art/1980.281 ''Still Life with Dead Birds and a Basket of Oysters''. ]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:'Still_Life_with_Apples_and_a_Pomegranate'_by_Théodule-Augustin_Ribot.JPG|alternative=Still Life with Apples and a Pomegranate', circa 1865| ''"Pentrita aranĝitaĵo kun pomoj kaj granato"'', ĉirkaŭ 1865 Dosiero:Ribot_Theodule_A_Girl_Arranging_A_Vase_Of_Flowers-1.jpg|alternative=A Girl Arranging a Vase of Flowers| ''Knabino aranĝanta florvazon'' Dosiero:Ribot_Theodule_The_Cook_And_The_Cat-1.jpg|alternative=The Cook and the Cat| ''La kuiristo kaj la kato'' Dosiero:(Toulouse)_Le_Bon_Samaritain_(1870)_Théodule_Ribot_-_Musée_des_beaux-arts_de_Pau_Joconde00980001224.jpg|alternative=The Good Samaritan, 1870| ''La Bona Samariano'', 1870 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ribot, Augustin Théodule}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] bkz96qgks0nl7i91ymwr0ao1j6u40ma 0 948390 9416667 2026-06-29T08:12:07Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Augustin Théodule Ribot]] 9416667 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Augustin Théodule Ribot]] m6kxysjdvs25sh33wkrl1ez5bvwq6cz 9416670 9416667 2026-06-29T08:14:43Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Augustin Théodule Ribot]] al [[Augustin Ribot (pentristo)]] 9416670 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Augustin Ribot (pentristo)]] g0ogx09zks5ezsx2gwdwwofrvuwew9w 0 948391 9416671 2026-06-29T08:14:52Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Augustin Théodule Ribot]] 9416671 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Augustin Théodule Ribot]] m6kxysjdvs25sh33wkrl1ez5bvwq6cz 0 948392 9416672 2026-06-29T08:15:29Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Théodule Ribot (pentristo)]] 9416672 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Théodule Ribot (pentristo)]] 8ih9cevia96dpbx0f0v2gmtoeqfuumi 0 948393 9416673 2026-06-29T08:15:41Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Augustin Théodule Ribot]] 9416673 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Augustin Théodule Ribot]] m6kxysjdvs25sh33wkrl1ez5bvwq6cz 0 948394 9416678 2026-06-29T08:28:00Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1301823351|Le Nain]]" 9416678 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Louis_Le_Nain-_Happy_Family-_1642-_Louvre.jpg|eta|''Feliĉa familio'' de Louis Le Nain 1642, [[Luvro]], [[Parizo]]]] [[Dosiero:Trictrac_lenain.jpg|eta|''Les joueurs de tric-trac'' de la Fratoj Le Nain, [[Luvro|Musée du Louvre]]]] [[Dosiero:Antoine_or_Louis_Le_Nain_-_Peasant_family_in_an_interior_-_Louvre.jpg|eta|''Kamparana familio en interno'', [[Luvro]] <ref name="Le Nain">[http://smarthistory.khanacademy.org/peasant-family-in-an-interior.html discussion of Le Nain brothers] on [[Smarthistory]], a division of [[Khan Academy]]</ref>]] La tri '''fratoj Le Nain''' estis [[Pentrarto|pentristoj]] en la 17-a jarcento [[Reĝlando Francio|en Francio]] : '''Antoine Le Nain''' (ĉ. 1600–1648), '''Louis Le Nain''' (ĉ. 1603–1648), kaj '''Mathieu Le Nain''' (1607–1677). Ili produktis ĝenrajn verkojn, [[Portretpentrarto|portretojn]] kaj miniaturojn. La fruaj pentraĵoj de la Le Nain-oj estis religiaj, kaj variis laŭ stilo dum la fratoj trapasis mallongajn periodojn en kiuj ili estis influitaj de francaj samtempuloj kiel [[Philippe de Champaigne]], Laurent de La Hyre, kaj Jacques Blanchard.<ref name="Dickerson, Bell_16-202">Dickerson and Bell, 16–20</ref> Pli daŭra influo sur iliaj pentraĵoj de la 1630-aj jaroj, kiel ekzemple ''La Sankta Familio'' (ĉ. 1635–1640), estis la verko de la itala artisto Orazio Gentileschi, kiu laboris en Parizo dum la 1620-aj jaroj.<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> La intereso de la Le Nain-oj pri ĝenraj kaj kamparanaj temoj komenciĝis ĉirkaŭ 1640. <ref>Dickerson and Bell, 27</ref> En 1648 la tri fratoj estis akceptitaj en la Akademion de pentrarto kaj skulptarto en la jaro de ĝia fondo.<ref name="Wine, 194">Wine, 194</ref> Pro la simileco de iliaj pentrostiloj kaj la malfacileco distingi verkojn de ĉiu frato (ili subskribis siajn pentraĵojn nur per sia [[familia nomo]], kaj multaj eble estis kunlaboroj), ili estas ofte nomataj unuopa ento, ''Le Nain''. Louis kutime ricevas la plej konatan el iliaj pentraĵoj, serio de scenoj prezentantaj [[Kamparano|kamparanan]] vivon; li eble vizitis Italion, kaj estis influita de la nederlanda artisto [[Pieter van Laer]], kiu loĝis en Romo sed ankaŭ trapasis Francion meze de la 1620-aj jaroj.<ref>Blunt, 154</ref> Ĉi tiuj ĝenraj pentraĵoj ofte estas konataj pro esti rimarkinde laŭvortaj, tamen simpatiaj; la temoj neniam estas groteskaj aŭ ŝajnas ridindigitaj. Tamen restas iu demando pri ĉu kelkaj el la supozeblaj "kamparanoj" vere estis el la kampara klaso - multaj ŝajnas esti simple la burĝoj libertempaj en la kamparo. Ilia sobra ekzekuto kaj elekto de koloroj memorigas pri karakterizaĵoj de la hispana skolo. Ilia elekto de temo estis nekutima por la tempo: la mondo de Parizo estis okupata per mitologiaj alegorioj kaj la "heroaj agoj" de la reĝo, dum la tri Le Nain dediĉis sin ĉefe al ĉi tiuj temoj de humila vivo, kiel ekzemple ''Kamparana Manĝo'' (1642), ''Knaboj Ludkartoj'', aŭ ''Hufisto en Sia Forĝejo'', tri bildoj nun en la [[Luvro]].<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> Ilia <nowiki><i id="mwWw">Adoro de la Paŝtistoj</i></nowiki> en Londono ( [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]] ) estas escepto, kaj multaj aliaj civitaj kaj ekleziaj verkoj eble perdiĝis dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. ''Ariane en Naxos'' ankaŭ ŝajnas esti escepto, ĉar ĝi prezentas la grekan diaĵon [[Dionizo|Bakĥon]] kaj lian amantinon [[Ariadno|Ariadna]]. La fratoj ankaŭ produktis [[Libropentraĵo|miniaturojn]] (ĉefe atribuitajn al Antoine) kaj [[Portreto|portretojn]] (atribuitajn al Mathieu). Mathieu fariĝis la oficiala pentristo ( ''Peintre Ordinaire'' ) de Parizo en 1633, kaj multe poste fariĝis [[kavaliro]]. Inter liaj portretmodeloj estis [[Maria de Mediĉo]] kaj [[Jules Mazarin|Kardinalo Mazarin]], sed ŝajnas ke ĉi tiuj verkoj malaperis.<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> * [https://web.archive.org/web/20071001015811/http://www.wga.hu/frames-e.html?%2Fbio%2Fl%2Fle_nain%2Fbiograph.html Biografio] (reta galerio de Arto) * [http://www.artchive.com/artchive/L/le_nain.html Louis Le Nain] (La Artarkivo) [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 17-a jarcento]] n6s9gfdt74f3ixp1i4718nde1d4isj0 9416679 9416678 2026-06-29T08:30:20Z Sj1mor 12103 9416679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Louis_Le_Nain-_Happy_Family-_1642-_Louvre.jpg|eta|''Feliĉa familio'' de Louis Le Nain 1642, [[Luvro]], [[Parizo]]]] [[Dosiero:Trictrac_lenain.jpg|eta|''Les joueurs de tric-trac'' de la Fratoj Le Nain, [[Luvro|Musée du Louvre]]]] [[Dosiero:Antoine_or_Louis_Le_Nain_-_Peasant_family_in_an_interior_-_Louvre.jpg|eta|''Kamparana familio en interno'', [[Luvro]] <ref name="Le Nain">[http://smarthistory.khanacademy.org/peasant-family-in-an-interior.html discussion of Le Nain brothers] ĉe ''Smarthistory'', dividaĵo de [[Khan Academy]]</ref>]] La tri '''fratoj Le Nain''' estis [[Pentrarto|pentristoj]] en la 17-a jarcento [[Reĝlando Francio|en Francio]] : '''Antoine Le Nain''' (ĉ. 1600–1648), '''Louis Le Nain''' (ĉ. 1603–1648), kaj '''Mathieu Le Nain''' (1607–1677). Ili produktis ĝenrajn verkojn, [[Portretpentrarto|portretojn]] kaj miniaturojn. La fruaj pentraĵoj de la Le Nain-oj estis religiaj, kaj variis laŭ stilo dum la fratoj trapasis mallongajn periodojn en kiuj ili estis influitaj de francaj samtempuloj kiel [[Philippe de Champaigne]], Laurent de La Hyre, kaj Jacques Blanchard.<ref name="Dickerson, Bell_16-202">Dickerson and Bell, 16–20</ref> Pli daŭra influo sur iliaj pentraĵoj de la 1630-aj jaroj, kiel ekzemple ''La Sankta Familio'' (ĉ. 1635–1640), estis la verko de la itala artisto Orazio Gentileschi, kiu laboris en Parizo dum la 1620-aj jaroj.<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> La intereso de la Le Nain-oj pri ĝenraj kaj kamparanaj temoj komenciĝis ĉirkaŭ 1640. <ref>Dickerson and Bell, 27</ref> En 1648 la tri fratoj estis akceptitaj en la Akademion de pentrarto kaj skulptarto en la jaro de ĝia fondo.<ref name="Wine, 194">Wine, 194</ref> Pro la simileco de iliaj pentrostiloj kaj la malfacileco distingi verkojn de ĉiu frato (ili subskribis siajn pentraĵojn nur per sia [[familia nomo]], kaj multaj eble estis kunlaboroj), ili estas ofte nomataj unuopa ento, ''Le Nain''. Louis kutime ricevas la plej konatan el iliaj pentraĵoj, serio de scenoj prezentantaj [[Kamparano|kamparanan]] vivon; li eble vizitis Italion, kaj estis influita de la nederlanda artisto [[Pieter van Laer]], kiu loĝis en Romo sed ankaŭ trapasis Francion meze de la 1620-aj jaroj.<ref>Blunt, 154</ref> Ĉi tiuj ĝenraj pentraĵoj ofte estas konataj pro esti rimarkinde laŭvortaj, tamen simpatiaj; la temoj neniam estas groteskaj aŭ ŝajnas ridindigitaj. Tamen restas iu demando pri ĉu kelkaj el la supozeblaj "kamparanoj" vere estis el la kampara klaso - multaj ŝajnas esti simple la burĝoj libertempaj en la kamparo. Ilia sobra ekzekuto kaj elekto de koloroj memorigas pri karakterizaĵoj de la hispana skolo. Ilia elekto de temo estis nekutima por la tempo: la mondo de Parizo estis okupata per mitologiaj alegorioj kaj la "heroaj agoj" de la reĝo, dum la tri Le Nain dediĉis sin ĉefe al ĉi tiuj temoj de humila vivo, kiel ekzemple ''Kamparana Manĝo'' (1642), ''Knaboj Ludkartoj'', aŭ ''Hufisto en Sia Forĝejo'', tri bildoj nun en la [[Luvro]].<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> Ilia <nowiki><i id="mwWw">Adoro de la Paŝtistoj</i></nowiki> en Londono ( [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]] ) estas escepto, kaj multaj aliaj civitaj kaj ekleziaj verkoj eble perdiĝis dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. ''Ariane en Naxos'' ankaŭ ŝajnas esti escepto, ĉar ĝi prezentas la grekan diaĵon [[Dionizo|Bakĥon]] kaj lian amantinon [[Ariadno|Ariadna]]. La fratoj ankaŭ produktis [[Libropentraĵo|miniaturojn]] (ĉefe atribuitajn al Antoine) kaj [[Portreto|portretojn]] (atribuitajn al Mathieu). Mathieu fariĝis la oficiala pentristo ( ''Peintre Ordinaire'' ) de Parizo en 1633, kaj multe poste fariĝis [[kavaliro]]. Inter liaj portretmodeloj estis [[Maria de Mediĉo]] kaj [[Jules Mazarin|Kardinalo Mazarin]], sed ŝajnas ke ĉi tiuj verkoj malaperis.<ref name="Dickerson, Bell_16-202" /> == Fontoj == * [[:en:Anthony_Blunt|Blunt, Anthony]], ''Art and Architecture in France, 1500-1700'', 2nd edn 1957, Penguin * Dickerson, Claude Douglas, and Esther Bell, ''The Brothers Le Nain: Painters of Seventeenth-century France'', 2016, New Haven: Yale University Press. {{ISBN|9780300218886}}. * Wine, Humphrey, National Gallery Catalogues (new series): ''The Seventeenth Century French Paintings'', 2001, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-283-X}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20071001015811/http://www.wga.hu/frames-e.html?%2Fbio%2Fl%2Fle_nain%2Fbiograph.html Biografio] (reta galerio de Arto) * [http://www.artchive.com/artchive/L/le_nain.html Louis Le Nain] (La Artarkivo) {{Ĝermo|Pentristoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Le Nain}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 17-a jarcento]] rsmyoi6yl4cwnw1gl700vqxnmbi5gzd 0 948395 9416680 2026-06-29T08:32:17Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fratoj Le Nain]] 9416680 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fratoj Le Nain]] bsxs384ataz21dm69d8o7rb9sv59asr 0 948396 9416681 2026-06-29T08:32:20Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fratoj Le Nain]] 9416681 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fratoj Le Nain]] bsxs384ataz21dm69d8o7rb9sv59asr 0 948397 9416682 2026-06-29T08:32:22Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fratoj Le Nain]] 9416682 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fratoj Le Nain]] bsxs384ataz21dm69d8o7rb9sv59asr 0 948398 9416690 2026-06-29T08:40:25Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Fratoj Le Nain]] 9416690 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fratoj Le Nain]] bsxs384ataz21dm69d8o7rb9sv59asr 0 948399 9416692 2026-06-29T08:46:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354451191|Abraham Bloemaert]]" 9416692 wikitext text/x-wiki '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 59mfzm4k3og9nsnbw4x6cqlzq1zaat7 9416693 9416692 2026-06-29T08:47:02Z Sj1mor 12103 9416693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] dwjnqr7faaow3zk0sevme5vj8mqcvyy 9416695 9416693 2026-06-29T08:52:25Z Sj1mor 12103 9416695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Galerio == <gallery widths="200" heights="150" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] dg6hbi12eo0ddejkbe8oool1qsaeztc 9416696 9416695 2026-06-29T08:52:44Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9416696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Galerio == <gallery widths="200" heights="125" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] t8hp7oxqi572scnx5j1jx2d3bfn3fkf 9416697 9416696 2026-06-29T08:52:56Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9416697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] mhfbvt7zo5w7fnzx2g71p6rmvyh3jyd 9416698 9416697 2026-06-29T08:53:55Z Sj1mor 12103 9416698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li estas la plej fama el la familio de artistoj Bloemaert. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] apzv71z5t6m5jkcjzne47qq861wsp6u 9416702 9416698 2026-06-29T08:58:03Z Sj1mor 12103 9416702 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li estas la plej fama el la familio de artistoj Bloemaert. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Stilo == Li estas pentristo inter la Manierismo de la 16-a {{siglo|XVI||s}} kaj la epoko de [[Rembrandt]]. Dum la plej granda parto de sia kariero, li kultivis malfruan [[Manierismo|Manierismon]], influitan de itala arto. Ekde 1620, li evoluis al la [[Tenebrismo|tenebrisma]] naturalismo de [[Caravaggio]], kvankam ne rekte, ĉar li neniam vojaĝis al Italio, sed prefere tra la tiel nomataj Utrecht-aj Karavaggistoj. Tamen, li evitis la ''malbelecon'' de aliaj tenebristaj pentristoj kaj restis ene de certa klasikismo rememoriga pri [[Annibale Carracci]] kaj liaj similaj. Li elstaris pli kiel koloristo ol kiel desegnisto. Tamen, li ankaŭ havis naturan talenton por desegnado. Li estis ekstreme produktiva. Li estis tre estimata kiel gravuristo. Li kultivis ĉiujn ĝenrojn de pentrado : dramajn historiajn kaj alegoriajn temojn plenajn de figuroj, [[Pentrita Aranĝitaĵo|pentritajn]] [[Pentrita Aranĝitaĵo|aranĝitaĵojn]], portretojn, kaj pentraĵojn de bestoj kaj floroj. Koncerne pejzaĝojn, krom pentrado de paŝtistoj kaj dometoj, ili ĉiam havis grandan gravecon en la cetero de liaj komponaĵoj, kaj li prezentis ilin kun granda naturalismo. Estis liaj pejzaĝoj, kiuj plej influis pli postajn pentristojn, precipe per la publikigo de la ''Tekenboek'', libro de liaj desegnaĵoj reproduktitaj kiel kuprogravuroj de lia filo Frederiko. La plej bona eldono de ĉi tiu libro estis produktita preskaŭ jarcenton poste, en 1740. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 0la4nd15b02vsp9mvggxp158mriplx7 9416705 9416702 2026-06-29T09:01:12Z Sj1mor 12103 9416705 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Meyssens, Johannes - Abraham Bloemaert.jpg|eta|Portreto de Abraham Bloemaert (1564/66 - 1651) farita de lia filo Hendrick.]] [[Dosiero:Abraham Bloemaert.jpg|eta|La pentristo Abraham Bloemaert en 1611, en la aĝo de 44 jaroj, laŭ gravuraĵo kiu kopias portreton pentritan de [[Paulus Moreelse]] konservitan en la Centraal Muzeo en Utreĥto.]] '''Abraham BLOEMAERT''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1566 en [[Gorinchem]] - mortis la 27-an de januaro 1651 en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]) estis nederlanda [[Pentrarto|pentristo]] kaj [[Gravurado|gravuristo]], kiu uzis [[Akvaforto|akvaforton]] kaj [[Gravuraĵo|gravuradon]]. Li estas la plej fama el la familio de artistoj Bloemaert. Li komence laboris laŭ la stilo de la " Harlemaj Manieristoj ", sed komence de la 17-a jarcento ŝanĝis sian stilon laŭ la nova [[Baroko|baroka]] stilo, kiu tiam disvolviĝis. Li plejparte pentris [[Historia pentrarto|historiajn temojn]] kaj kelkajn pejzaĝojn. Li estis grava instruisto, trejnante la plejparton de la Utreĥtaj Karavagistoj. Unu el liaj studentoj estis [[Gerrit van Honthorst]]. == Stilo == Li estas pentristo inter la Manierismo de la 16-a {{siglo|XVI||s}} kaj la epoko de [[Rembrandt]]. Dum la plej granda parto de sia kariero, li kultivis malfruan [[Manierismo|Manierismon]], influitan de itala arto. Ekde 1620, li evoluis al la [[Tenebrismo|tenebrisma]] naturalismo de [[Caravaggio]], kvankam ne rekte, ĉar li neniam vojaĝis al Italio, sed prefere tra la tiel nomataj Utrecht-aj Karavaggistoj. Tamen, li evitis la ''malbelecon'' de aliaj tenebristaj pentristoj kaj restis ene de certa klasikismo rememoriga pri [[Annibale Carracci]] kaj liaj similaj. Li elstaris pli kiel koloristo ol kiel desegnisto. Tamen, li ankaŭ havis naturan talenton por desegnado. Li estis ekstreme produktiva. Li estis tre estimata kiel gravuristo. Li kultivis ĉiujn ĝenrojn de pentrado : dramajn historiajn kaj alegoriajn temojn plenajn de figuroj, [[Pentrita Aranĝitaĵo|pentritajn]] [[Pentrita Aranĝitaĵo|aranĝitaĵojn]], portretojn, kaj pentraĵojn de bestoj kaj floroj. Koncerne pejzaĝojn, krom pentrado de paŝtistoj kaj dometoj, ili ĉiam havis grandan gravecon en la cetero de liaj komponaĵoj, kaj li prezentis ilin kun granda naturalismo. Estis liaj pejzaĝoj, kiuj plej influis pli postajn pentristojn, precipe per la publikigo de la ''Tekenboek'', libro de liaj desegnaĵoj reproduktitaj kiel kuprogravuroj de lia filo Frederiko. La plej bona eldono de ĉi tiu libro estis produktita preskaŭ jarcenton poste, en 1740. == Galerio == <gallery widths="200" heights="200" mode="packed"> Dosiero:Moses_Striking_the_Rock_MET_DP145411.jpg|alternative=Moses Striking the Rock, 1596, Metropolitan Museum of Art| ''Moseo frapanta la rokon'', 1596, Metropola Muzeo de Arto Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Parable_of_the_Wheat_and_the_Tares_-_Walters_372505.jpg|alternative=Parable of the Wheat and the Tares, 1624| ''[[Parabolo de la lolo|Parabolo pri la tritiko kaj la lolo]]'', 1624 Dosiero:Bloemaert_-_Expulsion.jpg|alternative=The Expulsion of Hagar and Ishmael, oil on canvas| ''La Elpelo de Hagar kaj Iŝmael'', oleo sur kanvaso Dosiero:Venus_og_Adonis.jpg|alternative=Venus and Adonis, 1632| ''Venuso kaj Adoniso'', 1632 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Apollo_and_Diana_Punishing_Niobe_by_Killing_her_Children_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Niobe mourning her children, 1591| ''[[Niobo (filino de Tantalo)|Niobe]] funebranta siajn infanojn'', 1591 Dosiero:The_Four_Evangelists_(Abraham_Bloemaert).jpg|alternative=The Four Evangelists, 1615, Princeton University Art Museum| ''La [[Evangeliisto (Nova Testamento)|Kvar Evangeliistoj]]'', 1615, [[Arta Muzeo de Universitato Princeton]] Dosiero:La_prédication..._Bloemaert_Nancy_3018.jpg|alternative=John the Baptist preaching, c. 1620| ''[[Johano la Baptisto]] predikante'', ĉ. 1620 Dosiero:Bloemaert_Landscape_with_Peasants_Resting.jpg|alternative=Landscape with Peasants Resting, 1650. Oil on canvas, 91 x 133 cm, Staatliche Museen Berlin| ''Pejzaĝo kun ripozantaj kamparanoj'', 1650. Oleo sur kanvaso, 91 x 133&nbsp;cm, Ŝtataj Muzeoj de Berlino Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_The_flute_player_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The flute player, 1621| ''La flutisto'', 1621 Dosiero:Abraham_Bloemaert_003.jpg|alternative=Shepherdess with Grapes, 1628| ''Paŝtistino kun vinberoj'', 1628 Dosiero:Abraham_Bloemaert_-_Landschap_met_groenten_en_vruchten_op_de_voorgrond.jpg|alternative=Landscape with vegetables in the foreground, uncertain date| ''Pejzaĝo kun legomoj en la malfono'', necerta dato Dosiero:Bloemaert_-_Jeune_Berger_montrant_Tobie_et_l'Ange.jpg|alternative=Shepherd Boy pointing at Tobias and the Angel, c. 1625-1630| ''Paŝtisto montrante al Tobias kaj la Anĝelo'', ĉ. 1625-1630 Dosiero:The_feast_of_the_gods_at_the_wedding_of_Peleus_and_Thetis.jpg|alternative=Feast of the Gods at the wedding of Peleus and Thetis, 1638, Mauritshuis| ''Festeno de la Dioj'' ĉe la geedziĝo de [[Peleo]] kaj [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], 1638, [[Mauritshuis]] Dosiero:Grönsaksförsäljerska_av_Abraham_Blomaert_-_Sörmlands_museum_-_SLM14012.jpg|alternative=Vegetable seller, c. 1620-1649, Sörmlands museum| ''Vendistino de legomoj'', ĉ. 1620-1649, Sörmlands-muzeo Dosiero:Abraham_Bloemaert,_Juno,_c.1610,_NGA_152769.jpg|alternative=Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, National Gallery of Art| Abraham Bloemaert, ''[[Junono]]'', ĉ. 1610, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://centraalmuseum.nl/en/visit/exhibitions/the-bloemaert-effect/ Ekspozicio La Bloemaert-efiko en Utrecht, Centraal Museum, 2011-12] * [http://www.pubhist.com/person/166/abraham-bloemaert Verkoj kaj literaturo ĉe Abraham Bloemaert] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/bloemaert_abraham.html Abraham Bloemaert sur Artcyclopedia] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj la Delft-skolo], ekspozicia katalogo de La Metropolitena Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu inkluzivas materialon pri Abraham Bloemaert * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj de la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Bloemaert (katalogo n-ro 2) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloemaert, Abraham}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 13awxtxjqso8ls6crr7qmih23t62va8 0 948400 9416716 2026-06-29T09:14:59Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1318838188|Adam Pynacker]]" 9416716 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Usually "Pijnacker" in Dutch sources, but still "Pynacker" in English ones. For example "Adam Pynacker" is the "preferred" spelling of Getty Union, is used by the National Gallery in Washington {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, the Fitzwilliam in Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} & the Courtauld in London etc.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] at the [[RKD]] databases</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno:<gallery> Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Adam_Joseph_Pynacker.jpg|alternative=Adam Pynacker, by his father-in-law| Adam Pynacker, de lia bopatro Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife| Eva de Geest, la edzino de Pynnacker </gallery> [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] lyfpwcbae1l05ptzbm9rkzonaorp9hp 9416718 9416716 2026-06-29T09:15:41Z Sj1mor 12103 9416718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Usually "Pijnacker" in Dutch sources, but still "Pynacker" in English ones. For example "Adam Pynacker" is the "preferred" spelling of Getty Union, is used by the National Gallery in Washington {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, the Fitzwilliam in Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} & the Courtauld in London etc.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] at the [[RKD]] databases</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno:<gallery> Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Adam_Joseph_Pynacker.jpg|alternative=Adam Pynacker, by his father-in-law| Adam Pynacker, de lia bopatro Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife| Eva de Geest, la edzino de Pynnacker </gallery> [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 809f1o033hjjo18t38515vl3ho9p4r2 9416721 9416718 2026-06-29T09:17:59Z Sj1mor 12103 9416721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Usually "Pijnacker" in Dutch sources, but still "Pynacker" in English ones. For example "Adam Pynacker" is the "preferred" spelling of Getty Union, is used by the National Gallery in Washington {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, the Fitzwilliam in Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} & the Courtauld in London etc.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] at the [[RKD]] databases</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 6nptq69gxflpjz8zadmi5547rio03c3 9416722 9416721 2026-06-29T09:18:18Z Sj1mor 12103 9416722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Usually "Pijnacker" in Dutch sources, but still "Pynacker" in English ones. For example "Adam Pynacker" is the "preferred" spelling of Getty Union, is used by the National Gallery in Washington {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, the Fitzwilliam in Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} & the Courtauld in London etc.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] at the [[RKD]] databases</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 8pdw4k70fzgrch4gr1ayuvy9p3p109y 9416723 9416722 2026-06-29T09:18:49Z Sj1mor 12103 9416723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Usually "Pijnacker" in Dutch sources, but still "Pynacker" in English ones. For example "Adam Pynacker" is the "preferred" spelling of Getty Union, is used by the National Gallery in Washington {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, the Fitzwilliam in Cambridge {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} & the Courtauld in London etc.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] at the [[RKD]] databases</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] syjurh3l9tjoyjajb4ksg73cf100g80 9416725 9416723 2026-06-29T09:21:38Z Sj1mor 12103 9416725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Kutime "Pijnacker" en nederlandaj fontoj, sed tamen "Pynacker" en anglaj. Ekzemple "Adam Pynacker" estas la "preferata" ortografio de Getty Union, estas uzata de la Nacia Galerio en Vaŝingtono {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, la Fitzwilliam en Kembriĝo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} kaj la Courtauld en Londono ktp.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] en la datumbazoj de [[RKD]]</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] en ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) de [[Arnold Houbraken]], ĝentileco de la [[Cifereca Biblioteko por la Nederlanda Literaturo]]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 7fe89i9errxexohtcpn2kfqeeqcba19 9416738 9416725 2026-06-29T09:32:42Z Sj1mor 12103 9416738 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Kutime "Pijnacker" en nederlandaj fontoj, sed tamen "Pynacker" en anglaj. Ekzemple "Adam Pynacker" estas la "preferata" ortografio de Getty Union, estas uzata de la Nacia Galerio en Vaŝingtono {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, la Fitzwilliam en Kembriĝo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} kaj la Courtauld en Londono ktp.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] en la datumbazoj de [[RKD]]</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] en ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) de [[Arnold Houbraken]], ĝentileco de la [[Cifereca Biblioteko por la Nederlanda Literaturo]]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Adam_Pijnacker_-_An_extensive_Italianate_river_landscape.jpg|Itala rivera pejzaĝo. 1673. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto. Dosiero:Landscape_Tivoli_Pynacker.jpg|Pejzaĝo en [[Tivoli]]. Ĉirkaŭ 1648. Oleo sur panelo. Kunsthistorisches Museum, Vieno Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Landscape_with_Sportsmen_and_Game_-_Google_Art_Project.jpg|Pejzaĝo kun ĉasaĵo. Ĉirkaŭ 1665. Oleo sur kanvaso. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_enraged_ox_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|Pejzaĝo kun atakanta taŭro. Inter 1665 kaj 1670. Oleo sur kanvaso. Artgalerio de Novsudkimrio, Sidnejo, Aŭstralio Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Bridge_in_an_Italian_Landscape_-_Google_Art_Project.jpg|Ponto en itala pejzaĝo. Ĉirkaŭ 1653. Oleo sur panelo. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pijnacker_-_Aan_de_oever_van_een_meer_-_1683_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|Sur la Lagobordo. Ĉirkaŭ 1670. Petrolo sur kanvaso. Muzeo Boijmans van Beuningen, Roterdamo Dosiero:Adam_Pijnacker_-_A_Southern_Port.jpg|Suda Haveno. 1660-aj jaroj. Oleo sur panelo. Muzeo de Belartoj, Bostono, Masaĉuseco, Usono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] m2czbv5eyv7ban86q5jnwscngce6pr6 9416739 9416738 2026-06-29T09:32:59Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9416739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Kutime "Pijnacker" en nederlandaj fontoj, sed tamen "Pynacker" en anglaj. Ekzemple "Adam Pynacker" estas la "preferata" ortografio de Getty Union, estas uzata de la Nacia Galerio en Vaŝingtono {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, la Fitzwilliam en Kembriĝo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} kaj la Courtauld en Londono ktp.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] en la datumbazoj de [[RKD]]</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] en ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) de [[Arnold Houbraken]], ĝentileco de la [[Cifereca Biblioteko por la Nederlanda Literaturo]]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Adam_Pijnacker_-_An_extensive_Italianate_river_landscape.jpg|Itala rivera pejzaĝo. 1673. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto. Dosiero:Landscape_Tivoli_Pynacker.jpg|Pejzaĝo en [[Tivoli]]. Ĉirkaŭ 1648. Oleo sur panelo. Kunsthistorisches Museum, Vieno Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Landscape_with_Sportsmen_and_Game_-_Google_Art_Project.jpg|Pejzaĝo kun ĉasaĵo. Ĉirkaŭ 1665. Oleo sur kanvaso. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_enraged_ox_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|Pejzaĝo kun atakanta taŭro. Inter 1665 kaj 1670. Oleo sur kanvaso. Artgalerio de Novsudkimrio, Sidnejo, Aŭstralio Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Bridge_in_an_Italian_Landscape_-_Google_Art_Project.jpg|Ponto en itala pejzaĝo. Ĉirkaŭ 1653. Oleo sur panelo. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pijnacker_-_Aan_de_oever_van_een_meer_-_1683_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|Sur la Lagobordo. Ĉirkaŭ 1670. Petrolo sur kanvaso. Muzeo Boijmans van Beuningen, Roterdamo Dosiero:Adam_Pijnacker_-_A_Southern_Port.jpg|Suda Haveno. 1660-aj jaroj. Oleo sur panelo. Muzeo de Belartoj, Bostono, Masaĉuseco, Usono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] hqfpy8hasffoco0e5ywvm8ywp6loyu2 9416740 9416739 2026-06-29T09:33:13Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9416740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Adam Pynacker,<br>far de lia bopatro}} '''Adam Christiaensz PYNACKER''' aŭ '''Pijnacker''' <ref>Kutime "Pijnacker" en nederlandaj fontoj, sed tamen "Pynacker" en anglaj. Ekzemple "Adam Pynacker" estas la "preferata" ortografio de Getty Union, estas uzata de la Nacia Galerio en Vaŝingtono {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}}, la Fitzwilliam en Kembriĝo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612031532/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opacdirect/4317.html|date=2011-06-12}} kaj la Courtauld en Londono ktp.</ref> (15-a de februaro 1622, [[Schiedam]] - entombigita la 28-an de marto 1673, [[Amsterdamo]] <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/65168 Pijnacker, Adam] en la datumbazoj de [[RKD]]</ref>) estis [[Nederlanda pentrarta orepoko|nederlanda pentristo de la Ora Epoko]], plejparte de [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]]. De Geest estis tre sukcesa portretisto kiu pentris sian filinon en 1652 kaj du jarojn post ilia geedziĝo li pentris la portreton de sia nova bofilo en kongrua stilo kiel pendĉeno: [[Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_a_Goatherd.jpg|maldekstre|eta|Pejzaĝo kun grego de kaproj, Arta Muzeo de Sankta Luiso]] [[Dosiero:Jean-Baptiste_Descamps_-Tome_Second_-_Adam_Pynaker_p319.gif|eta|Pynacker prezentita kun gravurita portreto en parto II de la 4-parta serio de Jean-Baptiste Descamps : ''" La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois "'', 1754]] [[Dosiero:Wybrand_de_Geest_-_Eva_de_Geest.jpg|alternative=Eva de Geest, Pynnacker's wife|eta|Portreto de Eva de Geest, la edzino de Pynnacker]] Pynacker estas konsiderata ekzemplo de ''pejzaĝisto laŭ itala stilo'', kune kun [[Jan Both]], [[Jan Baptist Weenix]], [[Nicolaes Pieterszoon Berchem|Nicolaes Berchem]] kaj [[Jan Asselyn]]. Li specialiĝis pri ornamado de tutaj ĉambroj. Laŭ [[Houbraken]], li turnus sin en sia tombo se li scius kiel la modoj ŝanĝiĝis, sed la poeto P. Verhoek verkis poemon pri unu el liaj ornamitaj ĉambroj.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0229.htm Adam Pynaker biography] en ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) de [[Arnold Houbraken]], ĝentileco de la [[Cifereca Biblioteko por la Nederlanda Literaturo]]</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Adam_Pijnacker_-_An_extensive_Italianate_river_landscape.jpg|Itala rivera pejzaĝo. 1673. Oleo sur kanvaso. Privata kolekto. Dosiero:Landscape_Tivoli_Pynacker.jpg|Pejzaĝo en [[Tivoli]]. Ĉirkaŭ 1648. Oleo sur panelo. Kunsthistorisches Museum, Vieno Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Landscape_with_Sportsmen_and_Game_-_Google_Art_Project.jpg|Pejzaĝo kun ĉasaĵo. Ĉirkaŭ 1665. Oleo sur kanvaso. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pynacker_-_Landscape_with_enraged_ox_-_Google_Art_ProjectFXD.jpg|Pejzaĝo kun atakanta taŭro. Inter 1665 kaj 1670. Oleo sur kanvaso. Artgalerio de Novsudkimrio, Sidnejo, Aŭstralio Dosiero:Pynacker,_Adam_-_Bridge_in_an_Italian_Landscape_-_Google_Art_Project.jpg|Ponto en itala pejzaĝo. Ĉirkaŭ 1653. Oleo sur panelo. Dulwich Picture Gallery, Londono Dosiero:Adam_Pijnacker_-_Aan_de_oever_van_een_meer_-_1683_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|Sur la Lagobordo. Ĉirkaŭ 1670. Petrolo sur kanvaso. Muzeo Boijmans van Beuningen, Roterdamo Dosiero:Adam_Pijnacker_-_A_Southern_Port.jpg|Suda Haveno. 1660-aj jaroj. Oleo sur panelo. Muzeo de Belartoj, Bostono, Masaĉuseco, Usono </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://artist-finder.com/stuff/database/info_popup.php?menu=artist&info=24343 Adam Pynacker] ĉe Artist-Finder * [https://web.archive.org/web/20151231191533/http://www.dulwichpicturegallery.org.uk/collection/search_the_collection/artwork_detail.aspx?cid=102 Adam Pynacker] ĉe la [[Dulwich Picture Gallery|Dulwich Galerio]] * [http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3 Adam Pynacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611021255/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/8159af02.html?ixsid=fgnFgQCrah3|date=2011-06-11}} ĉe la Courtauld Instituto de Arto * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=AUTR&VALUE_1=PYNACKER%20Adam&DOM=All&REL_SPECIFIC=1&IMAGE_ONLY=CHECKED Pijnacker] en la datumbazo de Joconde * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/p/pynacker/index.html Adam Pynacker] ĉe la Reta Galerio de Arto * [http://www.pubhist.com/person/145/adam-pijnacker Verkoj kaj literaturo pri Adam Pynacker] ĉe PubHist * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/65202/rec/17 Vermeer kaj La Delft-a Skolo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59153/rec/1 Nederlandaj kaj flandraj pentraĵoj el la Ermitejo], ekspozicia katalogo de La Metropola Muzeo de Arto (plene havebla interrete kiel PDF), kiu enhavas materialon pri Adam Pynacker (katalogo n-ro 20) {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pynacker, Adam}} [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] hc2umujkghaw6b6ate39dochdqn607q 0 948401 9416729 2026-06-29T09:24:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Adam Pynacker]] 9416729 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Adam Pynacker]] nghdpibltd0y19dh3nvhnztlk8t9hy1 0 948402 9416732 2026-06-29T09:29:40Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ministerio de kulturo (Grekio)]] 9416732 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ministerio de kulturo (Grekio)]] h6xn1zzcosh8gqjg7ze1wm62gi7f9zs 1 948403 9416733 2026-06-29T09:29:44Z Sj1mor 12103 /* Pijnacker aŭ Pynacker */ nova sekcio 9416733 wikitext text/x-wiki == Pijnacker aŭ Pynacker == la unua (ij) estas la originala nederlanda, kaj la dua (y) estas angla kaj laŭ la internacia arta merkato. Sed laŭ la takso en la nuna vikidatumaĵo, kvar (angla, franca, itala kaj pola) uzas la y, kaj nur du la nederlanda kaj germana) uzas la ij. Mia unua instinkto diras al mi alinomi kun la ij, resti fidela al la origino, sed mi ne certas. Ĉu iu havas opinion kaj argumentadon? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:29, 29 jun. 2026 (UTC) kq4exja49iwo938ol9njotnh2td938s 0 948404 9416743 2026-06-29T09:40:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo}} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La m..." 9416743 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 0uyawhsyavzlx6g63fojh4t306hr03l 9416745 9416743 2026-06-29T09:41:31Z ThomasPusch 1869 9416745 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] nqe01b11jaft03si3w3vl5h526t1s5x 9416759 9416745 2026-06-29T09:46:44Z ThomasPusch 1869 9416759 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Historio == Tiu ministerio estis establita la 26-an de aŭgusto 1971 kiel la Ministerio de kulturo kaj sciencoj (ὑπουργεῖον πολιτισμοῦ καὶ ἐπιστημῶν), kaj estis renomita al la Ministerio de kulturo (υπουργείο πολιτισμού) la 26-an de julio 1985. La 7-an de oktobro 2009, ĝi estis kunfandita kun la ministerio de turisma disvolviĝo por formi la ministerion de kulturo kaj turismo. Ĝi ĉesis ekzisti la 21-an de junio 2012, kiam la Ministerio de turismo estis restarigita kaj la kultura paperaro estis absorbita de la Ministerio de edukado, dumviva lernado kaj religiaj aferoj por formi la Ministerion de edukado, religiaj aferoj, kulturo kaj sporto. Aparta Ministerio pri kulturo kaj sportoj estis restarigita la 25-an de junio 2013, sed la 27-an de januaro 2015 ĝi denove estis kunfandita kun la ministerio de edukado por formi la ministerion de kulturo, edukado kaj religiaj aferoj. La 23-an de septembro 2015, la kunfandiĝo estis nuligita kaj la ministerioj de kulturo kaj edukado estis restarigitaj kiel apartaj ministerioj. La 27-an de junio 2023, la ministerio pri sportoj estis absorbita de la ministerio de edukado kaj la Ministerio de kulturo revenis al sia nomo de 1985–2009. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 1fm9v5cmen6r0dwxotjwttk85eefjzq 9416763 9416759 2026-06-29T09:48:49Z ThomasPusch 1869 9416763 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Historio == Tiu ministerio estis establita la 26-an de aŭgusto 1971 kiel la Ministerio de kulturo kaj scienco (ὑπουργεῖον πολιτισμοῦ καὶ ἐπιστημῶν), kaj estis renomita al la Ministerio de kulturo (υπουργείο πολιτισμού) la 26-an de julio 1985. La 7-an de oktobro 2009, ĝi estis kunfandita kun la ministerio de turisma disvolviĝo por formi la ministerion de kulturo kaj turismo. Ĝi ĉesis ekzisti la 21-an de junio 2012, kiam la Ministerio de turismo estis restarigita kaj la kultura paperaro estis absorbita de la Ministerio de edukado, dumviva lernado kaj religiaj aferoj por formi la Ministerion de edukado, religiaj aferoj, kulturo kaj sporto. Aparta Ministerio pri kulturo kaj sportoj estis restarigita la 25-an de junio 2013, sed la 27-an de januaro 2015 ĝi denove estis kunfandita kun la ministerio de edukado por formi la ministerion de kulturo, edukado kaj religiaj aferoj. La 23-an de septembro 2015, la kunfandiĝo estis nuligita kaj la ministerioj de kulturo kaj edukado estis restarigitaj kiel apartaj ministerioj. La 27-an de junio 2023, la ministerio pri sportoj estis absorbita de la ministerio de edukado kaj la Ministerio de kulturo revenis al sia nomo de 1985–2009. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] li2wjicuhhwhrnt42dkmwfam8e27oz1 9416770 9416763 2026-06-29T09:54:42Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9416770 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | bildo = Ministry of Culture Bouboulinas Athens.jpg }} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Historio == Tiu ministerio estis establita la 26-an de aŭgusto 1971 kiel la Ministerio de kulturo kaj scienco (ὑπουργεῖον πολιτισμοῦ καὶ ἐπιστημῶν), kaj estis renomita al la Ministerio de kulturo (υπουργείο πολιτισμού) la 26-an de julio 1985. La 7-an de oktobro 2009, ĝi estis kunfandita kun la ministerio de turisma disvolviĝo por formi la ministerion de kulturo kaj turismo. Ĝi ĉesis ekzisti la 21-an de junio 2012, kiam la Ministerio de turismo estis restarigita kaj la kultura paperaro estis absorbita de la Ministerio de edukado, dumviva lernado kaj religiaj aferoj por formi la Ministerion de edukado, religiaj aferoj, kulturo kaj sporto. Aparta Ministerio pri kulturo kaj sportoj estis restarigita la 25-an de junio 2013, sed la 27-an de januaro 2015 ĝi denove estis kunfandita kun la ministerio de edukado por formi la ministerion de kulturo, edukado kaj religiaj aferoj. La 23-an de septembro 2015, la kunfandiĝo estis nuligita kaj la ministerioj de kulturo kaj edukado estis restarigitaj kiel apartaj ministerioj. La 27-an de junio 2023, la ministerio pri sportoj estis absorbita de la ministerio de edukado kaj la Ministerio de kulturo revenis al sia nomo de 1985–2009. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] g41vqvs1zfwahffphoakv3zvrhdjwwk 9416779 9416770 2026-06-29T09:56:51Z ThomasPusch 1869 emblemo aldonata 9416779 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = Ministry of Culture Bouboulinas Athens.jpg }} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gcidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Historio == Tiu ministerio estis establita la 26-an de aŭgusto 1971 kiel la Ministerio de kulturo kaj scienco (ὑπουργεῖον πολιτισμοῦ καὶ ἐπιστημῶν), kaj estis renomita al la Ministerio de kulturo (υπουργείο πολιτισμού) la 26-an de julio 1985. La 7-an de oktobro 2009, ĝi estis kunfandita kun la ministerio de turisma disvolviĝo por formi la ministerion de kulturo kaj turismo. Ĝi ĉesis ekzisti la 21-an de junio 2012, kiam la Ministerio de turismo estis restarigita kaj la kultura paperaro estis absorbita de la Ministerio de edukado, dumviva lernado kaj religiaj aferoj por formi la Ministerion de edukado, religiaj aferoj, kulturo kaj sporto. Aparta Ministerio pri kulturo kaj sportoj estis restarigita la 25-an de junio 2013, sed la 27-an de januaro 2015 ĝi denove estis kunfandita kun la ministerio de edukado por formi la ministerion de kulturo, edukado kaj religiaj aferoj. La 23-an de septembro 2015, la kunfandiĝo estis nuligita kaj la ministerioj de kulturo kaj edukado estis restarigitaj kiel apartaj ministerioj. La 27-an de junio 2023, la ministerio pri sportoj estis absorbita de la ministerio de edukado kaj la Ministerio de kulturo revenis al sia nomo de 1985–2009. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] agat1zjq249h5rg7ulkhnjtxfsbu49n 9416797 9416779 2026-06-29T10:09:48Z ThomasPusch 1869 9416797 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = Ministry of Culture Bouboulinas Athens.jpg }} La '''ministerio de kulturo''' - {{l-el|Υπουργείο Πολιτισμού}}, ''Ipurgeío Politismú'' - aŭ '''ministerio pri kulturo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de kulturo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. La ministerio subtenas multajn arkeologiajn lokojn kaj muzeojn de la lando, sed mem ankaŭ estas la posedanto de iuj, ekzemple de la [[Akropola Muzeo]] en Ateno. == Historio == Tiu ministerio estis establita la 26-an de aŭgusto 1971 kiel la Ministerio de kulturo kaj scienco (ὑπουργεῖον πολιτισμοῦ καὶ ἐπιστημῶν), kaj estis renomita al la Ministerio de kulturo (υπουργείο πολιτισμού) la 26-an de julio 1985. La 7-an de oktobro 2009, ĝi estis kunfandita kun la ministerio de turisma disvolviĝo por formi la ministerion de kulturo kaj turismo. Ĝi ĉesis ekzisti la 21-an de junio 2012, kiam la Ministerio de turismo estis restarigita kaj la kultura paperaro estis absorbita de la Ministerio de edukado, dumviva lernado kaj religiaj aferoj por formi la Ministerion de edukado, religiaj aferoj, kulturo kaj sporto. Aparta Ministerio pri kulturo kaj sportoj estis restarigita la 25-an de junio 2013, sed la 27-an de januaro 2015 ĝi denove estis kunfandita kun la ministerio de edukado por formi la ministerion de kulturo, edukado kaj religiaj aferoj. La 23-an de septembro 2015, la kunfandiĝo estis nuligita kaj la ministerioj de kulturo kaj edukado estis restarigitaj kiel apartaj ministerioj. La 27-an de junio 2023, la ministerio pri sportoj estis absorbita de la ministerio de edukado kaj la Ministerio de kulturo revenis al sia nomo de 1985–2009. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] ce7y4enzi2yuvfzegzzsdmtu77zmbmn 0 948405 9416748 2026-06-29T09:42:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356333338|Carolus-Duran]]" 9416748 wikitext text/x-wiki '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|210x210ra|Carolus-Duran ( {{Ĉirkaŭ|1880}} )]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|253x253ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|213x213ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|''Danae'']] == Elektitaj verkoj == <gallery class="center" widths="145" heights="165"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier''<br /><br /><br /><br /> (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney<br /><br /><br /><br /> en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto,<br /><br /><br /><br /> Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]''<br /><br /><br /><br /> (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj''<br /><br /><br /><br /> (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)''<br /><br /><br /><br /> (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 0ydrgn0q7uvk275zt5vioxe9d1knypv 9416757 9416748 2026-06-29T09:46:27Z Sj1mor 12103 9416757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|210x210ra|Carolus-Duran ( {{Ĉirkaŭ|1880}} )]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|253x253ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|213x213ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|''Danae'']] == Elektitaj verkoj == <gallery class="center" widths="145" heights="165"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier''<br /><br /><br /><br /> (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney<br /><br /><br /><br /> en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto,<br /><br /><br /><br /> Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]''<br /><br /><br /><br /> (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj''<br /><br /><br /><br /> (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)''<br /><br /><br /><br /> (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] fhbi9ji5g7h4jh2p3enmet7evae4zfc 9416762 9416757 2026-06-29T09:48:29Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj verkoj */ 9416762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|210x210ra|Carolus-Duran ( {{Ĉirkaŭ|1880}} )]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|253x253ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|213x213ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|''Danae'']] == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] dzljx112x1pqaefrl3lia2ffnzn6x6s 9416768 9416762 2026-06-29T09:54:31Z Sj1mor 12103 9416768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|210x210ra|Carolus-Duran ( {{Ĉirkaŭ|1880}} )]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|253x253ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|213x213ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|''Danae'']] == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 7tynm6q8p3xamue6elfdi9fp28jzpzw 9416780 9416768 2026-06-29T09:57:07Z Sj1mor 12103 9416780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|280ra|Carolus-Duran ( {{Ĉirkaŭ|1880}} )]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|280ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|280ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|''Danae'']] == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] h3ybb1p25soboex90jhi2u81t2rjtbl 9416782 9416780 2026-06-29T09:57:47Z Sj1mor 12103 9416782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|Carolus-Duran ({{Ĉirkaŭ|1880}})]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|280ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|280ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|280ra|''Danae'']] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] c7apb89318fu8o51v1azpscr9vecklx 9416792 9416782 2026-06-29T10:06:29Z Sj1mor 12103 9416792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|Carolus-Duran ({{Ĉirkaŭ|1880}})]] [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|280ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|280ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|280ra|''Danae'']] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Portretistoj]] 1lp7nyi39chab8mohs9o7ff053q1v8p 9416806 9416792 2026-06-29T10:27:59Z Sj1mor 12103 9416806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Carolus-Duran en 1879, portreto far de [[John Sargent]]}} '''Charles Auguste Émile Durand''', konata kiel '''Carolus-Duran''' (naskita la 4-an de julio 1837 en [[Lillo]] – mortis la 17-an de februaro 1917 en [[Parizo]]) estis franca pentristo kaj artinstruisto. Li estas konata pro siaj ŝikaj bildigoj de membroj de la [[Supra klaso|alta socio]] en la [[Tria Respubliko de Francio|Tria Respubliko Francio]]. Charles Duran komencis siajn pentrostudojn en sia hejmurbo Lillo. Li ricevis urban stipendion tie, kiun li poste uzis por vivi kaj studi en Parizo (ĉe la Akademio Svisa) dum du jaroj. En Parizo, li alprenis la pseŭdonimon Carolus-Duran, kiun li uzis por siaj verkoj dum la cetero de sia vivo. Dum siaj fruaj jaroj kiel studento, Carolus-Duran kopiis pentraĵojn de la [[Luvro]], precipe tiujn de [[Leonardo da Vinci]]; samtempe, li komencis pentri originalajn kanvasojn. [[Dosiero:Charles_Auguste_Émile_Duran_c1880.jpg|maldekstra|eta|Carolus-Duran ({{Ĉirkaŭ|1880}})]]Fine de la 1860-aj jaroj, la artisto fariĝis agnoskita portretisto, unu el la plej popularaj kaj taksataj en Parizo. En siaj verkoj, li evitis flatadon, fokusante ne sur la eleganteco de la pozo, sed sur ĝia korespondado al la homa naturo. En 1869, Carolus-Duran amikiĝis kun la artistoj [[Édouard Manet]], [[Zacharie Astruc|Zachary Astruc]] kaj [[Édouard Sain]]. Ekde ĉirkaŭ 1875, la artisto turnis sin al historia kaj ĝenra pentraĵo, por kiu li studis la verkojn de Peter Paul Rubens kaj Paolo Veronese . Li ricevis kaj plenumis registarajn komisiojn, ekzemple, li realigis la plafonpentraĵon en la haloj de la Luvro " ''La Triumfo de Maria de Mediĉo'' " (1878). [[Dosiero:Carolus_duran_gardener.tif|eta|280ra|Carolus-Duran, ''La Ĝardenisto de la Artisto'', 1893, Clark Art Institute]] [[Dosiero:Mme_Carolus-Duran,_née_Pauline_Croizette.jpg|eta|280ra|''La Sinjorino en gantoj'', modelita de lia edzino Pauline]] [[Dosiero:Carolus-Duran_-_Danae.jpg|eta|280ra|''Danae'']] Inter liaj lernantoj laŭdire estis [[John Singer Sargent]], <ref>Trevor Fairbrother, John Singer Sargent, New York: Harry N. Abrams, 1994, p. 13; {{ISBN|0-8109-3833-2}}</ref> Hiram Reynolds Bloomer, <ref>{{cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/search?siteToSearch=benezit&q=Bloomer%2C+Hiram+Reynolds&searchBtn=Search&isQuickSearch=true|website=www.oxfordartonline.com/benezit/|access-date=November 10, 2025|title=Bloomer, Hiram Reynolds|date=October 31, 2011}}</ref> Irving Ramsey Wiles, Ralph Wormeley Curtis, Francis Brooks Chadwick, Emma Chadwick Jan Stanisławski (pentristo), [[Kenyon Cox]] <ref>[https://books.google.com/books?id=pyvjWAcwnHEC&pg=PA102 Ann Lee Morgan, ''The Oxford Dictionary of American Art and Artists'']</ref> Theodore Robinson, <ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/horo_robinson.shtm|title=Biography: Theodore Robinson, 1852–1896|publisher=National Gallery of Art (Washington, D.C.)|access-date=October 23, 2013}}</ref> Mariquita Jenny Moberly . <ref name="LFA2">{{cite web|url=http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|title=Best Friends|publisher=Leighton Fine Art|access-date=13 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200836/http://www.leightonfineart.co.uk/art-and-antiques/detail/57813|archive-date=29 October 2013}}</ref> Mariette Leslie Cotton, <ref>{{cite book|author=Florence Nightingale Levy|title=American Art Directory|url=https://books.google.com/books?id=TpRFAQAAMAAJ&pg=PA112|year=1910|publisher=R.R. Bowker.|page=112}}</ref> [[Maximilien Luce]], James Carroll Beckwith, Will Hicok Low, Mary Fairchild MacMonnies Low, Alexandre Jean-Baptiste Brun, <ref>{{Cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|title=Inventaire du fonds français après 1800|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116021031/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5488545z/f477.image;jsessionid=79E1553E86D775D6F48577DD77292920|archive-date=16 November 2016|url-status=dead}}</ref> Robert Alan Mowbray Stevenson, Lucy Lee-Robbins, <ref name="Oxford2">{{cite web|title=Lee Robbins, Lucy|url=http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|website=Oxford index|publisher=Oxford University Press|access-date=17 September 2018|language=en|date=31 October 2011|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110130541/https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00106494|url-status=dead}}</ref> [[Ramón Casas|Ramón Casas i Carbó]], Ernest Ange Duez kaj James Cadenhead <ref>Mowat, Alison (Ed.) (2013), ''James Cadenhead RSA RSW 1858 - 1927: His Letters Home as a Young Man'', Alison Mowat, pp. 98-100</ref> == Elektitaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Madame_Henry_Fouquier,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Madame Henry Fouquier(1876)| ''Sinjorino Henry Fouquier'' (1876) Dosiero:Carolus-Duran_-_Portrait_of_Edouard_Manet.jpg| ''[[Édouard Manet]]'' (1880) Dosiero:Anna_Gould.jpg| ''Anna Gould'' Dosiero:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|alternative=Natalie Clifford Barney at age ten (ca. 1886–1887)| ''Natalie Clifford Barney en la aĝo de dek jaroj'' (ĉ. 1886–1887) Dosiero:Emile_Auguste_Carolus-Duran_-_The_Artist's_Daughter,_Marie-Anne.JPG|alternative=The Artist's Daughter, Marie-Anne (1874)| ''La filino de la artisto, Marie-Anne'' (1874) Dosiero:Madame_Ernest_Feydeau,_by_Carolus_Duran.jpg|alternative=Marie-Anne as Madame Feydeau (1897)| Marie-Anne kiel ''sinjorino Feydeau'' (1897) Dosiero:G_Feydeau_Carolus-Duran_Lille_2918.jpg|alternative=Georges Feydeau(ca. 1900)| ''[[Georges Feydeau]]'' (ĉ. 1900) Dosiero:Brooklyn_Museum_-_Portrait_of_Emily_Warren_Roebling_-_Charles-Émile-Auguste_Carolus-Duran.jpg|alternative=Portrait of Emily Warren Roebling (ca. 1896), Brooklyn Museum| ''Portreto de Emily Warren Roebling'' (ĉ. 1896), [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] Dosiero:Carolus-Duran_-_Merrymakers_(1870).jpg|alternative=Merrymakers(1870)| ''Gajfaristoj'' (1870) Dosiero:Carolus-Duran,_1868_-_Le_baiser.jpg|alternative=Le Baiser (The Kiss)(1868), self-portrait with his wife as newlyweds| ''Le Baiser (La Kiso)'' (1868), memportreto kun lia edzino kiel novedzigitoj Dosiero:Mademoiselle_de_Lancey,_by_Carolus-Duran.jpg|alternative=Mademoiselle de Lancey| ''Fraŭlino de Lancey'' Dosiero:Carolus-Duran_-_Equestrian_Portrait_of_Mademoiselle_Croizette.JPG|alternative=Equestrian Portrait of Mademoiselle Croizette (1873)| ''Rajdanta portreto de Fraŭlino Croizette'' (1873) Dosiero:Scribner's_magazine_(1887)_(14801544383).jpg|alternative=The Poet with the Mandolin (1887)| ''La Poeto kun la [[Mandolino]]'' (1887) Dosiero:Carolus-Duran_Retrato_de_D._Maria_Pia.jpg|alternative=Maria Pia of Savoy, Queen of Portugal (1883)| ''Maria Pia de Savojo'', Reĝino de Portugalio (1883) Dosiero:Carolus-Duran_-_Spanish_Woman.jpg|alternative=Spanish Woman (Portrait of Eva Gonzalès?) (1876), oil on panel, Clark Art Institute| ''Hispana Virino (Portreto de Eva Gonzalès?)'' (1876), oleo sur panelo, Clark Art Institute </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070930190010/http://www.insecula.com/us/contact/A011739.html Pentraĵoj de Carolus-Duran sur Insecula] * {{Gutenberg|id=4376}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj]] [[Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Portretistoj]] skk5fhw47rs5mpxk553mkyk0b0vmrfi 0 948406 9416753 2026-06-29T09:44:43Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Carolus-Duran]] 9416753 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Carolus-Duran]] 7pf09gz0urdwysa7fqqfkctq9o6bb0q 0 948407 9416771 2026-06-29T09:54:59Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Singer Sargent]] 9416771 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Singer Sargent]] glwzb49ebp2kuokvr14m8y8pi8ke6nf 9416772 9416771 2026-06-29T09:55:11Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[John Singer Sargent]] al [[John Sargent (pentristo)]] 9416772 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Sargent (pentristo)]] 4s2fpuezsm1pv7uo0ket8s4apylq6w6 0 948408 9416773 2026-06-29T09:55:17Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Singer Sargent]] 9416773 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Singer Sargent]] glwzb49ebp2kuokvr14m8y8pi8ke6nf 0 948409 9416794 2026-06-29T10:07:12Z Baba79 118684 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskri..." 9416794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto religia konstruaĵo}} La '''Katedralo de la Transfiguriĝo''' en [[Odeso]] ({{lingvo-uk|Спасо-Преображенський кафедральний собор в Одесі}}) estas religia konstruaĵo en [[Ukrainio]]. Ĝi estas dediĉita al la Savanto de la [[Transfiguriĝo]] kaj apartenas al la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)]]. La Katedralo de la Transfiguriĝo situas proksime de la parto de la historia centro de Odeso enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon de UNESKO]] la 25-an de januaro 2023<ref>Samuel Azemard et AFP, « [https://www.lejdd.fr/international/ukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 Ukraine : le centre historique d’Odessa inscrit au patrimoine mondial de l’Unesco] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lejdd.fr%2Finternational%2Fukraine-le-centre-historique-dodessa-inscrit-au-patrimoine-mondial-de-lunesco-131961 arkivo]), Le JDD,‎ 25-a de januaro 2023</ref>. Konstruita en 1794, ĝi estis plurfoje pligrandigita dum la [[19-a jarcento]]: la sonorilturo aldoniĝis en 1837. Ĉi-tie estis entombigita la rusa princo kaj marŝalo [[Miĥail Voroncov]]. La [[Sovetunio|sovetoj]] detruis ĝin en 1936, kaj ĝi estis rekonstruata ekde 1999<ref>Céline Hoyeau, « [https://www.la-croix.com/Religion/Guerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 Guerre en Ukraine : la cathédrale d’Odessa gravement endommagée] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.la-croix.com%2FReligion%2FGuerre-Ukraine-cathedrale-dOdessa-gravement-endommagee-2023-07-23-1201276339 arkivo]), La Croix, 23-a de julio 2023 (ISSN 0242-6056)</ref>. La katedralo estis plejparte detruita en la nokto de la 22-a ĝis la 23-a de julio 2023<ref>« [https://www.radiofrance.fr/franceinter/en-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 En images : une cathédrale en partie détruite après des frappes russes à Odessa] » [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.radiofrance.fr%2Ffranceinter%2Fen-images-une-cathedrale-en-partie-detruite-apres-des-frappes-russes-a-odessa-3544847 arkivo]), radiofrance.fr, 23-a de julio 2023</ref>, trafita de rusiaj bombatakoj celantaj loĝkonstruaĵojn kaj haveninstalaĵojn en Odeso dum la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Rusia-Ukrainia Milito]]<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/23/guerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local%206183046%203210.html Guerre en Ukraine en direct : après la destruction partielle de la cathédrale de la Transfiguration d’Odessa, l’Unesco dénonce les « frappes brutales menées par les forces russes »] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F23%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-les-russes-ont-deliberement-dirige-leurs-missiles-sur-le-centre-historique-d-odessa-denonce-le-gouverneur-local_61830 arkivo]), Le Monde.fr,‎ 23-a de julio 2023</ref>. [[Unesko|UNESKO]] kondamnis la detruon de Mondaj Heredaĵoj, kio, laŭ ĝia direktorino [[Audrey Azoulay]], ''"markas plian eskaladon de perforto kontraŭ la kultura heredaĵo de Ukrainio."'' Multaj registaroj ankaŭ kondamnis ĉi tiun militkrimon. Rusio neis la respondecon de la atako<ref>« [https://www.lemonde.fr/international/live/2023/07/24/guerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones%206183126%203210.html Guerre en Ukraine, en direct : la Russie dément avoir visé la cathédrale d’Odessa] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Flive%2F2023%2F07%2F24%2Fguerre-en-ukraine-en-direct-la-region-d-odessa-de-nouveau-frappee-par-les-russes-moscou-attaquee-par-des-drones_6183126_3210.html arkivo]), Le Monde.fr,‎ 25-a de julio 2023 </ref>. == Bildaro == <gallery mode="packed"> File:Будівля Спасо-Преображенського собору 2.jpg|La sonorilturo kaj la ĉefa enirejo File:Будівля Спасо-Преображенського собору в Одесі.jpg|Ĝenerala vido File:Vue de Odessa La Cathedrale.JPG|La katedrala placo komence de la 20-a jarcento File:Odessa Kirche Verklärung Christi-2.jpg|La ikonostazo en flanka kapelo File:Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|Eno de la katedralo post la misilatako File:NFDI4BIOIMAGE Calendar February 2025.png|Mura pentraĵo en la parte detruita katedralo </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Ukrainio]] in43bv8wtn275albm03oul64qpu7tcf 3 948410 9416799 2026-06-29T10:13:47Z Kani 670 /* Saluton */ nova sekcio 9416799 wikitext text/x-wiki == Saluton == Bonvenon kaj gratulon pro kreado de artikoloj. Tamen mi markis kelkajn el viaj kreitaĵoj kiel ĝermeto, tio estas artikolo kiu ne atingas la minimuman nivelon de ĝermo. Ĝermo enhavu almenaŭ tri plenajn frazojn kaj minimume unu internan ligilon, prefere ankaŭ eksteran ligilon. Tiukadre mi rekomendas iom pli disvolvigi novajn artikolojn almenaŭ ĝis la stato de ĝermo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 29 jun. 2026 (UTC) atrfh9jcgol83sektulvjhmrg77sdh9 0 948411 9416803 2026-06-29T10:20:54Z Crosstor 3176 oficisto 9416803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1770|10|17}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Lőcse]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} '''[[Johano|János]] Keresztély Engel''' [jAnoŝ kerestEj], germane '''Johann Christian von Engel''', laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Engel János Keresztély''' estis [[Habsburga imperio|aŭstrohungara]] [[historiisto]], [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szepeslőcsei'' [sepeŝlOĉei] ekde [[1792]] (laŭ alia informo en 1812). {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=667465&date=2026-06-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1770|10|17}} en [[Lőcse]], li mortis {{mortotago|1814|3|20}} en [[Vieno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en germana lernejo en sia naskiĝurbo, sed inter 1819-1821 li lernis en [[Rozsnyó]] por lerni ankaŭ hungare. Li maturiĝis en Lőcse en 1823, poste li studis 2 jarojn en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Laŭ alia informo li lernis en [[liceo]] en [[Pozono]], poste li studis en [[Universitato de Göttingen]] inter 1788-1791. Post siaj studoj li estis oficisto en Vieno en la imperiestra kortumo. la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]][[gimnazio]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03609/03767.htm biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/de/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/e-81F77/engel-jozsef-826FF/ biografio hungare] * [https://csemadok.sk/jeles-felvideki-szemelyisegek/engel-janos-keresztely/ biografio hungare] * [https://api.eda.eme.ro/server/api/core/bitstreams/b0a45396-6a9c-49cc-8db3-dca2c12e0c15/content biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Engel, Janos Keresztely}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} inus5ojofqxb4yakwe79b8wgfr55j55 9416805 9416803 2026-06-29T10:27:36Z Crosstor 3176 /* Fontoj */ 9416805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1770|10|17}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Lőcse]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} '''[[Johano|János]] Keresztély Engel''' [jAnoŝ kerestEj], germane '''Johann Christian von Engel''', laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Engel János Keresztély''' estis [[Habsburga imperio|aŭstrohungara]] [[historiisto]], [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szepeslőcsei'' [sepeŝlOĉei] ekde [[1792]] (laŭ alia informo en 1812). {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=667465&date=2026-06-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1770|10|17}} en [[Lőcse]], li mortis {{mortotago|1814|3|20}} en [[Vieno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en germana lernejo en sia naskiĝurbo, sed inter 1819-1821 li lernis en [[Rozsnyó]] por lerni ankaŭ hungare. Li maturiĝis en Lőcse en 1823, poste li studis 2 jarojn en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Laŭ alia informo li lernis en [[liceo]] en [[Pozono]], poste li studis en [[Universitato de Göttingen]] inter 1788-1791. Post siaj studoj li estis oficisto en Vieno en la imperiestra kortumo. la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]][[gimnazio]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03609/03767.htm biografio hungare] * [https://csemadok.sk/jeles-felvideki-szemelyisegek/engel-janos-keresztely/ biografio hungare] * [https://api.eda.eme.ro/server/api/core/bitstreams/b0a45396-6a9c-49cc-8db3-dca2c12e0c15/content biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Engel, Janos Keresztely}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} iqalpkklxb6m5s60n4gxcvscwbjnthw 9416842 9416805 2026-06-29T11:02:10Z Crosstor 3176 finredakto 9416842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1770|10|17}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Lőcse]] |dato de morto = {{mortotago|1814|3|20}} |loko de morto = {{Aŭstra imperio}} [[Vieno]] }} '''[[Johano|János]] Keresztély Engel''' [jAnoŝ kerestEj], germane '''Johann Christian von Engel''', laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Engel János Keresztély''' estis [[Habsburga imperio|aŭstrohungara]] [[historiisto]], [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szepeslőcsei'' [sepeŝlOĉei] ekde [[1812]], lia [[filo]] estis [[József Engel]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=667465&date=2026-06-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1770|10|17}} en [[Lőcse]], li mortis {{mortotago|1814|3|20}} en [[Vieno]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el saksoj|saksa]] familio. Li lernis en [[liceo]] de [[Pozono]], poste li studis en [[Universitato de Göttingen]] inter 1788-1791. Post siaj studoj li estis oficisto en Vieno en la imperiestra kortumo. En 1794 li estis levita librotenanto, en 1801 jura konsilisto, en 1812 sekretario. Libertempe li multe okupiĝis pri historio de [[Hungario]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Commentatio de republica militari, seu comparatio Lacedaemoniorum, Cretensium et Cosaccorum.'' (1790) * ''Commentatio de Expeditionibus Trajani ad Danubium, et origine Valachorum; ...'' (1797) * ''Geschichte des Freistaates Ragusa.'' (1807) * ''Geschichte des Königreichs Ungarn. I. Theil. Vorzeit. Arpadische Könige, Zwischenreich bis 1309.'' (1811) * ''Geschichte des ungrischen Reichs.'' (6 volumoj, 1813–14, nova eldono: 1834) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03609/03767.htm biografio hungare] * [https://csemadok.sk/jeles-felvideki-szemelyisegek/engel-janos-keresztely/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Engel, Janos Keresztely}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj oficistoj]] [[Kategorio:Hungariaj germanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 47r6eiz3edwqxhet93o765267oxf1rj 0 948412 9416804 2026-06-29T10:26:08Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de evoluo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri evoluo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de evoluo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas..." 9416804 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de evoluo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri evoluo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de evoluo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] fv4rvnw8tdpdpag7sg9i0w1nbsro98w 9416809 9416804 2026-06-29T10:29:43Z ThomasPusch 1869 9416809 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de evoluo''' - {{l-el|Υπουργείο Ανάπτυξης}}, ''Ipurgeío Anáptiksis'' - aŭ '''ministerio pri evoluo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de evoluo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] oqdlxy0kxbamvqjs3assn5cn0iefzca 9416890 9416809 2026-06-29T11:47:45Z ThomasPusch 1869 9416890 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de evoluo''' - {{l-el|Υπουργείο Ανάπτυξης}}, ''Ipurgeío Anáptiksis'' - aŭ '''ministerio pri evoluo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de evoluo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) {{ministerioj de Grekio}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Grekio}} [[Kategorio:registaro de Grekio]] lxsb5trg7whgip179s4srril0yspw3z 1 948413 9416810 2026-06-29T10:29:58Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9416810 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Mi aldonis el la rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:29, 29 jun. 2026 (UTC) 8a9uiiyo76oitjg8bq0dinj2h3irkr9 0 948414 9416811 2026-06-29T10:37:01Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de nacia defendo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri nacia defendo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de nacia defendo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qu..." 9416811 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de nacia defendo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri nacia defendo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de nacia defendo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] kz6tq3fwqdwr07s45tqaw2w8xzu3qi4 9416878 9416811 2026-06-29T11:24:58Z ThomasPusch 1869 9416878 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de nacia defendo''' - {{l-el|Υπουργείο Εθνικής Άμυνας}}, ''Ipurgeío Ethnikís Áminas'', do etimologie "ministerio de etna defendo" - aŭ '''ministerio pri nacia defendo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de nacia defendo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 29vavvb6v9b8u0fdxlq7xzm73jhgmtj 9416880 9416878 2026-06-29T11:27:27Z ThomasPusch 1869 9416880 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = Emblem of Greek Ministry of National Defence.svg }} La '''ministerio de nacia defendo''' - {{l-el|Υπουργείο Εθνικής Άμυνας}}, ''Ipurgeío Ethnikís Áminas'', do etimologie "ministerio de etna defendo" - aŭ '''ministerio pri nacia defendo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de nacia defendo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] ah9j0xi03d8hw65d0b6hx1r37jcw9we 9416881 9416880 2026-06-29T11:33:08Z ThomasPusch 1869 9416881 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = Emblem of Greek Ministry of National Defence.svg }} La '''ministerio de nacia defendo''' - {{l-el|Υπουργείο Εθνικής Άμυνας}}, ''Ipurgeío Ethnikís Áminas'', do etimologie "ministerio de etna defendo" - aŭ '''ministerio pri nacia defendo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de nacia defendo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. Parto de la ministerio kompreneble estas la armitaj fortoj de Grekio, do la greka armeo, kaj ankaŭ la [[Nacia Spionservo de Grekio]]. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] gvmnh2zaxl5nccmxaxi1ozdajlyvpie 0 948415 9416812 2026-06-29T10:37:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de sano''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri sano''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#inv..." 9416812 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de sano''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri sano''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] nitiea8ytzvgzuqi0jfwlpanktix8kf 9416833 9416812 2026-06-29T10:49:37Z ThomasPusch 1869 9416833 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de sano''' - {{l-el|Υπουργείο Υγείας}}, ''Ipurgeío Igeías'', etimologie "ministerio de higieno" - aŭ '''ministerio pri sano''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 15j0qjo3qn4uvawo8gjih8zhan16n2e 0 948416 9416813 2026-06-29T10:37:25Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de internaj aferoj''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri internaj aferoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de internaj aferoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim..." 9416813 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de internaj aferoj''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri internaj aferoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de internaj aferoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] iqji3i55qeace0q1e3ombi8lc9j4tag 9416837 9416813 2026-06-29T10:54:29Z ThomasPusch 1869 9416837 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de internaj aferoj''' - {{l-el|Υπουργείο Εσωτερικών}}, ''Ipurgeío Esoterikón'' - aŭ '''ministerio pri internaj aferoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de internaj aferoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] pvebq9jmo5928n522nxtkywhukiphu3 9416838 9416837 2026-06-29T10:56:17Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9416838 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = Σταδίου 27 - Υπουργείο Εσωτερικών.jpg }} La '''ministerio de internaj aferoj''' - {{l-el|Υπουργείο Εσωτερικών}}, ''Ipurgeío Esoterikón'' - aŭ '''ministerio pri internaj aferoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de internaj aferoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 8o6bn242q8lpku6cs9nd41g0yap1jck 0 948417 9416814 2026-06-29T10:37:45Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de eksteraj rilatoj''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri eksteraj rilatoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de eksteraj rilatoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|cl..." 9416814 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de eksteraj rilatoj''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri eksteraj rilatoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de eksteraj rilatoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] trhnjgnghmvnujuemt3n4ji89ivpnu3 9416843 9416814 2026-06-29T11:02:30Z ThomasPusch 1869 9416843 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de eksteraj rilatoj''' - {{l-el|Υπουργείο Εξωτερικών}}, ''Ipurgeío Eksoterikón'' - aŭ '''ministerio pri eksteraj rilatoj''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de eksteraj rilatoj, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] jsunwd936ekqwzsouci15vgp0wfwgr9 0 948418 9416815 2026-06-29T10:37:53Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1338784507|Francesco Solimena]]" 9416815 wikitext text/x-wiki '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] baroka pentristo, unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]] <gallery perrow="4" widths="168px" heights="188" caption="Francisko Solimena"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''Diana kaj Endimiono'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''Bakĥo kaj Ariadna'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La Ĉielenpreno'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 59sn1wi2f5sjsw00y6chjs54lb37qk3 9416818 9416815 2026-06-29T10:38:30Z Sj1mor 12103 9416818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] baroka pentristo, unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]] <gallery perrow="4" widths="168px" heights="188" caption="Francisko Solimena"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''Diana kaj Endimiono'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''Bakĥo kaj Ariadna'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La Ĉielenpreno'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 8wvyehq07agheem2uob8eeeavwhjzb4 9416832 9416818 2026-06-29T10:44:42Z Sj1mor 12103 9416832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] baroka pentristo, unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''Diana kaj Endimiono'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''Bakĥo kaj Ariadna'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La Ĉielenpreno'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] t5ba2ptfts4ug17ufpqnjdt9m3fjro8 9416834 9416832 2026-06-29T10:50:20Z Sj1mor 12103 9416834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto (ĉ. 1715)}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] baroka pentristo, unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. Aldone al esti pentristo li ankaŭ estis freskisto. Ĉar li portis religian frokon ekde sia juneco, li ankaŭ estis nomita ''L'abate Ciccio''.<ref name="Santoro">Fiorella Sricchia Santoro: [https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-solimena_%28Dizionario-Biografico%29/ ''Solimena, Francesco.''] In: ''[[Dizionario Biografico degli Italiani]],'' Volume 93 (2018) (italienisch)</ref> Post [[Luca Giordano]], Solimena estis la ĉefa pentristo de Napolo, kiun li preskaŭ neniam forlasis, sed li ankaŭ ricevis multajn komisiojn el la tuta Eŭropo. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''Diana kaj Endimiono'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''Bakĥo kaj Ariadna'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La Ĉielenpreno'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] q2grybg3q7cikgag0b2hffw27324sk4 9416840 9416834 2026-06-29T11:01:37Z Sj1mor 12103 9416840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto (ĉ. 1715)}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] [[Baroka pentrarto|baroka pentristo]], unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. Aldone al esti pentristo li ankaŭ estis freskisto. Ĉar li portis religian frokon ekde sia juneco, li ankaŭ estis nomita ''L'abate Ciccio''.<ref name="Santoro">Fiorella Sricchia Santoro: [https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-solimena_%28Dizionario-Biografico%29/ ''Solimena, Francesco.''] En: ''Dizionario Biografico degli Italiani,'' Volume 93 (2018) ({{It}})</ref> Post [[Luca Giordano]], Solimena estis la ĉefa pentristo de Napolo, kiun li preskaŭ neniam forlasis, sed li ankaŭ ricevis multajn komisiojn el la tuta Eŭropo. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]]Lia granda studio iĝis domina akademio kaj rendevuejo por artistoj, ĉe la koro de la kulturvivo de Napolo. La plej famaj el liaj lernantoj estas Corrado Giaquinto, lia filo Orazio kaj Sebastiano Conca. La skota portretisto Allan Ramsay pasigis tri jarojn en la studio de Solimena. Inter la aliaj de liaj multaj lernantoj estas Francesco de Mura (1696-1784), Giuseppe Bonito (1707-89), Pietro Capelli, Domenico Mondo, Onofrio Avellino, Scipione Cappella, Giovanni della Camera,<ref>{{Cite book|first=Filippo de'|last=Boni|year=1852|title=''Biografia degli artisti ovvero dizionario della vita e delle opere dei pittori, degli scultori, degli intagliatori, dei tipografi e dei musici di ogni nazione che fiorirono da'tempi più remoti sino á nostri giorni. Seconda Edizione.''|editor=|pages=page 171|publisher=Presso Andrea Santini e Figlio|location=Venice; Googlebooks|id=|url=http://books.google.com/books?id=IU0_AAAAcAAJ|authorlink=}}</ref> Francesco Campora,<ref>Boni, s. 177</ref> Leonardo Oliviero,<ref>[http://books.google.com/books?id=gzRPAAAAcAAJ Memorie storiche degli scrittori nati nel regno di Napoli], by Camillo Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Olivier,<ref>Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Pace,<ref>Minieri-Riccio, s.248</ref> Romualdo Polverino,<ref>Minieri-Riccio, s. 279.</ref> Evangelista Schiano kaj Gaspare Traversi. Solimena iĝis tre riĉa kaj fariĝis barono. Li ankaŭ laboris okaze kiel arkitekto; ekzemploj estas la fasado de la preĝejo San Nicola alla Carità en Napolo, kaj lia propra palaco en Via San Potito. == Verkoj == * ''Paradizo'', (1671), Nocera. * ''La Vizio de Sankta Cirilo de Aleksandrio'', Solofra, Preĝejo de Sankta Domeniko. * ''Historio de Sankta Tekla, Arĥelaa kaj Susanna'', (1680), Salerno, preĝejo de San Giorgio. * ''Virtoj'', (1690), Napolo, Baziliko de San Paolo Maggiore. * ''Historio de Sankta Nikolao, Apostoloj kaj Virtoj'', Napolo, Preĝejo de San Nicola alla Carità. * ''La Miraklo de Sankta Johano de Dio'', (1691), preĝejo de la Ospedale della Pace, nuntempe en la Civitana Muzeo de Castel Nuovo. * ''Sankta Francisko rezignas la pastraron'', (1691-1692), Napolo, preĝejo de Santa Anna dei Lombardi. * ''La elpelo de Heliodoro el la templo'', (1725), Napolo, preĝejo de la Gesù. * ''Kardinalo Michele Federico Althann ofertas al imperiestro Karlo la 6-a la katalogon de la imperia artgalerio'', (1728), Vieno, Kunsthistorisches Museum. * ''Triumfo de Karlo la 3-a de Burbono ĉe la Batalo de Gaeta'', (1734-1735), Kaserto. * ''Sankta Nikolao de Bari'', Fiumefreddo Bruzio, preĝejo de Santa Chiara. * ''Memportreto,'' Muzeo Prado. * ''Sankta Johano la Baptisto,'' Muzeo Prado. * ''Kristo donanta komunecon al la Virgulino Maria,'' Reĝa Palaco de Aranjuez, oficejo de Francisko el Asizo == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''[[Diana]] kaj [[Endimiono]]'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''[[Bakĥo]] kaj [[Ariadna (diino)|Ariadna]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La [[Ĉielenpreno de Maria|Ĉielenpreno]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] dqm8ola2t3ky8p4jzi1o45vgjll4mfd 9416846 9416840 2026-06-29T11:05:19Z Sj1mor 12103 9416846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto (ĉ. 1715)}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] [[Baroka pentrarto|baroka pentristo]], unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. Aldone al esti pentristo li ankaŭ estis freskisto. Ĉar li portis religian frokon ekde sia juneco, li ankaŭ estis nomita ''L'abate Ciccio''.<ref name="Santoro">Fiorella Sricchia Santoro: [https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-solimena_%28Dizionario-Biografico%29/ ''Solimena, Francesco.''] En: ''Dizionario Biografico degli Italiani,'' Volume 93 (2018) ({{It}})</ref> Post [[Luca Giordano]], Solimena estis la ĉefa pentristo de Napolo, kiun li preskaŭ neniam forlasis, sed li ankaŭ ricevis multajn komisiojn el la tuta Eŭropo. Liaj monumentaj kanvasoj estas karakterizitaj per abundo da figuroj, dinamiko kaj akraj [[Klaroskuro|klaraoskuraj]] efikoj. Li ankaŭ pentris freskojn en napolaj preĝejoj, inkluzive de San Paolo Maggiore kaj Il Gesu Nuovo. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]]Lia granda studio iĝis domina akademio kaj rendevuejo por artistoj, ĉe la koro de la kulturvivo de Napolo. La plej famaj el liaj lernantoj estas Corrado Giaquinto, lia filo Orazio kaj Sebastiano Conca. La skota portretisto Allan Ramsay pasigis tri jarojn en la studio de Solimena. Inter la aliaj de liaj multaj lernantoj estas Francesco de Mura (1696-1784), Giuseppe Bonito (1707-89), Pietro Capelli, Domenico Mondo, Onofrio Avellino, Scipione Cappella, Giovanni della Camera,<ref>{{Cite book|first=Filippo de'|last=Boni|year=1852|title=''Biografia degli artisti ovvero dizionario della vita e delle opere dei pittori, degli scultori, degli intagliatori, dei tipografi e dei musici di ogni nazione che fiorirono da'tempi più remoti sino á nostri giorni. Seconda Edizione.''|editor=|pages=page 171|publisher=Presso Andrea Santini e Figlio|location=Venice; Googlebooks|id=|url=http://books.google.com/books?id=IU0_AAAAcAAJ|authorlink=}}</ref> Francesco Campora,<ref>Boni, s. 177</ref> Leonardo Oliviero,<ref>[http://books.google.com/books?id=gzRPAAAAcAAJ Memorie storiche degli scrittori nati nel regno di Napoli], by Camillo Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Olivier,<ref>Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Pace,<ref>Minieri-Riccio, s.248</ref> Romualdo Polverino,<ref>Minieri-Riccio, s. 279.</ref> Evangelista Schiano kaj Gaspare Traversi. Solimena iĝis tre riĉa kaj fariĝis barono. Li ankaŭ laboris okaze kiel arkitekto; ekzemploj estas la fasado de la preĝejo San Nicola alla Carità en Napolo, kaj lia propra palaco en Via San Potito. == Verkoj == * ''Paradizo'', (1671), Nocera. * ''La Vizio de Sankta Cirilo de Aleksandrio'', Solofra, Preĝejo de Sankta Domeniko. * ''Historio de Sankta Tekla, Arĥelaa kaj Susanna'', (1680), Salerno, preĝejo de San Giorgio. * ''Virtoj'', (1690), Napolo, Baziliko de San Paolo Maggiore. * ''Historio de Sankta Nikolao, Apostoloj kaj Virtoj'', Napolo, Preĝejo de San Nicola alla Carità. * ''La Miraklo de Sankta Johano de Dio'', (1691), preĝejo de la Ospedale della Pace, nuntempe en la Civitana Muzeo de Castel Nuovo. * ''Sankta Francisko rezignas la pastraron'', (1691-1692), Napolo, preĝejo de Santa Anna dei Lombardi. * ''La elpelo de Heliodoro el la templo'', (1725), Napolo, preĝejo de la Gesù. * ''Kardinalo Michele Federico Althann ofertas al imperiestro Karlo la 6-a la katalogon de la imperia artgalerio'', (1728), Vieno, Kunsthistorisches Museum. * ''Triumfo de Karlo la 3-a de Burbono ĉe la Batalo de Gaeta'', (1734-1735), Kaserto. * ''Sankta Nikolao de Bari'', Fiumefreddo Bruzio, preĝejo de Santa Chiara. * ''Memportreto,'' Muzeo Prado. * ''Sankta Johano la Baptisto,'' Muzeo Prado. * ''Kristo donanta komunecon al la Virgulino Maria,'' Reĝa Palaco de Aranjuez, oficejo de Francisko el Asizo == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''[[Diana]] kaj [[Endimiono]]'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''[[Bakĥo]] kaj [[Ariadna (diino)|Ariadna]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La [[Ĉielenpreno de Maria|Ĉielenpreno]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 9k9nkjnf0akpptt0el8ny0y7ohipbf1 9416850 9416846 2026-06-29T11:08:36Z Sj1mor 12103 9416850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto (ĉ. 1715)}} '''Francesco SOLIMENA''' (naskiĝis la 4-an de oktobro 1657 en Canale di [[Serino (Italio)|Serino]], provinco de [[Avelino|Avellino]] - mortis la 3-an de aprilo 1747 en Barra (nun kvartalo) apud [[Napolo]]) estis produktiva [[Italoj|itala]] [[Baroka pentrarto|baroka pentristo]], unu el establita familio de pentristoj kaj [[Desegnaĵo|desegnistoj]]. En siaj fruaj jaroj, influita ĉefe de [[Luca Giordano]] kaj [[Mattia Preti]], li evoluigis tre personan kaj dramecan manipuladon de lumo kaj ombro, tamen lia pli posta arto rivelas tendencon al pli modera [[klasikismo]]. Solimena havis multajn lernantojn, igante lin unu el la plej fortaj influantoj en la napola pentrado de la frua 18-a jarcento. Aldone al esti pentristo li ankaŭ estis freskisto. Ĉar li portis religian frokon ekde sia juneco, li ankaŭ estis nomita ''L'abate Ciccio''.<ref name="Santoro">Fiorella Sricchia Santoro: [https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-solimena_%28Dizionario-Biografico%29/ ''Solimena, Francesco.''] En: ''Dizionario Biografico degli Italiani,'' Volume 93 (2018) ({{It}})</ref> Post [[Luca Giordano]], Solimena estis la ĉefa pentristo de Napolo, kiun li preskaŭ neniam forlasis, sed li ankaŭ ricevis multajn komisiojn el la tuta Eŭropo. Liaj monumentaj kanvasoj estas karakterizitaj per abundo da figuroj, dinamiko kaj akraj [[Klaroskuro|klaraoskuraj]] efikoj. Li ankaŭ pentris freskojn en napolaj preĝejoj, inkluzive de San Paolo Maggiore kaj Il Gesu Nuovo. Li ankaŭ laboris okaze kiel arkitekto; ekzemploj estas la fasado de la preĝejo San Nicola alla Carità en Napolo, kaj lia propra palaco en Via San Potito. [[Dosiero:Francesco_Solimena_(1657-1747)_-_The_Education_of_the_Virgin_-_K2987_-_Bristol_City_Museum_^_Art_Gallery.jpg|eta|300x300ra|''La edukado de la Virgulino'', {{Ĉirkaŭ|1680}}]] [[Dosiero:SOLIMENA.jpg|eta|Studo por la freskociklo de la Sakristio de San Paolo Maggiore, Napolo, Whitfield Fine Art]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Abduction_of_Orithyia_-_Walters_371695.jpg|eta|300x300ra|''La forkapto de Orithyia'', {{Ĉirkaŭ|1730}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_the_Royal_Hunt_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|eta|300x300ra|''Dido bonvenigas Eneon al la Reĝa Ĉasado'', {{Ĉirkaŭ|1712}}]] [[Dosiero:Francesco_Solimena_-_Emperor_Charles_VI_and_Gundacker,_Count_Althann_-_Google_Art_Project.jpg|eta|''Omaĝo de la Grafo Althann al Imperiestro Karolo la 6-a'', 1728]]Lia granda studio iĝis domina akademio kaj rendevuejo por artistoj, ĉe la koro de la kulturvivo de Napolo. La plej famaj el liaj lernantoj estas Corrado Giaquinto, lia filo Orazio kaj Sebastiano Conca. La skota portretisto Allan Ramsay pasigis tri jarojn en la studio de Solimena. Inter la aliaj de liaj multaj lernantoj estas Francesco de Mura (1696-1784), Giuseppe Bonito (1707-89), Pietro Capelli, Domenico Mondo, Onofrio Avellino, Scipione Cappella, Giovanni della Camera,<ref>{{Cite book|first=Filippo de'|last=Boni|year=1852|title=''Biografia degli artisti ovvero dizionario della vita e delle opere dei pittori, degli scultori, degli intagliatori, dei tipografi e dei musici di ogni nazione che fiorirono da'tempi più remoti sino á nostri giorni. Seconda Edizione.''|editor=|pages=page 171|publisher=Presso Andrea Santini e Figlio|location=Venice; Googlebooks|id=|url=http://books.google.com/books?id=IU0_AAAAcAAJ|authorlink=}}</ref> Francesco Campora,<ref>Boni, s. 177</ref> Leonardo Oliviero,<ref>[http://books.google.com/books?id=gzRPAAAAcAAJ Memorie storiche degli scrittori nati nel regno di Napoli], by Camillo Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Olivier,<ref>Minieri-Riccio, s. 243</ref> Salvatore Pace,<ref>Minieri-Riccio, s.248</ref> Romualdo Polverino,<ref>Minieri-Riccio, s. 279.</ref> Evangelista Schiano kaj Gaspare Traversi. Solimena iĝis tre riĉa kaj fariĝis barono. Francesco Solimena penis signifan influon sur pli junajn kaj estontajn generaciojn de artistoj en Napolo, same kiel tra Centra Eŭropo. Liaj pentraĵoj servis kiel rolmodeloj por la pli juna generacio, precipe [[Jean-Honoré Fragonard]], [[Francisco Goya]], kaj [[François Boucher]], kiu estis inspirita de multaj el la verkoj de Solimena. Danke al la arto de Solimena, la impresa klaraoskuro de [[Caravaggio]] kaj [[Giovanni Battista Caracciolo]], kiu karakterizis la napolan pentrarton en la antaŭa jarcento, igis Napolon unu el la gravaj centroj de eŭropa post-renesanca arto. == Verkoj == * ''Paradizo'', (1671), Nocera. * ''La Vizio de Sankta Cirilo de Aleksandrio'', Solofra, Preĝejo de Sankta Domeniko. * ''Historio de Sankta Tekla, Arĥelaa kaj Susanna'', (1680), Salerno, preĝejo de San Giorgio. * ''Virtoj'', (1690), Napolo, Baziliko de San Paolo Maggiore. * ''Historio de Sankta Nikolao, Apostoloj kaj Virtoj'', Napolo, Preĝejo de San Nicola alla Carità. * ''La Miraklo de Sankta Johano de Dio'', (1691), preĝejo de la Ospedale della Pace, nuntempe en la Civitana Muzeo de Castel Nuovo. * ''Sankta Francisko rezignas la pastraron'', (1691-1692), Napolo, preĝejo de Santa Anna dei Lombardi. * ''La elpelo de Heliodoro el la templo'', (1725), Napolo, preĝejo de la Gesù. * ''Kardinalo Michele Federico Althann ofertas al imperiestro Karlo la 6-a la katalogon de la imperia artgalerio'', (1728), Vieno, Kunsthistorisches Museum. * ''Triumfo de Karlo la 3-a de Burbono ĉe la Batalo de Gaeta'', (1734-1735), Kaserto. * ''Sankta Nikolao de Bari'', Fiumefreddo Bruzio, preĝejo de Santa Chiara. * ''Memportreto,'' Muzeo Prado. * ''Sankta Johano la Baptisto,'' Muzeo Prado. * ''Kristo donanta komunecon al la Virgulino Maria,'' Reĝa Palaco de Aranjuez, oficejo de Francisko el Asizo == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Diana and Endymion, 1705–1710| ''[[Diana]] kaj [[Endimiono]]'', 1705–1710 Dosiero:Solimena_Portrait_de_femme_(2004_1_50).jpg|alternative=Portrait of a woman| Portreto de virino Dosiero:Francesco_Solimena_-_Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_1704.jpg|alternative=Venus at the Forge of Vulcan, 1704| ''Venuso ĉe la forĝejo de Vulkano'', 1704 Dosiero:Francesco_Solimena_-_Madonna_and_Child_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=Madonna and Child| ''Madono kaj infano'' Dosiero:Bacchus_and_Ariadne_by_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Bacchus and Ariadne| ''[[Bakĥo]] kaj [[Ariadna (diino)|Ariadna]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_(cópia)_-_Noli_me_tangere.jpg|alternative=Noli me tangere| ''Neniu min tangere'' (''Noli me tangere'') Dosiero:Solimena-assomption-Montargis.jpg|alternative=The Assumption| ''La [[Ĉielenpreno de Maria|Ĉielenpreno]]'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Annunciation_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Annunciation| ''La Dianonco'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_The_Deposition_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Deposition| ''La Atestaĵo'' Dosiero:Francesco_Solimena_-_Dido_Receiving_Aeneas_and_Cupid_Disguised_as_Ascanius_-_WGA21623.jpg|alternative=Dido Receiving Aeneas and Cupid Disguised as Ascanius| ''Dido ricevas Eneon kaj Kupidon alivestitan kiel Askanio'' Dosiero:Agar_e_Ismaele_nel_deserto_confortati_dall'angelo_-_Francesco_Solimena.jpg|alternative=Hagar and Ismail in the Desert comforted by the Angel| Hagar kaj Ismail en la dezerto konsolitaj de la Anĝelo Dosiero:Francesco_Solimena_-_St_John_the_Baptist_-_WGA21633.jpg|alternative=St. John the Baptist| ''Sankta Johano la Baptisto'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solimena, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de rokoko]] [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] hu63lx9ps9muv73zc4yoq8wjagxkwcx 0 948419 9416816 2026-06-29T10:38:11Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de justico''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri justico''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de justico, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} est..." 9416816 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de justico''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri justico''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de justico, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] rjin96xij5t7beqplstl4io4md2qnxd 9416848 9416816 2026-06-29T11:07:25Z ThomasPusch 1869 9416848 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = | regiono-ISO = GR }} La '''ministerio de justico''' - {{l-el|Υπουργείο Δικαιοσύνης}}, ''Ipurgeío Dikaiosínis'' - aŭ '''ministerio pri justico''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de justico, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] g7gl5wghw1wfl0prwu7kmkhno40np23 9416857 9416848 2026-06-29T11:13:29Z ThomasPusch 1869 9416857 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = | regiono-ISO = GR }} La '''ministerio de justico''' - {{l-el|Υπουργείο Δικαιοσύνης}}, ''Ipurgeío Dikaiosínis'' - aŭ '''ministerio pri [[justico]]''' respektive '''...pri justeco''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de justico, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] kf0zhxh7joqtxk10i67uh6wm8v9y79y 0 948420 9416819 2026-06-29T10:38:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de turismo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri turismo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas..." 9416819 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de turismo''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri turismo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] m51k7o8wbw9p2qxhym7vg4an321zpby 9416864 9416819 2026-06-29T11:14:23Z ThomasPusch 1869 9416864 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de turismo''' - {{l-el|Υπουργείο Τουρισμού}}, ''Ipurgeío Turismú'' - aŭ '''ministerio pri turismo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] 7w03saoyepw27tj0clwbp0fg320x4mw 9416871 9416864 2026-06-29T11:21:12Z ThomasPusch 1869 9416871 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de turismo''' - {{l-el|Υπουργείο Τουρισμού}}, ''Ipurgeío Turismú'' - aŭ '''ministerio pri turismo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de sano, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[dosiero:OLGA-KEFALOGIANNI.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Olga Kefalogianni, ministrino ekde junio 2023}}]] [[Kategorio:registaro de Grekio]] i7nghsu1jav3dga9i1i40jdb2ctum7g 9416873 9416871 2026-06-29T11:21:53Z ThomasPusch 1869 9416873 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de turismo''' - {{l-el|Υπουργείο Τουρισμού}}, ''Ipurgeío Turismú'' - aŭ '''ministerio pri turismo''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de turismo, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[dosiero:OLGA-KEFALOGIANNI.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Olga Kefalogianni, ministrino ekde junio 2023}}]] [[Kategorio:registaro de Grekio]] c5pegrd98m4z7dtty4vn9c5vtbqrocp 0 948421 9416820 2026-06-29T10:38:48Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de edukado,..." 9416820 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | bildo = }} La '''ministerio de edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de edukado, religiaj aferoj kaj sporto, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] anb7j47ghedmt85leszg8kxoyjk8coi 9416825 9416820 2026-06-29T10:40:07Z ThomasPusch 1869 9416825 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | regiono-ISO = GR }} La '''ministerio de edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de edukado, religiaj aferoj kaj sporto, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] k86s0w64wakkain0hsp1vld2qqe7s1m 9416827 9416825 2026-06-29T10:41:09Z ThomasPusch 1869 9416827 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | regiono-ISO = GR }} La '''ministerio de edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' - {{l-el|Υπουργείο ..}}, ''Ipurgeío ..'' - aŭ '''ministerio pri edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en la komunumo Amarusio, antaŭurbo de [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de edukado, religiaj aferoj kaj sporto, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] j9wvbmddl23jsh4yo2fw253dy4dpztx 9416830 9416827 2026-06-29T10:42:55Z ThomasPusch 1869 9416830 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | emblemo = Coat of arms of Greece.svg | grandeco de emblemo = 100ra | regiono-ISO = GR }} La '''ministerio de edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' - {{l-el|Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού}}, ''Ipurgeío Paideías, Thriskevmáton kai Athlitismú'' - aŭ '''ministerio pri edukado, religiaj aferoj kaj sporto''' estas [[ministerio]] de la [[registaro de Grekio]]. Ĝi havas sian centran konstruaĵon en la komunumo Amarusio, antaŭurbo de [[Ateno]], [[Grekio]]. Aktuala gvidanto de la ministerio, do la grekia [[ministro]] de edukado, religiaj aferoj kaj sporto, ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}} estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo}} ({{el}}) [[Kategorio:registaro de Grekio]] h8gvx159zla71yynb0h1lfct85atpo1 1 948422 9416836 2026-06-29T10:54:04Z Sj1mor 12103 /* Dianonco? */ nova sekcio 9416836 wikitext text/x-wiki == [[Dianonco]]? == Ĉu ankaŭ aŭ eraro? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:54, 29 jun. 2026 (UTC) nfepnrpwaxx3tg0hxdenmapu6pukhkb 1 948423 9416841 2026-06-29T11:02:07Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9416841 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Mi aldonis el la germana kaj norvega. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:02, 29 jun. 2026 (UTC) citl894iu4ujuin8ihwp96rborhwpjm 9416851 9416841 2026-06-29T11:08:50Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9416851 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Mi aldonis el la germana kaj norvega. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:02, 29 jun. 2026 (UTC) :Aldono el la pola kaj rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:08, 29 jun. 2026 (UTC) olceewgdd9l1zrwnav7c38ms0uoj2ko 9416853 9416851 2026-06-29T11:11:37Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9416853 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Mi aldonis el la germana kaj norvega. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:02, 29 jun. 2026 (UTC) :Aldono el la pola kaj rusa. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:08, 29 jun. 2026 (UTC) :Sekcio Verkoj el la hispana (plejparte temas pri surlokaj (nemovigeblaj) pentraĵoj, sed mi konservis la liston tiel kiel mi prenis ĝin el la hispana). [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:11, 29 jun. 2026 (UTC) n0uqedwhvypmmzf4qbm1tua5gskz02w 0 948424 9416867 2026-06-29T11:20:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352166091|Mattia Preti]]" 9416867 wikitext text/x-wiki '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Galerio == <gallery> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Sant'Antonio Abate'' c.1628, 62 x 62 cm, private collection Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''The Concert'' c.1630, [[Muzeo Ermitejo|Hermitage Museum]], [[Sankt-Peterburgo|Saint Petersburg]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homer'' c.1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio|Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio|Venice]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''The Martyrdom of St. Bartholomew'' c.1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''The Marriage at Cana'' c.1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery, London]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilate Washing His Hands'', c. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto|The Metropolitan Museum of Art]], [[Novjorko|New York]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Calling the Apostle Matthew'' c. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]], [[Vieno|Vienna]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, c.1630-1650, Museum of Grenoble|<nowiki><i id="mwuQ">The Martyrdom of Saint Peter</i></nowiki>, c.1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Unbelieving Thomas'', c. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Christ in Glory with Saints'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo|Museo del Prado]], [[Madrido|Madrid]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris|Tomyris]] immerses [[Ciro la 2-a|Cyrus]]'s head in a skin bag of blood'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro|Louvre]], [[Parizo|Paris]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''The Death of Sophonisba'' c.1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono|Museum of Fine Arts of Lyon]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco|Florence]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|''A Mother Entrusting Her Sons to Christ'' c. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera|Pinacoteca di Brera]], [[Milano|Milan]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''The Banquet of the Rich Glutton'' c.1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato and Diogenes'' c.1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj|Capitoline Museums]], [[Romo|Rome]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''The Deliverance of St. Peter from Prison'', c. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno|Dresden]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Saint George on Horseback'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano|St. John's Co-Cathedral]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''St John the Baptist Wearing the Red Tabard of the Order of St John'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Saint Veronica with the Veil'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Los Angeles County Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Saint Paul the Hermit'', c. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto|Cleveland Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''St. John the Baptist Preaching'', c. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko|Fine Arts Museums of San Francisco]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', c. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', c. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]], [[Napolo|Naples]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo|Rome]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Saint Sebastian'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|National Museum, Warsaw]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto|Malta]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen|Museum Boijmans Van Beuningen]], [[Roterdamo|Rotterdam]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] hpxkel3h7qut3qg58lncb1w4zflpmos 9416868 9416867 2026-06-29T11:20:47Z Sj1mor 12103 9416868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Sant'Antonio Abate'' c.1628, 62 x 62 cm, private collection Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''The Concert'' c.1630, [[Muzeo Ermitejo|Hermitage Museum]], [[Sankt-Peterburgo|Saint Petersburg]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homer'' c.1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio|Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio|Venice]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''The Martyrdom of St. Bartholomew'' c.1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''The Marriage at Cana'' c.1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery, London]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilate Washing His Hands'', c. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto|The Metropolitan Museum of Art]], [[Novjorko|New York]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Calling the Apostle Matthew'' c. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]], [[Vieno|Vienna]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, c.1630-1650, Museum of Grenoble|<nowiki><i id="mwuQ">The Martyrdom of Saint Peter</i></nowiki>, c.1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Unbelieving Thomas'', c. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Christ in Glory with Saints'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo|Museo del Prado]], [[Madrido|Madrid]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris|Tomyris]] immerses [[Ciro la 2-a|Cyrus]]'s head in a skin bag of blood'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro|Louvre]], [[Parizo|Paris]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''The Death of Sophonisba'' c.1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono|Museum of Fine Arts of Lyon]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco|Florence]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|''A Mother Entrusting Her Sons to Christ'' c. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera|Pinacoteca di Brera]], [[Milano|Milan]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''The Banquet of the Rich Glutton'' c.1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato and Diogenes'' c.1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj|Capitoline Museums]], [[Romo|Rome]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''The Deliverance of St. Peter from Prison'', c. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno|Dresden]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Saint George on Horseback'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano|St. John's Co-Cathedral]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''St John the Baptist Wearing the Red Tabard of the Order of St John'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Saint Veronica with the Veil'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Los Angeles County Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Saint Paul the Hermit'', c. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto|Cleveland Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''St. John the Baptist Preaching'', c. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko|Fine Arts Museums of San Francisco]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', c. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', c. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]], [[Napolo|Naples]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo|Rome]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Saint Sebastian'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|National Museum, Warsaw]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto|Malta]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen|Museum Boijmans Van Beuningen]], [[Roterdamo|Rotterdam]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] mpseupv56k4on5dmpm5d3j7unekdvji 9416875 9416868 2026-06-29T11:23:16Z Sj1mor 12103 9416875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Sant'Antonio Abate'' c.1628, 62 x 62 cm, private collection Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''The Concert'' c.1630, [[Muzeo Ermitejo|Hermitage Museum]], [[Sankt-Peterburgo|Saint Petersburg]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homer'' c.1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio|Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio|Venice]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''The Martyrdom of St. Bartholomew'' c.1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''The Marriage at Cana'' c.1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery, London]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilate Washing His Hands'', c. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto|The Metropolitan Museum of Art]], [[Novjorko|New York]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Calling the Apostle Matthew'' c. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]], [[Vieno|Vienna]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, c.1630-1650, Museum of Grenoble|<nowiki><i id="mwuQ">The Martyrdom of Saint Peter</i></nowiki>, c.1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Unbelieving Thomas'', c. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Christ in Glory with Saints'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo|Museo del Prado]], [[Madrido|Madrid]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris|Tomyris]] immerses [[Ciro la 2-a|Cyrus]]'s head in a skin bag of blood'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro|Louvre]], [[Parizo|Paris]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''The Death of Sophonisba'' c.1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono|Museum of Fine Arts of Lyon]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco|Florence]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|''A Mother Entrusting Her Sons to Christ'' c. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera|Pinacoteca di Brera]], [[Milano|Milan]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''The Banquet of the Rich Glutton'' c.1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato and Diogenes'' c.1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj|Capitoline Museums]], [[Romo|Rome]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''The Deliverance of St. Peter from Prison'', c. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno|Dresden]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Saint George on Horseback'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano|St. John's Co-Cathedral]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''St John the Baptist Wearing the Red Tabard of the Order of St John'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Saint Veronica with the Veil'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Los Angeles County Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Saint Paul the Hermit'', c. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto|Cleveland Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''St. John the Baptist Preaching'', c. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko|Fine Arts Museums of San Francisco]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', c. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', c. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]], [[Napolo|Naples]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo|Rome]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Saint Sebastian'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|National Museum, Warsaw]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto|Malta]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen|Museum Boijmans Van Beuningen]], [[Roterdamo|Rotterdam]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] remm68pbsub21whq9tklg23e1jvi64b 9416876 9416875 2026-06-29T11:23:44Z Sj1mor 12103 9416876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Sant'Antonio Abate'' c.1628, 62 x 62 cm, private collection Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''The Concert'' c.1630, [[Muzeo Ermitejo|Hermitage Museum]], [[Sankt-Peterburgo|Saint Petersburg]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homer'' c.1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio|Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio|Venice]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''The Martyrdom of St. Bartholomew'' c.1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''The Marriage at Cana'' c.1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|National Gallery, London]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilate Washing His Hands'', c. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto|The Metropolitan Museum of Art]], [[Novjorko|New York]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Calling the Apostle Matthew'' c. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]], [[Vieno|Vienna]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, c.1630-1650, Museum of Grenoble|''The Martyrdom of Saint Peter'', c.1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Unbelieving Thomas'', c. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno|Kunsthistorisches Museum]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Christ in Glory with Saints'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo|Museo del Prado]], [[Madrido|Madrid]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris|Tomyris]] immerses [[Ciro la 2-a|Cyrus]]'s head in a skin bag of blood'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro|Louvre]], [[Parizo|Paris]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''The Death of Sophonisba'' c.1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono|Museum of Fine Arts of Lyon]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco|Florence]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|''A Mother Entrusting Her Sons to Christ'' c. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera|Pinacoteca di Brera]], [[Milano|Milan]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''The Banquet of the Rich Glutton'' c.1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato and Diogenes'' c.1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj|Capitoline Museums]], [[Romo|Rome]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''The Deliverance of St. Peter from Prison'', c. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno|Dresden]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Saint George on Horseback'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano|St. John's Co-Cathedral]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''St John the Baptist Wearing the Red Tabard of the Order of St John'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Saint Veronica with the Veil'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|Los Angeles County Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Saint Paul the Hermit'', c. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto|Cleveland Museum of Art]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''St. John the Baptist Preaching'', c. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko|Fine Arts Museums of San Francisco]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', c. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', c. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]], [[Napolo|Naples]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo|Rome]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Saint Sebastian'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|National Museum, Warsaw]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto|Malta]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen|Museum Boijmans Van Beuningen]], [[Roterdamo|Rotterdam]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 8r0jh4lnzyapf8owe6lk86jw4nx4erv 9416882 9416876 2026-06-29T11:33:32Z Sj1mor 12103 9416882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Abato Sant'Antonio'' ĉ. 1628, 62 x 62 cm, privata kolekto Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''La koncerto'' ĉ. 1630, [[Muzeo Ermitejo]], [[Sankt-Peterburgo]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homero'' ĉ. 1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio]], [[Venecio]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''La martireco de Sankta Bartolomeo'' ĉ. 1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''La geedziĝo en Kana'' ĉ. 1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilato levante siajn manojn'', ĉ. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Vokante la Apostlo Mateo'' ĉ. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], [[Vieno]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble|''La martireco de Sankta Petro'', ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Nekredanta Tomaso'', ĉ. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Kristo en gloro kun sanktuloj'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo]], [[Madrido]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris]] enmetas la kapo de [[Ciro la 2-a|Ciro]] en haŭtsakon de sango'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro]], [[Parizo]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''La morto de Sofonisba'' ĉ. 1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|'Patrino konfidanta siajn filojn al Kristo'' ĉ. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''La Bankedo de la riĉa glutulo'' ĉ. 1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Romo Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato kaj Diogeno'' ĉ. 1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj]], [[Romo]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''La savigo de Sankta Petro el la malliberejo'', ĉ. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Santa Georgo surĉevale'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Johano la Baptisto portante la ruĝan tabardo de la Ordeno de Sankta Johano'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Sankta Veroniko kun vualo'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Santa Paŭlo la Hermito'', ĉ. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''Sankta Johano la Baptistp predikanta'', ĉ. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', ĉ. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', ĉ. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Sebastiano'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]], [[Roterdamo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] a9y3q1ia87s3p3tcjv64dprbeoxu9xy 9416892 9416882 2026-06-29T11:51:34Z Sj1mor 12103 9416892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], La Valeto]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto|La Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto|La Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Stilo == Mattia Preti estas unu el la plej elstaraj pentristoj de la itala Seicento. Lia verko reflektas diversajn influojn kaj fazojn kaj estas precipe influita de lia instruisto [[Guercino]],<ref name=":0">{{DBI|Autor=Rosanna De Gennaro|ID=preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico)|Lemma=Preti, Mattia, detto il Cavalier Calabrese|Band=85|SeiteVon=|SeiteBis=|Kommentar=}}''[https://www.treccani.it/enciclopedia/preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico) Preti, Mattia, la Cavalier Calabrese].'' En: Raffaele Romanelli (red.): ''Dizionario Biografico degli Italiani'' (DBI). Volumo 85 </ref> [[Domenichino]] kaj [[Giovanni Lanfranco|Lanfranco]], same kiel la tenebrosa pentraĵo de la Karavagistoj - kiu estis, ĉiukaze, forma por la tuta napola kaj suditala baroka pentraĵo. Esploro pri lia kunlaboro kun lia longe forgesita frato Gregorio Preti estas ankoraŭ en siaj fruaj stadioj, kvankam Gregorio verŝajne ludis signifan rolon en sia frua periodo kaj en Romo (ĝis 1653).<ref>Christophe Castandet: ''Gregorio Preti, calabrese (1603-1672) – un problema aperto'' , 5a de novembro 2004 (Resumo de la ekspozicia katalogo de la sama nomo de R. Vodret & G. Leone), rete ĉe ''La Tribune de l'Art'' ( france ; alirita la 4an de marto 2019)</ref> Roberto Longhi (1913, 1916, 1943) kaj Giuliano Briganti (1951) ankaŭ atentigis pri influoj de kelkaj francaj Karavagistoj loĝantaj en Romo, kiel ekzemple Valentin de Boulogne, Nicolas Tournier kaj Nicolas Régnier.<ref name=":0" /> Tio evidentiĝas en tuta serio da pentraĵoj kun temoj kiel ''muzikistoj'' (aŭ tiel nomataj ''koncertoj'', ekz. en Madrido, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza]]; privata kolekto, Napolo; [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo) aŭ ''hazardludantoj'' (ekz &nbsp;. ''Gioco di dama'', Oksfordo, [[Muzeo Ashmolean]]).<ref name=":0" /> Li ankaŭ kreis imagajn portretojn de filozofoj (ekz. &nbsp;[[Homero]] ''en'' la [[Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio]]) kaj scenojn el la [[Evangelio|Evangelioj]] kaj la [[Malnova Testamento]].<ref name=":0" /> Tipa por la stilo de Preti estas "heroa" kaj drama naturalismo kun plene skulptitaj figuroj kaj fortaj lumo- kaj ombro-efektoj.<ref name=":0" /> Ĉe virinaj kaj junaj figuroj, ofte rimarkeblas aparte pala, eĉ palega, haŭtkoloro.<ref><bdi>Eĉ konsiderante la nuntempan belecidealon de blanka haŭto.</bdi></ref> Lia napola periodo estas konsiderata aparte fruktodona kaj esprimplena, kaj li penis konsiderindan influon sur pli postajn napolajn pentristojn, de [[Luca Giordano]] ĝis [[Francesco Solimena]], kiu, rilate al Preti, estis nomita " ''Kavaliero Kalabra nobelaro'' " (De Dominici, 1742–1745, 2008, p. 722). La ĉefa kaj majstroverko de Preti estas konsiderata la pentraĵoj en la [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]], la iama preĝejo de la [[Ordeno de Malto]]. Ĉi tie, klara influo de [[Veronese]], sed ankaŭ de [[Pietro da Cortona]], estas evidenta. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Abato Sant'Antonio'' ĉ. 1628, 62 x 62 cm, privata kolekto Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''La koncerto'' ĉ. 1630, [[Muzeo Ermitejo]], [[Sankt-Peterburgo]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homero'' ĉ. 1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio]], [[Venecio]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''La martireco de Sankta Bartolomeo'' ĉ. 1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''La geedziĝo en Kana'' ĉ. 1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilato levante siajn manojn'', ĉ. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Vokante la Apostlo Mateo'' ĉ. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], [[Vieno]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble|''La martireco de Sankta Petro'', ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Nekredanta Tomaso'', ĉ. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Kristo en gloro kun sanktuloj'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo]], [[Madrido]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris]] enmetas la kapo de [[Ciro la 2-a|Ciro]] en haŭtsakon de sango'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro]], [[Parizo]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''La morto de Sofonisba'' ĉ. 1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|'Patrino konfidanta siajn filojn al Kristo'' ĉ. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''La Bankedo de la riĉa glutulo'' ĉ. 1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Romo Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato kaj Diogeno'' ĉ. 1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj]], [[Romo]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''La savigo de Sankta Petro el la malliberejo'', ĉ. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Santa Georgo surĉevale'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Johano la Baptisto portante la ruĝan tabardo de la Ordeno de Sankta Johano'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Sankta Veroniko kun vualo'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Santa Paŭlo la Hermito'', ĉ. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''Sankta Johano la Baptistp predikanta'', ĉ. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', ĉ. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', ĉ. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Sebastiano'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]], [[Roterdamo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] kkncc9smex5kyffnh65g5uz3p995771 9416893 9416892 2026-06-29T11:52:11Z Sj1mor 12103 9416893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], [[La-Valeto]].]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Stilo == Mattia Preti estas unu el la plej elstaraj pentristoj de la itala Seicento. Lia verko reflektas diversajn influojn kaj fazojn kaj estas precipe influita de lia instruisto [[Guercino]],<ref name=":0">{{DBI|Autor=Rosanna De Gennaro|ID=preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico)|Lemma=Preti, Mattia, detto il Cavalier Calabrese|Band=85|SeiteVon=|SeiteBis=|Kommentar=}}''[https://www.treccani.it/enciclopedia/preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico) Preti, Mattia, la Cavalier Calabrese].'' En: Raffaele Romanelli (red.): ''Dizionario Biografico degli Italiani'' (DBI). Volumo 85 </ref> [[Domenichino]] kaj [[Giovanni Lanfranco|Lanfranco]], same kiel la tenebrosa pentraĵo de la Karavagistoj - kiu estis, ĉiukaze, forma por la tuta napola kaj suditala baroka pentraĵo. Esploro pri lia kunlaboro kun lia longe forgesita frato Gregorio Preti estas ankoraŭ en siaj fruaj stadioj, kvankam Gregorio verŝajne ludis signifan rolon en sia frua periodo kaj en Romo (ĝis 1653).<ref>Christophe Castandet: ''Gregorio Preti, calabrese (1603-1672) – un problema aperto'' , 5a de novembro 2004 (Resumo de la ekspozicia katalogo de la sama nomo de R. Vodret & G. Leone), rete ĉe ''La Tribune de l'Art'' ( france ; alirita la 4an de marto 2019)</ref> Roberto Longhi (1913, 1916, 1943) kaj Giuliano Briganti (1951) ankaŭ atentigis pri influoj de kelkaj francaj Karavagistoj loĝantaj en Romo, kiel ekzemple Valentin de Boulogne, Nicolas Tournier kaj Nicolas Régnier.<ref name=":0" /> Tio evidentiĝas en tuta serio da pentraĵoj kun temoj kiel ''muzikistoj'' (aŭ tiel nomataj ''koncertoj'', ekz. en Madrido, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza]]; privata kolekto, Napolo; [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo) aŭ ''hazardludantoj'' (ekz &nbsp;. ''Gioco di dama'', Oksfordo, [[Muzeo Ashmolean]]).<ref name=":0" /> Li ankaŭ kreis imagajn portretojn de filozofoj (ekz. &nbsp;[[Homero]] ''en'' la [[Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio]]) kaj scenojn el la [[Evangelio|Evangelioj]] kaj la [[Malnova Testamento]].<ref name=":0" /> Tipa por la stilo de Preti estas "heroa" kaj drama naturalismo kun plene skulptitaj figuroj kaj fortaj lumo- kaj ombro-efektoj.<ref name=":0" /> Ĉe virinaj kaj junaj figuroj, ofte rimarkeblas aparte pala, eĉ palega, haŭtkoloro.<ref><bdi>Eĉ konsiderante la nuntempan belecidealon de blanka haŭto.</bdi></ref> Lia napola periodo estas konsiderata aparte fruktodona kaj esprimplena, kaj li penis konsiderindan influon sur pli postajn napolajn pentristojn, de [[Luca Giordano]] ĝis [[Francesco Solimena]], kiu, rilate al Preti, estis nomita " ''Kavaliero Kalabra nobelaro'' " (De Dominici, 1742–1745, 2008, p. 722). La ĉefa kaj majstroverko de Preti estas konsiderata la pentraĵoj en la [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]], la iama preĝejo de la [[Ordeno de Malto]]. Ĉi tie, klara influo de [[Veronese]], sed ankaŭ de [[Pietro da Cortona]], estas evidenta. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Abato Sant'Antonio'' ĉ. 1628, 62 x 62 cm, privata kolekto Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''La koncerto'' ĉ. 1630, [[Muzeo Ermitejo]], [[Sankt-Peterburgo]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homero'' ĉ. 1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio]], [[Venecio]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''La martireco de Sankta Bartolomeo'' ĉ. 1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''La geedziĝo en Kana'' ĉ. 1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilato levante siajn manojn'', ĉ. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Vokante la Apostlo Mateo'' ĉ. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], [[Vieno]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble|''La martireco de Sankta Petro'', ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Nekredanta Tomaso'', ĉ. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Kristo en gloro kun sanktuloj'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo]], [[Madrido]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris]] enmetas la kapo de [[Ciro la 2-a|Ciro]] en haŭtsakon de sango'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro]], [[Parizo]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''La morto de Sofonisba'' ĉ. 1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|'Patrino konfidanta siajn filojn al Kristo'' ĉ. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''La Bankedo de la riĉa glutulo'' ĉ. 1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Romo Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato kaj Diogeno'' ĉ. 1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj]], [[Romo]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''La savigo de Sankta Petro el la malliberejo'', ĉ. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Santa Georgo surĉevale'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Johano la Baptisto portante la ruĝan tabardo de la Ordeno de Sankta Johano'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Sankta Veroniko kun vualo'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Santa Paŭlo la Hermito'', ĉ. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''Sankta Johano la Baptistp predikanta'', ĉ. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', ĉ. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', ĉ. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Sebastiano'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]], [[Roterdamo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 0iur32w0ktt9y45q0u9cmxzcl6lj55l 9416895 9416893 2026-06-29T11:56:01Z Sj1mor 12103 9416895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], [[La-Valeto]].]] [[Dosiero:Mattia preti.jpg|eta|Gravuraĵo de lia portreto.]] [[Dosiero:Preti mattia autoritratto.jpg|eta|Detalo de la pentraĵo Prediko de Sankta Johano la Baptisto kun memportreto de la artisto Mattia Preti. Preĝejo de San Domenico en Taverna (Kalabrio) en Italio, naskiĝloko de Preti.]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>[[Giovanni Bonello|Bonello, Giovanni]] (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Stilo == Mattia Preti estas unu el la plej elstaraj pentristoj de la itala Seicento. Lia verko reflektas diversajn influojn kaj fazojn kaj estas precipe influita de lia instruisto [[Guercino]],<ref name=":0">{{DBI|Autor=Rosanna De Gennaro|ID=preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico)|Lemma=Preti, Mattia, detto il Cavalier Calabrese|Band=85|SeiteVon=|SeiteBis=|Kommentar=}}''[https://www.treccani.it/enciclopedia/preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico) Preti, Mattia, la Cavalier Calabrese].'' En: Raffaele Romanelli (red.): ''Dizionario Biografico degli Italiani'' (DBI). Volumo 85 </ref> [[Domenichino]] kaj [[Giovanni Lanfranco|Lanfranco]], same kiel la tenebrosa pentraĵo de la Karavagistoj - kiu estis, ĉiukaze, forma por la tuta napola kaj suditala baroka pentraĵo. Esploro pri lia kunlaboro kun lia longe forgesita frato Gregorio Preti estas ankoraŭ en siaj fruaj stadioj, kvankam Gregorio verŝajne ludis signifan rolon en sia frua periodo kaj en Romo (ĝis 1653).<ref>Christophe Castandet: ''Gregorio Preti, calabrese (1603-1672) – un problema aperto'' , 5a de novembro 2004 (Resumo de la ekspozicia katalogo de la sama nomo de R. Vodret & G. Leone), rete ĉe ''La Tribune de l'Art'' ( france ; alirita la 4an de marto 2019)</ref> Roberto Longhi (1913, 1916, 1943) kaj Giuliano Briganti (1951) ankaŭ atentigis pri influoj de kelkaj francaj Karavagistoj loĝantaj en Romo, kiel ekzemple Valentin de Boulogne, Nicolas Tournier kaj Nicolas Régnier.<ref name=":0" /> Tio evidentiĝas en tuta serio da pentraĵoj kun temoj kiel ''muzikistoj'' (aŭ tiel nomataj ''koncertoj'', ekz. en Madrido, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza]]; privata kolekto, Napolo; [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo) aŭ ''hazardludantoj'' (ekz &nbsp;. ''Gioco di dama'', Oksfordo, [[Muzeo Ashmolean]]).<ref name=":0" /> Li ankaŭ kreis imagajn portretojn de filozofoj (ekz. &nbsp;[[Homero]] ''en'' la [[Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio]]) kaj scenojn el la [[Evangelio|Evangelioj]] kaj la [[Malnova Testamento]].<ref name=":0" /> Tipa por la stilo de Preti estas "heroa" kaj drama naturalismo kun plene skulptitaj figuroj kaj fortaj lumo- kaj ombro-efektoj.<ref name=":0" /> Ĉe virinaj kaj junaj figuroj, ofte rimarkeblas aparte pala, eĉ palega, haŭtkoloro.<ref><bdi>Eĉ konsiderante la nuntempan belecidealon de blanka haŭto.</bdi></ref> Lia napola periodo estas konsiderata aparte fruktodona kaj esprimplena, kaj li penis konsiderindan influon sur pli postajn napolajn pentristojn, de [[Luca Giordano]] ĝis [[Francesco Solimena]], kiu, rilate al Preti, estis nomita " ''Kavaliero Kalabra nobelaro'' " (De Dominici, 1742–1745, 2008, p. 722). La ĉefa kaj majstroverko de Preti estas konsiderata la pentraĵoj en la [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]], la iama preĝejo de la [[Ordeno de Malto]]. Ĉi tie, klara influo de [[Veronese]], sed ankaŭ de [[Pietro da Cortona]], estas evidenta. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Abato Sant'Antonio'' ĉ. 1628, 62 x 62 cm, privata kolekto Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''La koncerto'' ĉ. 1630, [[Muzeo Ermitejo]], [[Sankt-Peterburgo]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homero'' ĉ. 1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio]], [[Venecio]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''La martireco de Sankta Bartolomeo'' ĉ. 1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''La geedziĝo en Kana'' ĉ. 1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilato levante siajn manojn'', ĉ. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Vokante la Apostlo Mateo'' ĉ. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], [[Vieno]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble|''La martireco de Sankta Petro'', ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Nekredanta Tomaso'', ĉ. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Kristo en gloro kun sanktuloj'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo]], [[Madrido]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris]] enmetas la kapo de [[Ciro la 2-a|Ciro]] en haŭtsakon de sango'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro]], [[Parizo]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''La morto de Sofonisba'' ĉ. 1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|'Patrino konfidanta siajn filojn al Kristo'' ĉ. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''La Bankedo de la riĉa glutulo'' ĉ. 1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Romo Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato kaj Diogeno'' ĉ. 1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj]], [[Romo]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''La savigo de Sankta Petro el la malliberejo'', ĉ. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Santa Georgo surĉevale'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Johano la Baptisto portante la ruĝan tabardo de la Ordeno de Sankta Johano'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Sankta Veroniko kun vualo'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Santa Paŭlo la Hermito'', ĉ. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''Sankta Johano la Baptistp predikanta'', ĉ. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', ĉ. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', ĉ. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Sebastiano'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]], [[Roterdamo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 7zb1gxcdikje9l61n050y9i4mfycqyf 9416896 9416895 2026-06-29T11:56:40Z Sj1mor 12103 9416896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, inter 1695 kaj 1697,<br> oleo sur tolo}} '''Mattia PRETI''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1613 en [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Kalabrio]] – mortis la 3-an de januaro 1699 en [[La-Valeto]], [[Malto]]) estis itala [[Baroko|baroka]] artisto, kiu laboris en [[Italio]] kaj [[Malto]]. Li estis nomumita membro de la [[Ordeno de Sankta Johano]]. [[Dosiero:Georg_(Heiliger)_von_Mattia_Preti.JPG|maldekstra|eta|''Sankta Georgo sur ĉevalo'', [[Kunkatedralo de Sankta Johano]], [[La-Valeto]].]] [[Dosiero:Mattia preti.jpg|eta|Gravuraĵo de lia portreto.]] [[Dosiero:Preti mattia autoritratto.jpg|eta|Detalo de la pentraĵo Prediko de Sankta Johano la Baptisto kun memportreto de la artisto Mattia Preti. Preĝejo de San Domenico en Taverna (Kalabrio) en Italio, naskiĝloko de Preti.]] Fariĝinte Kavaliro de Graco en la [[Suverena Ordeno de Malto|Ordeno de Sankta Johano]], li vizitis la ĉefsidejon de la ordeno en [[Malto]] en 1659 kaj pasigis tie la plejparton de la cetero de sia vivo. Preti transformis la internon de [[Kunkatedralo de Sankta Johano|la Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]] per grandega serio de pentraĵoj pri la vivo kaj martireco de [[Johano la Baptisto|Sankta Johano la Baptisto]] (1661–1666). En Malto oni ankaŭ povas trovi multajn pentraĵojn de Preti en privataj kolektoj kaj en paroĥaj preĝejoj. Lia kreskanta reputacio kondukis al plivastigita rondo de mecenatoj, kaj li ricevis komisiojn el la tuta Eŭropo.<ref>Bonello, Giovanni (2000). [http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434 Art in Malta – Discoveries and Recoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828150940/http://www.patrimonju.org/content.aspx?id=119835&subId=114434|date=2016-08-28}}. Fondazzjoni Patrimonju Malti. p. 69-102. {{ISBN|99909-959-7-4}}. {{ISBN|99909-959-8-2}}.</ref><ref>Alessandro Cosma. [http://actual-art.org/files/sb/06/Cosma.pdf Paintings for the Knights of Malta. Mattia Preti and the Celebration of Martyrdom]. Actual Problems of Theory and History of Art: Collection of articles. Vol. 6. Eds: Anna V. Zakharova, Svetlana V. Maltseva, Ekaterina Yu. Stanyukovich-Denisova. St. Petersburg, NP-Print Publ., 2016, pp. 468–473. ISSN 2312-2129.</ref> Dum en Malto, Preti posedis sklavon, kiu modelis por liaj pentraĵoj. <ref name="lanfranco20072">{{cite journal|last1=Lanfranco|first1=Guido|title=Xogħol tal-Iskjavi fost il-Maltin|journal=Programm Tal-Festa|date=2007|url=http://www.kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|publisher=Għaqda Mużikali San Leonardu|location=[[Kirkop]]|language=mt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415104337/http://kappellimaltin.com/XogholTasSkjaviFostIlMaltin.pdf|archive-date=15 April 2016}}</ref> Preti havis longan karieron kun konsiderinda arta verkaro. Liaj pentraĵoj, reprezentaj de la malfrua baroka stilo, estas konservataj de multaj grandaj muzeoj, inkluzive de gravaj kolektoj en [[Napolo]], [[La-Valeto]], [[Palermo]], kaj en lia hejmurbo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna, Kalabrio]]. == Stilo == Mattia Preti estas unu el la plej elstaraj pentristoj de la itala Seicento. Lia verko reflektas diversajn influojn kaj fazojn kaj estas precipe influita de lia instruisto [[Guercino]],<ref name=":0">''[https://www.treccani.it/enciclopedia/preti-mattia-detto-il-cavalier-calabrese_(Dizionario-Biografico) Preti, Mattia, la Cavalier Calabrese].'' En: Raffaele Romanelli (red.): ''Dizionario Biografico degli Italiani'' (DBI). Volumo 85 </ref> [[Domenichino]] kaj [[Giovanni Lanfranco|Lanfranco]], same kiel la tenebrosa pentraĵo de la Karavagistoj - kiu estis, ĉiukaze, forma por la tuta napola kaj suditala baroka pentraĵo. Esploro pri lia kunlaboro kun lia longe forgesita frato Gregorio Preti estas ankoraŭ en siaj fruaj stadioj, kvankam Gregorio verŝajne ludis signifan rolon en sia frua periodo kaj en Romo (ĝis 1653).<ref>Christophe Castandet: ''Gregorio Preti, calabrese (1603-1672) – un problema aperto'' , 5a de novembro 2004 (Resumo de la ekspozicia katalogo de la sama nomo de R. Vodret & G. Leone), rete ĉe ''La Tribune de l'Art'' ( france ; alirita la 4an de marto 2019)</ref> Roberto Longhi (1913, 1916, 1943) kaj Giuliano Briganti (1951) ankaŭ atentigis pri influoj de kelkaj francaj Karavagistoj loĝantaj en Romo, kiel ekzemple Valentin de Boulogne, Nicolas Tournier kaj Nicolas Régnier.<ref name=":0" /> Tio evidentiĝas en tuta serio da pentraĵoj kun temoj kiel ''muzikistoj'' (aŭ tiel nomataj ''koncertoj'', ekz. en Madrido, [[Muzeo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza]]; privata kolekto, Napolo; [[Muzeo Ermitejo]], Sankt-Peterburgo) aŭ ''hazardludantoj'' (ekz &nbsp;. ''Gioco di dama'', Oksfordo, [[Muzeo Ashmolean]]).<ref name=":0" /> Li ankaŭ kreis imagajn portretojn de filozofoj (ekz. &nbsp;[[Homero]] ''en'' la [[Gallerie dell'Accademia]], [[Venecio]]) kaj scenojn el la [[Evangelio|Evangelioj]] kaj la [[Malnova Testamento]].<ref name=":0" /> Tipa por la stilo de Preti estas "heroa" kaj drama naturalismo kun plene skulptitaj figuroj kaj fortaj lumo- kaj ombro-efektoj.<ref name=":0" /> Ĉe virinaj kaj junaj figuroj, ofte rimarkeblas aparte pala, eĉ palega, haŭtkoloro.<ref><bdi>Eĉ konsiderante la nuntempan belecidealon de blanka haŭto.</bdi></ref> Lia napola periodo estas konsiderata aparte fruktodona kaj esprimplena, kaj li penis konsiderindan influon sur pli postajn napolajn pentristojn, de [[Luca Giordano]] ĝis [[Francesco Solimena]], kiu, rilate al Preti, estis nomita " ''Kavaliero Kalabra nobelaro'' " (De Dominici, 1742–1745, 2008, p. 722). La ĉefa kaj majstroverko de Preti estas konsiderata la pentraĵoj en la [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] en [[La-Valeto]], la iama preĝejo de la [[Ordeno de Malto]]. Ĉi tie, klara influo de [[Veronese]], sed ankaŭ de [[Pietro da Cortona]], estas evidenta. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Preti_-_sant'antonio_abate.jpg|''Abato Sant'Antonio'' ĉ. 1628, 62 x 62 cm, privata kolekto Dosiero:Mattia_Preti_-_Concert_-_WGA18386.jpg|''La koncerto'' ĉ. 1630, [[Muzeo Ermitejo]], [[Sankt-Peterburgo]] Dosiero:Accademia_-_Homer_by_Mattia_Preti.jpg|''Homero'' ĉ. 1635, 102 x 81 cm, [[Galerio de la Akademio de Venecio]], [[Venecio]] Dosiero:The_Martyrdom_of_St._Bartholomew.jpg|''La martireco de Sankta Bartolomeo'' ĉ. 1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral Dosiero:Preti,_Mattia_-_Wedding_at_Cana_-_c._1655.jpg|''La geedziĝo en Kana'' ĉ. 1655-1660, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], [[Londono]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/mattia-preti-the-marriage-at-cana|title=The Marriage at Cana|website=The National Gallery|language=en|access-date=2019-11-26}}</ref> Dosiero:Mattia_Preti,_Pilato_si_lava_le_mani,_The_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg|''Pilato levante siajn manojn'', ĉ. 1663, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]] Dosiero:Mattia_Preti_002.jpg|''Vokante la Apostlo Mateo'' ĉ. 1630-1640, 104 x 164 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], [[Vieno]] Dosiero:Crocifissione_di_Pietro_-_Mattia_Preti.jpg|alternative=The Martyrdom of Saint Peter, ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble|''La martireco de Sankta Petro'', ĉ. 1630-1650, Museum of Grenoble Dosiero:Mattia_Preti_003.jpg|''Nekredanta Tomaso'', ĉ. 1656-1660, 187 x 145 cm, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]] Dosiero:Cristo_en_gloria_con_santos_(Mattia_Preti).jpg|''Kristo en gloro kun sanktuloj'', 1660-1661, [[Prado-Muzeo]], [[Madrido]] Dosiero:Mattia_Preti,_Tomiri_immerge_la_testa_di_Ciro_in_un_otre_di_sangue,_Louvre.jpg|''[[Tomiris]] enmetas la kapo de [[Ciro la 2-a|Ciro]] en haŭtsakon de sango'', 1685-89, 174 x 213, [[Luvro]], [[Parizo]] Dosiero:La_Mort_de_Sophonisbe_-_Mattia_Preti.jpg|''La morto de Sofonisba'' ĉ. 1660-1670, 198 x 174 cm, [[Muzeo de Belartoj de Liono]] Dosiero:4DPict.jpg|''The Vanity'', 1650-1651, 93,5 x 65 cm, [[Uffizi]], [[Florenco]] Dosiero:Mattia_Preti_004.jpg|'Patrino konfidanta siajn filojn al Kristo'' ĉ. 1635-36, 143 x 193 cm, [[Pinakoteko de Brera]], [[Milano]] Dosiero:La_cena_del_ricco_Epulone_-_M._Preti.jpg|''La Bankedo de la riĉa glutulo'' ĉ. 1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Romo Dosiero:Mattia_Preti_-_Diogenes_and_Plato_-_Google_Art_Project.jpg|''Plato kaj Diogeno'' ĉ. 1688, 101 x 151 cm, [[Kapitolaj Muzeoj]], [[Romo]] Dosiero:Matti_Preti,_Liberazione_di_San_Pietro,_Dresda,_Gemäldegalerie_Alte_Meister.jpg|''La savigo de Sankta Petro el la malliberejo'', ĉ. 1650, 205 x 226 cm, [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresdeno]] Dosiero:Mattia_Preti_-_St._George_on_Horseback_-_WGA18397.jpg|''Santa Georgo surĉevale'' 1658, 275 x 207 cm, [[Kunkatedralo de Sankta Johano]] Dosiero:St_John_the_Baptist_Wearing_the_Red_Tabard_of_the_Order_of_St_John_-_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Johano la Baptisto portante la ruĝan tabardo de la Ordeno de Sankta Johano'' 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta Dosiero:Saint_Veronica_with_the_Veil_LACMA_M.84.20_(1_of_2).jpg|''Sankta Veroniko kun vualo'', 1655-1660, 100 x 74 cm, [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Saint_Paul_the_Hermit_-_1969.109_-_Cleveland_Museum_of_Art.tiff|''Santa Paŭlo la Hermito'', ĉ. 1662-1664, 103 x 76 cm, [[Klevlanda Muzeo de Arto]] Dosiero:Mattia_Preti_-_San_Giovanni_Battista_Predicazione.jpg|''Sankta Johano la Baptistp predikanta'', ĉ. 1665, [[Belarta Muzearo de San-Francisko]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Adorazione_dei_pastori,_Walker_Art_Gallery,_Liverpool.jpg|''Adoration of the shepherds'', ĉ. 1678, [[Walker Art Gallery]], [[Liverpool]] Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Mattia_Preti.jpg|''Judith and Holofernes'', ĉ. 1653-1654, 186 x 143 cm, [[Muzeo Kapodimonte]], [[Napolo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Baldassarre's_Feast_-_WGA18380.jpg|''Baldassarre's Feast'', 1653-1659, 202 x 297 cm, [[Muzeo Kapodimonte|Museo di Capodimonte]] Dosiero:I_quattro_evangelisti_-_Mattia_Preti.jpg|''The four Evangelists'', 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, [[Palermo]] Dosiero:Cristo_e_l'adultera_-_Mattia_Preti.jpg|''Christ and the adulteress'', 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis Dosiero:Basilica_di_Sant'Andrea_della_Valle_23.jpg|''Martyrdom of Saint Andrew'', 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, [[Romo]] Dosiero:Preti-figliuolProdigo.jpg|''Return of the Prodigal Son'', 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples Dosiero:Mattia_Preti_007.jpg|''Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy'', 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome Dosiero:St_Sebastian_c1660_Mattia_Preti.jpg|''Sankta Sebastiano'', 1660, 240 x 169 cm, [[Muzeo Kapodimonte]] Dosiero:Preti_Adoration_of_the_Shepherds.jpg|''Adoration of the Shepherds'', 1645, 148 x 197 cm, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]] Dosiero:Martirio_di_santa_Caterina_-_M._Preti.jpg|''Martyrdom of Saint Catherine'', 1659, 365 x 267 cm, Church of St Catherine of Italy, Valletta, [[Malto]] Dosiero:Mattia_Preti,_Belisario_riceve_l'_elemosina,_Museo_Boijmans_Van_Beuningen,_Rotterdam.jpg|''Belisarius receiving alms'', 1665-1669, 152 x 198 cm, [[Muzeo Boijmans van Beuningen]], [[Roterdamo]] Dosiero:Mattia_Preti_-_Christ_and_the_Woman_Taken_in_Adultery_-_113-2017_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|''Christ and the Woman Taken in Adultery,'' 1640s, 143.8 × 191.8 cm, Saint Louis Art Museum<ref>{{Cite web|title=Christ and the Woman Taken in Adultery|url=https://www.slam.org/collection/objects/61812/|access-date=2025-10-31|website=Saint Louis Art Museum|language=en-US}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * ''[https://museumandgallery.org/mattia-preti-christ-seats-the-child-in-the-midst-of-the-disciples/ Kristo sidigas la infanon meze de la disĉiploj]'', ĉ. 1680-85. Museum & Gallery, Inc. Greenville, SC {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Preti, Mattia}} [[Kategorio:Italaj barokaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj pentristoj de la 17-a jarcento]] 2okiqugraben61djg27gy2u18m5smin 0 948425 9416869 2026-06-29T11:20:54Z ~2026-37188-48 259512 nova paĝo 9416869 wikitext text/x-wiki {{Infotabelo vinfarma regiono | nomo = Vitikulturo en Marko | bildo = | regiono = [[Marko (regiono)|Marko]], [[Italio]] | areo = 15 500 ha | produktado = 800 000 hl/jare | variantoj = [[Verdicchio]], [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]], [[Sangiovese]], [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] | nomoj = 5 [[DOCG]], 15 [[DOC]], 1 [[IGT]] }} La '''vitikulturo en Marko''' estas la aro de agadoj pri kultivado de vinberoj kaj produktado de vino en la [[Marko (regiono)|regiono Marko]] ([[Meza Italio]]).<ref name="Quattrocalici_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/marche/ |titolo=Il Vino nelle Marche |dato=2026-04-24 |verko=Quattrocalici |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La regiono etendiĝas de la [[Apeninaj Montoj|Apeninaro]] ĝis la [[Adria Maro]], kun teritorio plejparte montetara (ĉirkaŭ 70 %) kaj parte monta (ĉirkaŭ 30 %); la ebenaĵoj estas limigitaj al mallarĝaj bordaj strioj kaj rivervaloj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La vinberkultiva surfaco atingas ĉirkaŭ 15 500 hektarojn, disigitajn en 5 % en montaro, 85 % en montetaro kaj 10 % en ebenaĵo.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> == Historio == La plej antikvaj pruvoj pri vitikulturo sur la marĥa teritorio devenas el la arkeologiaj trovoj de Villa Clara apud [[Matelica]]: en 1998 oni malkovris vinberaj semoj ene de vinuja vazo en la tombo de militisto. Laŭ [[karbono-14|karbon-14]] analizo, tiuj semoj devenas el la 8-a jarcento a.K., pruvo pri vinberkultivado de la unuaj pikena-samnitaj triboj en la loko.<ref name="Impeto_Origini">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/marche |titolo=Marche – La storia e le origini del vino |verko=Impeto diVino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Tiu trovita materialo situas la vitikulturekon en la regiono ĉirkaŭ kvar jarcentojn antaŭ la alveno de la doraj-sirakuzaj koloniigintoj, kiuj fondis la urbon Ankòn ([[Ankono]]).<ref name="Impeto_Origini" /> En romia epoko la regiono estis konata pro sia vinoaj produktoj, kutime nomataj ''vino pikena''.<ref name="Mazzoni_Vitigni">{{citaĵo el la reto |url=https://www.albertomazzoni.it/i-vitigni-marchigiani/ |titolo=I vitigni marchigiani |persona nomo=Mazzoni |familia nomo=Alberto |verko=albertomazzoni.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La naturisto [[Plinio Plenaĝa]] menciis la vinojn el tiu ĉi zono kiel ''generozaj''.<ref name="OriginalItalia_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.originalitalia.it/magazine/le-marche-vinicole-tra-montagna-e-mare/ |titolo=Le Marche vinicole tra montagna e mare |dato=2022-11-21 |verko=OriginalItalia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La marĥa botanikisto [[Andrea Bacci]] publikigis en 1596 ''De naturali vinorum historia'', la unuan sisteman priskribajn de la regionaj vinoj, nomante produktadteritorijojn kiel Pikeno, Fermo, Offida, Macerata, Osimo, Recanati, Ankono, Senigallia kaj Fano, kaj variantojn kiel Vernaccia, Greco, Lacrima, Malvasia kaj Moscatello.<ref name="CorrEcon_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.corrieredelleconomia.it/2020/08/31/la-viticoltura-nelle-marche-un-connubio-antico/ |titolo=La viticoltura nelle Marche: un connubio antico |dato=2020-08-31 |verko=Corriere dell'Economia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En la 19-a jarcento la regiono havis ĉirkaŭ 170 000 hektarojn da vinbejkultivita tero.<ref name="CorrEcon_Marche" /> Ekde 1863, la disvastiĝo de la [[filoksero]] kaj aliaj fungaj malsanoj ([[oidio]], [[falsa meldeo]]) drame reduktis la vinbersurfacon, kiu falis al ĉirkaŭ 60 000 hektaroj en 1913.<ref name="CorrEcon_Marche" /> La unua vitikultura kaj enologia lernejo de la regiono estis fondita en [[Askolo Pikeno]] en 1863; inter 1878 kaj 1879 similaj ambulantaj katedroj aperis ankaŭ en la provincoj de Ankono, Macerata kaj Pesaro.<ref name="Vinoestoria_1800">{{citaĵo el la reto |url=https://vinoestoria.wordpress.com/2013/12/23/nelle-marche-del-1800-radici-e-vincoli-storie-di-territori-e-vitigni-di-giulio-masato-2/ |titolo=Nelle Marche del 1800. Radici e vincoli, storie di territori e vitigni |dato=2013-12-23 |verko=vinoestoria.wordpress.com |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Post la Dua Mondmilito komenciĝis replantado de kvalitaj vinberoj en la montetaraj zonoj de Jesi, Cupramontana kaj la Colli Piceni.<ref name="Assovini_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/marche |titolo=Marche |verko=Assovini |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La unuaj [[DOC]]-oj de la regiono estis rekonebitaj ekde 1968.<ref name="Assovini_Marche" /> En la 1970-aj jaroj la ampelografia bazo draste malpliiĝis dum la rapidega renovigo de vinbejoj, kiam multaj lokaj variantoj cedis lokon al [[Sangiovese]], [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]], [[Verdicchio]], [[Trebbiano toscano]] kaj [[Biancame]].<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> En la 1980-aj jaroj produktantoj kaj la regiona administrado dediĉis sin al indiĝenaj variantoj por diferencigi sin sur la nacia kaj internacia merkato.<ref name="Impeto_Origini" /> Ekde la fino de la 1990-aj jaroj preskaŭ forgesitaj variantoj kiel [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] kaj [[Passerina]] estis resuscitaj en novaj produktadregulamentoj.<ref name="CorrEcon_Marche" /> == Vinoproduktadaj zonoj == Marko estas konvene dividita en kvar ĉefajn vitikulturekajn areojn.<ref name="OriginalItalia_Zonoj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.originalitalia.it/magazine/le-marche-vinicole-tra-montagna-e-mare/ |titolo=Le Marche vinicole tra montagna e mare |dato=2022-11-21 |verko=OriginalItalia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Pesaresi (Pesaroj Montetoj) La norda zono, kiu inkluzivas komunumojn de la provinco de [[Pesaro kaj Urbino]], estas influe de la vitikultura tradicio de [[Emilio-Romagna]]. La plej kultivata varianto estas [[Sangiovese]]; en la malsupra kaj meza valo de la rivero [[Metaŭro]] oni produktas la [[Bianchello del Metauro]] DOC el la varianto [[Biancame]].<ref name="OriginalItalia_Zonoj" /> ; Zono de Conero kaj Castelli di Jesi La [[Promontoro de Conero|Conero promontoro]] funkcias kiel geografia kaj vinifera divida linio inter la norda kaj suda parto de la regiono.<ref name="Impeto_Origini" /> Okcidente de [[Ankono]], en komunumoj de la ankona provinco kaj parte en la macerata provinco, etendiĝas la zono de Castelli di Jesi, dediĉita al la blanka [[Verdicchio]]. La interna zono de [[Matelica]], en valo de la [[Macerata (provinco)|Macerata provinco]] je pli alta altitudo, ankaŭ produktas [[Verdicchio]] kun profilo malsama al tiu de Jesi.<ref name="Svinando_Zonoj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.svinando.com/blog/conoscere-il-vino-vini-marchigiani |titolo=Vini delle Marche: vitigni e zone di produzione |dato=2024-04-18 |verko=Svinando |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Maceratesi kaj Serrapetrona En la provinco de Macerata oni produktas blankajn vinojn el la indiĝena varianto [[Maceratino]] sub la DOC Colli Maceratesi. En la komunumo de [[Serrapetrona]] produktiĝas la [[Vernaccia di Serrapetrona]] DOCG, ŝaŭmvino ruĝa el [[Vernaccia Nera]] per pluraj sinsekvaj fermentadoj.<ref name="Svinando_Zonoj" /><ref name="ViviIlVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/guida-ai-vini-delle-marche/ |titolo=Guida ai vini delle Marche: denominazioni, vitigni e territorio |dato=2026-02-28 |verko=Viviilvino.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Ascolani kaj Pikeno La suda parto, en la provincoj de [[Fermo]] kaj [[Askolo Pikeno]], estas dominata de ruĝaj vinoj el [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]] kaj [[Sangiovese]] ([[Rosso Piceno]] DOC) kaj de blankaj indiĝenaj [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] kaj [[Passerina]], kiuj havas sian plej reprezentan denominacion en la [[Offida]] DOCG.<ref name="ViviIlVino" /> == Klimato == La klimato de Marko varias laŭ altitudo kaj distanco de la maro. La borda strio havas [[mediteranea klimato|mediteraneajn]] karakterizaĵojn, kun varmaj kaj sekaj someroj kaj mildaj vintroj; la interno akiras pli [[kontinenta klimato|kontinentajn]] trajtojn, kun pli grandaj termikaj amplitudoj kaj pli granda risko de printempaj frostoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La ĉeesto de la Apeninaro okcidente, de la Adria Maro oriente kaj de la riveroj Metaŭro, Potenza, Tronto kaj Nera kreas diversecon de mikroklimato, kiu permesas la kultivon de blankaj kaj ruĝaj vinberoj.<ref name="WineSearcher_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.wine-searcher.com/regions-marche |titolo=Marche – Italian Wine Region |dato=2025-03-07 |verko=Wine-Searcher |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La meza jarjara pluvkvanto en la zono Rosso Piceno DOC estas ĉirkaŭ 800 mm, koncentritaj ĉefe dum la vintraj monatoj.<ref name="WineSearcher_Piceno">{{citaĵo el la reto |url=https://www.wine-searcher.com/regions-rosso+piceno |titolo=Rosso Piceno, Marche – Italy Wine Region |dato=2020-10-30 |verko=Wine-Searcher |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> == Grundo == La grundoj de Marko estas predomine argilaj kaj kalcidaj, kun aflorigoj de margo kaj sablo laŭ la zono.<ref name="WineSearcher_Marche" /> En la montetoj de Castelli di Jesi dokumentiĝas sedimentaj formacioj el la [[mioceno]] —inter 23 kaj 5 milionoj da jaroj aĝaj— kun argil-kalkaj grundoj riĉaj je fero kaj magnezio en pli altaj zonaj kaj aluviaj, ĉefe kalcidaj grundoj en la malaltaj areoj.<ref name="Apronandsneakers_IMT">{{citaĵo el la reto |url=https://www.apronandsneakers.com/2023/10/spotlight-on-16-magnificent-wine.html |titolo=Spotlight on the 16 Magnificent Wine Denominations of the Italian Region of Marche |dato=2023-10-30 |verko=Apron and Sneakers |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En la zono de Rosso Piceno dominas argile grundoj, kie la dekliva topografio estas necesa por dreni troan humidecon.<ref name="WineSearcher_Piceno" /> La diversa naturo de la grundoj, kombinita kun la fragmentado de la agrikultura proprieto kaj la regiona orografio, historiie kontribuis al la konservado de granda nombro da vinberaj variantoj.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> == Variantoj == Marko havas konsiderindan kolekton de vinberaj variantoj, rezulto de la kombinaĵo de historiaj, sociaj, geografiaj kaj kulturaj faktoroj.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> Fine de la 1960-aj jaroj la regiona ampelografia katalogo enhavis 205 variantojn por vinaj vinberoj; en la agrikultura censo de 1970 jam observiĝis malpliigo tendenco.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> Post la revizio de la produktadregulamentoj, la aktuala regiona registro inkluzivas 41 variantojn taŭgajn por kultivado en la tuta teritorio.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> === Blankaj variantoj === * [[Verdicchio]] – la plej disvastigita indiĝena blanka varianto; bazo de Verdicchio dei Castelli di Jesi kaj Verdicchio di Matelica * [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] – indiĝena varianto resuscitita en la 1990-aj jaroj, ĉefe en la Pikena zono * [[Passerina]] – indiĝena blanka varianto uzata en vinoj de Pikeno kaj Offida * [[Biancame]] – indiĝena varianto, bazo de Bianchello del Metauro * [[Maceratino]] – indiĝena varianto, bazo de Colli Maceratesi DOC * [[Trebbiano toscano]] – delonge kultivita varianto en la regiono * [[Malvasia di Candia]] – ĉeesta kiel komplementa en diversaj miksaĵoj * [[Malvasia bianca lunga]] – antikve kultivita en la regiono === Ruĝaj variantoj === * [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]] – ĉefa ruĝa varianto, bazo de Conero DOCG kaj Rosso Piceno DOC * [[Sangiovese]] – vaste disvastigita varianto tra la tuta regiono * [[Lacrima]] – indiĝena ruĝa varianto ekskluzive el la areo de [[Morro d'Alba]] * [[Vernaccia Nera]] – indiĝena ruĝa varianto, bazo de Vernaccia di Serrapetrona DOCG * [[Aleatico]] – varianto kun antikva kaj vasta distribuo en la regiono == Produktado == === Produktadaj nombroj === La jara vinoproduktado en Marko atingas 800 000 hektolitrojn, el kiuj 36 % estas DOP-vinoj, 19 % IGP-vinoj, 52 % blankaj vinoj kaj 48 % ruĝaj kaj rozéaj vinoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La vinbejoj, kiuj kovras ĉirkaŭ 15 500 hektarojn, estas koncentritaj preskaŭ ekskluzive en montetaj zonoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> Marko estas ankaŭ la itala regiono kun la plej alta procento de ekologie certifikitaj vinbejoj, ĉirkaŭ 53 % de la tuta surfaco.<ref name="Numeridelvino_Bio">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2024/09/i-numeri-della-viticoltura-biologica-in-italia-aggiornamento-2023.html |titolo=I numeri della viticoltura biologica in Italia – aggiornamento 2023 |dato=2024-09-29 |verko=I numeri del vino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> === Denominacioj === Marko havas 5 [[DOCG]], 15 [[DOC]] kaj 1 [[IGT]].<ref name="Quattrocalici_Marche" /> ==== DOCG ==== * [[Castelli di Jesi Verdicchio Riserva]] DOCG – blanka vino el Verdicchio (min. 85 %), en komunumoj de la provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.aismarche.it/denominazioni-DOCG-DOC-e-IGT-dei-vini-marchigiani.cfm |titolo=Le denominazioni di origine dei vini delle Marche |verko=AIS Marche |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Verdicchio di Matelica Riserva]] DOCG – blanka vino, en komunumoj proksimaj al Matelica, en la provincoj de Macerata kaj Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Conero]] DOCG – ruĝa vino el Montepulciano (min. 85 %) kaj Sangiovese (maks. 15 %), en la provinco de Ankono<ref name="Impeto_Denom">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/denominazioni/regione/marche |titolo=Marche – Elenco delle denominazioni |verko=Impeto diVino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Offida]] DOCG – blanka (Pecorino, Passerina) kaj ruĝa (Montepulciano) vinoj, en la provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Vernaccia di Serrapetrona]] DOCG – ruĝa ŝaŭmvino el Vernaccia Nera, en la provinco de Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> ==== DOC (elekto) ==== * [[Bianchello del Metauro]] DOC – provinco de Pesaro-Urbino<ref name="Quattrocalici_Denom">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/marche/denominazioni/ |titolo=Le Denominazioni di Origine delle Marche |dato=2023-11-17 |verko=Quattrocalici |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Colli Pesaresi]] DOC – provinco de Pesaro<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Pergola (vino)|Pergola]] DOC – komunumo Pergola kaj limaj komunumoj<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Lacrima di Morro d'Alba]] DOC – provinco de Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Esino (vino)|Esino]] DOC – provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Verdicchio dei Castelli di Jesi]] DOC – provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="Quattrocalici_Denom" /> * [[Rosso Conero]] DOC – provinco de Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Colli Maceratesi]] DOC – provinco de Macerata kaj komunumo Loreto<ref name="Impeto_Denom" /> * [[San Ginesio (vino)|San Ginesio]] DOC<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[I Terreni di Sanseverino]] DOC – komunumo San Severino Marche<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Verdicchio di Matelica]] DOC – provincoj de Macerata kaj Ankono<ref name="Quattrocalici_Denom" /> * [[Serrapetrona (vino)|Serrapetrona]] DOC – provinco de Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Falerio]] DOC – provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Rosso Piceno]] DOC – provincoj de Ankono, Askolo Pikeno kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Terre di Offida]] DOC – provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> ==== IGT ==== * [[Marche (IGT)|Marche]] IGT – produktata en la tuta regiona teritorio, en variantoj blanka, rozéa kaj ruĝa, ankaŭ kiel frizzante kaj novello<ref name="AIS_Denominacioj" /> === Regula kadro === Eŭrope, la italaj DOC kaj DOCG estas inkluditaj en la kategorion [[Protektita Devena Nomado|DOP]] (Denominazione di Origine Protetta), dum IGT respondas al [[Protektita Geografie Indikado|IGP]], kiel establis la Leĝdekretaron n-ro 61 de 2010, kiu transponis la komununman regularon.<ref name="Decanto_Norme">{{citaĵo el la reto |url=https://decanto.wine/vini-igt-doc-docg-dop-e-igp-facciamo-chiarezza-sulle-differenze/ |titolo=Vini IGT, DOC, DOCG, DOP e IGP. Facciamo chiarezza sulle differenze |dato=2022-02-24 |verko=Decanto.wine |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Kontrolojn pri la respekto de la produktadregulamentoj plenumas certifikadaj organizaĵoj registritaj ĉe la Ministerio de Agrikultura, Nutro kaj Arbaraĵoj (MIPAAF), kiu supervisas pere de la ICQRF (Inspektorato Kontraŭ Fraudo).<ref name="MIPAAF_DM">{{citaĵo el la reto |url=https://www.ciamarche.org/bancadati/vini-dop-e-igp |titolo=Vini DOP e IGP |verko=CIA Marche |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vinberkulturo en Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] 57e7gscp1z0ouurnm1kl7jvp4tloix6 9416870 9416869 2026-06-29T11:21:07Z ~2026-37188-48 259512 fix 9416870 wikitext text/x-wiki La '''vitikulturo en Marko''' estas la aro de agadoj pri kultivado de vinberoj kaj produktado de vino en la [[Marko (regiono)|regiono Marko]] ([[Meza Italio]]).<ref name="Quattrocalici_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/marche/ |titolo=Il Vino nelle Marche |dato=2026-04-24 |verko=Quattrocalici |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La regiono etendiĝas de la [[Apeninaj Montoj|Apeninaro]] ĝis la [[Adria Maro]], kun teritorio plejparte montetara (ĉirkaŭ 70 %) kaj parte monta (ĉirkaŭ 30 %); la ebenaĵoj estas limigitaj al mallarĝaj bordaj strioj kaj rivervaloj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La vinberkultiva surfaco atingas ĉirkaŭ 15 500 hektarojn, disigitajn en 5 % en montaro, 85 % en montetaro kaj 10 % en ebenaĵo.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> == Historio == La plej antikvaj pruvoj pri vitikulturo sur la marĥa teritorio devenas el la arkeologiaj trovoj de Villa Clara apud [[Matelica]]: en 1998 oni malkovris vinberaj semoj ene de vinuja vazo en la tombo de militisto. Laŭ [[karbono-14|karbon-14]] analizo, tiuj semoj devenas el la 8-a jarcento a.K., pruvo pri vinberkultivado de la unuaj pikena-samnitaj triboj en la loko.<ref name="Impeto_Origini">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/marche |titolo=Marche – La storia e le origini del vino |verko=Impeto diVino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Tiu trovita materialo situas la vitikulturekon en la regiono ĉirkaŭ kvar jarcentojn antaŭ la alveno de la doraj-sirakuzaj koloniigintoj, kiuj fondis la urbon Ankòn ([[Ankono]]).<ref name="Impeto_Origini" /> En romia epoko la regiono estis konata pro sia vinoaj produktoj, kutime nomataj ''vino pikena''.<ref name="Mazzoni_Vitigni">{{citaĵo el la reto |url=https://www.albertomazzoni.it/i-vitigni-marchigiani/ |titolo=I vitigni marchigiani |persona nomo=Mazzoni |familia nomo=Alberto |verko=albertomazzoni.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La naturisto [[Plinio Plenaĝa]] menciis la vinojn el tiu ĉi zono kiel ''generozaj''.<ref name="OriginalItalia_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.originalitalia.it/magazine/le-marche-vinicole-tra-montagna-e-mare/ |titolo=Le Marche vinicole tra montagna e mare |dato=2022-11-21 |verko=OriginalItalia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La marĥa botanikisto [[Andrea Bacci]] publikigis en 1596 ''De naturali vinorum historia'', la unuan sisteman priskribajn de la regionaj vinoj, nomante produktadteritorijojn kiel Pikeno, Fermo, Offida, Macerata, Osimo, Recanati, Ankono, Senigallia kaj Fano, kaj variantojn kiel Vernaccia, Greco, Lacrima, Malvasia kaj Moscatello.<ref name="CorrEcon_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.corrieredelleconomia.it/2020/08/31/la-viticoltura-nelle-marche-un-connubio-antico/ |titolo=La viticoltura nelle Marche: un connubio antico |dato=2020-08-31 |verko=Corriere dell'Economia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En la 19-a jarcento la regiono havis ĉirkaŭ 170 000 hektarojn da vinbejkultivita tero.<ref name="CorrEcon_Marche" /> Ekde 1863, la disvastiĝo de la [[filoksero]] kaj aliaj fungaj malsanoj ([[oidio]], [[falsa meldeo]]) drame reduktis la vinbersurfacon, kiu falis al ĉirkaŭ 60 000 hektaroj en 1913.<ref name="CorrEcon_Marche" /> La unua vitikultura kaj enologia lernejo de la regiono estis fondita en [[Askolo Pikeno]] en 1863; inter 1878 kaj 1879 similaj ambulantaj katedroj aperis ankaŭ en la provincoj de Ankono, Macerata kaj Pesaro.<ref name="Vinoestoria_1800">{{citaĵo el la reto |url=https://vinoestoria.wordpress.com/2013/12/23/nelle-marche-del-1800-radici-e-vincoli-storie-di-territori-e-vitigni-di-giulio-masato-2/ |titolo=Nelle Marche del 1800. Radici e vincoli, storie di territori e vitigni |dato=2013-12-23 |verko=vinoestoria.wordpress.com |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Post la Dua Mondmilito komenciĝis replantado de kvalitaj vinberoj en la montetaraj zonoj de Jesi, Cupramontana kaj la Colli Piceni.<ref name="Assovini_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/marche |titolo=Marche |verko=Assovini |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La unuaj [[DOC]]-oj de la regiono estis rekonebitaj ekde 1968.<ref name="Assovini_Marche" /> En la 1970-aj jaroj la ampelografia bazo draste malpliiĝis dum la rapidega renovigo de vinbejoj, kiam multaj lokaj variantoj cedis lokon al [[Sangiovese]], [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]], [[Verdicchio]], [[Trebbiano toscano]] kaj [[Biancame]].<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> En la 1980-aj jaroj produktantoj kaj la regiona administrado dediĉis sin al indiĝenaj variantoj por diferencigi sin sur la nacia kaj internacia merkato.<ref name="Impeto_Origini" /> Ekde la fino de la 1990-aj jaroj preskaŭ forgesitaj variantoj kiel [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] kaj [[Passerina]] estis resuscitaj en novaj produktadregulamentoj.<ref name="CorrEcon_Marche" /> == Vinoproduktadaj zonoj == Marko estas konvene dividita en kvar ĉefajn vitikulturekajn areojn.<ref name="OriginalItalia_Zonoj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.originalitalia.it/magazine/le-marche-vinicole-tra-montagna-e-mare/ |titolo=Le Marche vinicole tra montagna e mare |dato=2022-11-21 |verko=OriginalItalia |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Pesaresi (Pesaroj Montetoj) La norda zono, kiu inkluzivas komunumojn de la provinco de [[Pesaro kaj Urbino]], estas influe de la vitikultura tradicio de [[Emilio-Romagna]]. La plej kultivata varianto estas [[Sangiovese]]; en la malsupra kaj meza valo de la rivero [[Metaŭro]] oni produktas la [[Bianchello del Metauro]] DOC el la varianto [[Biancame]].<ref name="OriginalItalia_Zonoj" /> ; Zono de Conero kaj Castelli di Jesi La [[Promontoro de Conero|Conero promontoro]] funkcias kiel geografia kaj vinifera divida linio inter la norda kaj suda parto de la regiono.<ref name="Impeto_Origini" /> Okcidente de [[Ankono]], en komunumoj de la ankona provinco kaj parte en la macerata provinco, etendiĝas la zono de Castelli di Jesi, dediĉita al la blanka [[Verdicchio]]. La interna zono de [[Matelica]], en valo de la [[Macerata (provinco)|Macerata provinco]] je pli alta altitudo, ankaŭ produktas [[Verdicchio]] kun profilo malsama al tiu de Jesi.<ref name="Svinando_Zonoj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.svinando.com/blog/conoscere-il-vino-vini-marchigiani |titolo=Vini delle Marche: vitigni e zone di produzione |dato=2024-04-18 |verko=Svinando |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Maceratesi kaj Serrapetrona En la provinco de Macerata oni produktas blankajn vinojn el la indiĝena varianto [[Maceratino]] sub la DOC Colli Maceratesi. En la komunumo de [[Serrapetrona]] produktiĝas la [[Vernaccia di Serrapetrona]] DOCG, ŝaŭmvino ruĝa el [[Vernaccia Nera]] per pluraj sinsekvaj fermentadoj.<ref name="Svinando_Zonoj" /><ref name="ViviIlVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/guida-ai-vini-delle-marche/ |titolo=Guida ai vini delle Marche: denominazioni, vitigni e territorio |dato=2026-02-28 |verko=Viviilvino.it |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> ; Colli Ascolani kaj Pikeno La suda parto, en la provincoj de [[Fermo]] kaj [[Askolo Pikeno]], estas dominata de ruĝaj vinoj el [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]] kaj [[Sangiovese]] ([[Rosso Piceno]] DOC) kaj de blankaj indiĝenaj [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] kaj [[Passerina]], kiuj havas sian plej reprezentan denominacion en la [[Offida]] DOCG.<ref name="ViviIlVino" /> == Klimato == La klimato de Marko varias laŭ altitudo kaj distanco de la maro. La borda strio havas [[mediteranea klimato|mediteraneajn]] karakterizaĵojn, kun varmaj kaj sekaj someroj kaj mildaj vintroj; la interno akiras pli [[kontinenta klimato|kontinentajn]] trajtojn, kun pli grandaj termikaj amplitudoj kaj pli granda risko de printempaj frostoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La ĉeesto de la Apeninaro okcidente, de la Adria Maro oriente kaj de la riveroj Metaŭro, Potenza, Tronto kaj Nera kreas diversecon de mikroklimato, kiu permesas la kultivon de blankaj kaj ruĝaj vinberoj.<ref name="WineSearcher_Marche">{{citaĵo el la reto |url=https://www.wine-searcher.com/regions-marche |titolo=Marche – Italian Wine Region |dato=2025-03-07 |verko=Wine-Searcher |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> La meza jarjara pluvkvanto en la zono Rosso Piceno DOC estas ĉirkaŭ 800 mm, koncentritaj ĉefe dum la vintraj monatoj.<ref name="WineSearcher_Piceno">{{citaĵo el la reto |url=https://www.wine-searcher.com/regions-rosso+piceno |titolo=Rosso Piceno, Marche – Italy Wine Region |dato=2020-10-30 |verko=Wine-Searcher |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> == Grundo == La grundoj de Marko estas predomine argilaj kaj kalcidaj, kun aflorigoj de margo kaj sablo laŭ la zono.<ref name="WineSearcher_Marche" /> En la montetoj de Castelli di Jesi dokumentiĝas sedimentaj formacioj el la [[mioceno]] —inter 23 kaj 5 milionoj da jaroj aĝaj— kun argil-kalkaj grundoj riĉaj je fero kaj magnezio en pli altaj zonaj kaj aluviaj, ĉefe kalcidaj grundoj en la malaltaj areoj.<ref name="Apronandsneakers_IMT">{{citaĵo el la reto |url=https://www.apronandsneakers.com/2023/10/spotlight-on-16-magnificent-wine.html |titolo=Spotlight on the 16 Magnificent Wine Denominations of the Italian Region of Marche |dato=2023-10-30 |verko=Apron and Sneakers |lingvo=en |alirdato=2026-05-25 }}</ref> En la zono de Rosso Piceno dominas argile grundoj, kie la dekliva topografio estas necesa por dreni troan humidecon.<ref name="WineSearcher_Piceno" /> La diversa naturo de la grundoj, kombinita kun la fragmentado de la agrikultura proprieto kaj la regiona orografio, historiie kontribuis al la konservado de granda nombro da vinberaj variantoj.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> == Variantoj == Marko havas konsiderindan kolekton de vinberaj variantoj, rezulto de la kombinaĵo de historiaj, sociaj, geografiaj kaj kulturaj faktoroj.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> Fine de la 1960-aj jaroj la regiona ampelografia katalogo enhavis 205 variantojn por vinaj vinberoj; en la agrikultura censo de 1970 jam observiĝis malpliigo tendenco.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> Post la revizio de la produktadregulamentoj, la aktuala regiona registro inkluzivas 41 variantojn taŭgajn por kultivado en la tuta teritorio.<ref name="Mazzoni_Vitigni" /> === Blankaj variantoj === * [[Verdicchio]] – la plej disvastigita indiĝena blanka varianto; bazo de Verdicchio dei Castelli di Jesi kaj Verdicchio di Matelica * [[Pecorino (vinbero)|Pecorino]] – indiĝena varianto resuscitita en la 1990-aj jaroj, ĉefe en la Pikena zono * [[Passerina]] – indiĝena blanka varianto uzata en vinoj de Pikeno kaj Offida * [[Biancame]] – indiĝena varianto, bazo de Bianchello del Metauro * [[Maceratino]] – indiĝena varianto, bazo de Colli Maceratesi DOC * [[Trebbiano toscano]] – delonge kultivita varianto en la regiono * [[Malvasia di Candia]] – ĉeesta kiel komplementa en diversaj miksaĵoj * [[Malvasia bianca lunga]] – antikve kultivita en la regiono === Ruĝaj variantoj === * [[Montepulciano (vino)|Montepulciano]] – ĉefa ruĝa varianto, bazo de Conero DOCG kaj Rosso Piceno DOC * [[Sangiovese]] – vaste disvastigita varianto tra la tuta regiono * [[Lacrima]] – indiĝena ruĝa varianto ekskluzive el la areo de [[Morro d'Alba]] * [[Vernaccia Nera]] – indiĝena ruĝa varianto, bazo de Vernaccia di Serrapetrona DOCG * [[Aleatico]] – varianto kun antikva kaj vasta distribuo en la regiono == Produktado == === Produktadaj nombroj === La jara vinoproduktado en Marko atingas 800 000 hektolitrojn, el kiuj 36 % estas DOP-vinoj, 19 % IGP-vinoj, 52 % blankaj vinoj kaj 48 % ruĝaj kaj rozéaj vinoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> La vinbejoj, kiuj kovras ĉirkaŭ 15 500 hektarojn, estas koncentritaj preskaŭ ekskluzive en montetaj zonoj.<ref name="Quattrocalici_Marche" /> Marko estas ankaŭ la itala regiono kun la plej alta procento de ekologie certifikitaj vinbejoj, ĉirkaŭ 53 % de la tuta surfaco.<ref name="Numeridelvino_Bio">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inumeridelvino.it/2024/09/i-numeri-della-viticoltura-biologica-in-italia-aggiornamento-2023.html |titolo=I numeri della viticoltura biologica in Italia – aggiornamento 2023 |dato=2024-09-29 |verko=I numeri del vino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> === Denominacioj === Marko havas 5 [[DOCG]], 15 [[DOC]] kaj 1 [[IGT]].<ref name="Quattrocalici_Marche" /> ==== DOCG ==== * [[Castelli di Jesi Verdicchio Riserva]] DOCG – blanka vino el Verdicchio (min. 85 %), en komunumoj de la provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj">{{citaĵo el la reto |url=https://www.aismarche.it/denominazioni-DOCG-DOC-e-IGT-dei-vini-marchigiani.cfm |titolo=Le denominazioni di origine dei vini delle Marche |verko=AIS Marche |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Verdicchio di Matelica Riserva]] DOCG – blanka vino, en komunumoj proksimaj al Matelica, en la provincoj de Macerata kaj Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Conero]] DOCG – ruĝa vino el Montepulciano (min. 85 %) kaj Sangiovese (maks. 15 %), en la provinco de Ankono<ref name="Impeto_Denom">{{citaĵo el la reto |url=https://www.impetodivino.it/vini/denominazioni/regione/marche |titolo=Marche – Elenco delle denominazioni |verko=Impeto diVino |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Offida]] DOCG – blanka (Pecorino, Passerina) kaj ruĝa (Montepulciano) vinoj, en la provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Vernaccia di Serrapetrona]] DOCG – ruĝa ŝaŭmvino el Vernaccia Nera, en la provinco de Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> ==== DOC (elekto) ==== * [[Bianchello del Metauro]] DOC – provinco de Pesaro-Urbino<ref name="Quattrocalici_Denom">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/marche/denominazioni/ |titolo=Le Denominazioni di Origine delle Marche |dato=2023-11-17 |verko=Quattrocalici |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> * [[Colli Pesaresi]] DOC – provinco de Pesaro<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Pergola (vino)|Pergola]] DOC – komunumo Pergola kaj limaj komunumoj<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Lacrima di Morro d'Alba]] DOC – provinco de Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Esino (vino)|Esino]] DOC – provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Verdicchio dei Castelli di Jesi]] DOC – provincoj de Ankono kaj Macerata<ref name="Quattrocalici_Denom" /> * [[Rosso Conero]] DOC – provinco de Ankono<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Colli Maceratesi]] DOC – provinco de Macerata kaj komunumo Loreto<ref name="Impeto_Denom" /> * [[San Ginesio (vino)|San Ginesio]] DOC<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[I Terreni di Sanseverino]] DOC – komunumo San Severino Marche<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Verdicchio di Matelica]] DOC – provincoj de Macerata kaj Ankono<ref name="Quattrocalici_Denom" /> * [[Serrapetrona (vino)|Serrapetrona]] DOC – provinco de Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Falerio]] DOC – provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Rosso Piceno]] DOC – provincoj de Ankono, Askolo Pikeno kaj Macerata<ref name="AIS_Denominacioj" /> * [[Terre di Offida]] DOC – provinco de Askolo Pikeno<ref name="AIS_Denominacioj" /> ==== IGT ==== * [[Marche (IGT)|Marche]] IGT – produktata en la tuta regiona teritorio, en variantoj blanka, rozéa kaj ruĝa, ankaŭ kiel frizzante kaj novello<ref name="AIS_Denominacioj" /> === Regula kadro === Eŭrope, la italaj DOC kaj DOCG estas inkluditaj en la kategorion [[Protektita Devena Nomado|DOP]] (Denominazione di Origine Protetta), dum IGT respondas al [[Protektita Geografie Indikado|IGP]], kiel establis la Leĝdekretaron n-ro 61 de 2010, kiu transponis la komununman regularon.<ref name="Decanto_Norme">{{citaĵo el la reto |url=https://decanto.wine/vini-igt-doc-docg-dop-e-igp-facciamo-chiarezza-sulle-differenze/ |titolo=Vini IGT, DOC, DOCG, DOP e IGP. Facciamo chiarezza sulle differenze |dato=2022-02-24 |verko=Decanto.wine |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> Kontrolojn pri la respekto de la produktadregulamentoj plenumas certifikadaj organizaĵoj registritaj ĉe la Ministerio de Agrikultura, Nutro kaj Arbaraĵoj (MIPAAF), kiu supervisas pere de la ICQRF (Inspektorato Kontraŭ Fraudo).<ref name="MIPAAF_DM">{{citaĵo el la reto |url=https://www.ciamarche.org/bancadati/vini-dop-e-igp |titolo=Vini DOP e IGP |verko=CIA Marche |lingvo=it |alirdato=2026-05-25 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vinberkulturo en Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] 6xeibe6cwwu8pqfwuyxbrlfavbtiwzy 10 948426 9416891 2026-06-29T11:48:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:coat of Arms of Greece (Monochromatic).svg|50ra|mapo]] |titolo=[[ministerio]]j de {{Grekio}} |nomo = ministerioj de Grekio |listo1= {{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj|id=Q138031644}} }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Grekio|Ministerioj]] [[Kategorio:Registaro de Grekio| ]]" 9416891 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:coat of Arms of Greece (Monochromatic).svg|50ra|mapo]] |titolo=[[ministerio]]j de {{Grekio}} |nomo = ministerioj de Grekio |listo1= {{vikidatuma listo|p-kodo=P527|modo=kaj|id=Q138031644}} }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Grekio|Ministerioj]] [[Kategorio:Registaro de Grekio| ]] s9ke0l76pf4y9w4262typ9xt0xnmq4z 1 948427 9416894 2026-06-29T11:52:21Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9416894 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Sekcio Stilo el la germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:52, 29 jun. 2026 (UTC) ofvn8z4me3t1elj9ufl0vx15960s0m1